◷ 7 min leestijd
Het is bijna bedtijd, de dag zit erop, en net op het moment dat je hoopt dat het rustig wordt, gaat je kind juist harder. Stuiteren door de kamer, van de bank op de leuning, kort aangebonden om niks, en niet stil te krijgen. Veel ouders herkennen dat: hoe later op de avond, hoe voller de motor lijkt te draaien. Onrustig en druk zijn tegen bedtijd betekent meestal dat het lijf van je kind nog niet weet hoe het moet afschakelen na een lange dag. En dat afschakelen, dat is iets dat een kind nog volop aan het leren is.
Wat druk en onrustig gedrag je eigenlijk laten zien
Onrust is geen onwil. Als je kind aan het eind van de dag door de kamer draaft, van het ene naar het andere fladdert en nergens meer bij stil kan zitten, dan zie je aan de buitenkant dat er van binnen nog van alles staat te draaien. De dag is voorbij, maar het lijf is nog niet bijgedraaid. Waar jij na een drukke dag vanzelf op de bank ploft, blijft een kind soms doorrazen alsof er geen rem op zit. Dat gedrag is de manier waarop een klein lijf laat merken dat het nog vol energie zit die er nog niet uit is.
De tweede adem: waarom je kind juist opdraait
Misschien ken je het van jezelf. Als je te moe bent, sla je die vermoeidheid soms voorbij en krijg je een soort tweede adem, waardoor je klaarwakker bent terwijl je eigenlijk kapot bent. Bij kinderen gebeurt dat sneller en heftiger. Rond het eind van de dag, als het lijf eigenlijk toe is aan rust, schiet het er soms bovenuit. In plaats van rustiger worden ze wilder, drukker, met van die glazige felle ogen die zeggen: ik kan niet meer, maar ik ga wel door. Dat is precies het moment waarop veel ouders denken dat het bedtijd-uur langer duurt dan de hele middag samen.
Het lijf staat nog in de aan-stand
Je moet je voorstellen dat het lichaam twee standen heeft: een aan-stand voor wanneer er van alles gebeurt, en een uit-stand voor rust en herstel. Overdag staat een kind vrijwel de hele tijd in de aan-stand. Er is school, er is spelen, er is bewegen, er is van alles om op te reageren. En dan komt de avond, en zou die knop van aan naar uit moeten gaan. Bij een volwassene gebeurt dat vrij soepel, bij een kind hapert het schakelen nog. Het lijf blijft in de aan-stand hangen, en dat zie je terug in dat drukke, onrustige gedrag dat maar niet wil zakken.
Afschakelen is iets dat een kind nog moet leren
We gaan er makkelijk van uit dat rust vanzelf komt, maar tot rust komen is eigenlijk een vaardigheid. Je lijf laten landen, de spanning van de dag loslaten, van doen naar niksen gaan, dat leren kinderen met de jaren. Een jong kind heeft daar nog weinig grip op. Het kan de gaspedaal prima vinden, maar de rem is nog wankel. Daarom lukt het overdag vaak nog wel, want dan mag de motor draaien, en gaat het juist mis op het moment dat er van hem gevraagd wordt om te minderen. Rust is geen kwestie van willen, het is iets waar het zenuwstelsel nog rijp genoeg voor moet worden.
De opgebouwde energie van een lange dag moet ergens heen
Tel eens op wat er op zo'n dag gebeurt. Vroeg opstaan, aankleden, naar school, een ochtend vol opdrachten, buitenspelen, weer naar binnen, naar de opvang of naar huis, spelen, eten. Al die tijd bouwt zich een berg energie en spanning op die nergens echt weg is gestroomd. 's Avonds, als het huis rustig wordt en er niks meer moet, komt die hele berg naar buiten. Het lijkt alsof je kind uit het niets losgaat, maar meestal is het de optelsom van een hele dag die er in één keer uit rolt, precies op het verkeerde moment.
Druk, dwars of kort aangebonden: onrust heeft veel gezichten
Onrust ziet er niet bij ieder kind hetzelfde uit. Het ene kind wordt letterlijk druk en gaat rennen, klimmen en stuiteren. Het andere wordt juist chagrijnig, dwars en kort aangebonden, boos om een verkeerd omgeslagen dekbed of een beker die niet de goede kleur heeft. Weer een ander blijft maar praten, zoekt aandacht, kan niet stoppen met vragen stellen. Het lijkt heel verschillend gedrag, en toch komt het vaak uit dezelfde bron: een lijf dat nog vol staat en niet weet hoe het moet zakken.
Waarom het juist tegen bedtijd misgaat
Overdag valt onrust minder op, omdat er ruimte is om te bewegen en te doen. Maar juist op het moment dat je van je kind vraagt om te minderen, om naar bed te gaan, om stil te liggen, komt de spanning die de hele dag is opgebouwd naar de oppervlakte. Rustig worden vraagt namelijk meer van het lijf dan druk blijven. Voor een kind dat nog niet goed kan afschakelen, is stilliggen bijna het moeilijkste wat er is. Vandaar dat het avonduur zo vaak het lastigste uur van de dag wordt, terwijl je juist hoopte op het tegenovergestelde.
Het ene kind schakelt makkelijker af dan het andere
Sommige kinderen zakken vanzelf weg zodra het rustig wordt, andere hebben daar veel meer moeite mee. Dat heeft niks met opvoeding te maken en veel met aanleg. Een kind met een levendig, alert lijf staat sneller in de hoogste versnelling en heeft simpelweg meer tijd nodig om terug te schakelen. Zo'n kind is vaak enthousiast, nieuwsgierig en vol leven overdag, en betaalt daar 's avonds de rekening voor met een lijf dat maar niet naar beneden wil. Herken je jouw kind hierin, dan snap je meteen waarom een rustige overgang naar de avond voor hem zo belangrijk is.
Wanneer de onrust gewoon bij de leeftijd hoort
Het geruststellende nieuws is dat een kind dat 's avonds moeilijk tot rust komt een heel normaal kind is. Het hoort bij een lijf dat het afschakelen nog aan het oefenen is en een dag die vol zat met doen. Het gaat er niet om dat je kind nooit meer druk mag zijn, het gaat erom dat je hem helpt om die overgang van doen naar rust wat zachter te maken. In de volgende delen van deze serie kijken we naar wat er in het lijf gebeurt bij een kind dat niet tot rust komt, wat je zelf kunt doen om de avond rustiger te maken, en welke bouwstenen het zenuwstelsel ondersteunen. Lees gerust vast door.
Veelgestelde vragen
Waarom wordt mijn kind 's avonds juist drukker in plaats van rustiger? Omdat het lijf van een kind na een lange dag nog in de aan-stand staat en het afschakelen nog niet soepel gaat. In plaats van zakken, schiet het er soms bovenuit met een soort tweede adem.
Is druk gedrag 's avonds een teken dat er iets mis is? Meestal niet. Het is heel normaal dat een kind moeite heeft met tot rust komen, zeker in drukke periodes zoals de start van het schooljaar. Rust vinden is een vaardigheid die zich met de jaren ontwikkelt.
Waarom lukt het overdag wel en 's avonds niet? Overdag mag de motor draaien en is er ruimte om te bewegen. 's Avonds vraag je je kind om te minderen, en juist dat afschakelen is het moeilijkst voor een lijf dat nog vol staat.
Groeit mijn kind hier overheen? Meestal wordt het met de jaren rustiger, naarmate het lijf beter leert schakelen tussen doen en rust. Ondertussen help je enorm met een voorspelbare avond en een zachte overgang naar bed.
Een vraag of persoonlijk advies nodig? App ons gerust via WhatsApp, we denken graag met je mee. Stuur ons een bericht →
