ScKIN Journal
Wat kun je zélf doen bij psoriasis? Praktische tips van binnenuit
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel nam ik je mee in wat er bij psoriasis van binnenuit kan meespelen: een huidmuurtje dat minder goed sluit, een afweer die scherp staat, de verbinding met je spijsvertering en de rol van spanning. Nu het praktische deel, want daar heb je meestal het meest aan. Voordat we beginnen nog even dit: psoriasis hoort bij je arts of dermatoloog, en wat hieronder staat is bedoeld om naast die begeleiding een gezonde basis te leggen. Geen wondermiddel, gewoon een aantal dingen die in mijn ervaring rust brengen. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen. Kies er twee of drie en houd die een paar weken vol. 1. Ga voor een eetpatroon dat je lichaam rust geeft Het eerste waar ik met mensen naar kijk, is wat er op het bord ligt. Een eetpatroon met veel groente, goede vetten en genoeg variatie geeft je lichaam de bouwstoffen die het nodig heeft, en het legt minder druk op je systeem. In de praktijk betekent dat vooral: veel verse groente, wat vaker vis, noten, zaden en pitten, en olijfolie. En let eens bewust op kleur bij je groente, groen, rood, oranje, paars. Dat is een simpele manier om vanzelf een breder aanbod aan voedingsstoffen binnen te krijgen, zonder dat je met lijstjes hoeft te werken. 2. Wees zuinig met suiker en snelle happen Suiker is iets waar je huid niet blij van wordt. Een dag vol snelle koolhydraten geeft pieken en dalen in je bloedsuiker, en dat is iets wat je hele lijf voelt. Je hoeft niet alles in één keer om te gooien. Begin met je ontbijt: combineer je koolhydraten steeds met wat eiwit en vezels, dus yoghurt op plantaardige basis met noten, een ei erbij, een stuk fruit samen met een handje walnoten. Je energie blijft gelijkmatiger, en dat scheelt. 3. Kijk eens kritisch naar zuivel en gluten Dit is er een waar ik in mijn werk vaak op uitkom. Bij een overactieve huid kan het de moeite waard zijn om koemelkzuivel en gluten een tijdje te laten staan, en te kijken hoe je huid daarop reageert. Doe dat wel rustig en het liefst in overleg met je behandelaar, zodat je gevarieerd blijft eten. Plantaardige zuivel is een prima vervanger. Zie het als een proef van een paar weken, waarin je jezelf goed observeert. 4. Geef je spijsvertering aandacht Omdat je huid en je darmen zo met elkaar samenhangen, is alles wat je vertering rust geeft de moeite waard. Eet niet de hele dag door maar houd wat ruimte tussen je eetmomenten, kauw goed, en zorg voor genoeg vezels uit groente, fruit en peulvruchten. Een glas water met wat citroen in de ochtend vind ik zelf een fijne gewoonte om je spijsvertering op gang te helpen. 5. Verzorg je huid zacht en met de juiste vetten Van buitenaf is het belangrijk dat je je huid niet verder uitput. Was met lauw water in plaats van heet, gebruik zachte, kalmerende verzorging en boen niet. Zoek naar producten die je huidmuurtje aanvullen met vetachtige bestanddelen, en breng ze aan op een licht vochtige huid, meteen na het wassen. Dan sluit je het aanwezige vocht als het ware in. Voor sommige mensen werken speciale badoliën of een basisch badzout prettig, dat is even uitproberen wat bij jouw huid past. 6. Een tip met avocado Een praktische die ik graag deel: avocado. In avocado zit persine, een voorloper van datzelfde filaggrine dat je huid helpt vocht vast te houden. Een avocado eten is dus sowieso een goede gewoonte, en de binnenkant van de schil kun je heel zacht over een rustige plek op je huid strijken. Klinkt misschien gek, maar het is een oud en onschuldig huismiddeltje dat veel mensen fijn vinden. 7. Wees voorzichtig met alcohol Ik zeg het maar gewoon eerlijk: alcohol is iets wat een overactieve huid zelden goed doet. Als je merkt dat je huid meebeweegt met periodes waarin je meer drinkt, is dat een signaal om serieus te nemen. Je hoeft er geen ingewikkeld verhaal van te maken, gewoon minder of even helemaal niet, en kijken wat het doet. 8. Maak je omgeving wat schoner Je huid staat de hele dag in contact met van alles: wasmiddel, huidverzorging, schoonmaakspullen, geurtjes. Kies waar je kunt voor milde, zo natuurlijk mogelijke producten, en was je kleding en beddengoed met een neutraal, parfumvrij middel. Draag het liefst luchtige, katoenen kleding op de plekken die snel reageren. Kleine dingen, maar bij elkaar opgeteld geef je je huid zo minder prikkels te verwerken. 9. Neem je stress echt serieus Deze zet ik bewust niet onderaan omdat hij minder belangrijk is, maar juist omdat hij zo vaak wordt overgeslagen. We weten dat spanning bij psoriasis meepraat, dus rust nemen is hier geen luxe. Bouw ergens in je dag een moment in waarop je echt even niks doet: een korte wandeling zonder telefoon, een paar minuten rustig ademhalen, yoga, iets wat jou werkt. Je hoeft er geen uur voor vrij te maken, regelmaat werkt beter dan lengte. 10. Zorg voor een gezonde basis van binnenuit En dan de bouwstoffen. Je huid vernieuwt zich continu en gebruikt daar materiaal voor dat uit je voeding komt. Vitamine A, zink en vitamine D komen bij de huid steeds terug, net als de essentiële vetzuren die je lichaam niet zelf maakt. Zorg in de eerste plaats via je voeding voor een brede basis, gevarieerd en kleurrijk. Merk je dat dat er in drukke periodes bij inschiet, dan kan een aanvulling praktisch zijn. In het laatste artikel van deze reeks ga ik daar dieper op in. Hoe je dit volhoudt Kies twee of drie punten uit dit lijstje en houd die minstens vier weken vol voordat je iets nieuws toevoegt. Je huid heeft tijd nodig, want een volledige vernieuwingscyclus duurt al gauw een aantal weken. Ga je alles tegelijk veranderen, dan weet je achteraf niet wat het verschil maakte. En blijf dit altijd afstemmen met je arts of behandelaar. In het volgende artikel duiken we een laag dieper, naar de samenhang tussen je huid, je afweer en je spijsvertering. Lees ook Hoe psoriasis vaak een signaal is van een disbalans van binnenuit De diepere laag achter psoriasis Essentiële vetzuren: waarom je lichaam ze niet zelf maakt
LEES MEER
Hoe psoriasis vaak een signaal is van een disbalans van binnenuit
◷ 6 min leestijd Nou, als je met psoriasis leeft, dan ken je je eigen huid waarschijnlijk beter dan wie dan ook. Die plekken die komen en gaan, de periodes waarin het rustig is en dan ineens weer die weken waarin alles opspeelt. En wat ik in mijn werk zo vaak terugzie, is dat mensen jarenlang bijna alleen naar de buitenkant hebben gekeken. Naar zalven, naar wat je er wel of niet op smeert. Heel logisch, want je ziet het nou eenmaal op je huid. Maar in mijn vak, de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI, kijken we net even anders naar wat er speelt. Ik wil je meteen iets belangrijks meegeven voordat we beginnen. Psoriasis is een medische aandoening, en die hoort thuis bij je arts of dermatoloog. Wat ik hier met je deel is geen behandeling en zeker geen vervanging van de begeleiding die je daar krijgt. Het is een manier om te begrijpen wat er van binnenuit meespeelt, zodat je naast die begeleiding een gezonde basis kunt leggen. Zie het zo, en dan kunnen we er eerlijk over praten. Psoriasis is meer dan wat je op je huid ziet Wat ik heel graag wil laten zien, is dat je huid eigenlijk de buitenste laag is van een veel groter geheel. Ze staat de hele dag in verbinding met de rest van je lichaam, en ze laat vaak zien wat er verderop speelt. Bij psoriasis gaat het om een huid die overactief reageert, en als je goed kijkt, komt die reactie zelden alleen uit de huid zelf. Er zijn meestal een paar dingen die van binnenuit meepraten. Dat verklaart ook waarom het zo wisselt. In een rustige, gezonde periode kan je huid dagenlang meevallen, en in een drukke of zware tijd laat ze zich juist zien. Als het puur een verhaal van de buitenkant was, zou het veel constanter zijn. Dat het meebeweegt met hoe je leeft, is nou precies het signaal waar ik naar kijk. Je huid heeft een muurtje, en bij psoriasis staat dat vaak open Om te begrijpen waarom je huid zo reageert, helpt het om te weten hoe die buitenste laag in elkaar zit. Je moet je dat voorstellen als een muurtje van bakstenen met specie ertussen. De huidcellen zijn de stenen, en de vetten daartussen zijn de specie. Zolang dat muurtje netjes dicht is, houdt je huid haar vocht vast en blijft er van buiten weinig ongewenst binnenkomen. Bij een huid die overactief is, zit er vaak iets in dat muurtje dat niet helemaal sluit. Er is zelfs een lichaamseigen eiwit dat hierin een grote rol speelt, filaggrine, dat helpt om vocht in de hoornlaag vast te houden en de huid als het ware dicht te houden. Werkt die bescherming minder goed, dan gebeuren er twee dingen tegelijk. Je huid houdt haar vocht minder goed vast, en prikkels van buitenaf komen makkelijker binnen. En laat dat binnenkomen nou net iets zijn wat je afweer aan het werk zet. De afweer die maar aan blijft staan En zo komen we bij het stuk dat bij psoriasis zo belangrijk is. Je afweersysteem is er niet alleen voor als je ziek wordt. Het is de hele dag door bezig met opruimen, beoordelen en herstellen. Als er via een open muurtje steeds prikkels binnenkomen, dan krijgt je afweer telkens een seintje dat er iets te doen is. Op den duur ontstaat er zo een systeem dat eigenlijk altijd een beetje aan blijft staan. Dat is precies wat je bij psoriasis terugziet: een huid waarin de afweer scherp afgesteld staat en waarin de celvernieuwing veel sneller gaat dan normaal. Wat ik daarbij belangrijk vind om te zeggen, is dat je lichaam op zich gewoon doet wat het denkt te moeten doen. Het is geen kwestie van iets wat kapot is, het is meer een systeem dat uit balans is geraakt doordat de belasting langere tijd hoger is dan het herstel. De verbinding met je spijsvertering Binnen de kPNI zeggen we vaak: je huid begint eigenlijk in je darmen. Dat klinkt misschien gek, maar het is heel logisch als je bedenkt dat je huid en je spijsvertering allebei grensgebieden zijn. Het zijn de plekken waar je lichaam contact maakt met de buitenwereld. En net als je huid heeft ook je darm een soort muurtje dat goed dicht hoort te zitten. Bij mensen met psoriasis kijken we daarom bijna altijd ook naar de spijsvertering. Niet omdat het per se dáár zit, maar omdat die twee grensgebieden met elkaar samenhangen. Wat er in je vertering gebeurt, hoe gevarieerd je eet, hoe je darm haar werk doet, dat is allemaal onderdeel van hetzelfde plaatje. In het derde artikel van deze reeks ga ik daar wat dieper op in. Stress als aanjager En dan is er nog iets wat ik echt niet mag overslaan, en dat is spanning. Heel veel mensen die ik spreek, herkennen dat hun huid in een drukke of emotioneel zware periode anders reageert. Soms is er zelfs een heftige gebeurtenis geweest vlak voordat het opspeelde. Dat is geen toeval. Als je lichaam langere tijd in de hoogste versnelling staat, merkt het dat op allerlei plekken, en je huid is daar een van de zichtbaarste van. Het fijne aan dit inzicht is dat je er iets mee kunt. Als je weet dat spanning meepraat, dan wordt rust nemen ineens niet zomaar iets vaags, maar een onderdeel van je basis. Welke bouwstoffen hierin meespelen Wat al die dingen gemeen hebben, is dat je lichaam bouwstoffen nodig heeft om zijn werk te doen. Vitaminen en mineralen draaien in je lichaam mee als een soort meewerkers, ze maken processen mogelijk. Vitamine A en zink zijn er twee die bij de opbouw en het functioneren van de huid steeds terugkomen. Vitamine D speelt een rol bij je afweer. En er is nog een groep die ik hier alvast wil noemen, omdat we er later in deze reeks op terugkomen: de essentiële vetzuren. Die naam zegt eigenlijk alles. Essentieel betekent dat je lichaam ze niet zelf kan maken, en dat je ze dus uit je voeding moet halen. Ze zitten in de vetten tussen je huidcellen, in het muurtje waar we het net over hadden, en ze doen op nog veel meer plekken in je lichaam mee. Onthoud die term alvast, want in het laatste artikel kom ik er uitgebreid op terug. Wat dit voor jou betekent De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel is deze: als je psoriasis hebt, kijk dan niet alleen naar wat je op je huid smeert. Dat is één helft van het verhaal, en zeker een belangrijke, want de juiste verzorging van buitenaf helpt je huid. Maar de andere helft zit in hoe je leeft, eet, slaapt en met spanning omgaat, en in de bouwstoffen die je lichaam van binnenuit nodig heeft. En dat blijf ik erbij zeggen: doe dit altijd naast de begeleiding van je arts, niet in plaats daarvan. In het volgende artikel loop ik met je langs de praktische dingen die je zelf kunt oppakken om die basis te leggen. Lees ook Wat kun je zélf doen bij psoriasis? Praktische tips van binnenuit De diepere laag achter psoriasis Essentiële vetzuren: waarom je lichaam ze niet zelf maakt
LEES MEER
Waarom eczeem, astma en hooikoorts vaak in een verhaal thuishoren
◷ 5 min leestijd Als je zelf eczeem hebt, of als ouder een kindje met eczeem ziet, dan is de kans groot dat je het rijtje kent: eczeem, hooikoorts, astma. Vaak komen die drie in dezelfde familie voor, of zelfs bij dezelfde persoon in verschillende levensfases. Dat is geen toeval, en in dit artikel leg ik uit waarom deze dingen vaak in een verhaal thuishoren. Niet om je zorgen te maken, maar juist omdat het rustgevend is als je snapt hoe het samenhangt. De rode draad: allemaal grensgebieden Je huid is een grensgebied, een plek waar je lichaam contact maakt met de buitenwereld. Maar het is niet het enige. Je luchtwegen, je neus en je darmen zijn dat net zo goed. Overal daar zit een fijne, levende laag, een slijmvlies of een barriere, die de buitenwereld buiten en de binnenwereld binnen houdt. Je kunt het zien als verschillende deuren van hetzelfde huis. Ze zitten op andere plekken, maar ze zijn van dezelfde bouw. En daar zit precies de verklaring. Het eiwit filaggrine, dat ik in de eerdere artikelen beschreef als de sleutel tot een goed sluitende huid, speelt ook een rol in andere slijmvliezen. Is die van nature wat minder actief, dan merk je dat niet alleen op je huid, maar mogelijk ook aan een snel droge neus, geirriteerde ogen of luchtwegen die gevoeliger zijn. Dezelfde bouw, dezelfde gevoeligheid, op verschillende deuren van het huis. Waarom het een op het ander lijkt te volgen In mijn vak zie je vaak een patroon dat begint bij de huid. Een kindje met eczeem in de plooien, dat later gevoeliger blijkt voor pollen en huisstof, en soms nog weer later luchtwegen heeft die snel reageren. Er is een grotere kans dat deze dingen in elkaars verlengde liggen, juist omdat ze dezelfde basis delen. Dat komt zo. Als een van die grensgebieden wat opener staat, komen er makkelijker prikkels binnen die je afweer moet beoordelen. Je afweersysteem raakt daardoor laagdrempeliger afgesteld: het reageert sneller en op meer dingen. Dat is waarom je bij dezelfde persoon vaak eczeem, een gevoelige neus en snelle reacties op van alles ziet. Het is niet een aandoening die de andere veroorzaakt, maar een gedeelde gevoeligheid die zich op verschillende plekken laat zien. Bij die reacties speelt ook histamine mee, een stofje dat jeuk en prikkeling aanwakkert, en dat verklaart waarom die gevoeligheid zo herkenbaar overal opduikt. De verbinding met je spijsvertering Van al die grensgebieden krijgt je spijsvertering in mijn vak veel aandacht, en dat is niet voor niets. Je darmen zijn qua oppervlak veruit het grootste grensgebied dat je hebt, en er is een levendig contact tussen wat daar gebeurt en de rest van je lichaam, je huid inbegrepen. Ik wil daar geen ingewikkeld verhaal van maken, want de praktische boodschap is eigenlijk heel eenvoudig: gevarieerd eten met voldoende vezels en groenten is geen los advies voor je buik, maar iets wat je hele systeem raakt. Vezels zitten in groente, fruit, peulvruchten en volkoren producten, en veel mensen eten daar minder van dan ze denken. Wat dit praktisch betekent Als je begrijpt dat deze dingen dezelfde basis delen, wordt je aanpak vanzelf breder en rustiger. Je gaat niet meer jagen op die ene plek, maar je zorgt voor het geheel. Dat betekent: dempen wat de sluimerende ontsteking voedt, dus rustiger aan met suiker, veel bewerkte producten en, als je merkt dat het je goed doet, een tijdje minder zuivel en gluten. En daarnaast juist voeden wat je grensgebieden nodig hebben. Daarbij komen dezelfde bouwstoffen terug die je huid ook gebruikt. De essentiele vetzuren, die je lichaam niet zelf maakt en die je uit vette vis, noten en zaden haalt, spelen een rol in hoe soepel je slijmvliezen en je huid blijven en hoe netjes je lichaam een ontstekingsreactie afrondt. Zink draait mee in zowel je huid als je afweer. En vitamine A speelt een rol bij het normaal houden van je huid en je slijmvliezen. Het mooie is dat je met een gevarieerd, kleurrijk bord al die deuren van je huis tegelijk voedt. Wat dit betekent als je kind eczeem heeft Voor ouders is dit vaak een van de meest waardevolle inzichten. Als je kindje eczeem heeft, is de neiging begrijpelijk om je helemaal op die plekjes te richten. Maar als je bedenkt dat de huid, de neus en de luchtwegen dezelfde bouw delen, dan snap je waarom een brede, rustige aanpak vaak prettiger uitpakt dan jagen op elke plek apart. Denk aan ademende katoenen kleding, een koele slaapkamer, milde verzorging en een gevarieerd bord met genoeg goede vetten en groente. Je hoeft daar geen ingewikkeld project van te maken. Rust en regelmaat doen hier veel werk, en dat geldt voor jong en oud. Blijft het je zorgen baren, ga er dan mee naar de huisarts of een kinderarts, zeker bij kleine kinderen. Klein beginnen loont Je hoeft dit niet in een keer om te gooien. Kies een of twee dingen die makkelijk in je dag passen, bijvoorbeeld elke dag een portie groente extra en een handje noten of wat vette vis in de week, en houd dat een tijdje vol. Kleine, volgehouden stappen doen op de lange termijn meer dan een korte, strenge periode waarna je weer terugvalt. En dat geldt precies zo voor je huid als voor de rest van je grensgebieden. Je bouwt aan het geheel, en dat geheel heeft de tijd nodig om mee te bewegen. Tot slot Ik vind dit een van de meest geruststellende inzichten om te delen. Eczeem, een gevoelige neus of snel reagerende luchtwegen zijn geen losse pechgevallen, maar vaak uitingen van dezelfde aanleg. En dat betekent ook dat de dingen die je voor het geheel doet, op meer plekken tegelijk kunnen landen. Rust, gevarieerde voeding en een leefstijl die je lichaam ademruimte geeft, dat is de basis. En blijft iets je zorgen baren, of ben je onder behandeling, overleg dan altijd met je arts. Dan bouw je verder op iets wat klopt. Lees ook Waarom eczeem niet zomaar een oppervlakkig probleem is Wat kun je zelf doen bij eczeem? Praktische tips Wat niemand je vertelt over eczeem (maar je wel moet weten) Je huid van binnenuit ondersteunen: de bouwstoffen op een rij
LEES MEER
Je huid van binnenuit ondersteunen: de bouwstoffen op een rij
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat eczeem is, wat je er zelf aan kunt doen, en wat er onder de oppervlakte van je huid gebeurt. In dit laatste artikel gaat het over het stuk van binnenuit: welke bouwstoffen je huid gebruikt, welke daarvan een erkende rol hebben, en hoe je daar praktisch voor zorgt. Even vooraf, want dat vind ik belangrijk om eerlijk te zeggen: dit gaat over het voeden van je huid van binnenuit, niet over een middel tegen een aandoening. Voeding en een supplement doen iets anders dan een behandeling, en het is goed om dat onderscheid te maken. Je huid wordt elke dag opnieuw gemaakt Het helpt om te beseffen dat je huid geen vaststaand geheel is. Ze vernieuwt zichzelf continu, en een volledige cyclus duurt al gauw enkele weken. Al die tijd is je lichaam bezig met bouwen, en daar heeft het materiaal voor nodig. Dat materiaal komt uit wat je eet en drinkt. Daarom zeg ik altijd: je verzorging werkt van buiten naar binnen, en je voeding van binnen naar buiten. Je hebt ze allebei nodig, en ze doen elk iets anders. Welke bouwstoffen een rol spelen voor je huid In de vorige artikelen kwamen een paar stoffen steeds terug. Ik zet ze hier op een rij, in gewone taal. De essentiele vetzuren vormen de vetlaag tussen je huidcellen, de specie in dat muurtje, en die haal je uit vette vis, noten en zaden. Daarnaast zijn er twee stoffen waarvan de rol voor de huid ook officieel is vastgesteld. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en is belangrijk voor de huid.1 En calcium draagt bij aan een normale celdeling, iets wat continu gebeurt terwijl je huid zich vernieuwt.2 Wat opvalt is dat die stoffen uit heel verschillende hoeken van je voeding komen. Zink haal je uit vlees, noten, zaden en schaaldieren, calcium uit onder andere zuivelvervangers en groene groenten, en de vetzuren uit vis en zaden. Een gevarieerd, kleurrijk bord is dus de basis. Merk je dat dat er in drukke periodes bij inschiet, dan kan een gerichte aanvulling praktisch zijn. Barrier+ van ScKIN Die zink en dat calcium vind je terug in ScKIN Barrier+, een formule die we bij ScKIN speciaal rond de huidbarriere hebben opgebouwd. Je neemt er een maatschep per dag van. De basis van de formule bestaat uit een hoge dosering L-Glutamine, met 10.000 mg het meest voorkomende aminozuur in je lichaam, aangevuld met L-Histidine, een essentieel aminozuur. Die twee aminozuren vormen het fundament van de samenstelling. Daarnaast levert Barrier+ zink, goed voor 100% van de dagelijkse referentie-inname, en calcium. De erkende bijdragen van deze formule komen van die zink en dat calcium. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit, is belangrijk voor de huid en ondersteunt het herstellend vermogen van de huid.1 Daarnaast ondersteunt zink het immuunsysteem.1 Calcium draagt bij aan een normale celdeling.2 Zie het als een brede basis onder je dag, een manier om die bouwstoffen binnen te krijgen, naast alles wat je met je verzorging en je leefstijl al doet. Het is geen vervanging van goed eten, en ook geen kuur die je even doet en weer stopt. Juist bij de huidbarriere geldt: geef het rustig de tijd. Misschien vraag je je af waarom er zulke hoge doseringen aminozuren in zitten. Dat heeft te maken met hoe de formule is opgebouwd rond het thema van de huidbarriere. L-Glutamine is een aminozuur dat je lichaam in principe zelf kan aanmaken, maar waar in drukke of veeleisende periodes meer vraag naar kan zijn. In Barrier+ vormt het samen met L-Histidine het fundament van de samenstelling. Ik noem dat bewust als kenmerk van de formule, want de erkende bijdragen voor je huid komen van de zink en het calcium, niet van deze aminozuren. Zo weet je precies waar wat vandaan komt, en dat vind ik belangrijker dan mooie beloftes. Waarom een brede basis vaak prettiger werkt In de praktijk zie ik dat mensen soms heel gericht een losse stof gaan nemen, omdat ze daarover iets gelezen hebben. Dat kan zinvol zijn, maar vaker is het handiger om te zorgen voor een brede basis. Je lichaam werkt namelijk niet met losse stoffen, maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je ook van dat ene neemt. Die brede basis leg je in de eerste plaats met je voeding: gevarieerd, kleurrijk, met genoeg groente, goede vetten en vezels. Merk je dat dat er in drukke periodes bij inschiet, dan kan een aanvulling praktisch zijn om die basis breed te houden. Hoe je dit in je dag inpast Het praktische zit hem vooral in regelmaat. Een vast moment op de dag werkt beter dan af en toe. Veel mensen kiezen de ochtend, bij het ontbijt, zodat het aan een bestaande gewoonte vastzit en je het niet vergeet. Combineer het met de dingen uit de eerdere artikelen: mild verzorgen, koel slapen, goede vetten op je bord en ergens een rustmoment. Geen van die dingen is op zichzelf spannend, en juist dat is de bedoeling. Het is de optelsom, volgehouden over weken, die het verschil maakt. Bekijk Barrier+ Tot slot Als je een ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: je huid werkt in weken, niet in dagen, en de kracht zit in de combinatie van buiten en binnen. Verzorg je huid mild aan de buitenkant, richt je leefstijl zo in dat je lichaam ruimte krijgt om tot rust te komen, en zorg van binnenuit voor een brede basis aan bouwstoffen. Dat is minder spannend dan een snelle oplossing, maar het is wel hoe het werkt. En bij twijfel, of als je onder behandeling bent, overleg dan altijd even met je arts of therapeut. 1 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit, is belangrijk voor de huid, ondersteunt het herstellend vermogen van de huid en ondersteunt het immuunsysteem. 2 Calcium draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Waarom eczeem niet zomaar een oppervlakkig probleem is Wat kun je zelf doen bij eczeem? Praktische tips Wat niemand je vertelt over eczeem (maar je wel moet weten) Waarom eczeem, astma en hooikoorts vaak in een verhaal thuishoren
LEES MEER
Wat niemand je vertelt over eczeem (maar je wel moet weten)
◷ 6 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar wat eczeem is en wat je er zelf aan kunt doen. Nu gaan we een laag dieper, naar wat er onder de oppervlakte gebeurt. Want dit is waar mijn vak eigenlijk over gaat: niet naar losse onderdelen kijken, maar naar hoe systemen in je lichaam met elkaar samenwerken. En je huid doet volop mee in dat gesprek. Je huid is meer dan een omhulsel We denken bij de huid vaak aan de buitenkant, aan hoe iets eruitziet. Maar je huid is een actief orgaan dat de hele dag aan het werk is. Ze houdt vocht binnen, houdt ongewenste dingen buiten, regelt je temperatuur, en, dit wordt vaak vergeten, ze is een plek waar je afweer actief is. Je huid is namelijk een van de grensgebieden van je lichaam, een van de plekken waar binnen en buiten elkaar raken. En op een grens staat bewaking. Die bewaking is je afweersysteem. Als je huidbarriere goed sluit, hoeft die bewaking niet zo hard te werken. Maar bij een huid die wat opener staat, komen er continu prikkels binnen die beoordeeld moeten worden. De bewaking staat daardoor scherper afgesteld. Dat is precies wat je voelt als je huid overal op lijkt te reageren. Waarom de jeuk vaak erger is dan de rest laat zien Een van de dingen die mensen met eczeem het meest dwarszit, is jeuk zonder dat er iets duidelijks te zien is. Dat zit zo. Als de barriere wat opener staat, worden niet alleen indringers doorgelaten, maar raken ook de zenuwuiteinden in de huid sneller geprikkeld. Tegelijk komen er bij die prikkeling stofjes vrij, zoals histamine, die de jeuk verder aanwakkeren. Zo ontstaat er jeuk die niet in verhouding staat tot wat je ziet, en die 's avonds en 's nachts vaak toeneemt. Wat ik daarbij belangrijk vind om te zeggen: dit is een normaal proces, geen kapotte huid. Je lichaam doet precies wat het hoort te doen. Alleen kan het uit balans raken als de barriere langere tijd wat opener staat en de bewaking daardoor blijft aanstaan. Een systeem dat te lang aan staat En daar komen we bij de kern. Bij veel mensen met eczeem staat het afweersysteem eigenlijk voortdurend een beetje in de hoogste versnelling. Niet zo hevig dat je ziek bent, maar wel zo dat er een lage, sluimerende ontsteking meeloopt. Die sluimerende ontsteking wordt gevoed door dingen die ik eerder noemde: spanning, weinig slaap, veel suiker, veel zuivel en granen. Andersom kun je hem dempen door daar rustiger mee om te gaan. Dat is precies waarom leefstijl bij eczeem zo veel gewicht heeft, en niet zomaar een bijzaak is. Waarom spanning zich zo snel laat zien in je huid Ik noemde spanning al een paar keer, en dat is niet voor niets. Als je langere tijd in de hoogste versnelling staat, verschuift je lichaam zijn aandacht naar wat op dat moment het belangrijkst lijkt. Herstel en onderhoud, precies de dingen waar je huid van afhankelijk is, komen dan wat achteraan. Veel mensen merken dat hun huid in een drukke periode anders reageert dan in een rustige vakantieweek, terwijl ze in die vakantie hun routine juist minder netjes volgen. Dat zegt iets. Het is ook waarom ik in mijn werk nooit alleen naar de huid kijk, maar altijd vraag hoe iemand slaapt, hoe vol de dagen zitten en of er ergens ruimte is om echt even niks te doen. De lever draait ook mee Nog iets wat in mijn werk vaak naar voren komt: bij mensen met eczeem loopt het opruimende werk van de lever niet altijd soepel. Je lever is een van de organen die je lichaam schoon helpt houden, en als die veel te doen heeft, kan je huid daar iets van laten zien. Daarom kijk ik in de praktijk altijd naar het geheel: rust, voeding, en of de lever genoeg ruimte krijgt om zijn werk te doen. Niet als losse trucjes, maar als onderdelen die elkaar versterken. De bouwstoffen die overal meedoen Wat al die processen gemeen hebben, is dat ze bouwstoffen nodig hebben om hun werk te doen. Ik licht er een paar uit die bij de huid steeds terugkomen. De essentiele vetzuren zijn er daar een van. Dat zijn vetten die je lichaam niet zelf kan aanmaken, dus die moet je echt uit je voeding halen. Ze zitten in de vetlaag tussen je huidcellen, en ze spelen ook een rol in hoe je lichaam een ontstekingsreactie netjes weer afrondt. Je vindt ze in vette vis, noten en zaden. Daarnaast is er zink, een mineraal dat je lichaam gebruikt bij het opbouwen en herstellen van huidweefsel, en dat ook meedraait in je afweer. En vitamine A, dat een rol speelt bij het normaal houden van de huid. Dit zijn geen wondermiddelen. Het zijn gewoon stoffen die meedoen in het dagelijkse werk van je lichaam, en die je uit een gevarieerd en kleurrijk bord haalt. Waarom geduld hier geen loze term is Nog iets over tijd, want dat is misschien wel het lastigste. Je huidbarriere opbouwen gaat niet in dagen. De vernieuwingscyclus van je huid duurt al enkele weken, en bij een huid die van nature wat opener staat, mag je rustig in maanden denken. Dat klinkt misschien ontmoedigend, maar het is juist bevrijdend: het betekent dat je niet elke dag resultaat hoeft af te dwingen. Je legt een basis, je houdt die vol, en je kijkt na een aantal weken pas terug. Zo haal je de druk van elke afzonderlijke dag af, en dat helpt trouwens ook weer bij die sluimerende ontsteking, want minder gejaag betekent minder spanning. Waarom je dit samen moet bekijken Als je alleen naar je huid kijkt, mis je de helft. Als je alleen naar je voeding kijkt, ook. De kracht zit in de combinatie: je huid van buiten rustig en verzachtend verzorgen, je leefstijl zo inrichten dat je lichaam ruimte krijgt om tot rust te komen, en van binnenuit zorgen voor een brede basis aan bouwstoffen. In het volgende artikel laat ik zien hoe je dat laatste stuk praktisch aanpakt, en welke stoffen daarbij een erkende rol spelen voor je huid. Lees ook Waarom eczeem niet zomaar een oppervlakkig probleem is Wat kun je zelf doen bij eczeem? Praktische tips Je huid van binnenuit ondersteunen: de bouwstoffen op een rij Waarom eczeem, astma en hooikoorts vaak in een verhaal thuishoren
LEES MEER
Wat kun je zelf doen bij eczeem? Praktische tips
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel nam ik je mee in wat eczeem eigenlijk is: een huid met een muurtje dat minder goed sluit, waardoor ze sneller vocht verliest en sneller reageert. Nu het praktische deel, want daar heb je in het dagelijks leven het meest aan. Ik loop met je langs de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen. Kies er twee of drie en houd die een paar weken vol, dan weet je ook echt wat werkt. 1. Reinig mild en met lauw water Heet water en stevig schuimende zeep halen precies die beschermende vetlaag weg die je juist wilt behouden. Was je huid met lauw water en een milde, zeepvrije reiniging, en boen niet. Dep je huid daarna droog in plaats van te wrijven. Klinkt klein, maar over weken opgeteld scheelt dit echt voor hoe gesloten je huid blijft. 2. Smeer meteen na het wassen Breng je verzorging aan op een licht vochtige huid, binnen een paar minuten na het wassen. Dan sluit je het aanwezige vocht als het ware in. Wacht je tot je helemaal droog bent, dan is een deel van dat vocht alweer verdampt. Zoek naar een verzachtende crème die is bedoeld voor een gevoelige, droge huid, met vetachtige bestanddelen die het muurtje aanvullen. 3. Vermijd de bekende triggers van buitenaf Een gevoelige huid reageert op van alles. Draag het liefst ademende kleding van katoen en laat wol en synthetische stoffen op je blote huid achterwege. Was je kleding met een neutraal, geurvrij middel. En als je weet dat je huid reageert op parfum, huisdieren, stuifmeel of huisstof, probeer die zo veel mogelijk uit de weg te gaan. Elke prikkel die je weglaat, is er een minder waar je huid op hoeft te reageren. 4. Slaap koel en katoenen Een warme kamer en een dekbed dat te dik is, maken jeuk 's nachts erger. Slaap liever in een koele kamer met ademend, katoenen beddengoed. Veel mensen merken dat de nacht net wat rustiger verloopt als het niet te warm is. 5. Doorbreek het krab-kringetje Jeuk doet krabben, en van krabben krijg je weer jeuk. Dat is een lastig kringetje. Het helpt om je huid soepel te houden door regelmatig te verzachten, en om je nagels kort te houden. Merk je dat je zit te friemelen aan een plek, leg dan iets klaar voor je handen, bijvoorbeeld een crème binnen handbereik, zodat je die beweging omleidt. 6. Kies je bad- en douchemomenten bewust Lang en vaak in het water zitten droogt de huid uit. Houd het douchen kort, en als je graag in bad gaat, gebruik dan een verzorgende badolie in plaats van gewone zeep. Er zijn badolien die speciaal voor een droge, gevoelige huid gemaakt zijn en die juist verzachtend werken. 7. Eet ontstekingsverlagend Nu het deel van binnenuit. Wat op je bord ligt, voedt of dempt die sluimerende ontsteking waar ik het in het vorige artikel over had. In mijn werk zie ik dat een paar dingen vaak helpen: minder suiker, minder bewerkte producten, en een tijdje minder zuivel en gluten om te kijken hoe je huid reageert. In de plaats daarvan mag er juist van alles bij. Denk aan veel groente, twee groentemomenten op een dag, soep als lunch, en drie rustige eetmomenten in plaats van de hele dag door happen. 8. Zet goede vetten op je bord Die specie tussen je huidcellen bouw je onder andere op met essentiele vetzuren, en die haal je uit je eten. Vette vis zoals zalm en makreel, walnoten, lijnzaad, olijfolie en avocado zijn daar mooie bronnen van. Een leuk weetje: in de avocado zit een stofje dat een voorloper is van datzelfde filaggrine-eiwit uit het vorige artikel. Elke dag een stukje avocado is dus zo gek nog niet, en je kunt de binnenkant van de schil zelfs even over een droge plek wrijven. 9. Denk aan de mineralen en vitamines uit je voeding Je huid gebruikt bij opbouw en herstel onder andere zink, dat je uit vlees, noten, zaden en schaaldieren haalt. En vitamine A, waar je huid mee gebaat is, zit in oranje en groene groenten. Ik noem ze bewust, want een gevarieerd en kleurrijk bord is geen modewoord maar gewoon de makkelijkste manier om je huid breed te voeden zonder dat je met lijstjes hoeft te werken. 10. Drink verspreid over de dag Je huid staat een beetje achteraan in de rij als het om de vochtverdeling in je lichaam gaat. Dat betekent niet dat je liters moet wegwerken, maar wel dat regelmatig drinken helpt. Een fles water op je bureau en een glas bij elke maaltijd is een van de makkelijkste basisdingen die je kunt doen. Je merkt het vooral in periodes met droge binnenlucht van de verwarming, wanneer je huid sowieso meer moeite heeft om haar vocht vast te houden. 11. Wees zuinig met sterke verzorgingsproducten Sterke, actieve verzorgingsproducten kunnen op een rustige huid prima werken, maar op een huid die al gevoelig staat, zijn ze vaak te veel. Gebruik je meerdere van dat soort producten door elkaar, bouw dan af naar een milde routine met zo min mogelijk verschillende stappen. Een gevoelige huid is bijna altijd gebaat bij minder, niet bij meer. Ga eens drie weken terug naar alleen mild reinigen en een verzachtende crème, en niets anders. Zo geef je je huid de kans om tot rust te komen, en je weet daarna ook veel beter waar ze wel of niet op reageert. Wordt ze weer rustiger, dan kun je altijd voorzichtig opbouwen. Andersom werkt zelden. 12. Geef spanning en rust echt aandacht Ik zet deze bewust als laatste, want hij wordt het vaakst overgeslagen terwijl hij veel gewicht heeft. Spanning laat zich bij veel mensen zien in de huid. Bouw ergens in je dag een moment in waarop je echt even niks doet: een korte wandeling zonder telefoon, een paar minuten rustig ademhalen, wat yoga. Je hoeft er geen uur voor vrij te maken. Regelmaat werkt beter dan lengte. Hoe je dit volhoudt Kies twee of drie punten uit dit lijstje en houd die een aantal weken vol voordat je iets nieuws toevoegt. Je huid heeft namelijk tijd nodig, want een volledige vernieuwingscyclus duurt al gauw enkele weken. Ga je alles tegelijk veranderen, dan weet je achteraf niet wat het verschil maakte. Geef het rustig de tijd, dan bouw je iets op dat blijft. In het volgende artikel ga ik dieper in op wat er onder de oppervlakte gebeurt, want als je dat snapt, wordt volhouden een stuk makkelijker. Lees ook Waarom eczeem niet zomaar een oppervlakkig probleem is Wat niemand je vertelt over eczeem (maar je wel moet weten) Je huid van binnenuit ondersteunen: de bouwstoffen op een rij Waarom eczeem, astma en hooikoorts vaak in een verhaal thuishoren
LEES MEER
Waarom eczeem niet zomaar een oppervlakkig probleem is
◷ 6 min leestijd Nou, misschien herken je dit wel. Je huid speelt op, je smeert er van alles op om het rustig te krijgen, en toch komt die droge, jeukende plek telkens terug. Je doet je best aan de buitenkant, en toch lijkt het maar niet echt te landen. Dat is best frustrerend, en het is ook precies waarom ik het over eczeem wil hebben zoals ik er vanuit mijn achtergrond naar kijk. Want wat ik in mijn werk als orthomoleculair therapeut steeds terugzie, is dat eczeem bijna nooit alleen een verhaal van de buitenkant is. Je huid is de buitenste laag van een veel groter geheel, en ze laat vaak zien wat er verderop in je lichaam speelt. In dit eerste artikel neem ik je mee in wat er onder die onrust kan zitten, zodat de rest van deze reeks meer gaat kloppen. Wat eczeem eigenlijk is Laten we bij het begin beginnen. Eczeem wordt gezien als een niet-infectieuze ontstekingsreactie van de huid. Dat betekent dat er geen bacterie of virus aan de basis staat, maar dat je huid reageert. Die reactie kan getriggerd worden door dingen van buitenaf, zoals parfum, wol of huisstof, en door dingen van binnenuit, zoals spanning of wat je eet. Het is eigenlijk een huid die snel uit balans raakt en daar heel zichtbaar op reageert. Wat vaak vergeten wordt, is dat het bij veel mensen een aanleg is die al vroeg zichtbaar was. Denk aan een gevoelige huid als kind, plekjes in de plooien, de knieholtes of de ellebogen. Bij volwassenen zie je het vaak juist op de handen. Die aanleg zegt iets over hoe je huid is opgebouwd, en dat brengt me bij het belangrijkste stuk van dit artikel. Je huid heeft een muurtje, en dat muurtje bepaalt veel Om te begrijpen waarom je huid zo reageert, helpt het om te weten hoe die buitenste laag in elkaar zit. Stel je een muurtje voor van bakstenen met specie ertussen. De huidcellen zijn de stenen, en de vetten daartussen zijn de specie. Zolang dat muurtje netjes dicht is, houdt je huid haar vocht vast en blijft er van buitenaf weinig ongewenst binnenkomen. Er is een eiwit dat een sleutelrol speelt in hoe compact dat muurtje is. Dat heet filaggrine. Filaggrine helpt de bovenste hoornlaag stevig en gesloten te houden, en het vormt de bouwstenen voor wat we de natuurlijke vochtvasthouders van de huid noemen. Zo houdt je huid haar water binnen en blijft de zuurgraad zoals die hoort. Best knap eigenlijk, dat je huid dat de hele dag zelf regelt. Bij mensen met eczeem is filaggrine vaak minder actief. Dit is deels genetisch bepaald, en het komt vaker voor dan je zou denken. Als er minder filaggrine wordt aangemaakt, gebeuren er twee dingen tegelijk. Je huid verliest sneller vocht, waardoor ze droog en trekkerig aanvoelt. En prikkels van buitenaf, zoals allergenen en irriterende stofjes, komen makkelijker binnen. Je huid staat als het ware een beetje open. Waarom dat zo veel verklaart Als je huid open staat, wordt ze niet alleen droger, maar ook gevoeliger. De zenuwuiteinden in je huid raken sneller geprikkeld, en dat is precies waarom veel mensen jeuk ervaren zonder dat er iets zichtbaars aan de hand is. Die jeuk is vaak 's avonds en 's nachts erger, en krabben maakt het muurtje weer een stukje opener. Zo houd je een kringetje in stand waar je maar moeilijk uitkomt. En hier zit meteen de reden waarom alleen smeren vaak niet genoeg is. Een crème kan de huid aan de buitenkant verzachten, en dat is fijn en zeker zinvol. Maar als het muurtje van binnenuit minder goed sluit, blijft de kern van het verhaal liggen. Je vult als het ware steeds bij aan de buitenkant, terwijl de opbouw zelf aandacht vraagt. Waarom het de ene week erger is dan de andere Iets wat veel mensen met eczeem herkennen, is dat het wisselt. De ene week is je huid redelijk rustig, de andere week speelt alles op, terwijl je niks aan je verzorging veranderd hebt. Dat wisselende is juist veelzeggend. Als het puur aan een product lag, zou je huid veel constanter reageren. Dat het per periode verschilt, wijst erop dat er omstandigheden meespelen die zelf ook wisselen: hoe druk je het hebt, hoe je slaapt, waar je in je cyclus zit, wat er die week op je bord lag, en of het koud en droog weer is. Voor je gevoel komt het uit het niets, maar meestal is er wel een samenloop van dingen die je huid net over een grens duwt. Het fijne daaraan is dat je aan veel van die omstandigheden zelf iets kunt doen, en daar gaat het volgende artikel over. Wat er van binnenuit meespeelt In mijn vak kijken we altijd naar het grotere geheel, en er zijn een paar dingen die bij eczeem bijna altijd meespelen. Het eerste is een lage, sluimerende ontsteking in het lichaam. Dingen als veel suiker, veel zuivel, granen, spanning en te weinig rust kunnen die sluimerende ontsteking voeden. Je merkt daar niet direct iets van als een griepgevoel, maar je huid merkt het wel. Het tweede is de opbouw zelf. Je huid wordt continu vernieuwd, en daar heeft je lichaam bouwstoffen voor nodig die uit je voeding komen. Een paar daarvan wil ik hier alvast noemen, want ze komen in deze reeks steeds terug. De vetten tussen je huidcellen, die specie, bouw je onder andere op met essentiele vetzuren. Dat zijn vetzuren die je lichaam niet zelf kan maken en die je dus echt uit je eten moet halen, bijvoorbeeld uit vette vis, noten en zaden. Daarnaast gebruikt je lichaam mineralen als zink bij het opbouwen en herstellen van huidweefsel, en speelt vitamine A een rol bij het normaal houden van de huid. Dit is voedingsleer, geen wondermiddel: het zijn gewoon stoffen die meedraaien in het dagelijkse werk van je huid. Wat dit betekent voor jou De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel: als je eczeem hebt, kijk dan niet alleen naar wat je erop smeert. Dat is een deel van het verhaal, en een belangrijk deel. Maar het andere deel zit in hoe je huid van binnenuit is opgebouwd en wat je lichaam daarvoor nodig heeft. Juist die twee samen geven je huid de rust waar ze naar zoekt. En bedenk goed: dit is geen defect. Je lichaam doet precies wat het doet, alleen heeft jouw huid van nature wat meer ondersteuning nodig om gesloten te blijven. In het volgende artikel loop ik met je langs de praktische dingen die je daar zelf voor kunt doen, en dat zijn er meer dan je waarschijnlijk denkt. Lees ook Wat kun je zelf doen bij eczeem? Praktische tips Wat niemand je vertelt over eczeem (maar je wel moet weten) Je huid van binnenuit ondersteunen: de bouwstoffen op een rij Waarom eczeem, astma en hooikoorts vaak in een verhaal thuishoren
LEES MEER
Waarom een vegan leefstijl meer van je lichaam vraagt dan alleen dierlijke producten weglaten
◷ 6 min leestijd Nou, wat ik in mijn werk als orthomoleculair therapeut steeds vaker zie, is dat mensen bewust plantaardig gaan eten. En eigenlijk om hele mooie redenen. Voor het milieu, voor de dieren, of gewoon omdat ze merken dat ze zich er lichter bij voelen. Ik vind dat een prachtige beweging, en tegelijk wil ik je in deze reeks meenemen in iets wat vaak onderbelicht blijft. Want een vegan leefstijl is meer dan het weglaten van vlees, vis, ei en zuivel. Je verandert namelijk de basis van waaruit je lichaam elke dag zijn werk doet. Veel mensen denken bij plantaardig eten vooral aan wat eraf gaat. Terwijl het interessante juist zit in wat je ervoor in de plaats zet, en of dat net zo compleet is. Dat klinkt misschien wat streng, maar zo bedoel ik het niet. Ik wil je gewoon laten zien hoe je het slim aanpakt, zodat je van de voordelen geniet zonder dat je lichaam gaandeweg iets mist aan bouwstoffen. Waarom weglaten iets anders is dan vervangen Je moet je voorstellen dat je lichaam de hele dag op een soort lopende band werkt. Aan het begin van die band komt je voeding binnen, en verderop worden er allerlei processen uit gemaakt: energie, herstel, hormonen, afweer. Voor elk van die processen zijn bouwstoffen nodig. Vitaminen, mineralen, eiwitten, vetten. Zolang de band goed gevoed wordt, loopt alles soepel door. Wanneer je hele voedingsgroepen weglaat, verdwijnen er ook een paar bouwstoffen van die band die daar juist makkelijk vandaan kwamen. Dat is geen ramp, want bijna alles is ook uit planten te halen. Maar een paar stoffen vragen wél om wat aandacht, omdat ze van nature vooral in dierlijke producten zitten of daar makkelijker uit worden opgenomen. En daar zit precies de kern van dit verhaal: niet schrikken, wel bewust zijn. De stoffen die om aandacht vragen Laat ik de belangrijkste eens bij naam noemen, in gewone taal, zodat je weet waar het over gaat. In de volgende artikelen ga ik er dieper op in. Vitamine B12 Dit is eigenlijk dé stof waar het bij plantaardig eten om draait. Vitamine B12 zit van nature alleen in dierlijke voeding. Planten maken het niet aan. Je lichaam heeft er een voorraad van, dus je merkt een verandering niet meteen, maar op de langere termijn is dit de stof die je bewust wilt aanvullen als je plantaardig leeft. B12 doet ontzettend veel in je lichaam, van je energie tot je zenuwen. Daar vertel ik je in het derde artikel meer over. IJzer, maar dan uit planten IJzer zit ook in plantaardige bronnen, denk aan peulvruchten, noten en donkergroene groenten. Alleen wordt ijzer uit planten wat lastiger opgenomen dan ijzer uit dierlijke bronnen. Het mooie is dat je daar iets aan kunt doen met een simpele combinatie, en dat is precies waarom vitamine C hierbij zo interessant is. Vitamine C bevordert namelijk de opname van ijzer in het bloed. In het tweede artikel geef ik je daar een praktische tip voor. Jodium Jodium is een stof waar bijna niemand aan denkt, en dat vind ik jammer, want het is best belangrijk. We halen jodium vooral uit zeevis en zuivel, en die vallen bij plantaardig eten weg. Jodium levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier, en je schildklier is een van de motoren achter je energie en je stofwisseling. Dus dit is er een om in de gaten te houden. Vitamine D Vitamine D maakt je huid zelf aan onder invloed van zonlicht, en dat geldt voor iedereen, of je nu plantaardig eet of niet. In onze contreien schijnt de zon een groot deel van het jaar te laag om genoeg aan te maken. Er bestaat gelukkig plantaardige vitamine D, waardoor je het ook prima op een vegan manier kunt binnenkrijgen. Omega-vetzuren En dan zijn er nog de essentiele vetzuren, waaronder de bekende omega-vetzuren. Bepaalde daarvan komen van oorsprong vooral uit vette vis. Voor wie plantaardig eet zijn er algenbronnen, die dezelfde vetzuren leveren zonder dat er vis aan te pas komt. Ook hier geldt: goed om te weten, prima op te lossen. Waarom ik hier zo de nadruk op leg Ik doe dit niet om je aan het twijfelen te brengen, echt niet. Plantaardig eten kan een van de mooiste dingen zijn die je voor jezelf doet. Maar ik zie in de praktijk regelmatig dat mensen enthousiast beginnen, alleen aan de kant van weglaten denken, en dan na een half jaar of langer merken dat hun pit er wat uit is. Bijna altijd blijkt dan dat een of twee van deze bouwstoffen wat aandacht hadden mogen krijgen. En dat is zo zonde, want het is met een beetje kennis heel goed op te vangen. Wat ik je vooral wil meegeven, is dat een vegan leefstijl vraagt om een klein beetje sturen. Je gaat van een patroon waarin een paar stoffen vanzelf meekwamen naar een patroon waarin je ze bewuster binnenhaalt. Dat is niet moeilijk, het is vooral een kwestie van weten waar je op moet letten. Vegan of vegetarisch, dat maakt verschil Nog even een nuance die vaak door elkaar loopt. Vegetarisch eten betekent dat je vlees en vis laat staan, maar wel ei en zuivel gebruikt. Vegan gaat een stap verder: dan laat je alle dierlijke producten weg, dus ook ei, zuivel en honing. Voor de stoffen waar ik het net over had, is dat een belangrijk verschil. Wie vegetarisch eet, haalt via ei en zuivel nog een deel van de vitamine B12 en de jodium binnen. Wie volledig plantaardig eet, doet dat niet, en voor die groep is bewuste aandacht dus net wat belangrijker. Dat is geen reden om het minder te doen, integendeel. Het betekent alleen dat hoe verder je in het plantaardige spectrum gaat, hoe meer het loont om te weten waar je op moet letten. Ik merk dat mensen dat juist prettig vinden om te horen, want dan kunnen ze hun keuze met een gerust hart maken. Wat we in deze reeks gaan doen In het volgende artikel ga ik het praktische pad op. Hoe zet je je dag zo neer dat je gevarieerd en compleet eet, hoe combineer je slim, en waarom rust en ritme daarbij net zo belangrijk zijn als wat er op je bord ligt. Daarna, in het derde artikel, duik ik dieper in de samenhang: hoe deze stoffen doorwerken op je energie, je afweer, je hormonen en je spijsvertering. En in het laatste artikel breng ik alles samen en laat ik zien hoe je van binnenuit een brede basis legt. Voor nu is de belangrijkste boodschap deze: geniet van je plantaardige keuze, en houd tegelijk een paar stoffen in het vizier. Dan haal je het beste uit twee werelden. Lees ook Waarom rust, ritme en voeding een sleutelrol spelen bij een vegan leefstijl Hoe een vegan leefstijl samenhangt met je immuunsysteem, hormonen en spijsvertering Hoe je je lichaam van binnenuit ondersteunt bij een vegan leefstijl
LEES MEER
Hoe je je lichaam van binnenuit ondersteunt bij een vegan leefstijl
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat een vegan leefstijl van je lichaam vraagt, hoe je je dag praktisch inricht, en hoe alles samenhangt via je energie, je afweer, je hormonen en je spijsvertering. In dit laatste artikel breng ik het samen: welke stoffen bij plantaardig eten om aandacht vragen, en hoe je daar praktisch voor zorgt. Even samenvatten: de stoffen om in het vizier te houden Als ik alles uit de vorige artikelen op een rij zet, kom ik telkens bij hetzelfde handjevol stoffen uit. Ik noem ze nog even in gewone taal. Vitamine B12, de belangrijkste. Zit van nature alleen in dierlijke voeding, en draagt bij aan een normaal energieniveau, aan een normale bloedaanmaak en aan de normale werking van het zenuwstelsel.1 Het volledige B-complex, dat meedraait in je energiestofwisseling en helpt vermoeidheid te verminderen.2 Vitamine C, die de opname van ijzer uit je plantaardige voeding bevordert en het immuunsysteem ondersteunt.3 Jodium, dat we uit zeevis en zuivel halen en dat bijdraagt aan een normale werking van de schildklier.4 Zink, dat het immuunsysteem ondersteunt en bijdraagt aan een normale hormoonhuishouding.5 Vitamine D, waarvan een plantaardige vorm bestaat en die bijdraagt aan de normale werking van het immuunsysteem.6 Wat opvalt als je dit rijtje ziet: het zijn er nogal wat, en ze komen uit heel verschillende hoeken. Dat maakt het bij plantaardig eten net wat ingewikkelder om ze allemaal ruim binnen te krijgen uit losse producten. Precies daarom is een brede basis vaak zo prettig. Waarom een brede basis fijner werkt dan losse stoffen In de praktijk zie ik dat mensen soms heel gericht één stof gaan nemen omdat ze daar iets over gelezen hebben. Dat kan zinvol zijn, maar vaker is het handiger om te zorgen voor een brede basis. Je lichaam werkt namelijk niet met losse stoffen, maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen, als cofactoren die elkaar aanvullen. Zit er ergens een schakel niet lekker, dan stokt het proces, hoeveel je van dat ene ding ook neemt. Die brede basis leg je in de eerste plaats met je voeding: gevarieerd, kleurrijk, met genoeg groente, peulvruchten en vezels, zoals ik in het tweede artikel beschreef. Merk je dat dat er in drukke periodes bij inschiet, of wil je juist bij een plantaardige leefstijl de stoffen die om aandacht vragen bewust dekken, dan kan een aanvulling praktisch zijn. Super Greens+ van ScKIN Daarvoor hebben we bij ScKIN Super Greens+: één maatschep per dag met 89 ingrediënten. En juist voor wie plantaardig eet is de samenstelling interessant, omdat een aantal van precies díe stoffen erin zit die bij een vegan leefstijl om aandacht vragen. Zo bevat Super Greens+ vitamine B12 en het volledige B-complex, vitamine C, jodium, zink en een plantaardige vorm van vitamine D, aangevuld met mineralen zoals magnesium, koper en chroom en een uitgebreide mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen komen van de vitaminen en mineralen. Vitamine B12 draagt bij aan een normaal energieniveau en helpt vermoeidheid te verminderen, en samen met de andere B-vitaminen draagt het bij aan een normale energiestofwisseling.1,2 Vitamine C ondersteunt het immuunsysteem en bevordert de opname van ijzer in het bloed, jodium levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier, en zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding.3,4,5 De uitgebreide plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Zie het als een brede basis onder je dag, naast alles wat je met je voeding en je ritme doet. Geen vervanging van gevarieerd eten, wel een manier om je basis breed te houden, juist bij een leefstijl waarin een paar stoffen wat extra aandacht vragen. Bekijk Super Greens+ Praktisch: hoe je het in je dag past Een paar dingen die het gebruik makkelijk maken, want daar krijg ik vaak vragen over. Super Greens+ meng je koud, bijvoorbeeld in water met een scheutje citroen of limoensap, of door een smoothie met mango, ananas of appel. Verwerk het niet in iets warms dat je kookt, want een deel van de ingrediënten houdt van koud. Een shakebeker of blender geeft het gladste resultaat. Omdat het je energie ondersteunt, neem je het bij voorkeur in de eerste helft van de dag en niet meer laat in de middag, zeker als je gevoelig bent voor inslapen. Een maatschep is een royale dagelijkse portie. Wil je het rustiger opbouwen, of gebruik je het voor een kind vanaf tien jaar, dan kun je met een halve portie werken. Voor wie dit vooral fijn is Ik zie Super Greens+ als een prettige basis voor iedereen die veel van zijn lichaam vraagt, en juist voor wie plantaardig eet komt er een extra reden bij. Je dekt namelijk in één keer een aantal van de stoffen die bij deze leefstijl om aandacht vragen, in plaats van dat je met allerlei losse aanvullingen bezig bent. Dat maakt het overzichtelijk, en overzicht helpt enorm om iets vol te houden. Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: een vegan leefstijl is een prachtige keuze, en met een beetje kennis haal je er ook echt het beste uit. Geniet van je plantaardige eten, houd de stoffen die om aandacht vragen in het vizier, en geef je lichaam een brede basis om op te draaien. Dan doe je het van binnenuit goed. 1 Vitamine B12 draagt bij aan een normaal energieniveau, helpt vermoeidheid te verminderen, draagt bij aan een normale bloedaanmaak en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. 2 Vitamine B2, B3, B5 en B6 dragen bij aan een normale energiestofwisseling en helpen moeheid en vermoeidheid te verminderen. 3 Vitamine C draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem en bevordert de opname van ijzer in het bloed. 4 Jodium levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier. 5 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 6 Vitamine D helpt bij de normale werking van het immuunsysteem. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Waarom een vegan leefstijl meer van je lichaam vraagt dan alleen dierlijke producten weglaten Waarom rust, ritme en voeding een sleutelrol spelen bij een vegan leefstijl Hoe een vegan leefstijl samenhangt met je immuunsysteem, hormonen en spijsvertering
LEES MEER
