◷ 6 min leestijd
Foliumzuur is een van die vitamines waarvan bijna iedereen de naam kent, en waarvan tegelijk maar weinig mensen weten wat het nu eigenlijk doet. De meesten koppelen het aan zwangerschap, en dat is terecht, maar het is een fractie van het verhaal. Foliumzuur werkt elke dag, in elk lichaam, bij iedereen.
Ik wil je in dit artikel meenemen in wat er echt gebeurt. En ik begin graag bij de naam, want die verklapt meer dan je denkt.
De naam komt van blad
Folium is Latijn voor blad. Deze vitamine is voor het eerst gevonden in bladgroente, in spinazie om precies te zijn, en daar heeft ze haar naam aan te danken. Dat is meteen een handig ezelsbruggetje voor waar je het vandaan haalt, maar daar kom ik in het volgende artikel uitgebreid op terug.
In Nederland kom je deze vitamine tegen onder een paar verschillende namen, en dat is verwarrend. Vitamine B11 is de Nederlandse aanduiding, vitamine B9 is de internationale. Het gaat om dezelfde stof. En dan is er nog het verschil tussen foliumzuur en folaat, waar ik het derde artikel helemaal aan wijd, want daar zit echt iets belangrijks.
Methylering: de lopende band van je lichaam
Om te snappen wat folaat doet, moet ik je meenemen naar een proces dat methylering heet. Het klinkt technisch, maar het idee erachter is heel eenvoudig.
Je moet je voorstellen dat je lichaam de hele dag door kleine vlaggetjes uitdeelt. Zo'n vlaggetje is een methylgroep, een piepklein stukje molecuul. Door zo'n vlaggetje ergens op te plakken, verandert je lichaam wat een stof doet. Een gen wordt aan- of uitgezet. Een hormoon wordt onschadelijk gemaakt zodat het kan worden afgevoerd. Een neurotransmitter wordt opgebouwd of juist opgeruimd.
Ik vergelijk het graag met een lopende band. Aan het begin komt er materiaal binnen, onderweg krijgt het bewerkingen, en aan het eind rolt er iets af dat af is. Methylering is een van de belangrijkste bewerkingen op die band. En folaat is de stof die de vlaggetjes aanlevert.
Dat maakt in één klap duidelijk waarom folaat overal opduikt. Het zit niet in één orgaan. Het zit in een proces dat overal loopt: in je lever, in je hersenen, in je bloed, in je huid.
Het kruispunt dat homocysteïne heet
Er is één plek op die band waar je folaat het beste in actie ziet, en dat is bij een stof die homocysteïne heet.
Homocysteïne ontstaat als tussenproduct wanneer je lichaam eiwitten verwerkt. Het is een stof die niet bedoeld is om te blijven liggen; hij moet weer worden omgezet. Die omzetting terug naar methionine heet remethylering, en daar is precies zo'n methylvlaggetje voor nodig. Folaat levert het aan, vitamine B12 helpt bij de overdracht, en vitamine B6 en vitamine B2 doen mee in de omliggende stappen.
Wat ik hier zo mooi aan vind: je ziet meteen dat deze vitamines niet los van elkaar werken. Ze staan met elkaar op die band. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je van die andere ook hebt. Dat is de reden dat ik in mijn werk nooit naar één B-vitamine kijk, maar altijd naar het groepje.
Nieuwe cellen bouwen
De tweede grote taak van folaat is het bouwen van nieuw DNA. Elke keer als een cel zich deelt, moet het complete DNA worden gekopieerd. De bouwstenen daarvoor, de basen waar de code uit bestaat, worden gemaakt in stappen waar folaat onmisbaar bij is.
Dat betekent dat folaat het hardst nodig is op de plekken waar cellen zich het snelst vernieuwen. En dat zijn er meer dan je denkt: je bloed, je darmwand, je huid, je afweer. Allemaal weefsels die zich in dagen tot weken volledig vernieuwen.
Je bloed en waarom je moe kunt worden
Hier komen die twee taken samen, en dit is het stuk dat het meest praktisch is.
Rode bloedcellen worden continu aangemaakt in je beenmerg, en ze leven ongeveer honderdtwintig dagen. Er is dus een permanente productielijn. Die aanmaak vraagt veel celdeling, en daarmee veel folaat en vitamine B12. Als die productielijn minder soepel loopt, worden er cellen gemaakt die groter zijn dan normaal en die hun werk minder goed doen. Hun werk is zuurstof vervoeren.
En daar zit de link met hoe je je voelt. Minder efficiënt zuurstoftransport merk je aan je energie. Het is geen kwestie van willen of van discipline. Het is een transportprobleem.
Ik zeg vaak tegen mensen: als je energie al een tijd anders aanvoelt dan je van jezelf gewend bent, laat dan eens naar je bloed kijken bij de huisarts. Dan weet je iets, in plaats van dat je gokt.
Waarom het bij zwangerschap zo vaak genoemd wordt
Nu snap je waarschijnlijk zelf al waarom deze vitamine juist rond zwangerschap zoveel aandacht krijgt. In die periode worden er in hoog tempo nieuwe cellen gemaakt, en elke celdeling vraagt folaat. De behoefte ligt in die fase dan ook hoger dan normaal.
Ik geef hier bewust geen advies over, want dat hoort bij je verloskundige of je huisarts. Zij kijken naar jouw situatie. Ik noem het vooral omdat het zo goed laat zien waar folaat voor dient: overal waar snel gebouwd wordt.
En je hoofd
Tot slot nog iets wat minder bekend is. Neurotransmitters, de stoffen waarmee je zenuwcellen met elkaar praten, worden aangemaakt en weer afgebroken in stappen waarin methylering meedoet. Serotonine en dopamine horen daarbij. Folaat en vitamine B12 zitten daar dus vlak bij in de buurt.
Dat is geen reden om folaat als stemmingsmiddel te zien, zo wil ik het beslist niet neerzetten. Het laat vooral zien hoe verweven dit is. Je lichaam gebruikt dezelfde basisprocessen voor je bloed, je lever en je hoofd.
Wat ik hiervan meeneem
Folaat is een aanleveraar. Het zorgt dat er vlaggetjes beschikbaar zijn voor het methyleringswerk, en het levert bouwstenen voor nieuw DNA. Daarmee raakt het je bloed, je energie, je lever, je afweer en elk weefsel dat zich snel vernieuwt.
In het volgende artikel gaan we naar je bord: waar zit folaat in, en waarom gaat er bij het koken zoveel van verloren?
Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Folaat aanvullen: waarom de vorm en de combinatie tellen, lees je welke producten hierbij passen.
