November 6, 2026

Wat vitamine B2 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die je al kent zonder dat je het weet. Heb je ooit na het innemen van een B-complex gemerkt dat je urine helder tot donkergeel werd? Dat is vitamine B2. De kleur komt ervan, en wat je ziet is gewoon de hoeveelheid die je lichaam op dat moment niet nodig had en uitplast. Volkomen onschuldig, en een prachtig zichtbaar bewijs dat je lichaam zijn eigen huishouding doet. Maar wat die vitamine ondertussen bínnen doet, is een veel groter verhaal. Dat leg ik je in dit artikel uit, met de biologie erachter en in gewone taal. B2 wordt omgebouwd tot twee meewerkers Vitamine B2 heet met zijn eigen naam riboflavine. In je lichaam blijft hij niet als riboflavine rondzwemmen; hij wordt omgebouwd tot twee co-enzymen met de afkortingen FMN en FAD. Een co-enzym is wat ik een meewerker noem. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet, en dat werk doen enzymen. Zo'n enzym kan dat niet alleen: hij heeft een onderdeel nodig dat meedoet in de reactie. Die twee co-enzymen uit vitamine B2 zijn zulke onderdelen, en ze zijn in je lichaam ongelooflijk breed in gebruik. De eerste baan: elektronen vervoeren in je energiefabriek Hier zit de kern van het verhaal. Als je lichaam energie maakt uit je voeding, dan haalt het die energie uit elektronen. Die elektronen moeten vervoerd worden van de plek waar ze vrijkomen naar de plek waar de energie van gemaakt wordt, en daar heeft je lichaam dragers voor. FAD is een van die dragers. In de citroenzuurcyclus, de ronde die in je mitochondriën draait, komen bij elke ronde energierijke elektronenparen vrij, en die worden door onder andere FAD opgevangen en afgeleverd. Daar wordt uiteindelijk ATP van gemaakt, de energiemunt waarmee je lichaam alles betaalt. Ik noem die mitochondriën de energiefabriekjes in je cellen, en dan is dit co-enzym de kruiwagen die het materiaal van de ene afdeling naar de andere brengt. Zonder kruiwagens komt er niets aan, hoe hard er verder ook gewerkt wordt. De tweede baan: vet verbranden Dit vind ik een van de onderschatte rollen. Als je lichaam vetzuren gebruikt als brandstof, dan knipt het ze in stukjes in een proces dat bèta-oxidatie heet. Bij elke knip komen er weer elektronenparen vrij, en ook daar is FAD een van de dragers. Dat betekent dat deze vitamine op een heel directe manier meedoet in het gebruiken van vet als energiebron. Niet als vetverbrander in de marketingbetekenis van het woord, wel als onderdeel waar het proces simpelweg niet zonder kan. En hetzelfde geldt voor de stofwisseling van eiwitten en koolhydraten. Alle drie de hoofdbrandstoffen van je lichaam lopen op een of meer plekken langs deze meewerker. De derde baan: je belangrijkste antioxidant in bedrijf houden En dan het stuk waar ik het liefst over vertel. Je lichaam heeft een eigen antioxidant die alle andere overtreft in hoeveelheid en belang: glutathion. Dat is de stof die in je cellen de hele dag opruimt. Glutathion werkt door een elektron weg te geven. Daarna is hij zelf gebruikt, en in die gebruikte vorm kan hij niets meer. Hij moet dus opnieuw opgeladen worden, en dat doet een enzym dat glutathionreductase heet. Dat enzym gebruikt FAD als onderdeel. Dus: vitamine B2 is de stof die het opnieuw opladen van je belangrijkste antioxidant mogelijk maakt. Weet je nog dat ik vrije radicalen Pac-Man noem? Zo'n deeltje gaat happend door je cel, en glutathion is wat hem tegenhoudt. Dat hij na elke happer opnieuw klaargemaakt wordt voor de volgende, is precies waar deze vitamine voor zorgt. Daarnaast is B2 betrokken bij de aanmaak van glutathion zelf. De vierde baan: andere vitaminen bruikbaar maken Dit is misschien het mooiste argument voor samenhang dat er bestaat. Vitamine B6 moet in je lichaam omgezet worden naar zijn actieve vorm voordat hij bruikbaar is, en bij die omzetting is vitamine B2 betrokken. Datzelfde geldt voor stappen in de stofwisseling van folaat, en voor het omzetten van vitamine K en van bètacaroteen. Zie je wat daar gebeurt? Een vitamine die andere vitaminen bruikbaar maakt. Dat is de reden dat ik zelden over één losse B-vitamine praat. Ze zitten als tandwielen in elkaar. De vijfde baan: je huid, je slijmvliezen en je zenuwstelsel Je huid en je slijmvliezen zijn weefsels die zich continu vernieuwen. Je mond, je tong, je lippen, de binnenkant van je wangen: dat is allemaal weefsel dat snel aan de beurt is voor nieuwe cellen. Voor zulke snel vernieuwende weefsels heeft je lichaam een gestage aanvoer van meewerkers nodig, en deze vitamine is daar een van. Datzelfde geldt voor de normale werking van je zenuwstelsel. Dat verklaart waarom in oude medische lijstjes bij deze vitamine altijd de mond en de tong genoemd worden. Het zijn gewoon de plekken waar snel vernieuwend weefsel het eerst laat zien dat er iets aan de aanvoer schort. De zesde baan: ijzer Nog een verband dat weinig mensen kennen. Vitamine B2 doet mee in de manier waarop je lichaam met ijzer omgaat: bij het vrijmaken van ijzer uit je voorraad en bij het inbouwen ervan. Dat is relevant, want ijzer is op zijn beurt nodig voor het zuurstoftransport in je bloed. Zo loopt het door: energie, vet, antioxidanten, andere vitaminen, je huid, je zenuwstelsel en je ijzerhuishouding. Allemaal via één stof die niets van dat alles zelf doet. Waarom je hem elke dag nodig hebt Vitamine B2 is wateroplosbaar, en je lichaam legt er geen grote voorraad van aan. Wat je niet gebruikt, gaat eruit, en dat is precies die gele kleur waarmee ik dit artikel begon. Dat betekent dat je hem elke dag opnieuw uit je voeding moet halen. Het is geen stof om een keer per maand aan te denken. In het volgende deel kijken we naar waar hij in je voeding zit, en naar één eigenschap die hem anders maakt dan alle andere B-vitaminen: hij kan niet tegen licht. Dat heeft praktische gevolgen in je eigen keuken. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B2 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B2 in? De bronnen op je bord Vitamine B2 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B2 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

Wat vitamine B6 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die in mijn vakgebied bij bijna elk onderwerp langskomt: vitamine B6. Of het nu over je energie gaat, over je stemming, over je hormonen of over je bloedaanmaak, deze stof zit er ergens tussen. En dat is geen toeval, want B6 is als meewerker betrokken bij meer dan honderdveertig verschillende enzymen in je lichaam. Ik leg het uit zoals ik het in mijn lessen doe: met de biologie erachter, in gewone taal. Wat een cofactor eigenlijk is Laten we beginnen bij een woord dat ik veel gebruik: cofactor. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet in een andere stof, en dat doen enzymen. Alleen kan zo'n enzym zijn werk niet doen zonder hulp. Hij heeft een onderdeel nodig dat meedoet in de reactie, en dat onderdeel noemen we een cofactor. Vitamine B6 is zo'n cofactor, en wel een van de meest gebruikte die je hebt. Meer dan honderdveertig enzymen gebruiken deze stof om hun werk te doen. Dat betekent dat je hem op heel veel plekken tegenkomt die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. De actieve vorm heet P5P Vitamine B6 is geen enkele stof, maar een groepje verwante verbindingen. De vorm die je lichaam uiteindelijk gebruikt, heet pyridoxaal-5-fosfaat, in de praktijk afgekort tot P5P. Dat is de biologisch actieve vorm: de vorm die direct in het enzym past. De andere vormen moet je lichaam eerst omzetten voordat ze bruikbaar zijn, en die omzetting gebeurt in je lever met behulp van onder andere vitamine B2 en magnesium. Ik zeg altijd: de actieve vorm is hapklaar voor in de cel. Daar hoeft je lichaam geen stap meer voor te zetten. Dat klinkt als een detail voor vakmensen, en toch is het de reden dat ik in mijn werk altijd naar de vorm op het etiket kijk. Verloopt die omzettingsstap bij iemand minder soepel, dan maakt het verschil of een stof al in de bruikbare vorm binnenkomt of niet. De eerste baan: je eiwitstofwisseling De grootste rol van deze vitamine zit in je eiwitstofwisseling. Alles wat je lichaam met aminozuren doet, loopt langs deze cofactor: aminozuren omzetten in andere aminozuren, ze afbreken, er energie uit halen, er nieuwe stoffen van maken. Dat verklaart iets praktisch wat veel mensen niet weten: hoe meer eiwit je eet, hoe meer van deze vitamine je lichaam nodig heeft om er iets mee te doen. Eet je veel eiwit, bijvoorbeeld omdat je veel sport of omdat je bewust eiwitrijk eet, dan vraagt je lichaam ook meer van deze meewerker. Het zijn twee kanten van dezelfde munt. De tweede baan: je neurotransmitters Hier wordt het echt interessant. Je neurotransmitters, dus de signaalstoffen in je hersenen, worden gemaakt uit aminozuren. Serotonine komt uit tryptofaan, dopamine uit tyrosine, en GABA uit glutaminezuur. En bij al die omzettingen is deze vitamine de belangrijkste cofactor. In mijn vakgebied wordt B6 daarom gezien als een van de basale stoffen in het hele serotonineverhaal. Niet omdat hij serotonine is, maar omdat hij de omzetting mogelijk maakt. Je kunt de grondstof op je bord hebben liggen en de fabriek paraat hebben staan, maar zonder dat ene onderdeel komt er niets van de band af. De splitsing in de weg die ik het meest boeiend vind En nu het stuk dat ik in mijn lessen altijd uitgebreid behandel. Tryptofaan, het aminozuur uit je voeding, komt op een splitsing in de weg. De ene route leidt naar serotonine en verderop naar melatonine. De andere route is een stofwisselingsroute die uiteindelijk naar vitamine B3 leidt, en die route heeft tussenproducten waarvan je er niet te veel wilt hebben, omdat ze prikkelend werken op je zenuwcellen. Welke kant het op gaat, wordt mede bepaald door deze vitamine. Is er voldoende van, dan blijft de route naar serotonine en melatonine goed begaanbaar en blijven die prikkelende tussenproducten laag. In onderzoek zie je dat heel netjes terug: hoe hoger de actieve vorm in het bloed, hoe lager die tussenproducten. Dat is voor mij het mooiste voorbeeld van wat een cofactor doet. Hij verzet geen bergen. Hij houdt alleen de wissel in de goede stand. De derde baan: homocysteïne en methylering Dan een onderwerp dat in mijn vak veel aandacht krijgt. Methylering is het proces waarbij je lichaam een klein groepje atomen op een andere stof plakt, en daarmee regelt het van alles: het aan- en uitzetten van genen, het aanmaken en afbreken van neurotransmitters, het onderhoud van je DNA. De stoffen die daarin de hoofdrol spelen zijn zink, magnesium, folaat, vitamine B2, vitamine B6, vitamine B12, choline en betaïne. Zie je hoe B6 in dat rijtje staat? Dat is precies waarom ik zelden over één losse B-vitamine praat. Ze werken in dezelfde processen, en ze werken daar samen. Homocysteïne is in dit verhaal een tussenproduct dat je lichaam netjes verder moet verwerken. Bij die verwerking is deze vitamine een van de betrokken cofactoren. De vierde baan: je bloedaanmaak Je rode bloedcellen hebben hemoglobine nodig om zuurstof te kunnen vervoeren, en het hemmolecuul in hemoglobine wordt in een reeks stappen opgebouwd. De eerste stap van die reeks gebruikt deze vitamine als cofactor. Dat is een rol die mensen vrijwel nooit met B6 associëren, en toch is het een van de meest basale die hij heeft. Zuurstoftransport is tenslotte waar al die energie waar we het over hadden uiteindelijk op draait. De vijfde baan: je hormonen en je bloedsuiker Tot slot twee rollen die vaak samen genoemd worden. Deze vitamine doet mee in de regulering van je hormonale activiteit, en hij is betrokken bij het vrijmaken van glucose uit je glycogeenvoorraad in je lever en je spieren. Die voorraad is wat je lichaam gebruikt om je bloedsuiker stabiel te houden tussen de maaltijden. Daarmee zit deze stof dus ook aan de knoppen van hoe gelijkmatig je dag verloopt, en dat is precies waarom hij bij zoveel verschillende onderwerpen opduikt. Wat je hieruit mee kunt nemen Vitamine B6 is nergens de hoofdrolspeler en overal de meewerker. Hij zet geen enkel proces in gang, en een hele rij processen stokt als hij er niet is. Dat is in de biologie het patroon van een echt essentiële stof. In het volgende deel kijken we naar je bord: waar deze vitamine in zit, en wat er bij bereiding en bewaren met hem gebeurt. Want dat laatste is bij deze stof een verhaal apart. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B6 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B6 in? De bronnen op je bord Vitamine B6 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B6 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

Wat jodium in je lichaam doet

◷ 7 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een stof met een bijzonder verhaal. Jodium is een van de oudste spelers in de biologie, het zit letterlijk ingebouwd in een van je hormonen, en je lichaam heeft er een actieve pomp voor gebouwd om het binnen te halen. Als een lichaam ergens energie aan besteedt om een stof naar binnen te krijgen, dan weet je: dit is geen bijzaak. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn lessen doe, met de biologie erachter en in gewone taal. Jodium zit in het hormoon zelf Bij de meeste vitaminen en mineralen is de rol die van meewerker. Ze maken een proces mogelijk, maar ze zitten niet in het eindproduct. Bij jodium is dat anders, en dat maakt deze stof uitzonderlijk. Je schildklier maakt schildklierhormoon uit een aminozuur dat tyrosine heet, met jodium erbij. De voorraadvorm van dat hormoon heet T4 en heeft vier jodiumatomen in zich. De actieve vorm heet T3 en heeft er drie. De naam verraadt het al. Zonder jodium is er dus geen schildklierhormoon te maken, hoe hard je klier ook werkt en hoeveel signaal hij ook krijgt. In de klier zelf ligt een voorraad klaar: een groot eiwit met jodium eraan gebonden, opgeslagen in kleine kamers die follikels heten. Je moet je dat voorstellen als een voorraadschuur waar het materiaal al klaarstaat, zodat er geleverd kan worden op het moment dat er een order binnenkomt. Er zit een pomp op Hoe komt die stof in die klier terecht? Niet door naar binnen te sijpelen. Je schildkliercellen hebben een actief transportmechanisme dat we de jodiumpomp noemen, en dat pompt het mineraal uit je bloed de cel in, tegen de stroom op. Dat is biologisch gezien een dure constructie, want actief transport kost energie. Dat je lichaam dat voor deze ene stof heeft ingericht, zegt alles over hoe essentieel hij op die plek is. En het verklaart ook waarom je schildklier zo'n hoge concentratie van dit mineraal heeft in verhouding tot de rest van je lichaam. Het oudste beschermende mineraal dat we kennen En dan het stuk dat ik het mooiste vind. Jodium was in de evolutie de eerste anorganische antioxidant, aanwezig in alle cellen die dit mineraal concentreren, van primitieve zeealgen tot de gewervelde dieren van nu. Hoe doet het dat? Het geeft een elektron weg. In deel van je antioxidantennetwerk is dat precies wat nodig is: een deeltje dat een elektron mist, gaat op zoek en hapt het weg bij het eerste wat het tegenkomt. Ik noem dat Pac-Man. Zo'n deeltje gaat happend door je cel, en het eerste waar het bij aankomt zijn vaak de meervoudig onverzadigde vetzuren in je celmembranen. Die zijn kwetsbaar. Jodium geeft een elektron af en breekt daarmee die kettingreactie af, via enzymen die peroxidases heten. Daarmee is dit mineraal dus niet alleen bouwsteen van een hormoon, maar ook beschermer van de vetten waaruit je celwanden bestaan. Twee heel verschillende banen in één stof. Een verhaal van de zee naar het land Het evolutionaire verhaal erachter is prachtig, en ik vertel het altijd omdat het blijft hangen. Ongeveer vijfhonderd miljoen jaar geleden trokken de eerste zeevissen uit de jodiumrijke zee naar riviermondingen en zoet water. Daarna evolueerden die gewervelde dieren naar amfibieën en reptielen, en moesten ze zich aanpassen aan het leven op land, waar van deze stof veel minder te vinden was. En toen gebeurde er iets slims. Cellen die dit mineraal konden concentreren, verhuisden en specialiseerden zich in het opnemen en opslaan ervan, in een nieuwe structuur met follikels: de schildklier zoals wij hem kennen. Dus de klier in je hals is, biologisch gezien, een voorraadtank die is gebouwd om het leven op een jodiumarm continent mogelijk te maken. Nog mooier: een andere groep cellen die ditzelfde mineraal concentreerde, vormde het primitieve zenuwstelsel en de hersenen. Dat is geen toeval. Dat is de reden dat deze stof in alle lijstjes van hersenselectieve mineralen staat, samen met ijzer, zink, koper en selenium, en dat die mineralen allemaal rijk aanwezig zijn in voeding uit de zee. Wat dat betekent voor je hoofd en je energie De receptoren waar het actieve schildklierhormoon op aandokt, zitten onder andere op je mitochondriën, de energiefabriekjes in je cellen. Daarmee zit deze hele lijn, van jodium op je bord tot hormoon in je weefsels, aan je energiehuishouding vast en aan het onderhouden van je rustmetabolisme. Datzelfde hormoon speelt mee in de ontwikkeling en het onderhoud van je zenuwstelsel, inclusief je hersenen en je ogen. Het is betrokken bij de bekleding van je dunne darm, dus precies de plek waar je voedingsstoffen opneemt. Het stuurt mee bij je tanden en je tandglazuur, en bij je haarzakjes. En het coördineert de reactie van je andere hormoonklieren op wat er met je gebeurt. Eén stof, en je ziet hem via het hormoon overal terugkomen. Waarom dit wereldwijd aandacht krijgt Een lage jodiuminname is wereldwijd nog steeds de meest voorkomende reden dat de schildklier gaat opzwellen en dat de ontwikkeling van het zenuwstelsel bij kinderen in de knel komt. Dat is precies waarom in heel veel landen jodium aan zout wordt toegevoegd. In Nederland gebeurt dat via bakkerszout in brood, en dat is een van de stillere succesverhalen van de volksgezondheid hier. Met dat zinnetje wil ik ook een grens aangeven: dit artikel gaat over de stof en over voeding, niet over een aandoening of over jou. Vragen over je eigen schildklier horen bij je arts. En dan de keerzijde Bij jodium geldt, net als bij selenium, dat meer niet beter is. Ook te veel van dit mineraal is voor de schildklier een belasting. Dat hoor je in de supplementenhoek niet vaak, en ik vind het belangrijk om het wel te zeggen. De ruimte tussen gebruikelijk en te veel is bij dit mineraal niet oneindig. In het derde deel van deze reeks ga ik daar concreet op in. Eerst gaan we in het volgende deel naar je bord, want zonder bronnen heeft dit hele verhaal geen begin. Waarom de hoeveelheid in je lichaam zo klein is Iets wat ik graag in verhouding zet: in je hele lichaam zit ongeveer vijftien tot twintig milligram van dit mineraal, en het grootste deel daarvan bevindt zich in die ene klier in je hals. Dat is minder dan het gewicht van een gewone paperclip, verdeeld over een heel mensenlichaam. Daar zit meteen een inzicht in. Een stof waarvan je zo weinig in huis hebt, en die je dagelijks in kleine hoeveelheden moet aanvullen, is kwetsbaar voor veranderingen in je eetpatroon. Schrap je zonder erbij na te denken een paar bronnen uit je week, dan merkt een systeem met zo'n kleine voorraad dat eerder dan een systeem dat op reserves kan teren. En dat is precies waarom de follikelstructuur van de schildklier in de evolutie ontstond: een voorraadplek bouwen was voor onze voorouders op het droge land de enige manier om de schommelingen in de aanvoer te overbruggen. Je lichaam heeft daar dus al een oplossing voor bedacht. Jij hoeft alleen te zorgen dat er iets te bewaren valt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit jodium in? De bronnen op je bord Jodium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

Wat selenium in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een mineraal dat in de kleinste hoeveelheden op je bord ligt en in je lichaam een van de grootste rollen speelt: selenium. Je hebt er per dag maar microgrammen van nodig, duizendsten van een milligram, en toch kan een hele reeks processen zonder deze stof niet soepel doorlopen. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn werk uitleg: met de biologie erachter, in gewone taal, zodat je snapt waarom het ergens over gaat. Selenium is een spoorelement, en dat zegt iets Selenium hoort tot de spoorelementen. Dat zijn mineralen waar je lichaam heel weinig van nodig heeft, maar waar het ook niet zonder kan. Je lichaam maakt ze niet zelf, dus ze moeten uit je voeding komen. Daarmee hoort selenium in hetzelfde rijtje als jodium, zink en koper. Wat dit mineraal bijzonder maakt, is dat het niet los in je lichaam rondzwemt om daar iets te doen. Het wordt ingebouwd in eiwitten. Die noemen we selenoproteïnen, en er zijn er tientallen van bekend. Je moet je dat voorstellen als een gereedschapsset waarin één bepaald onderdeel in elk stuk gereedschap terugkomt. Is dat onderdeel er niet, dan kan het gereedschap niet gemaakt worden, en dus ook niet gebruikt. De eerste rol: meedoen in je antioxidantensysteem De bekendste selenoproteïnen zijn enzymen die meedoen in je verdediging tegen vrije radicalen. En dat is een verhaal dat ik graag met een beeld uitleg. In je cellen gebeurt de hele dag iets wat ik Pac-Man noem. Bij het maken van energie komen deeltjes vrij die een elektron missen, en die gaan op zoek. Ze happen een elektron weg bij het eerste wat ze tegenkomen, bijvoorbeeld bij een vetzuur in een celmembraan of bij een stuk van je DNA. Dat deeltje is daarna tevreden, maar nu mist het volgende er een, en zo gaat het als een kettingreactie door. Je lichaam heeft daarom een heel netwerk van stoffen dat die kettingreactie afbreekt. In dat netwerk zit een enzym dat waterstofperoxide onschadelijk maakt, en in dat enzym zit selenium ingebouwd. Dat is dus geen bijrol: zonder de stof is dat specifieke gereedschap er simpelweg niet. Dit is ook de reden dat selenium in mijn vakgebied vaak samen met vitamine E genoemd wordt. Vitamine E werkt in de vetfase, dus in de membranen zelf, en selenium werkt verderop in dezelfde keten. Ze vangen elkaars werk op. De tweede rol: de omschakeling van schildklierhormoon En dan het stuk dat ik het mooiste vind om uit te leggen. Je schildklier maakt voor het grootste deel een voorraadvorm van schildklierhormoon, T4 genoemd. Dat is de inactieve vorm. Het actieve hormoon heet T3, en dat bindt zich ongeveer tien keer zo stevig aan de receptor in je cellen. Die omschakeling van T4 naar T3 gebeurt niet in de klier zelf, maar verderop in je weefsels. En daar is selenium voor nodig. Er wordt een jodiumatoom van het molecuul afgehaald, en het enzym dat dat doet is een selenoproteïne. Geen selenium, geen soepele omschakeling. Wat mij daarbij altijd raakt, is hoe elegant dit in elkaar zit. De klier levert de grondstof, en in je weefsels wordt ter plekke bepaald wat er van gemaakt wordt. Het is een systeem met een centrale fabriek en lokale afwerking, en selenium is het onderdeel waar die lokale afwerking op draait. De derde rol: je afweer Selenoproteïnen doen ook mee in de normale werking van je immuunsysteem. Je afweercellen werken hard, en hard werken betekent veel omzetting en dus veel van die zoekende deeltjes waar ik het net over had. Juist cellen die zo actief zijn, hebben een goede bescherming nodig om hun werk te kunnen blijven doen zonder zichzelf te beschadigen. Dat is in de biologie een terugkerend patroon: hoe actiever een cel, hoe meer hij van zijn eigen onderhoudsafdeling vraagt. De vierde rol: je haar en je nagels Haar en nagels zijn weefsels die continu opnieuw aangemaakt worden. Ze bestaan uit keratine, een stevig eiwit, en de cellen die dat maken staan de hele tijd aan. Voor dat soort snel vernieuwend weefsel heeft je lichaam een constante aanvoer van bouwstoffen en van meewerkende mineralen nodig. Selenium is daar een van. Dat is ook precies waarom je in de praktijk vaak merkt dat haar en nagels als eerste meeveranderen met periodes waarin er veel van je gevraagd wordt. Het zijn weefsels die je niet nodig hebt om te overleven, en daar bezuinigt je lichaam dus als eerste op. Waarom het aanbod zo wisselt Nu iets praktisch waar veel mensen van opkijken. Hoeveel selenium er in plantaardige voeding zit, hangt bijna volledig af van de bodem waarop die plant gegroeid is. Een graan uit een seleniumrijk gebied levert een veelvoud van hetzelfde graan uit een gebied waar de bodem er arm aan is. En de Europese landbouwgrond is op dit punt niet het rijkste gebied van de wereld. Noord-Amerikaanse bodems bevatten er van nature meer van. Dat betekent dat dezelfde boterham in twee landen een heel verschillende bijdrage levert. Voor voeding uit de zee gaat dat verhaal minder op, want in zeewater is dit mineraal gewoon aanwezig, en vis en schelpdieren concentreren het. De vorm doet mee Selenium komt in je voeding en in supplementen in verschillende vormen voor. In voeding zit het vooral gebonden aan aminozuren, bijvoorbeeld als selenomethionine. Dat is een organische vorm die je lichaam goed kan opnemen en die ook een beetje opslaat in je eiwitten. Daarnaast bestaan er anorganische vormen, zoals natriumseleniet, die je lichaam op een andere manier verwerkt en die meer direct in de enzymen terechtkomen. Ik zeg altijd: dat je dit soort details kent, is geen muggenziften. De vorm bepaalt hoe een stof zijn weg door je lichaam vindt, en dus wat hij er kan doen. En nu even de rem Bij veel voedingsstoffen geldt dat een beetje meer weinig uitmaakt. Bij selenium is dat anders, en dat wil ik je eerlijk meegeven. De afstand tussen wat je dagelijks gebruikt en de bovengrens die voor dit mineraal is vastgesteld, is kleiner dan bij de meeste andere stoffen. Meer is hier dus niet beter. In het derde deel van deze reeks ga ik daar concreet op in: wat gebruikelijke hoeveelheden zijn, waar die bovengrens ligt en waar je op let. Eerst nemen we in het volgende deel je bord onder de loep, want daar begint het. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit selenium in? De bronnen op je bord Selenium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen

◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat een calorie is, wat de drie grote groepen doen en waar je verbruik van afhangt. In dit laatste deel het praktische stuk: hoe kijk je naar je bord zonder te gaan tellen? Ik zet hieronder de manieren op een rij die ik in mijn werk gebruik. Ze vragen geen app, geen weegschaal en geen boekhouding. En ze werken, juist omdat je ze op een willekeurige dinsdag ook nog doet. 1. Gebruik je hand als maat Dit is de simpelste manier die er bestaat, en hij heeft een prettige eigenschap: je hand is in verhouding tot jouw lichaam, dus de maat klopt vanzelf voor jou. Een portie eiwit ter grootte van je handpalm. Een portie koolhydraten ter grootte van je vuist. Groente zoveel als je met twee handen kunt vasthouden. Een portie vet ter grootte van je duim. Niet als voorschrift, maar als uitgangspunt om vanaf te kijken. Beweeg je veel, dan mag de vuist groter. Heb je een rustige dag, dan kleiner. Je hoeft het nergens in te vullen. 2. Bouw je bord in een vaste volgorde op Begin bij het eiwit en kies dat eerst. Doe daarna de groente erbij, ruwweg de helft van je bord. Dan pas de koolhydraatbron, met de verpakking er nog omheen. En zet er iets vets bij. Die volgorde doet twee dingen tegelijk. Je krijgt vanzelf een evenwichtig bord, en je vult niet op met wat toevallig het snelst klaar is. 3. Kijk naar de verpakking in plaats van naar het getal De vraag die ik mezelf in de supermarkt stel is simpel: zit de verpakking er nog omheen? Een appel wel, appelsap niet. Havervlokken wel, een gezoete ontbijtkoek niet. Zilvervliesrijst wel, witte rijst nauwelijks. Dat is een vraag die je binnen een seconde beantwoordt, en hij dekt in de praktijk het grootste deel van de keuzes die ertoe doen. 4. Begin bij je ontbijt Bij de meeste mensen is het ontbijt het moment met de minste bouwstoffen: brood met zoet beleg, een kom gezoete granen, een stuk fruit onderweg. Zet er iets neer met eiwit en vet: eieren, kwark of skyr met noten en zaden, havermout met gemalen lijnzaad en een lepel yoghurt, of gewoon een restje van gisteravond. Als je uit deze hele reeks een ding doorvoert, zou ik dit kiezen. Het kost je geen extra tijd en het verandert de rest van je dag. 5. Drink je energie niet Vloeibare calorieen geven nauwelijks een verzadigingssignaal. Sap, frisdrank, gezoete koffiedranken, gezeefde smoothies en alcohol komen binnen zonder dat je lichaam er een rem op zet. Dat is het makkelijkste punt van deze hele lijst om aan te pakken, en in mijn ervaring ook het punt waar mensen het snelst verschil van merken. Water, thee en koffie zonder suiker. 6. Eet rustig en kauw Je verzadigingssignaal heeft tijd nodig om aan te komen, want het komt uit hormonen die je darm afgeeft terwijl de maaltijd passeert. Eet je in zeven minuten achter je laptop, dan heb je je bord leeg voordat dat signaal er is. Een paar praktische dingen: leg je bestek tussendoor neer, ga aan tafel zitten in plaats van staand bij het aanrecht, en zet je telefoon weg. Dat laatste is lastiger dan het klinkt en het doet het meest. 7. Let op de dingen die buiten beeld blijven Dit is wat mensen verrast als ze een week bijhouden. De olie in de pan, de handjes uit de kast tijdens het koken, de koekjes bij de koffie op kantoor, de restjes van de borden van je kinderen, de melk in vier koffies. Je hoeft daar niets mee te doen behalve het zien. Bewustzijn verandert vaak al genoeg vanzelf. 8. Beweeg verspreid over de dag Zoals ik in deel drie schreef, is alledaagse beweging het stuk dat tussen mensen het meest verschilt. En dat is precies het stuk waar je iets aan kunt doen zonder een uur vrij te maken. Een wandeling van tien minuten na het eten. De trap in plaats van de lift. Staand bellen. Boodschappen te voet. Een rondje om het blok tussen twee vergaderingen door. Dat telt bij elkaar meer op dan een uurtje sport per week. 9. Houd wat spier aan Spierweefsel verbruikt in rust meer dan vetweefsel, en het is bovendien de grootste plek waar glucose naartoe kan. Twee keer per week iets met weerstand is genoeg om het te onderhouden: tassen dragen, uit je stoel opstaan zonder je handen, een paar oefeningen met je eigen gewicht, traplopen met de boodschappen. Dit is vanaf een jaar of veertig extra de moeite waard, omdat spiermassa dan vanzelf afneemt als je er niets aan doet. 10. Slaap, want dat verandert je honger Na een paar korte nachten verandert de verhouding tussen de hormonen die je honger en je verzadiging regelen, en neemt je trek in zoet toe. Dat is geen gebrek aan karakter, dat is een signaal. Regelmaat werkt daarbij beter dan lengte. Rond dezelfde tijd naar bed, rond dezelfde tijd op, ook in het weekend. 11. Maak van je maaltijden echte maaltijden Als je maaltijden stevig genoeg zijn, hoef je er tussendoor niet bij te eten. Dat is een veel prettiger regel dan jezelf verbieden iets te nemen. Loop je elke dag om elf uur leeg, dan is dat vrijwel altijd een aanwijzing dat je ontbijt te licht was. Pak het daar aan in plaats van bij het tussendoortje. 12. Kijk naar je week en niet naar je dag Een dag waarop het anders liep is geen misstap, dat is gewoon een dag. Je lichaam rekent niet af om middernacht. Kijk naar het patroon van een week, en laat ruimte voor een verjaardag, een etentje en een zondag op de bank. In mijn praktijk zie ik dat de mensen bij wie het op de lange termijn goed loopt, allemaal die ruimte nemen. Dat is geen toeval; het is precies waarom ze het volhouden. Waar ik je bij wil helpen, en waar niet Ik schrijf dit stuk bewust zonder een getal om naar te streven en zonder oordeel. Wat ik je wil meegeven is hoe je naar je bord kijkt, zodat je zelf keuzes kunt maken die bij jouw dag passen. Verandert je gewicht onbedoeld, voel je je structureel anders dan je gewend bent, of merk je dat eten een gespannen onderwerp voor je is geworden, ga dan langs je huisarts of een dietist. Dat laatste meen ik oprecht. Een artikel kan uitleggen hoe iets werkt, maar het kan niet naar jou kijken, geen onderzoek doen en geen begeleiding geven. Tot slot Als je een ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: het getal op de verpakking is een ruwe indicatie en geen boekhouding. Kijk naar wat er op je bord ligt, in welke verhouding, en of de verpakking er nog omheen zit. Beweeg verspreid over de dag, slaap een beetje fatsoenlijk, en kijk naar je week in plaats van naar je dag. Een hele fijne dag. Lees ook Wat een calorie eigenlijk is Eiwitten, vetten en koolhydraten: wat ze elk doen Hoeveel heb jij nodig, en waar hangt dat van af

Learn more

November 6, 2026

Hoeveel heb jij nodig, en waar hangt dat van af

◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat een calorie is en wat de drie grote groepen doen. Nu de vraag die iedereen uiteindelijk stelt: hoeveel heb ik nodig? Ik ga je daar geen getal op geven, en ik wil uitleggen waarom. Niet om het vaag te houden, maar omdat een getal dat ik hier opschrijf voor jou vrijwel zeker niet klopt. Wat ik wel doe, is je laten zien waar het van afhangt. Waar je verbruik uit opgebouwd is Je dagelijkse verbruik bestaat uit vier stukken. De basis. Dat is wat je verbruikt als je de hele dag stil zou liggen: je hart, je ademhaling, je nieren, je temperatuur, de vernieuwing van je cellen. Bij de meeste mensen is dit zestig tot zeventig procent van het totaal. De vertering. Het werk dat je lichaam verzet om voeding af te breken en op te bouwen. Rond de tien procent, afhankelijk van wat je eet. Alledaagse beweging. Alles wat je doet zonder dat het sport heet: lopen, staan, traplopen, boodschappen, huishouden, friemelen. Dit stuk verschilt enorm tussen mensen, en het is bij de meesten groter dan het volgende. Bewuste inspanning. Sport dus. Belangrijk om allerlei redenen, maar als los stuk van je verbruik vaak kleiner dan mensen denken. Waar de verschillen tussen mensen vandaan komen Waarom verbruikt de ene persoon veel meer dan de andere bij hetzelfde gewicht en dezelfde lengte? Daar spelen een paar dingen in mee. Hoeveel spierweefsel je hebt. Spier verbruikt in rust meer dan vetweefsel. Twee mensen van hetzelfde gewicht kunnen dus een flink verschillende basis hebben. Hoe groot je bent. Meer lichaam betekent meer te onderhouden. Je leeftijd. Het verbruik in rust daalt geleidelijk, en dat komt voor een belangrijk deel doordat spiermassa afneemt als je er niets aan doet. Je schildklier. Die bepaalt in belangrijke mate het tempo van je hele stofwisseling. Je slaap en je spanning. Een paar korte nachten veranderen hoe je lichaam op dezelfde maaltijd reageert, en langdurige spanning verandert de verdeling van energie over je weefsels. Hoeveel je beweegt zonder het te merken. Dit is het grootste en het meest onderschatte verschil tussen mensen. Waarom rekenmachines maar een ruwe schatting geven De formules die online rekenmachines gebruiken, zijn gemaakt op basis van gemiddelden van grote groepen. Ze geven dus het gemiddelde van mensen met jouw lengte, gewicht, leeftijd en geslacht. Het verschil tussen individuele mensen rond dat gemiddelde is aanzienlijk. Twee mensen met exact dezelfde gegevens kunnen in werkelijkheid behoorlijk uiteenlopen. Daar komt bij dat die formules niets weten van je spiermassa, van je schildklier, van je slaap of van hoeveel je op een dag rondloopt. Dat maakt ze niet waardeloos. Het maakt ze een startpunt, en geen eindpunt. En de verdeling over de drie groepen? Je komt overal verhoudingen tegen: zoveel procent hiervan, zoveel procent daarvan. Ik werk daar om twee redenen weinig mee. Ten eerste bestaat er geen verdeling die voor iedereen klopt. Mensen hebben over de hele wereld en door de hele geschiedenis heen op heel uiteenlopende verhoudingen goed geleefd. Ten tweede gaat het in zo'n percentage verloren waar het echt om draait: wat er precies in die groepen zit. Dertig procent vet uit olijfolie, vette vis en noten is iets heel anders dan dertig procent vet uit gefrituurde snacks, terwijl het in een taartdiagram identiek is. Wat ik wel zinnig vind, is kijken naar het eiwitdeel, omdat dat de enige groep is zonder voorraadkast en omdat het bij veel mensen aan de magere kant is, zeker bij het ontbijt. En kijken naar de verpakking van de koolhydraten, omdat dat het tempo bepaalt. Wat eerlijk gezegd lastig is aan tellen Ik wil hier eerlijk over zijn, want tellen werkt voor sommige mensen prima en voor anderen helemaal niet. Wat eraan helpt: het maakt zichtbaar wat je werkelijk eet, en dat verrast bijna iedereen de eerste weken. Vloeibare calorieen, oliën in de pan en wat je staande uit de koelkast eet, komen dan voor het eerst in beeld. Wat eraan tegenzit: de getallen in databases zijn schattingen, porties worden structureel verkeerd ingeschat, en de verwerking in je lichaam staat er zoals ik in deel een uitlegde niet in. Daar komt bij dat het dagelijks afvinken bij een deel van de mensen tot een gespannen verhouding met eten leidt. Dat is geen klein nadeel. Mijn eigen middenweg: een of twee weken bijhouden om te leren wat er in je eten zit, en daarna overstappen op kijken naar je bord. Een momentopname om iets te leren, geen blijvende boekhouding. Wat je in plaats daarvan kunt bijhouden Wil je toch iets volgen, dan zijn er dingen die in mijn ervaring meer opleveren dan getallen. Hoeveel verschillende plantaardige producten at je deze week? Dat is een prettig spel en het stuurt je vanzelf naar variatie. Hoeveel momenten per dag at je werkelijk, inclusief de handjes uit de kast? Hoe voelde je energie rond drie uur 's middags? Hoe sliep je, en hoeveel beweging zat er in je dag buiten het sporten om? Dat zijn vragen die je in een notitie op je telefoon in dertig seconden beantwoordt, en ze vertellen je over een paar weken meer over je eigen patroon dan een lijst met getallen. Wanneer je naar iemand toe gaat Dit hoort er eerlijk bij. Verandert je gewicht onbedoeld, in welke richting dan ook, voel je je structureel anders dan je gewend bent, of merk je dat eten een gespannen onderwerp voor je is geworden, ga dan langs je huisarts of een dietist. Dat laatste zeg ik met nadruk: een moeizame verhouding met eten is iets om serieus te nemen en niet iets om zelf mee te blijven rommelen. Gebruik je medicatie of ben je onder behandeling, overleg dan voordat je je voedingspatroon stevig verandert. Een artikel kan uitleggen hoe iets werkt, maar het kan niet naar jou kijken. Tot slot De korte samenvatting: je verbruik bestaat uit vier stukken, waarvan de basis het grootste is en alledaagse beweging het meest verschilt tussen mensen. Rekenmachines geven een gemiddelde en geen waarheid. En de samenstelling van je bord zegt meer dan welke verdeling in procenten ook. In het laatste deel maak ik het praktisch: hoe kijk je naar je bord zonder te gaan tellen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Wat een calorie eigenlijk is Eiwitten, vetten en koolhydraten: wat ze elk doen Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen

Learn more

November 6, 2026

Eiwitten, vetten en koolhydraten: wat ze elk doen

◷ 6 min leestijd In het vorige deel keken we naar wat een calorie is en waarom dat getal minder vertelt dan je denkt. Nu de drie grote groepen zelf: eiwitten, vetten en koolhydraten. In het Engels macronutrienten, in gewoon Nederlands: de bouwstoffen en de brandstoffen. Wat ik hieronder wil laten zien, is dat ze alle drie iets anders doen. Ze zijn geen uitwisselbare eenheden die toevallig een getal delen. Eiwit: het enige waar je lichaam zichzelf van maakt Eiwit is geen stof maar een alfabet. Een eiwit is een lange ketting van aminozuren, en de volgorde waarin die aan elkaar hangen bepaalt wat het wordt. Je lichaam gebruikt twintig letters, en negen daarvan kan het niet zelf maken. Die moeten elke dag uit je voeding komen. Wat maakt je lichaam ervan? Je spieren, je huid, je haar en je nagels. De enzymen die je vertering doen. De antistoffen van je afweer. De dragers die ijzer en vetten door je bloed vervoeren. De boodschappers in je zenuwstelsel. Het draadvormige materiaal in je bindweefsel. Dat is het wezenlijke verschil met de andere twee groepen. Vet en koolhydraten kun je opslaan en later verbranden. Voor eiwit bestaat er geen voorraadkast. Er is een kleine hoeveelheid in omloop, meer niet. Haal je op een dag weinig binnen, dan gaat je lichaam zijn eigen weefsel gebruiken, en spierweefsel is daarbij de makkelijkste bron. Je vindt het in vis, vlees, gevogelte, eieren en zuivel, en plantaardig in peulvruchten, tofu en tempeh, noten, zaden en in bescheiden mate in volle granen. Vet: bouwmateriaal en lange adem Vet heeft jarenlang een slechte naam gehad, en die is onterecht gebleken. Het doet namelijk twee dingen tegelijk. Ten eerste is vet brandstof, en dan wel de brandstof met de grootste opbrengst. Uit een vetzuur haalt je lichaam een veelvoud van wat het uit een molecuul glucose haalt. Daar kun je urenlang op doorgaan, en het is dan ook de vorm waarin je lichaam voorraad bewaart. Ten tweede, en dat wordt vaak vergeten, is vet bouwmateriaal. Elke cel in je lichaam heeft een wand die voor een groot deel uit vetten bestaat. De samenstelling van die wand bepaalt hoe soepel hij is en hoe goed de boodschappers erop kunnen aansluiten. Je hersenen bestaan voor een flink deel uit vet. En de vetoplosbare vitaminen A, D, E en K reizen uitsluitend mee met vet. Er zijn twee vetzuren die je lichaam niet zelf kan maken en die dus uit je voeding moeten komen. Die vind je in vette vis, lijnzaad, walnoten, hennepzaad en in de meeste plantaardige olien. Wat voor vet je kiest doet er daarom meer toe dan hoeveel. Olijfolie, avocado, noten, zaden, vette vis en eieren zijn de bronnen waar ik zelf mee werk. Koolhydraten: snelle brandstof, en afhankelijk van de verpakking Koolhydraten zijn in de kern suikermoleculen, al dan niet aan elkaar geknoopt. Zetmeel is een lange ketting van glucose, en je lichaam knipt die uit elkaar tot losse bouwstenen die je bloed in kunnen. Glucose is de brandstof waar je hersenen en je rode bloedcellen het liefst op draaien, en de brandstof die je spieren gebruiken als het snel moet. Je lichaam kan glucose overigens zelf maken uit andere stoffen, wat betekent dat er strikt genomen geen koolhydraat is die je absoluut uit je voeding moet halen. Dat maakt ze niet overbodig, het laat vooral zien hoe flexibel je bent. Wat bij deze groep het meest uitmaakt, is de verpakking. In een boon, een hele graankorrel of een aardappel zitten de koolhydraten nog in cellen verpakt waarvan de wanden van vezel zijn. Je lichaam moet eerst dat doosje openbreken, en dus komt de inhoud geleidelijk vrij. In wit meel, sap en frisdrank is die verpakking er al af. Vezels horen trouwens ook bij deze groep, al verteer je ze niet. Daarover schreef ik uitgebreider in een andere reeks. En dan de vierde: alcohol Voor de volledigheid, want hij levert ook energie en staat zelden in dit rijtje. Alcohol levert per gram bijna evenveel als vet, en je lichaam kan er niets anders mee dan het zo snel mogelijk afbreken, omdat het als een gif wordt behandeld. Dat betekent dat je lever alles laat vallen om daarmee bezig te zijn, en dat de verwerking van de rest van je maaltijd zolang in de wacht staat. Dat is geen moreel oordeel, dat is gewoon hoe de volgorde ligt. Hoe de drie groepen samen op een bord uitpakken In de praktijk eet je ze natuurlijk niet los. En juist in de combinatie gebeurt het interessante. Zet eiwit en vet naast een koolhydraatbron, en de maaglediging gaat trager. Dezelfde boterham gedraagt zich dus anders met alleen jam dan met ei en avocado erbij. Zet er vezels bij, en de opname verloopt gelijkmatiger. Zet er iets zuurs bij, zoals azijn in een dressing of citroen over je groente, en ook dat vertraagt. Dat is in mijn werk de reden dat ik nooit over losse voedingsmiddelen praat maar altijd over het bord als geheel. Een appel op zichzelf gedraagt zich anders dan diezelfde appel met een handje walnoten erbij, terwijl je volgens de etiketten alleen maar iets hebt opgeteld. Welke groep je verzadiging het sterkst aanzet Dat is eiwit, en met afstand. Je darm geeft bij eiwit hormonen af die aan je hersenen melden dat er voldoende binnen is, en dat signaal is sterker dan bij de andere twee groepen. Daarna komen vezels, vooral door het volume dat ze in je maag innemen. Vet geeft een trager maar langer aanhoudend gevoel. En vloeibare suiker geeft vrijwel geen signaal, wat precies de reden is dat je van een glas sap niet verzadigd raakt terwijl je van een sinaasappel wel een tijdje goed zit. Dit is geen theorie die je hoeft te onthouden. Het is gewoon de verklaring voor iets wat je waarschijnlijk al bij jezelf gemerkt hebt. Waarom de verhouding meer vertelt dan het totaal Hier komt het bij elkaar. Honderd eenheden uit eieren en honderd eenheden uit frisdrank zijn op papier hetzelfde en doen in je lichaam iets heel anders. Het eiwit uit die eieren kost je lichaam zelf energie om te verwerken, geeft het sterkste verzadigingssignaal en levert bouwstoffen. De suiker uit die frisdrank komt zonder rem binnen, levert geen bouwstof en geeft nauwelijks een verzadigingssignaal. Daarom werk ik in mijn praktijk nooit met een totaalgetal, maar met de samenstelling van het bord. Wat ligt erop, in welke verhouding, en zit de verpakking er nog omheen? Wat je hiervan onthoudt Eiwit is bouwstof waarvoor geen voorraadkast bestaat. Vet is tegelijk brandstof met de grootste opbrengst en bouwmateriaal voor elke celwand. Koolhydraten zijn snelle brandstof waarvan de verpakking het tempo bepaalt. Drie groepen met drie verschillende rollen. In het volgende deel kijken we naar hoeveelheden: waar hangt het van af, en waarom is er geen getal dat voor iedereen klopt. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Wat een calorie eigenlijk is Hoeveel heb jij nodig, en waar hangt dat van af Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen

Learn more

November 6, 2026

Wat een calorie eigenlijk is

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een woord dat op bijna elke verpakking staat en dat bijna niemand goed uitgelegd krijgt: de calorie. We gebruiken het alsof het een eigenschap van voeding is, zoiets als de kleur of het gewicht. En zo werkt het niet. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn werk uitleg, met de biologie erachter, in gewone taal. Zonder oordeel, en zonder getal waar je jezelf langs moet leggen. Een calorie is een eenheid van warmte Laten we bij het begin beginnen. Een calorie is oorspronkelijk een natuurkundige eenheid: de hoeveelheid warmte die nodig is om een gram water een graad warmer te maken. De kilocalorie die je op verpakkingen ziet staan, is daar duizend keer zoveel van. Hoe is men aan die getallen gekomen? Door voeding letterlijk te verbranden in een gesloten metalen vat dat in water hangt, en te meten hoeveel warmer dat water wordt. Dat apparaat bestaat echt en het heet een bomcalorimeter. En daar zit meteen de kern van het misverstand. Dat getal vertelt je hoeveel warmte vrijkomt als je iets volledig verbrandt in een metalen vat. Je lichaam is geen metalen vat. Je lichaam verbrandt niet, het breekt af en bouwt op In jouw cellen wordt voeding niet in een klap verbrand. Het wordt stap voor stap uit elkaar gehaald, en bij elke stap wordt een beetje energie afgevangen in een vorm die je cel kan gebruiken. Je moet je dat voorstellen als een lopende band. Aan het begin gaat het materiaal erop, onderweg staan meewerkers die er telkens iets kleins uit halen, en aan het eind blijven water en koolstofdioxide over. Die meewerkers zijn enzymen, en bijna elk van die enzymen heeft een vitamine of een mineraal nodig om zijn werk te doen. Dat is het eerste wat die getallen op de verpakking niet vertellen. Niet wat erin zit bepaalt wat je eruit haalt, maar of je band loopt. Niet alles wat je eet, komt binnen Het tweede punt is al even praktisch. Tussen wat je eet en wat je opneemt zit een flink verschil, en dat verschil is per voedingsmiddel anders. Van een handje hele amandelen neem je een stuk minder op dan het etiket zegt, simpelweg omdat je de celwanden met je tanden niet helemaal kapot krijgt. Een deel gaat er ongeopend doorheen. Maal je diezelfde amandelen tot amandelpasta, dan ligt de inhoud los en komt er veel meer binnen. Datzelfde geldt voor hele granen tegenover gemalen meel, voor peulvruchten en voor rauwe tegenover gekookte groente. De verpakking waarin iets zit, bepaalt hoeveel je er daadwerkelijk uithaalt. Dezelfde grondstof, een ander resultaat. Verwerken kost zelf ook energie Het derde punt dat op geen enkele verpakking staat: je lichaam moet werk verzetten om voeding te verwerken, en dat werk kost energie. Bij eiwit is dat verreweg het meest: een aanzienlijk deel van wat erin zit, gaat op aan het afbreken en opnieuw opbouwen ervan. Bij koolhydraten is dat minder, en bij vet het minst. Dat verklaart ook dat warme gevoel dat sommige mensen na een eiwitrijke maaltijd krijgen; dat is letterlijk de warmte van dat werk. Honderd eenheden uit eieren en honderd eenheden uit frisdrank zijn op papier hetzelfde getal, en ze gedragen zich in je lichaam totaal verschillend. Alleen al hierom. En dan de bewoners in je dikke darm Nog een stuk dat in dit rekensommetje ontbreekt. Een deel van je voeding komt ongeschonden aan in je dikke darm, waar enorme aantallen bacterien wonen. Die hebben wel het gereedschap dat jij mist, en zij gaan ermee aan de slag. Wat zij ervan overhouden, kun jij voor een deel wel gebruiken. Dat betekent dat de samenstelling van je eigen bewoners meebepaalt hoeveel je ergens uithaalt. En die samenstelling verschilt van mens tot mens. Wat je lichaam de hele dag met die energie doet Waar gaat al die energie heen? Het grootste deel, bij de meeste mensen zestig tot zeventig procent, gaat op aan dingen waar je niets voor doet. Je hart klopt, je ademt, je nieren filteren, je temperatuur blijft op peil, je cellen vernieuwen zich. Je hersenen alleen al vragen een flink deel, en dat terwijl ze maar een paar procent van je gewicht zijn. Een kleiner deel gaat op aan de vertering waar ik het hierboven over had. En de rest gaat op aan bewegen. Daarbij telt alles mee wat je op een dag doet: traplopen, de was ophangen, staan in plaats van zitten, rommelen in de tuin. Dat bij elkaar is bij de meeste mensen veel groter dan wat ze in een uur sporten verbruiken. En dat verbruik ligt niet vast Dit is het punt waar ik het langste bij stilsta in mijn praktijk, want het gaat tegen het gevoel in. Je lichaam is geen kassa die alles gewoon optelt. Het is een huishouden dat zijn uitgaven aanpast aan zijn inkomsten. Eet je een tijd lang aanzienlijk minder, dan gaat je lichaam zuiniger doen: je temperatuur zakt een beetje, je beweegt vanzelf minder zonder dat je dat doorhebt, en weefsels die niet direct nodig zijn voor je overleving krijgen minder toegewezen. Dat laatste is in mijn vakgebied een kernidee. Je lichaam verdeelt de beschikbare energie op volgorde van belang: je hersenen, je hart en je afweer staan vooraan, je huid, je haar en je nagels achteraan. Een periode van schaarste zie je daarom het eerst terug op die plekken achterin de rij. Het omgekeerde gebeurt ook. Eet je een tijd ruimer, dan gaat je lichaam wat guller doen met warmte en beweging. Niet onbeperkt, maar het is geen rechte lijn. Wat je hiervan onthoudt Drie dingen. Het getal op de verpakking komt uit een metalen vat en niet uit een mens. Wat je er daadwerkelijk uithaalt hangt af van de verpakking, van de bewerking, van de samenstelling en van je eigen bewoners. En je verbruik past zich aan. Dat is geen reden om die getallen weg te gooien. Het is wel een reden om ze te gebruiken als ruwe indicatie en niet als boekhouding. In het volgende deel kijken we naar de drie grote groepen zelf, en wat ze elk in je lichaam doen. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Eiwitten, vetten en koolhydraten: wat ze elk doen Hoeveel heb jij nodig, en waar hangt dat van af Zo kijk je naar je bord zonder te gaan tellen

Learn more

November 6, 2026

Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat koolhydraten in je lichaam doen, waar snel en langzaam vandaan komen en hoe je een maaltijd opbouwt. In dit laatste deel het praktische stuk: welke voedingsstoffen in deze stofwisseling meedraaien, en waar je op let als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Eerst de korte samenvatting Glucose heeft deuren nodig om je cellen binnen te komen, en insuline is de verdeler die ze openzet. Hoe snel glucose vrijkomt hangt niet af van de soort suiker maar van de verpakking, van wat er verder op je bord ligt, van de bereiding en van of het heeft afgekoeld. En beweging opent diezelfde deuren rechtstreeks. Wat daar in meedraait zijn de meewerkers: de vitaminen en mineralen zonder welke de enzymen in deze stofwisseling hun werk niet kunnen doen. Waarom een brede basis prettiger werkt dan een losse hoge dosering Wat ik in mijn werk het vaakst terugzie, is dat iemand over een stof iets gelezen heeft en daar vervolgens heel gericht op gaat doseren. Soms is dat zinvol. Vaker werkt het anders, en dat komt doordat je lichaam niet met losse stoffen werkt maar met processen. Je moet je zo'n proces voorstellen als een lopende band met een rij meewerkers ernaast. Elke meewerker heeft zijn eigen onderdeel nodig: deze een mineraal, die een vitamine, de volgende weer iets anders. Zet je een meewerker aan een dubbele voorraad, dan gaat de band niet sneller lopen. Hij gaat pas haperen als er ergens anders in de rij iemand zonder onderdeel zit. In mijn vak noemen we dat de zwakke plek in de keten. Bij dit onderwerp geldt dat extra sterk, want de omzetting van glucose naar bruikbare energie is letterlijk een band met een lange rij stappen. Elke stap heeft zijn eigen enzym, en bijna elk van die enzymen heeft een vitamine of een mineraal nodig. Welke voedingsstoffen hierbij een erkende rol hebben Er is een aantal vitaminen en mineralen waarvan de rol wetenschappelijk is vastgesteld. Ik zet ze voor je op een rij, in gewone taal. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Chroom draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.2 Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress.3 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie.4 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.5 Wat opvalt als je dit rijtje ziet: het zijn meewerkers, geen brandstof. De brandstof komt van je bord. Deze stoffen zorgen dat er iets mee gebeurt. Waar haal je ze vandaan? Chroom uit broccoli, volkoren graan, noten, eigeel en peulvruchten. Zink uit vlees, schelpdieren, pompoenzaad, cashewnoten en linzen. Vitamine B5 uit ei, paddenstoelen, avocado en volkoren graan. Jodium uit vis, zeewier en gejodeerd zout. Vitamine C uit paprika, kool en fruit. Waar ScKIN Control+ in dit verhaal past Die brede basis is precies waarom we Control+ hebben samengesteld. Per dagdosering van drie tabletten zit er 100 microgram chroom in en 15 milligram zink, aangevuld met de andere stoffen die in dezelfde processen meewerken. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Chroom draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.2 Daarnaast zitten er stoffen in die in dezelfde lijn meedraaien. Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress.3 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie.4 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.5 Zink draagt bij aan een normale concentratie en aan een normale hormoonhuishouding.2 Verder bevat de formule vitamine A, vitamine D3, vitamine E, biotine en selenium, en is zij aangevuld met MSM, lactoferrine, mariadistel, groene thee extract en gember als onderdeel van het geheel. Zie het als een fundament onder je dag. Geen vervanging van goed eten, en zeker geen vervanging voor de vier stappen uit deel drie, wel een manier om je basis breed te houden in periodes waarin dat lastiger lukt. Bekijk Control+ Hoe je het gebruikt De dagdosering is drie tabletten. Bouw dat rustig op, dat is mijn vaste advies bij een breed samengesteld product: de eerste week een tablet per dag, de tweede week twee, en vanaf de derde week drie. Zo geef je je spijsvertering de tijd om eraan te wennen, en merk je bovendien beter hoe je lichaam erop reageert. Neem ze bij een maaltijd. Zoals ik in deel drie schreef, geeft een maaltijd met wat vet en eiwit erbij je lichaam meer gelegenheid om mineralen op te nemen dan een los moment op een lege maag. Voor wie dit niet bedoeld is Dit hoort er eerlijk bij. Control+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar, niet voor zwangere vrouwen en niet voor vrouwen die borstvoeding geven. Gebruik je medicatie, bijvoorbeeld voor je schildklier of voor je bloedsuiker, of ben je onder behandeling, overleg dan eerst met je arts. Die afweging hoort bij iemand die je dossier kent. Waar je op let als je iets anders kiest Kies je voor een ander product, dan zijn dit de dingen waar ik zelf naar zou kijken. Of de stoffen die in dezelfde processen meewerken erbij zitten, in plaats van alleen die ene. Of de hoeveelheden ergens in de orde van de dagelijkse referentie liggen in plaats van een veelvoud daarvan. En of alle hoeveelheden gewoon op het etiket staan, want een merk dat met een verzamelnaam werkt zonder getallen, maakt je de vergelijking onmogelijk. Dat is overigens de nuttigste vaardigheid die ik mensen kan meegeven: leer een etiket lezen. Dan ben je van niemands verhaal meer afhankelijk, ook niet van het mijne. Tot slot Als je een ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: het gaat bij koolhydraten zelden om de hoeveelheid en bijna altijd om de verpakking, de volgorde op je bord en de beweging erna. Begin bij je ontbijt, wandel na het eten, en zorg dat de meewerkers er ook zijn. Een hele fijne dag. 1 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten, draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme. Chroom 100 mcg (250% RI). 2 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme, aan een normaal vetmetabolisme, aan een normale concentratie en aan een normale hormoonhuishouding. Zink 15 mg (150% RI). 3 Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress. Vitamine B5 20 mg (333% RI). 4 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie. Jodium 150 mcg (100% RI). 5 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme. Vitamine C 150 mg (188% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt

Learn more