◷ 6 min leestijd
Ik wil je vandaag meenemen in een mineraal waar veel meer omheen gebeurt dan de meeste mensen denken: ijzer. We horen het woord best vaak, meestal in een adem met een bord spinazie of met een gevoel van futloosheid, maar wat ijzer eigenlijk doet in je lichaam, daar staan we zelden bij stil. En dat is jammer, want als je die rol een keer goed begrijpt, ga je vanzelf bewuster naar je eten kijken.
Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI kijk ik altijd naar wat een stof in het grotere geheel doet. Ik zeg vaak dat je lichaam werkt met processen, en dat in bijna elk proces vitaminen en mineralen meedraaien als een soort meewerkers. IJzer is daar een prachtig voorbeeld van, want het staat aan de basis van iets waar je hele lijf op draait: zuurstof.
IJzer is de bezorgdienst voor zuurstof
Je moet je ijzer voorstellen als de bezorgdienst voor zuurstof. In je bloed zweven rode bloedcellen rond, en die zijn volgepakt met een eiwit dat hemoglobine heet. Precies middenin dat hemoglobine zit ijzer, en juist op dat ijzer klikt de zuurstof zich vast. Zo reist zuurstof vanuit je longen mee met je bloed, tot in de verste uithoeken van je lichaam. Je vingertoppen, je hersenen, je spieren: overal komt die zuurstof aan omdat ijzer 'm meeneemt.
Zonder dat ijzer zou de zuurstof gewoon in je longen blijven hangen. Het is dus niet zomaar een klein radertje, het is het karretje waar de belangrijkste lading van je lichaam op ligt. En dat verklaart meteen waarom ijzer met zoveel dingen tegelijk te maken heeft. Als de bezorging soepel loopt, merk je daar eigenlijk niks van, en dat is precies zoals het hoort.
Waarom je die zuurstof zo hard nodig hebt
Diep in je cellen zitten kleine energiefabriekjes. Wij noemen ze mitochondriën, en je kunt ze zien als de werkplaatsen waar je lichaam energie maakt uit wat je eet. Zo'n werkplaats draait op twee dingen: brandstof uit je voeding en zuurstof om die brandstof te verbranden. Precies zoals een vuurtje alleen brandt als er lucht bij kan.
En daar sluit de cirkel zich. De zuurstof die je energiefabriekjes nodig hebben, wordt aangevoerd door ijzer. Loopt die aanvoer lekker, dan hebben je cellen genoeg lucht om hun werk te doen. Zo hangt ijzer dus direct samen met hoe fit en helder je je door de dag heen voelt. Het is een mooi voorbeeld van hoe alles in je lichaam met elkaar in verbinding staat, iets wat binnen de kPNI steeds het uitgangspunt is.
IJzer doet meer dan alleen zuurstof vervoeren
Naast die hoofdrol als bezorger draait ijzer nog op een paar andere plekken mee. Het speelt een rol in je afweer, dat systeem dat de hele dag door bezig is met opruimen en beoordelen wat er langskomt. Ook bij je concentratievermogen en bij de aanmaak van bepaalde boodschapperstoffen in je hoofd doet ijzer mee. Je ziet het al: een stof die aan de basis van je zuurstofvoorziening staat, raakt bijna vanzelf aan heel veel processen tegelijk.
Wat ik daarbij altijd wil meegeven: dit zijn processen die je lichaam elke dag gewoon uitvoert, zonder dat jij erbij hoeft na te denken. Je hoeft ijzer niet te sturen. Je hoeft alleen te zorgen dat er genoeg grondstof binnenkomt via je eten, zodat het lichaam zijn werk kan doen.
Je lichaam is zuinig met ijzer
Iets moois om te weten: je lichaam gaat heel spaarzaam met ijzer om. Als een rode bloedcel na een tijdje is uitgewerkt, wordt het ijzer eruit niet zomaar weggegooid. Het wordt netjes hergebruikt voor een nieuwe cel. Je hebt dus een soort intern recyclesysteem dat het meeste ijzer telkens opnieuw inzet.
Toch verlies je er elke dag een beetje van, gewoon via de natuurlijke gang van zaken. Voor vrouwen speelt daar ook de maandelijkse cyclus in mee. Dat verlies is heel normaal, en je vult het weer aan met wat je eet. Daarom is het zo praktisch om te weten uit welke voeding je ijzer haalt, en dat is precies waar ik het in het volgende artikel over ga hebben.
Je lichaam legt ook een voorraad aan
Behalve dat je lichaam ijzer hergebruikt, legt het ook een voorraad aan. Je kunt dat zien als een goedgevulde voorraadkast: als je even wat minder binnenkrijgt dan je verbruikt, kan je lichaam daar tijdelijk uit putten. Dat is een handig systeem, want het vangt de dagelijkse schommelingen op. De ene dag eet je nu eenmaal wat meer ijzerrijke dingen dan de andere, en die kast helpt dat glad te strijken.
Wat ik je daarbij wil meegeven: die voorraad vraagt er wel om dat je hem regelmatig aanvult. Het is een beetje zoals boodschappen doen. Als je af en toe de kast weer bijvult, blijft er altijd genoeg in huis. Doe je dat lange tijd niet, dan raakt de kast langzaam leger. Vandaar dat het zo prettig is om ijzer een vaste, terugkerende plek in je eetpatroon te geven in plaats van er af en toe eens aan te denken.
Voor vrouwen speelt er iets extra's
Voor vrouwen is dit onderwerp net wat relevanter, en dat komt door de maandelijkse cyclus. Elke maand gaat er van nature wat bloed verloren, en daarmee ook wat ijzer. Dat is een volkomen normaal onderdeel van hoe het vrouwenlichaam werkt. Het betekent alleen dat vrouwen er gemiddeld wat bewuster mee mogen omgaan dan mannen, simpelweg omdat de aanvulling er net wat meer toe doet. Geen reden tot zorg, wel een fijne reden om te weten waar je ijzer vandaan haalt.
Waarom eten hierbij je belangrijkste bron is
Je maakt ijzer niet zelf aan. Het moet dus binnenkomen via je bord, dag in dag uit. Dat klinkt als een open deur, maar het is best een belangrijk uitgangspunt: hoe gevarieerder en bewuster je eet, hoe breder het aanbod aan grondstoffen waar je lichaam mee kan werken. IJzer is daar een van, en het staat nooit op zichzelf. Het werkt samen met andere voedingsstoffen die de opname helpen en die betrokken zijn bij je bloedaanmaak.
Denk bijvoorbeeld aan vitamine C, die je lichaam helpt om ijzer uit plantaardig eten beter op te nemen. Of aan vitamine A, die meedraait in hoe je lichaam met ijzer omgaat. En aan vitamine B12 en foliumzuur, die allebei een rol spelen bij het aanmaken van nieuw bloed. Je merkt het al: ijzer is eigenlijk een teamspeler. In de rest van deze reeks laat ik je zien hoe dat team samenwerkt, waar je de bouwstoffen vandaan haalt en hoe je zorgt dat je lichaam er zo veel mogelijk uit haalt.
Wat je hiervan mee kunt nemen
De kern van dit eerste artikel: ijzer is de bezorgdienst die zuurstof door je lichaam brengt, en die zuurstof heb je nodig om energie te maken in je cellen. Het is een stof die aan de basis van heel veel processen staat, en die je elke dag opnieuw uit je voeding haalt. In het volgende artikel gaan we naar het praktische deel, want dan kijken we samen naar waar ijzer eigenlijk in zit en hoe je er gevarieerd genoeg van binnenkrijgt.
