◷ 6 min leestijd
In het eerste deel van deze reeks nam ik je mee langs de route van je schildklier: van het signaal uit je hoofd naar de klier in je hals, en van daar naar je energiefabriekjes in je cellen. Vandaag kijken we naar de grondstoffen. Want zo'n keten werkt alleen als het materiaal er is, en dat materiaal komt van je bord.
Ik benoem de stoffen hier op stofniveau, als educatie. Wat jij persoonlijk nodig hebt, hoort bij je arts of therapeut, niet bij een artikel.
Eiwit: het geraamte van het hormoon
We beginnen bij het begin. Het voorraadeiwit in je schildklier wordt gemaakt uit een aminozuur dat tyrosine heet. Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwit, en die haal je uit wat je eet: vis, eieren, vlees, gevogelte, zuivel, en in de plantenhoek uit noten, zaden en peulvruchten.
Datzelfde tyrosine is trouwens ook de grondstof voor je catecholaminen, dus voor stoffen als dopamine en adrenaline. Dat vind ik een prachtig detail, want het laat zien hoe je lichaam één bouwsteen voor meerdere lijnen gebruikt. Wat ik in mijn werk veel terugzie, is dat mensen aan het eind van de dag wel genoeg eiwit binnen hebben, maar dat het ontbijt nagenoeg eiwitloos is. Twee boterhammen met jam en een koffie, en dan doorgaan. Daar kun je iets mee.
Jodium: het atoom dat het hormoon zijn naam geeft
Jodium is in dit verhaal onmisbaar, want het zit letterlijk in het hormoon. T4 heeft er vier van, T3 heeft er drie. Zonder jodium is er geen schildklierhormoon te maken, hoe hard je klier ook werkt. En zoals ik in deel één schreef: je klier pompt die stof actief naar binnen, met een echte pomp, waar energie voor nodig is.
Jodium is in de evolutie een van de oudste stoffen in dit verhaal. Het werkte in de eerste cellen al als elektronendonor en beschermde daarmee de kwetsbare vetzuren in celmembranen. Toen onze voorouders uit de jodiumrijke zee het land op gingen, moesten ze het ineens doen met een omgeving waar veel minder van die stof te vinden was. En precies toen ontstond de follikelstructuur van de schildklier: een voorraadplek, een reservoir voor magere tijden. Dat is wat mij betreft het mooiste bewijs dat deze klier en deze stof bij elkaar horen.
Waar vind je jodium? In voeding uit de zee: zeevis, schelpdieren en zeewier. Daarnaast in zuivel en eieren, en in Nederland in brood dat met gejodeerd zout gebakken is. Gebruik je thuis uitsluitend ongejodeerd zeezout of Himalayazout en eet je weinig vis en zuivel, dan is de rekensom snel gemaakt: dan komt er van die kant weinig binnen.
Selenium: de schakel die T4 naar T3 omzet
Dit is voor mij het belangrijkste stuk van dit artikel. Weet je nog dat T4 de inactieve vorm is, en dat het actieve werk door T3 gedaan wordt? Die omzetting in je weefsels gebeurt onder invloed van selenium. Geen selenium, geen soepele omzetting. Zo simpel is die schakel, en zo gemakkelijk vergeten.
Selenium haal je uit paranoten, vis en schelpdieren, eieren, vlees en granen. De hoeveelheid in plantaardige voeding hangt sterk af van de bodem waarop het gegroeid is, en Europese landbouwgrond is op dat punt nou niet het rijkste gebied ter wereld. Voeding uit de zee is daarom een betrouwbaardere bron dan graan uit eigen regio.
Zink, ijzer en koper: de rest van het ploegje
Zink speelt in deze hoek van je lichaam mee, en datzelfde geldt voor ijzer en koper. Wat mij daarbij altijd opvalt: dit zijn precies de mineralen die in zeevoedsel, en vooral in schelpdieren, rijk vertegenwoordigd zijn. Samen met jodium en selenium vormen ze een groepje dat je vooral aan de kust tegenkomt. Onze soort heeft zich dus waarschijnlijk ontwikkeld in een omgeving met water in de buurt. Dat is geen leuk weetje, dat is een aanwijzing voor hoe je bord eruit mag zien.
Zink zit in schaal- en schelpdieren, vlees, noten en zaden. IJzer in vlees, en in plantaardige vorm in peulvruchten en donkergroene bladgroente. Koper in noten, zaden, schelpdieren en pure chocolade.
Vitamine A en vitamine D: dezelfde familie receptoren
Hier wordt het echt interessant. De receptor waar schildklierhormoon op aandokt, hoort tot een grote familie van receptoren waar ook de vitamine D-receptor en de receptor voor vitamine A bij zitten. Die drie zijn dus familie van elkaar, en ze werken op hetzelfde niveau: in de celkern, bij het aan- en uitzetten van genen.
Vitamine A haal je uit lever, eieren en zuivel, en als voorloper uit oranje en donkergroene groenten zoals wortel, zoete aardappel, pompoen en spinazie. Vitamine D maakt je huid zelf aan onder invloed van zonlicht, en verder zit het in vette vis en eieren. In Nederland is de zon van oktober tot april te laag om er veel van te maken, dus dat is een seizoensverhaal.
Vetzuren uit vis: de receptor zelf
En dan de vetzuren. De receptoren waar we het net over hadden, zitten in en op celmembranen, en die membranen zijn opgebouwd uit vetten. Hoe die membranen zijn samengesteld, bepaalt mede hoe soepel zo'n receptor zijn werk kan doen. In mijn vakgebied wordt daarom bij dit onderwerp altijd gekeken naar de essentiële vetzuren uit vette vis.
Essentieel betekent in dit geval dat je lichaam ze niet zelf kan maken. Ze moeten uit je voeding komen. Vette vis zoals haring, makreel, zalm en sardines is daarvoor de meest directe bron.
Hoe ik dit praktisch zou aanpakken
Als ik dit rijtje bij elkaar leg, dan valt op dat de stoffen uit dit verhaal grotendeels uit dezelfde hoek komen. Voeding uit de zee dekt jodium, selenium, zink, koper, ijzer en de essentiële vetzuren in één keer. Daar hoeft geen ingewikkeld plan aan te pas te komen.
- Twee keer per week vis op het menu, waarvan minstens één keer vette vis.
- Zeewier als smaakmaker, bijvoorbeeld in een soep of over rijst, als je dat lekker vindt.
- Eiwit bij je ontbijt, niet alleen bij je avondeten.
- Een handvol noten en zaden per dag, en varieer daarin.
- Elke dag kleur op je bord, met oranje en donkergroene groenten voor de voorlopers van vitamine A.
- In de donkere maanden rekening houden met het seizoen als het om vitamine D gaat.
Dit is voeding, geen behandeling. Gebruik je medicatie of heb je vragen over jouw situatie, dan hoort dat gesprek bij je arts of bij een therapeut die je dossier kent. Verander nooit zelf iets aan medicatie op basis van een artikel.
In het volgende deel kijken we naar wat er met deze as gebeurt in periodes waarin je veel van jezelf vraagt. Want dat is het stuk waar de meeste mensen zich het meest in herkennen.
Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt.
