◷ 6 min leestijd
Je staat in de winkel voor dat ene schap, en er staan twintig verschillende multivitamines naast elkaar. De een kost vier euro, de ander vijfenveertig. Op allebei staat dat er alles in zit. En dan denk je: waarom is dat verschil dan zo groot, en welke moet ik dan hebben? Dat is een hele terechte vraag, en het antwoord zit niet in het mooiste blik.
Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI kijk ik al jaren naar etiketten, en wat ik steeds weer zie is dit: het woord multivitamine zegt eigenlijk heel weinig. Het is geen beschermde term met een vastgelegde inhoud. Het betekent alleen dat er meer dan één vitamine in zit. Daarom neem ik je in deze reeks mee in wat er werkelijk in zo'n formule zit, waarom twee producten met dezelfde naam totaal verschillend kunnen zijn, en hoe je dat zelf op het etiket terugvindt.
Wat vitaminen en mineralen in je lichaam doen
Laten we beginnen bij het begin, want dat maakt de rest logisch. Vitaminen en mineralen leveren zelf geen energie. Ze zitten niet in je lijf als brandstof, zoals koolhydraten en vetten. Ze zijn meewerkers. In mijn vak noemen we dat cofactoren: stoffen die een proces mogelijk maken zonder er zelf in op te gaan.
Je moet je dat voorstellen als een lopende band in een fabriek. Op die band wordt iets gemaakt, stap voor stap, en bij elke stap staat een medewerker die precies één handeling doet. Valt er ergens een medewerker weg, dan stopt de band. Niet omdat er geen grondstof meer is, maar omdat de volgende stap niet gezet wordt. Zo werken vitaminen en mineralen in je lichaam. Ze staan bij de stappen.
En dat verklaart iets wat veel mensen verrassend vinden: één stof in hoge dosering brengt zelden een oplossing. Als er verderop in het proces een andere meewerker ontbreekt, blijft de band toch staan. Daarom kijk je in mijn vak altijd naar het geheel en niet naar één naam.
Welke stoffen er doorgaans in zitten
Een breed samengestelde formule bevat grofweg drie groepen. Ik loop ze langs.
De vetoplosbare vitaminen: A, D, E en K
Deze vier zijn oplosbaar in vet en niet in water. Dat betekent twee dingen. Ze worden beter opgenomen als je ze bij een maaltijd neemt waar wat vet in zit, en je lichaam kan er een voorraad van aanleggen in je vetweefsel en je lever. Vitamine A speelt een rol bij de huid en de slijmvliezen, vitamine D bij je botten, je spieren en je afweer, vitamine E werkt als antioxidant, en vitamine K is betrokken bij de botten en de bloedstolling.
De wateroplosbare vitaminen: het B-complex en vitamine C
Deze groep is oplosbaar in water, en dat is precies waarom je er dagelijks aan moet blijven denken. Je lichaam slaat ze nauwelijks op. Wat je op een dag niet gebruikt, gaat er grotendeels weer uit. Het B-complex bestaat uit acht stoffen, en die werken bijna allemaal mee in je energiestofwisseling en in je zenuwstelsel. Vitamine C is betrokken bij de aanmaak van collageen, bij je afweer en bij de opname van ijzer uit je eten.
Bij de B-vitaminen zie je trouwens mooi hoe die lopende band werkt. Ze staan niet los van elkaar maar in een keten. B2 is nodig om B6 in zijn werkzame vorm te brengen, B12 en folaat werken samen in dezelfde omzetting. Daarom hoort het B-complex ook echt als complex in een formule, en niet als twee losse namen.
De mineralen en de spoorelementen
Mineralen zijn, scheikundig gezien, het enige echte verschil met vitaminen: vitaminen komen uit de levende natuur en mineralen niet, die komen uiteindelijk uit de bodem. In een brede formule verwacht je magnesium, zink, koper, mangaan, jodium, chroom, selenium, calcium en kalium. Het zijn de minder bekende namen, en juist daar zie je grote verschillen tussen producten. Jodium bijvoorbeeld doet mee in de aanmaak van schildklierhormonen. Chroom doet mee in de stofwisseling van koolhydraten, vet en eiwitten. Koper speelt mee in het bindweefsel. Die drie worden in goedkope formules vaak gewoon weggelaten, want ze zijn niet bekend genoeg om op een voorkant te zetten.
Waarom de ene formule dan vier euro kost en de andere vijfenveertig
Hier komen we bij de kern, en ik zet het alvast kort neer omdat ik er in het volgende artikel uitgebreid op inga. Het prijsverschil zit zelden in de marketing. Het zit in drie dingen.
De vorm waarin een stof zit. Magnesium kan als oxide in een tablet zitten of als bisglycinaat. Beide mag je magnesium noemen op het etiket, en toch neemt je lichaam het heel verschillend op. Calciumcarbonaat is, scherp gezegd, krijt. Hetzelfde geldt voor vitamine E, waar een natuurlijke vorm en een synthetische vorm bestaan die in de praktijk niet hetzelfde doen.
De dosering. Veel formules bevatten precies genoeg van een stof om hem op het etiket te mogen zetten, en niet meer. Dat is netjes binnen de regels en zegt tegelijk weinig over wat je lichaam eraan heeft.
Wat er nog verder in zit. Vulmiddelen, bindmiddelen, zoetstoffen, kleurstoffen, antiklontermiddelen. In een tablet is bindmiddel bijna niet te vermijden, want zonder bindmiddel laat zich geen tablet persen. In een poeder is dat anders. Dat is één van de redenen dat ik zelf vaak de voorkeur geef aan poedervorm.
Wat het woord multivitamine wel en niet betekent
Een multivitamine is bedoeld als basis. Breed en algemeen, bedoeld voor onderhoud. Dat is een prima functie, en het is goed om te weten dat het ook precies dat is. Het is geen gerichte aanvulling, en het is geen vervanging van je eten. Wie goed en gevarieerd eet, legt de basis op het bord, en een formule is daar een aanvulling op.
Wat ik ook graag meegeef: er bestaan formules die voor een bepaalde groep zijn samengesteld. Een formule voor vijftigplussers met meer B12 en folaat, een formule voor vrouwen met een zwangerschapswens met meer folaat. Dat is zinvol, want de dagelijkse vraag van een lichaam verandert met de levensfase, met je voedingspatroon en met hoeveel er in een periode van je gevraagd wordt. Ik zeg altijd: niemand is gemiddeld. En een referentie-inname op een etiket is wel een gemiddelde.
Wat je hieruit meeneemt
Drie dingen. Een vitamine of mineraal is een meewerker in een proces, niet een brandstof. Het woord multivitamine zegt niets over inhoud, vorm of dosering. En het prijsverschil tussen twee blikken met dezelfde naam zit vrijwel altijd in de vorm, de dosering en de toevoegingen.
In het volgende artikel ga ik precies daarop in. Welke vormen van magnesium, zink, vitamine C en vitamine E je lichaam goed opneemt, welke een stuk minder, en hoe je dat aan één woord op het etiket kunt zien. Daarna leer ik je het etiket van voor naar achter lezen, zodat je zelf twee producten naast elkaar kunt leggen en ziet waar het verschil zit.
Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Een brede dagelijkse basis in plaats van een multivitamine: waar je op let, lees je welke producten hierbij passen.
