◷ 6 min leestijd
Zink is een van die mineralen waar je zelden over nadenkt totdat iemand het noemt, en dan blijkt het ineens overal mee te maken te hebben: je huid, je haar, je nagels, je afweer, je hormonen, zelfs hoe scherp je proeft en ruikt. Dat roept meteen de vraag op hoeveel je er per dag van nodig hebt.
Voordat ik met getallen aankom, wil ik je laten zien waar zink in je lichaam zit en wat het daar doet. Want zodra je dat voor je ziet, snap je ook waarom zo'n klein mineraal in zoveel verschillende verhalen opduikt, en waarom de dagelijkse aanvoer er bij deze stof meer toe doet dan bij de meeste andere.
Zink zit in honderden enzymen
Laten we daar beginnen. Zink is wat we een co-factor noemen: een stof die meewerkt in een enzym. Een enzym is een werktuig dat een bepaalde reactie mogelijk maakt, en veel van die werktuigen hebben een metaalion in hun hart nodig om te functioneren. Bij zo'n driehonderd enzymen in je lichaam is dat ion zink.
Dat is een enorm getal, en het verklaart waarom zink zo breed meedoet. Het zit in enzymen die eiwitten afbreken, in enzymen die betrokken zijn bij je stofwisseling, in enzymen die beschadigd weefsel opruimen en vernieuwen, en in het enzym dat de koolzuur in je bloed verwerkt. Dat laatste doet ook mee bij je smaak- en reukwaarneming, en dat is de reden dat die twee zintuigen bij zink zo vaak genoemd worden.
En dan het mooiste stuk: de zinkvingers
Hier wordt het echt interessant, en dit is ook het deel waar ik in mijn werk het liefst over vertel. Om een gen in je DNA af te lezen, moet er iets aan dat DNA kunnen hechten. Daar zijn speciale structuren voor, en die heten zinkvingers.
Je moet je dat letterlijk voorstellen als een vingertje van eiwit dat zich in de dubbele helix vouwt en precies op de goede plek vastpakt. In het hart van zo'n structuur zit een zinkion, en dat ion houdt de hele vorm bij elkaar. Zonder zink valt die vorm uit elkaar en kan er niets meer vastpakken.
Waar die zinkvingers voor dienen: ze zijn het aangrijpingspunt voor hormonen die rechtstreeks op je DNA werken. Denk aan cortisol, oestrogeen en testosteron. Die hormonen zweven niet zomaar rond; ze binden aan een receptor, en die receptor gaat vervolgens via zo'n zinkvinger aan je DNA hangen om een gen aan of uit te zetten.
Zink is daarmee de centrale pin in het hele mechanisme waarmee je hormonen hun boodschap afleveren. Dat is een van de meest kritische rollen die een mineraal in je lichaam kan hebben, en het is precies de reden dat zink in verhalen over hormonen steeds terugkomt.
Waarom zware metalen hier roet in het eten gooien
Er zit een keerzijde aan dat mechanisme. Een zinkvinger herkent zink aan zijn eigenschappen, en er zijn andere metalen met vergelijkbare eigenschappen die zich op diezelfde plek kunnen nestelen. Cadmium en lood zijn daar de bekendste voorbeelden van.
Zit er zo'n ander metaal in plaats van zink in die structuur, dan klopt de vorm net niet meer helemaal, en dan wordt het gen ernaast minder nauwkeurig afgelezen. Het eiwit dat er dan uit komt, kan net iets anders zijn dan de bedoeling was.
Waar komt cadmium vandaan? Vooral uit tabaksrook, en in mindere mate uit bepaalde gewassen die het uit de bodem opnemen. Dat is een van de redenen waarom roken en zink zo vaak in één adem genoemd worden: er is sprake van verdringing op een plek waar de precisie ertoe doet.
Zink doet mee in de methylering
Nog een plek waar zink meedoet, en dat is het methyleringsproces. Dat is het proces waarbij je lichaam een kleine chemische groep op een molecuul plakt om het aan of uit te zetten. Het speelt mee bij het aflezen van je DNA, bij het aanmaken van boodschapperstoffen in je hersenen en bij het verwerken van tussenproducten uit je eiwitstofwisseling.
De belangrijkste stoffen die dat proces voeden, zijn zink, magnesium, folaat, vitamine B2, vitamine B6, vitamine B12, choline, betaïne en methionine. Zie je hoe vaak zink in het gezelschap van die B-vitaminen opduikt? Dat is geen toeval. Ze werken in dezelfde ketens, en een keten gaat zo snel als zijn traagste schakel.
Waar zink in je lichaam zit, en wat dat betekent
Nu een eigenschap die voor de dagelijkse vraag misschien wel het belangrijkste is. Je lichaam bevat in totaal maar twee tot drie gram zink, en dat zit verspreid: het meeste in je spieren en je botten, en daarnaast in je lever, je huid, je ogen en bij mannen in de prostaat.
Maar en dit is de kern, je hebt er geen echte voorraadkast voor. Bij ijzer heb je ferritine, een eiwit dat speciaal dient om voorraad aan te leggen. Bij vitamine B12 bewaart je lever een voorraad die jaren meegaat. Bij zink is er niet zoiets. Wat in je weefsels zit, is daar in functie en niet in opslag.
Dat betekent dat je lichaam afhankelijk is van wat er dagelijks binnenkomt. Loopt de aanvoer een poos achter, dan gaat je lichaam herverdelen: het haalt zink weg bij weefsels waar het op dat moment minder kritisch is, om het beschikbaar te houden waar het dat wel is. Je huid, je haar en je nagels staan in die rangorde niet vooraan, en dat is precies waarom ze in dit verhaal zo vaak opduiken.
Hoe snel zink door je lichaam gaat
Nog een getal dat dit onderstreept. Een deel van het zink in je lichaam wisselt snel: binnen dagen is het doorgestroomd. Het zink in je spieren en botten zit er veel langer, maar dat is ook het deel dat niet zomaar beschikbaar is.
Daarom verschilt zink zo van de vitaminen uit de vorige artikelen in dit journaal. Bij vitamine D en bij B12 denk je in maanden en jaren. Bij zink is dagelijkse regelmaat belangrijker, simpelweg omdat er geen buffer is om op terug te vallen.
Wat je hiervan meeneemt
Zink zit in zo'n driehonderd enzymen, het is de centrale pin in de structuren waarmee je hormonen je DNA aansturen, en het doet mee in de methylering. Er is geen voorraadkast, dus de dagelijkse aanvoer telt. En andere metalen kunnen zich op zijn plek nestelen.
In het volgende artikel kijken we naar waar zink in je voeding zit, en vooral naar wat de opname ervan tegenhoudt. Want bij dit mineraal is het verschil tussen wat je eet en wat je opneemt groter dan bij de meeste andere.
Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.




