◷ 7 min leestijd
In het vorige artikel zagen we dat calcium, magnesium en zink elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. Nu de bronnen, want dat is waar het concreet wordt.
Ik loop ze per mineraal langs, en daarna leg ik de lijstjes over elkaar heen. Want dat laatste is waar het leuke patroon zichtbaar wordt.
Calcium op je bord
De referentiewaarde op Europese etiketten is 800 milligram calcium per dag, en dat is van de drie veruit de grootste hoeveelheid.
Zuivel is de bekendste bron en ook echt de sterkste: melk, yoghurt, kwark en kaas. Een harde kaas levert per honderd gram het meest, al eet je daar natuurlijk minder van dan van yoghurt.
Vis met graat. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Dit is de meest over het hoofd geziene bron die er is.
Sesamzaad en tahin. Een eetlepel tahin door je dressing is een van de simpelste manieren om er iets bij te doen.
Amandelen leveren van alle noten het meeste calcium.
Groene groenten zoals boerenkool, broccoli, paksoi en spitskool leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is.
Peulvruchten en tofu die met een calciumzout is gestremd doen stevig mee.
Eén waarschuwing hoort hierbij. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Dat bindt zich in je darm aan calcium en vormt een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is waarom ik die als calciumbron boven spinazie noem.
Magnesium op je bord
De referentiewaarde is 375 milligram magnesium per dag. En hier is een vuistregel die het makkelijk maakt: magnesium zit in het hart van bladgroen.
Chlorofyl, de groene kleurstof in planten, heeft namelijk een magnesiumion in zijn midden zitten. Precies zoals hemoglobine in jouw bloed een ijzerion in het midden heeft. Groene bladgroente is dus letterlijk gevuld met magnesium, en hoe donkerder het groen, hoe meer.
Daarnaast: noten en zaden, met amandelen, cashewnoten, pompoenpitten en zonnebloempitten voorop. Peulvruchten zoals zwarte bonen, kikkererwten en linzen. Volkorengranen zoals havermout, zilvervliesrijst en speltbrood. En pure chocolade, die van alle alledaagse voedingsmiddelen een van de sterkste magnesiumbronnen is. Dat is geen excuus, het is gewoon een feit.
Ook mineraalwater telt mee. De verschillen tussen merken zijn groot, dus kijk eens op het etiket van de fles die je in huis hebt.
Zink op je bord
De referentiewaarde is 10 milligram zink per dag, en van de drie is dit de kleinste hoeveelheid.
Oesters en schelpdieren staan met afstand bovenaan. Rood vlees is in de praktijk de belangrijkste bron, en het zit er in een vorm die goed wordt opgenomen. Orgaanvlees zit in dezelfde categorie. Kaas doet goed mee. En aan de plantaardige kant zijn pompoenpitten de sterkste, gevolgd door cashewnoten, sesamzaad, hennepzaad en peulvruchten.
Leg de drie lijstjes over elkaar heen
Dit is het aardige deel. Kijk eens welke voedingsmiddelen in meerdere lijstjes terugkomen.
Sesamzaad en tahin staan in alle drie. Amandelen staan in alle drie. Pompoenpitten staan in magnesium en zink en doen iets aan calcium. Peulvruchten staan in alle drie. Groene bladgroenten staan in calcium en magnesium. Kaas staat in calcium en zink.
Zie je het? Het trio uit dit artikel is in voedingsmiddelen helemaal geen trio dat je zelf moet samenstellen. Het zit al bij elkaar, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, een tahindressing en wat kaas levert alle drie tegelijk.
Dat is ook precies waarom een scheve verhouding in de praktijk bijna alleen ontstaat door losse supplementen in hoge doseringen. In de natuur komen deze drie altijd in elkaars gezelschap.
De twee remmen die voor alle drie gelden
Fytaat. Granen, peulvruchten, noten en zaden bevatten fytinezuur, waarin de plant zijn fosfor voor de kiem bewaart. Dat bindt zich in je darm aan mineralen. Zink is daar het gevoeligst voor, maar calcium en magnesium worden er ook door geremd. Vervelend genoeg zijn het dezelfde voedingsmiddelen die veel mineralen én veel fytaat bevatten.
Gelukkig hadden traditionele bereidingswijzen daar het antwoord al op. Weken van peulvruchten, noten en granen, en dat water weggooien. Kiemen, waarbij de plant zijn eigen fytaat afbreekt. Zuurdesem, waarbij de bacteriën tijdens het lange rijzen een flink deel afbreken. En fermenteren, zoals bij tempeh en bij zuivel.
Oxaalzuur. Dat zit vooral in spinazie, rabarber, snijbiet en bietenblad, en het houdt de opname van calcium en magnesium uit juist die groenten tegen. Kort blancheren en het kookwater weggooien haalt er een deel uit.
En wat juist helpt: een eiwitbron in de maaltijd, en een scheut zuur eroverheen. Citroensap over je groente of azijn in je dressing maakt mineralen beter beschikbaar.
Wat een gewone dag oplevert
Om het concreet te maken, lopen we een doordeweekse dag langs en zetten we die af tegen de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink.
Een ontbijt met een flinke schaal volle yoghurt en een handvol gemengde noten en zaden levert al een kwart tot een derde van je calcium, en daarnaast serieus magnesium en zink uit de noten. Een lunch met twee sneden zuurdesembrood, kaas en een gekookt ei zet daar opnieuw calcium en zink bovenop. Een avondmaaltijd met een grote portie boerenkool of broccoli, kikkererwten en een tahindressing doet vooral de magnesiumkant, met calcium uit het groen en de tahin erbij.
Je ziet dat je met drie heel gewone maaltijden een heel eind komt, zonder dat er iets bijzonders op tafel staat. En je ziet ook waar het misloopt: een dag van wit brood met zoet beleg, een kant-en-klare lunch en weinig groen levert van alle drie de mineralen bedroevend weinig, want juist de bronnen zijn dan weggelaten.
Koken en bewaren
Twee praktische punten die bij mineralen vaak worden vergeten. Anders dan vitaminen zijn mineralen niet gevoelig voor hitte of licht. Je kookt ze niet kapot, want het zijn zouten en die blijven gewoon wat ze zijn.
Wat wel gebeurt, is dat ze oplossen in je kookvocht. Kook je groente in ruim water en giet je dat weg, dan verdwijnt daar een flink deel van je magnesium en calcium mee in de gootsteen. Stomen, roerbakken, of koken in weinig water en dat vocht gebruiken als basis voor een saus of soep, houdt het binnen. Het kookvocht van peulvruchten telt daar ook in mee, met het voorbehoud dat je het wéékwater wél weggooit vanwege het fytaat.
En bewaar noten en zaden koel, donker en in een gesloten pot. Niet vanwege de mineralen, maar vanwege de vetten die erin zitten. Een pot amandelen die maanden in een warme kast staat, wordt op den duur ranzig, en dan eet je hem niet meer op.
Hoe je dit praktisch op je bord krijgt
Zet tahin in je keuken. Een eetlepel door een dressing, door hummus of over geroosterde groente levert alle drie de mineralen in één handeling.
Maak een pot met gemengde noten en zaden. Amandelen, cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad. Over salades, door yoghurt, als tussendoor.
Eet elke dag donkergroene bladgroente. Boerenkool, paksoi, rucola, broccoli. Dat is je magnesium en een deel van je calcium ineens.
Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, meer opneembare mineralen uit je dagelijkse brood.
Houd sardines in je kast. Calcium uit de graat, zink uit de vis, en een lunch binnen een minuut.
Week je peulvruchten en spoel blikpeulvruchten goed af.
In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: hoe verdeel je deze drie over je dag, en wat doe je als je iets gebruikt waar ze alle drie in zitten?
Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.





