Doorgaan naar artikel

Doe de supplementen quiz hier

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Black Friday 20% OFF 

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)

ScKIN Journal

Stenen schaal met zaden en noten naast een glas groene drank

Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we zink en koper als duo bekeken. We zagen wat ze elk doen: zink in zo'n driehonderd enzymen en in de zinkvingers waarmee hormonen je DNA aansturen, koper in de enzymen die bindweefsel vastknopen, pigment maken, je energieketen afsluiten en vrije radicalen opruimen. We zagen dat ze een deel van hun route naar binnen delen, en dat zink de aanmaak aanzet van een eiwit dat vooral koper vasthoudt. En we zagen dat dit bij gewoon eten niet speelt, omdat ze in voedingsmiddelen vrijwel altijd naast elkaar zitten. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait Het gaat om twee spoorelementen, zink en koper, en het belangrijkste inzicht uit deze reeks is dat je ze niet los van elkaar moet bekijken. Een los product met alleen zink is in feite een situatie die je in de natuur nergens tegenkomt. Daarom kijk ik bij deze twee liever naar een brede formule waarin ze allebei zitten, dan naar twee losse producten die je zelf moet afstemmen. Waar je op let bij een aanvulling Of ze er allebei in zitten. Dit is het eerste wat je nakijkt, en het volgt direct uit het eerste artikel. De hoeveelheid van elk. Zet ze naast de referentiewaarden van 10 milligram zink en 1 milligram koper, en naast de bovengrenzen van 25 milligram zink en 5 milligram koper. Tel daarbij op wat je verder nog gebruikt. Het gezelschap. Zink werkt in de methylering samen met magnesium, folaat en de vitaminen B2, B6 en B12. Koper werkt bij bindweefsel samen met vitamine C en mangaan, en bij het antioxidant-enzym samen met zink. Een formule waarin dat gezelschap aanwezig is, sluit aan op hoe je lichaam ermee werkt. De vorm. Organisch gebonden vormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment. Niet op een lege maag, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Zink en koper zitten daar allebei in, naast elkaar, precies zoals dit hele verhaal voorschrijft: 12 milligram zink en 2,25 milligram koper per dagdosering. En het gezelschap uit de vorige paragraaf zit er ook in. Magnesium, het volledige B-complex van B1 tot en met B12 inclusief folaat en vitamine B6, vitamine C, mangaan, en verder het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2, aangevuld met calcium, kalium, jodium en chroom en een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen sluiten aan op wat in deze reeks aan bod kwam. Van koper: koper draagt bij tot de instandhouding van normale bindweefsels en is goed voor het bindweefsel in de huid.1 Koper draagt bij tot een normale pigmentatie van het haar.2 Koper draagt bij aan een normale energiestofwisseling en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel.3,4 Koper helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade en ondersteunt het immuunsysteem.5,6 Van zink: zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid.7 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar en van normale nagels.8,9 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding.10,11 Zie je hoe die twee lijstjes in elkaar grijpen? Bindweefsel en huid, haar en pigment, afweer en celbescherming. Ze werken niet toevallig in dezelfde gebieden; ze staan in een aantal enzymen letterlijk naast elkaar. De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Dus niet in kokend water en niet meekoken. In de ochtend of rond de lunch werkt het beste, en voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. Neem het bij of vlak na een maaltijd, want mineralen worden op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of je mengt het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Moet ik er dan nog los koper bij? Zit koper al in je formule, dan is dat niet logisch. Los koper is bovendien een stof waar je niet zomaar mee moet gaan schuiven, want de bovengrens ligt op 5 milligram per dag. Heb je daar een vraag over, leg die dan voor aan een therapeut of je huisarts. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Deze mineralen doen mee in processen die over weken lopen, zoals het vernieuwen van weefsel en het vastknopen van bindweefsel. Denk in maanden en houd het rustig vol. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat je bij deze twee mineralen nooit naar één getal moet kijken. Ze delen een deur, ze werken in dezelfde gebieden, en in de natuur zitten ze altijd bij elkaar. Houd ze dus samen, varieer je noten en zaden, verander je bereiding, en tel één keer je hele kast op. Dan is dit onderwerp eenvoudiger dan het lijkt. 1 Koper draagt bij tot de instandhouding van normale bindweefsels en is goed voor het bindweefsel in de huid. 2 Koper draagt bij tot een normale pigmentatie van het haar. 3 Koper draagt bij aan een normale energiestofwisseling. 4 Koper ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. 5 Koper helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade. 6 Koper ondersteunt het immuunsysteem. 7 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid. 8 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 9 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 10 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 11 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER
Eikenhouten plank met cashewnoten, champignons, kikkererwten en pure chocolade

Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 6 min leestijd We weten nu waar zink en koper elk hun werk doen, waarom ze een deel van hun route delen en waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt. Dan nu het deel waar je vandaag iets mee kunt. Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1. Tel op wat je al binnenkrijgt Dit staat bovenaan omdat het in de praktijk het vaakst misgaat. Zink zit in een brede formule, maar vaak ook in een los product, en soms nog een keer in iets voor huid of haar. Elk van die drie is op zichzelf bescheiden gedoseerd, en bij elkaar opgeteld is het dat niet meer. Pak dus één keer alles uit je kast, schrijf per product op hoeveel zink en hoeveel koper erin zit, en tel het bij elkaar. Vijf minuten werk, en het is het enige wat je echt moet weten. Ter oriëntatie: de referentiewaarde op Europese etiketten is 10 milligram zink per dag en 1 milligram koper. De Europese voedselveiligheidsautoriteit houdt voor volwassenen een aanvaardbare bovengrens aan van 25 milligram zink per dag en 5 milligram koper, uit alle bronnen samen. 2. Gebruik je zink, kijk dan of koper meeloopt Dit volgt direct uit het eerste artikel. Gaat het om een losse zinkdosering die je langere tijd gebruikt, dan is het logisch om te kijken of er koper in dezelfde formule zit, of anders of het ergens anders in je dag aanwezig is. Gaat het om een brede formule waarin ze allebei zitten, dan is dat al geregeld. Dat is ook precies waarom brede formules ze standaard naast elkaar zetten. 3. Varieer je noten en zaden, dat is de makkelijkste knop Veel mensen eten altijd dezelfde noot. Zonde, want juist hier zit variatie die niets kost. Maak een pot met een mix: cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten, walnoten en wat sesamzaad. Zet die op je aanrecht en gebruik hem over salades, door yoghurt en als tussendoor. Cashewnoten en zonnebloempitten trekken de koperkant omhoog, pompoenpitten de zinkkant. Door de mix regel je de verhouding zonder dat je ergens over hoeft na te denken. 4. Zet champignons en pure chocolade in je week Dit zijn de twee bronnen die vooral koper leveren, en ze zijn allebei alledaags. Champignons kun je door vrijwel elk gerecht doen, en een paar stukjes pure chocolade van zeventig procent of hoger is een serieuze koperbron. Vooral wie veel vlees en kaas eet, heeft hier baat bij, want die leunen vooral op de zinkkant. 5. Verander je bereiding in plaats van je hoeveelheid Hier zit de grootste winst, en dat vind ik zelf het aardigste van dit hele onderwerp. Je hoeft niet meer te eten, je kunt het ook anders klaarmaken. Kies zuurdesembrood in plaats van brood met gistrijzing. Week gedroogde peulvruchten een nacht en gooi dat water weg. Spoel blikpeulvruchten goed af. Kies tempeh boven ongefermenteerde soja. En rooster je noten en zaden licht, want ook dat helpt een beetje. 6. Zet een eiwitbron en een scheut zuur bij je maaltijd Dierlijk eiwit tilt de mineraalopname uit de hele maaltijd omhoog, inclusief die uit de plantaardige bestanddelen. En organische zuren maken mineralen beter beschikbaar. Praktisch: ei, kaas, vis of vlees bij je maaltijd, en citroensap of azijn over je groente. Een salade met pompoenpitten, gekookt ei, olijfolie en citroen is hier een bijna perfect voorbeeld van. 7. Houd een los ijzersupplement apart IJzer gebruikt voor een deel dezelfde transportroute als zink en koper. Gebruik je een los ijzersupplement, neem dat dan op een ander moment van de dag. Bij ijzer uit voeding speelt dit niet. 8. Neem mineralen niet op een lege maag Zink wordt op een lege maag minder goed verdragen en kan misselijkheid geven. Bij of vlak na een maaltijd is prettiger en levert geen slechtere opname op. 9. Kijk ook naar wat de behoefte opdrijft Dit punt wordt het vaakst overgeslagen, en het is in mijn werk juist het punt waar ik meestal begin. Je verbruik van deze mineralen ligt niet vast; het beweegt mee met wat er van je gevraagd wordt. Zink doet mee bij het vernieuwen van weefsel en bij je afweer. Een periode waarin je lichaam veel herstelwerk te doen heeft, bijvoorbeeld na een operatie of in een intensieve trainingsperiode, vraagt daar meer van. Zink doet ook mee in de structuren waarmee hormonen hun boodschap afleveren, en dat speelt in drukke, gespannen periodes sterker. Daarnaast zijn er dingen die aan de andere kant trekken. Roken brengt cadmium binnen, en dat metaal nestelt zich op plekken waar zink hoort te zitten. Veel alcohol beïnvloedt de mineraalhuishouding ook. Dat is geen reden om aan je dosering te gaan sleutelen; het is een reden om in zo'n periode wat beter op je bronnen en je bereiding te letten. De knoppen uit dit artikel werken daar prima voor. Een voorbeeldweek Om het concreet te maken. In je keuken staat een pot gemengde noten en zaden, en zuurdesembrood in plaats van gistbrood. Door de week gaan er een paar keer champignons door een gerecht. Eén keer in die week staat er een pan mosselen of een stuk rood vlees op tafel, en één keer per maand iets met lever. Peulvruchten week je een nacht of je spoelt ze goed af. Bij elke maaltijd ligt een eiwitbron en gaat er wat citroen of azijn over de groente. En 's avonds eet je gerust twee stukjes pure chocolade. Dat is alles. Geen weegschaal, geen tabel, geen gereken. En de verhouding tussen die twee mineralen regelt zich daarmee vanzelf, precies zoals het tweede artikel liet zien. Wat ik niet zou doen Ik zou niet op eigen houtje aan de verhouding tussen deze twee gaan sleutelen op basis van wat je ergens leest. De verhouding in je lichaam is niet af te lezen uit een eenvoudige bloedwaarde, omdat het grootste deel van beide mineralen in je cellen zit en niet in je plasma, en omdat zo'n plasmawaarde meebeweegt met van alles. En ik zou geen losse hoge dosering van één van de twee langdurig gebruiken zonder dat iemand meekijkt die het geheel overziet. Dat is precies de situatie waarin die gedeelde deur uit het eerste artikel wél een rol gaat spelen. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Flatlay met oesters, cashewnoten, pure chocolade, zonnebloempitten en champignons

Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt

◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat zink en koper verschillend werk doen en tegelijk een deel van hun route naar binnen delen. En we eindigden met de constatering dat dat bij gewoon eten geen probleem is, omdat ze in voedingsmiddelen vrijwel altijd naast elkaar zitten. Dat verdient uitwerking, want als je eenmaal ziet hoe consequent dat patroon is, kijk je anders naar je boodschappen. Dit artikel gaat over waar ze zitten, en waarom dat samen zit. De voedingsmiddelen die allebei leveren Oesters en schelpdieren. Dit is de absolute koploper voor allebei. Oesters, mosselen en krab leveren zowel zink als koper in ruime mate. Dat is ook de reden dat schelpdieren in voedingsleer altijd apart genoemd worden; ze zijn op mineralen buitengewoon rijk. Orgaanvlees. Lever is voor koper misschien wel de sterkste bron die er is, en levert daarnaast flink wat zink. Eén portie lever per maand telt serieus mee. Cashewnoten. Van alle noten zijn cashewnoten in koper het sterkst, en ze leveren tegelijk zink. Een handvol per dag is een van de makkelijkste manieren om er allebei iets van binnen te krijgen. Zonnebloempitten en sesamzaad. Allebei goed in zink én koper. Tahin, gemaakt van sesamzaad, is daarmee een verrassend sterke mineraalbron die je zo door een dressing roert. Volkorengranen. Havermout, speltbrood en tarwekiemen leveren beide mineralen, met wel het fytaatvoorbehoud waar ik zo op terugkom. Peulvruchten. Kikkererwten, linzen en witte bonen leveren zink en koper naast elkaar. Zie je het patroon? Dit zijn allemaal voedingsmiddelen waar een hoge concentratie aan mineralen in zit, en dat komt omdat ze bestaan uit weefsel of zaad waar de plant of het dier zijn mineralen in bewaart. Waar vooral koper in zit Een paar bronnen zijn specifiek sterk in koper. Pure chocolade en cacao staan hoog op de koperlijst; een paar stukjes pure chocolade levert serieus wat koper. Champignons, en dan vooral shiitake, leveren koper én doen weinig aan zink. Avocado, aardappel en zoete aardappel leveren bescheiden maar meetbaar koper. En groene bladgroenten doen mee. Deze bronnen zijn interessant omdat ze de verhouding de andere kant op bewegen. Eet je veel vlees, dan leun je op zink; zet je er champignons en pure chocolade naast, dan komt koper er ook in. Waar vooral zink in zit Omgekeerd zijn er bronnen die vooral zink leveren. Rood vlees is daar het duidelijkste voorbeeld van: veel zink, en in een vorm die goed wordt opgenomen. Pompoenpitten zijn de sterkste plantaardige zinkbron. En kaas, vooral de lang gerijpte soorten, levert zink. Iemand die vooral vlees en kaas eet en weinig noten, zaden, champignons en cacao, leunt dus naar de zinkkant. Dat is geen ramp, maar het laat wel zien waarom variatie hier praktisch nut heeft. De rem die voor allebei geldt Dan het punt dat ik niet kan overslaan: fytinezuur, ook wel fytaat. Dat zit in granen, peulvruchten, noten en zaden, en het is de vorm waarin een plant zijn fosforvoorraad voor de kiem bewaart. Fytaat hecht zich in je darm aan mineralen en vormt daarmee verbindingen die je weer uitscheidt. Zink is daar bijzonder gevoelig voor, koper in wat mindere mate. En het vervelende is dat precies de voedingsmiddelen die rijk zijn aan deze mineralen ook het meeste fytaat bevatten. Gelukkig hadden traditionele bereidingswijzen hier het antwoord al op. Weken van peulvruchten, noten en granen in water, en dat water weggooien, haalt een flink deel eruit. Kiemen zorgt dat de plant zijn eigen fytaat afbreekt omdat hij de fosfor nodig heeft. Zuurdesem is wat mij betreft het mooiste voorbeeld: de bacteriën breken tijdens het lange rijzen een groot deel van het fytaat af, waardoor zuurdesembrood aanzienlijk meer opneembare mineralen levert dan brood met gistrijzing. En fermenteren doet hetzelfde bij tempeh en bij zuivel. Dat is dus niet meer eten, maar anders bereiden. En het is een keuze die je één keer in de winkel maakt. Wat de opname helpt Er is ook een kant die meewerkt. Dierlijk eiwit in een maaltijd tilt de mineraalopname uit die hele maaltijd omhoog, ook uit de plantaardige bestanddelen ervan. Pompoenpitten over een salade met ei of kaas leveren dus meer op dan diezelfde pitten in een maaltijd zonder eiwitbron. En organische zuren helpen mee. Een scheut citroensap over je groente, azijn in je dressing, of gefermenteerde groente als bijgerecht maakt mineralen beter beschikbaar. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, is het aardig om eens langs een doordeweekse dag te lopen. De referentiewaarden op Europese etiketten zijn 10 milligram zink en 1 milligram koper per dag, dus daar zetten we het tegen af. Een ontbijt van havermout met een handvol gemengde noten en zaden levert van allebei een flink deel. Een lunch met zuurdesembrood, kaas en een gekookt ei tikt vooral aan de zinkkant aan. Een avondmaaltijd met kikkererwten, champignons en olijfolie doet vooral de koperkant. En twee stukjes pure chocolade na het eten zetten daar nog eens wat koper bovenop. Je ziet hoe die verhouding zich over een dag vanzelf uitmiddelt zodra er variatie in zit. En je ziet ook waar het scheef zou kunnen gaan: een dag die alleen uit vlees, kaas en wit brood bestaat, leunt sterk naar de zinkkant en levert weinig van de koperbronnen. Bewaren en bereiden Nog twee praktische punten die bij mineralen vaak vergeten worden. Mineralen zijn, anders dan vitaminen, niet gevoelig voor hitte of licht. Je kookt ze niet kapot. Wat wel gebeurt, is dat ze oplossen in je kookvocht, want het zijn zouten. Kook je groente in ruim water en giet je dat weg, dan gaat daar een deel van je mineralen mee de gootsteen in. Stomen, roerbakken, of koken in weinig water en dat vocht gebruiken als basis voor een saus of soep, houdt het binnen. Dat geldt net zo goed voor het kookvocht van peulvruchten, met het voorbehoud dat je weekwater wél weggooit vanwege het fytaat. En bewaar noten en zaden koel en donker in een gesloten pot. Niet vanwege de mineralen, maar vanwege de vetten die erin zitten; die worden in een warme kast op den duur ranzig, en dan eet je ze niet meer op. Waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt Dit is waar ik naartoe wilde. Als je bovenstaande lijstjes over elkaar heen legt, zie je dat vrijwel elk mineraalrijk voedingsmiddel allebei de mineralen levert, in verhoudingen die in de natuur vastliggen. Een plant of een dier kan zijn weefsel niet opbouwen zonder allebei. De enzymen die ik in het vorige artikel noemde, bestaan ook in planten en in andere dieren. Wat je eet, is dus altijd weefsel waarin die verhouding al verwerkt zit. Dat is precies waarom een scheve verhouding in de praktijk bijna alleen ontstaat door een los supplement. In de natuur bestaat zink zonder koper eenvoudigweg niet. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Varieer je noten en zaden. Niet alleen amandelen, maar een mix met cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad. Dat regelt de verhouding in één keer. Zet champignons vast in je week. Goedkoop, veelzijdig, en een van de weinige bronnen die vooral koper levert. Eet gerust wat pure chocolade. Een paar stukjes van zeventig procent of hoger is een serieuze koperbron. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, meer opneembare mineralen uit je dagelijkse brood. Week je peulvruchten en spoel blikgroenten goed af. Eet af en toe schelpdieren. Een pan mosselen om de paar weken is voordelig, snel klaar en op mineralen moeilijk te verslaan. In het volgende artikel maak ik hier een praktische week van en ga ik in op de vraag wat je doet als je toch iets gebruikt waar zink in zit. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Een glas groene drank op linnen met spinazie, peterselie en pompoenpitten

Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we zink van alle kanten bekeken. We zagen dat het in zo'n driehonderd enzymen meedoet en de centrale pin vormt in de zinkvingers waarmee hormonen je DNA aansturen. We zagen dat er geen voorraadkast is, zodat de dagelijkse aanvoer telt. We keken naar de bronnen en naar fytaat, dat de opname uit granen, noten en peulvruchten tegenhoudt. En we zagen dat de bovengrens bij zink relatief dicht bij de dagelijkse hoeveelheid ligt, met het koperverhaal als reden. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stof waar het om draait De hoofdrolspeler is zink, een spoorelement. En uit het derde artikel volgt meteen de belangrijkste conclusie voor dit onderwerp: bij zink is een bescheiden hoeveelheid in een brede basis logischer dan een hoge losse dosering, omdat de bovengrens dichtbij ligt en omdat koper mee moet lopen. Dat is ook waarom ik bij deze stof liever naar een formule kijk waarin zink naast zijn gezelschap staat, dan naar een los product. Waar je op let bij een aanvulling De hoeveelheid per dagdosering. Zet die naast de referentiewaarde van 10 milligram en naast de bovengrens van 25 milligram, en tel alles op wat je verder nog gebruikt. Of er koper bij zit, en in welke verhouding. Zink en koper horen bij elkaar, en bij langdurig gebruik is dat het punt waar het om draait. Het gezelschap van de methyleringsstoffen. Zink werkt in dat proces samen met magnesium, folaat, vitamine B2, B6 en B12. Zitten die er al bij, dan sluit dat aan op hoe je lichaam ermee werkt. De vorm. Zink komt in verschillende verbindingen voor. Organisch gebonden vormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment van innemen. Niet op een lege maag, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Zink zit daar in met 12 milligram per dagdosering, dus net boven de referentiewaarde en ruim onder de bovengrens. En het staat er niet alleen in. Koper zit erin met 2,25 milligram, precies het gezelschap waar het derde artikel over ging. Magnesium zit erin, en het volledige B-complex van B1 tot en met B12, inclusief folaat en vitamine B6, dus de hele groep die in de methylering met zink samenwerkt. Daarnaast het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2, aangevuld met calcium, kalium, mangaan, jodium en chroom, en een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen van zink sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid.1 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar en aan het behoud van normale nagels.2,3 Zink ondersteunt het immuunsysteem.4 Zink draagt bij aan een normale concentratie en aan de normale weerstand tegen stress.5,6 En zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding, wat precies aansluit op het zinkvingerverhaal uit het eerste artikel.7 Koper draagt daarnaast bij tot de instandhouding van normale bindweefsels en aan een normale energiestofwisseling.8,9 De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Niet in kokend water dus, en niet meekoken. Qua moment: in de ochtend of rond de lunch werkt het beste. Voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. En neem het bij of vlak na een maaltijd, want zink wordt op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of meng het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Heb ik er dan nog een los zinksupplement bij nodig? Dat zou ik niet zomaar doen, en dat is precies de les uit het derde artikel. Tel eerst op wat je al binnenkrijgt. Heb je een specifieke vraag, leg die dan voor aan een therapeut of je huisarts. Kan ik het met andere supplementen combineren? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Zink zit in processen die zich over weken afspelen, zoals het vernieuwen van weefsel. Dit is geen stof om na een week te beoordelen; denk in maanden en houd het rustig vol. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat de vraag hoeveel zink per dag niet los te zien is van twee andere vragen: hoeveel komt er doorheen, en wat loopt ermee mee. Werk aan je bereidingswijze, houd koper in de buurt, tel je hele kast op en zorg voor regelmaat. Dat doet meer dan een hoog getal op een verpakking. 1 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid. 2 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 3 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 4 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 5 Zink draagt bij aan een normale concentratie. 6 Zink draagt bij aan de normale weerstand tegen stress. 7 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 8 Koper draagt bij tot de instandhouding van normale bindweefsels. 9 Koper draagt bij aan een normale energiestofwisseling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt

LEES MEER
Een stenen schaal met een afgemeten portie pompoenpitten en cashewnoten

Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt

◷ 6 min leestijd We hebben gezien wat zink in je lichaam doet en waar het in je voeding zit, inclusief het punt dat de opname bij dit mineraal sterk afhangt van wat er verder in dezelfde maaltijd zit. Dan nu de getallen. Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie over wat er bekend is. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. Wat gebruikelijk is De referentiewaarde die op Europese etiketten wordt gebruikt is 10 milligram zink per dag. Dat is het getal waartegen percentages op een verpakking worden afgezet: staat er 120 procent, dan gaat het om 12 milligram. In voedingsadviezen zie je daar kleine verschillen omheen, waarbij voor mannen doorgaans iets meer wordt aangehouden dan voor vrouwen, en waarbij er tijdens zwangerschap en borstvoeding iets bij komt. Ook voor mensen die overwegend plantaardig eten wordt meestal een hogere hoeveelheid genoemd, en dat is precies vanwege het fytaatverhaal uit het vorige artikel. Zet dat naast je bord en het wordt behapbaar. Honderd gram rundvlees levert al een flink deel van die tien milligram. Een handvol pompoenpitten doet een paar milligram. Een portie kikkererwten, een plak oude kaas, een ei: het telt allemaal op. Voor wie gemengd eet, is het in een normale dag goed te doen. Waar de bovengrens ligt, en waarom die hier echt telt Dit is het deel waar ik bij zink altijd even bij stilsta, want hier verschilt dit mineraal van de meeste onderwerpen in deze reeks. De Europese voedselveiligheidsautoriteit houdt voor volwassenen een aanvaardbare bovengrens aan van 25 milligram zink per dag, uit alle bronnen samen. Dat is een stuk dichter bij de dagelijkse hoeveelheid dan je bij andere stoffen ziet: de bovengrens ligt hier op ongeveer tweeënhalf keer de referentiewaarde. Vergelijk dat met vitamine B12, waarvoor helemaal geen bovengrens is vastgesteld, of met de omega 3-vetzuren, waar die grens vele malen boven een gewone dosering ligt. Bij zink zit er veel minder ruimte tussen, en dat betekent dat je bij dit mineraal wel degelijk moet opletten wat je optelt. Vooral als je meerdere producten gebruikt. Zink zit in een brede formule, maar vaak ook in een los supplement, en soms nog een keer in iets voor huid of haar. Die drie opgeteld kunnen zomaar boven die grens uitkomen, terwijl geen van de drie op zichzelf hoog gedoseerd is. Tel dus altijd je hele kast bij elkaar op en niet alleen het product dat je in je hand hebt. Waarom te veel zink een probleem vormt: het koperverhaal Dit is de reden achter die bovengrens, en het is goed om te weten waarom het zo werkt. Zink en koper gebruiken voor een deel dezelfde transportroute door je darmwand. Ze concurreren dus om dezelfde doorgang. Daarbovenop zet een hoge zinkinname in je darmcellen de aanmaak aan van een eiwit dat metallothioneïne heet. Dat eiwit bindt metalen, en het heeft een sterkere voorkeur voor koper dan voor zink. Het gevolg is dat koper in die darmcel wordt vastgehouden, en die darmcel wordt na een paar dagen gewoon afgestoten en afgevoerd. Het koper gaat dan mee naar buiten zonder ooit in je bloed te zijn gekomen. Langdurig veel zink zonder koper erbij werkt dus als een rem op je koperopname. En koper heeft zijn eigen werk: het doet mee bij bindweefsel, bij de pigmentatie van je haar, bij je energiestofwisseling en bij je zenuwstelsel. Dat is precies waarom zink en koper in een brede formule meestal samen zitten, in een verhouding die daarop is afgestemd. In een gewoon voedingspatroon speelt dit niet. Daar zitten zink en koper al naast elkaar in dezelfde voedingsmiddelen, in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Het speelt bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral over langere tijd. Wat er verder bij een hoge inname speelt Kortdurend kan een grote hoeveelheid zink op een lege maag misselijkheid geven; dat is vervelend maar het trekt weg. Over langere tijd is het koperverhaal het belangrijkste punt, en daarnaast speelt dezelfde concurrentie in mindere mate bij ijzer. Daarom is mijn lijn bij dit mineraal eenvoudig: een bescheiden hoeveelheid in een brede basis, structureel, liever dan een hoge losse dosering over langere tijd. Dat sluit ook aan bij wat we in het eerste artikel zagen, namelijk dat je lichaam geen voorraadkast voor zink heeft en dus vooral gebaat is bij regelmaat. Zeven praktische punten 1. Tel je hele kast op. Kijk op elk etiket hoeveel zink erin zit en tel die bij elkaar. Dit is het belangrijkste punt van dit artikel. 2. Kijk of er koper bij zit. Gebruik je iets met zink over langere tijd, kijk dan of koper in de formule zit of elders in je dag. 3. Neem het niet op een lege maag. Bij een maaltijd wordt het beter verdragen. 4. Houd afstand tot een los ijzersupplement. Gebruik je allebei, neem ze dan op verschillende momenten van de dag, want ze gebruiken dezelfde doorgang. 5. Werk aan de opname, niet alleen aan de hoeveelheid. Zuurdesem in plaats van gistbrood, geweekte peulvruchten, een eiwitbron bij elke maaltijd en een scheut zuur erover. 6. Eet gevarieerd met de bronnen. Pompoenpitten, cashewnoten, peulvruchten, kaas, vlees, schelpdieren. Variatie regelt de verhoudingen vanzelf. 7. Denk in dagen, niet in kuren. Er is geen voorraad om op terug te vallen, dus regelmaat doet meer dan een korte periode met een hoge hoeveelheid. Over meten Zink in het bloed meten is lastiger dan het lijkt, omdat het grootste deel van je zink in je cellen zit en niet in je bloedplasma. Een plasmawaarde beweegt bovendien mee met van alles, waaronder een ontstekingsreactie en zelfs het moment van de dag waarop er geprikt wordt. Daarom zou ik nooit zelf op zo'n getal gaan sturen. Wil je het laten bekijken, doe dat dan met je huisarts of met een therapeut die de uitslag in de juiste context kan plaatsen. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Twee gelijke keramische schalen naast elkaar met pompoenpitten en cashewnoten

Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken

◷ 6 min leestijd Zink en koper worden bijna altijd in één adem genoemd, en dat is terecht. Deze twee mineralen hebben een relatie die je bij weinig andere voedingsstoffen zo duidelijk ziet: ze doen heel verschillend werk, en tegelijk delen ze de weg naar binnen. Daardoor beïnvloedt de een hoeveel er van de ander binnenkomt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI vind ik dit een van de mooiste voorbeelden van iets wat ik vaak zeg: je lichaam werkt niet met losse stoffen, het werkt met verhoudingen. In dit artikel laat ik zien hoe dat hier precies in elkaar zit. Wat zink doet Zink is een co-factor in zo'n driehonderd enzymen. Het zit in het hart van die werktuigen en maakt dat ze hun werk kunnen doen. Je komt het tegen bij de afbraak van eiwitten, bij het vernieuwen van weefsel en bij je afweer. En zink heeft nog een rol die me altijd weer verwondert. Om een gen in je DNA af te lezen, moet er iets aan dat DNA kunnen hechten. Daar zijn structuren voor die zinkvingers heten: vingertjes van eiwit die zich in de helix vouwen en precies op de goede plek vastpakken. In het hart van zo'n vinger zit een zinkion dat de hele vorm bij elkaar houdt. Via die structuren leveren hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron hun boodschap af bij je DNA. Wat koper doet Koper is minder bekend en zeker zo interessant. Het zit in een handvol enzymen die allemaal iets heel specifieks doen, en die vier wil ik even langslopen, want ze verklaren waarom koper in zulke uiteenlopende verhalen opduikt. Het eerste is het enzym dat bindweefsel vastknoopt. Collageen en elastine zijn lange eiwitdraden, en die worden pas sterk als ze op de juiste plekken aan elkaar worden vastgeknoopt. Zie het als touwen die pas een net vormen als er knopen in zitten. Het enzym dat die knopen legt, heeft koper nodig. Zonder koper liggen de draden er wel, maar het net wordt niet geweven. Het tweede is het enzym dat pigment maakt. De aanmaak van melanine, de kleurstof in je huid en je haar, loopt via een enzym dat koper in zijn hart heeft. Daar komt de link tussen koper en haarkleur vandaan. Het derde zit in je mitochondriën. Helemaal aan het einde van je energieketen, bij de laatste stap waar zuurstof wordt gebruikt om energie vrij te maken, staat een enzym met koper erin. Dat is letterlijk het sluitstuk van je energieproductie. Het vierde is een antioxidant-enzym. Je lichaam maakt tijdens de energieproductie onvermijdelijk wat agressieve deeltjes aan, vrije radicalen. Een belangrijk enzym dat die onschadelijk maakt, werkt met koper en zink samen. Hier staan ze dus letterlijk zij aan zij in hetzelfde werktuig. En er is nog iets. Koper speelt mee bij het ijzermetabolisme: een kopereiwit in je bloed zorgt ervoor dat ijzer in de juiste vorm komt om vervoerd te kunnen worden. IJzer dat niet omgezet wordt, komt niet op zijn bestemming. En dan de gedeelde deur Nu de kern van dit artikel. Zink en koper zijn allebei tweewaardige metaalionen van ongeveer dezelfde grootte, en je darmwand heeft transporteiwitten die daar niet heel kieskeurig in zijn. Een deel van de route is dus gedeeld. Je kunt het zien als twee soorten bezoekers die door dezelfde draaideur naar binnen moeten. Komt er van de een ineens een heel grote groep aan, dan staat de ander te wachten. Bij normale hoeveelheden valt dat nauwelijks op, want dan is het rustig bij de deur. Bij grote hoeveelheden gaat het wel degelijk tellen. Het eiwit dat de doorslag geeft Er speelt nog iets, en dat is eigenlijk belangrijker dan de deur zelf. In je darmcellen zit een eiwit dat metallothioneïne heet. Dat eiwit is een soort vanger: het bindt metaalionen en houdt ze vast. Twee dingen maken dat eiwit bijzonder. Ten eerste wordt de aanmaak ervan aangezet door zink. Hoe meer zink er binnenkomt, hoe meer van dit vangereiwit je darmcellen aanmaken. Ten tweede heeft dat eiwit een sterkere voorkeur voor koper dan voor zink. Zie je wat er dan gebeurt? Een grote hoeveelheid zink zet de aanmaak aan van een eiwit dat vervolgens vooral koper vastpakt. Dat koper blijft daarmee in de darmcel hangen. En die darmcel leeft maar een paar dagen; daarna wordt hij afgestoten en afgevoerd, mét het koper erin. Dat koper heeft je bloed dus nooit bereikt. Dit is het mechanisme achter het verhaal dat je overal tegenkomt: veel zink over langere tijd zonder koper erbij houdt de koperopname tegen. Het is geen vage waarschuwing, het is een heel concreet proces in je darmwand. Waarom dit bij gewoon eten niet speelt Hier wil ik nadrukkelijk bij stilstaan, want het is de nuance die vaak wegvalt. In gewone voeding komen zink en koper vrijwel altijd samen voor, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Kijk maar waar ze in zitten. Oesters leveren allebei. Cashewnoten leveren allebei. Lever, zonnebloempitten, sesamzaad, volkorengranen, peulvruchten: allemaal allebei. Dat is geen toeval maar het patroon waar onze stofwisseling in is ontstaan. Wie gevarieerd eet, krijgt ze automatisch naast elkaar binnen, en dan staat het rustig bij die draaideur. Het speelt dus bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral over langere tijd. Een los zinksupplement is ongeveer het enige wat die verhouding in de praktijk scheef kan trekken, want zoiets bestaat in de natuur niet. Wat ik hier níet uit afleid Dan iets waar ik bewust duidelijk over wil zijn, want op internet gaat dit onderwerp snel de verkeerde kant op. Je komt lijstjes tegen die beweren dat je aan allerlei signalen kunt aflezen hoe de verhouding tussen zink en koper bij jou ligt. Dat kun je niet. Deze twee mineralen doen mee in tientallen processen, en voor elk van die signalen bestaan talloze andere verklaringen. De verhouding tussen zink en koper in je lichaam is bovendien niet goed af te lezen uit een eenvoudige bloedwaarde, omdat het grootste deel van beide in je cellen zit en niet in je plasma. Wat je wél kunt doen, is zorgen dat ze allebei gewoon in je dag zitten, en opletten dat je ze niet zelf uit balans trekt met een hoge losse dosering. Dat is de hele kunst, en dat is gelukkig eenvoudiger dan welk lijstje ook. Wat je hiervan meeneemt Zink en koper doen verschillend werk, van zinkvingers en hormoonsignalen tot bindweefsel, pigment, energie en ijzertransport. Ze delen een deel van de route naar binnen, en zink zet daarbij de aanmaak aan van een eiwit dat vooral koper vasthoudt. In gewone voeding zitten ze naast elkaar en lost dat zichzelf op. In het volgende artikel kijken we naar precies dat: waar ze in je eten zitten, en waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt zolang je gevarieerd eet. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Flatlay met oesters, rundvlees, garnalen, pompoenpitten, cashewnoten en kikkererwten

Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt

◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we waar zink in je lichaam werkt: in honderden enzymen, in de zinkvingers waarmee je hormonen je DNA aansturen, en in de methylering. En we zagen dat er geen voorraadkast is, waardoor de dagelijkse aanvoer meer telt dan bij veel andere stoffen. Dan nu de bronnen. En hier moet ik meteen een voorbehoud maken dat bij geen enkel ander mineraal zo zwaar weegt: wat op papier in je eten zit, is bij zink lang niet altijd wat je ervan opneemt. De sterkste bronnen Oesters staan met grote afstand bovenaan. Een paar oesters leveren een veelvoud van wat je op een dag gebruikt. Geen alledaagse kost, maar het is wel het voorbeeld dat laat zien hoe sterk schelpdieren hierin zijn. Rood vlees is in de praktijk de belangrijkste bron. Rundvlees, lam en wild leveren flink wat zink, en wat net zo belangrijk is: het zit er in een vorm die goed wordt opgenomen. Orgaanvlees zoals lever en hart zit in dezelfde categorie, en daar geldt hetzelfde voor. Schaal- en schelpdieren zoals krab, garnalen en mosselen doen goed mee. Kaas is een onderschatte bron, en dan vooral de harde, lang gerijpte soorten. Dan de plantaardige kant. Pompoenpitten zijn daar de sterkste in, gevolgd door hennepzaad, sesamzaad, cashewnoten en pijnboompitten. Peulvruchten zoals kikkererwten, linzen en bonen leveren ook serieus zink. En volkorengranen, havermout en tarwekiemen doen mee. Dat ziet er dus best breed uit. En toch is er een reden waarom plantaardige eters in zinkadviezen apart genoemd worden. Fytaat: de rem op de opname Hier komt het punt waar dit artikel om draait. Granen, peulvruchten, noten en zaden bevatten fytinezuur, ook wel fytaat genoemd. Dat is de vorm waarin een plant zijn fosforvoorraad voor de kiem opslaat. Fytaat heeft een sterke neiging om zich in je darm aan mineralen te hechten. Zink is daar bijzonder gevoelig voor. Zit er veel fytaat in dezelfde maaltijd, dan vormen die twee een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Het zink zat er dus wel in, maar het kwam er niet doorheen. Het bijzondere is dat precies dezelfde voedingsmiddelen die veel zink bevatten, ook het meeste fytaat bevatten. Een volkorenbrood levert zink én de rem erop, in dezelfde hap. Dat is de reden dat de opname uit een overwegend plantaardig voedingspatroon een stuk lager uitvalt dan uit een gemengd patroon, soms wel de helft. Wat je aan dat fytaat kunt doen Gelukkig is dit een van die onderwerpen waar traditionele bereidingswijzen het antwoord al hadden, lang voordat iemand wist wat fytaat was. Weken. Peulvruchten, noten en granen een nacht in water laten staan en dat water weggooien, haalt een flink deel van het fytaat eruit. Kiemen. Zodra een zaadje begint te ontkiemen, breekt de plant zijn eigen fytaatvoorraad af, want hij heeft de fosfor nodig. Gekiemde peulvruchten en granen zitten daardoor gunstiger. Zuurdesem. Dit vind ik het mooiste voorbeeld. De bacteriën in een zuurdesem breken tijdens het lange rijzen een groot deel van het fytaat af. Zuurdesembrood levert daardoor aanzienlijk meer opneembaar zink dan brood met gistrijzing. Daar hoef je dus niets extra's voor te doen; je kiest alleen een ander brood. Fermenteren. Hetzelfde geldt voor tempeh en voor gefermenteerde zuivel. Het fermentatieproces doet het werk. Dit is wat mij betreft de meest bruikbare les uit dit hele artikel. Niet meer eten, maar anders bereiden. Wat de opname juist helpt Er is ook een kant die meewerkt. Dierlijk eiwit tilt de opname van zink uit een maaltijd omhoog, ook van het plantaardige zink dat er in diezelfde maaltijd in zit. Een handjevol pompoenpitten over een salade met ei of kaas levert daardoor meer op dan diezelfde pitten in een maaltijd zonder eiwitbron. Ook organische zuren helpen. Een scheut citroensap of azijn over je groente of door je dressing maakt mineralen beter beschikbaar. Dat is een van die kleine gewoontes die niets kosten en op de lange duur optellen. Wat de opname nog meer tegenhoudt Naast fytaat zijn er twee dingen om te weten. Het eerste is dat zink, koper en ijzer voor een deel dezelfde transportroute door je darmwand gebruiken. Ze zitten elkaar dus in de weg als er in één keer veel van één binnenkomt. Dat speelt niet of nauwelijks bij gewone voeding, want daar zijn de hoeveelheden bescheiden. Het speelt wel bij losse supplementen in hoge doseringen, en daar kom ik in het volgende artikel op terug. Het tweede is calcium in grote hoeveelheden, dat ook iets aan de zinkopname doet. Ook dat speelt vooral bij supplementen en niet bij een glas melk. Wat je aan je huid, haar en nagels ziet Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het de reden is dat zink in zoveel verhalen over huid en haar opduikt. In het eerste artikel noemde ik al dat je lichaam bij een krappe aanvoer gaat herverdelen, en dat huid, haar en nagels in die rangorde niet vooraan staan. Dat is ook logisch als je kijkt naar wat die weefsels doen. Ze vernieuwen zich voortdurend, en dat vraagt om celdeling, om de aanmaak van eiwitten en om het aanmaken van structuurmateriaal. Dat zijn precies de processen waarin enzymen met zink in hun hart het werk doen. Een weefsel dat zichzelf constant moet opbouwen, is daarom gevoeliger voor wat er aan de aanvoerkant gebeurt dan een weefsel dat vooral onderhouden wordt. Wat ik daar meteen bij wil zeggen, want dat hoort erbij: dit is geen reden om uit het uiterlijk van je nagels conclusies te trekken over je mineraalstatus. Daar zijn veel te veel andere verklaringen voor. Het is wel een reden om die weefsels te zien als wat ze zijn, namelijk de plekken met het hoogste verbruik. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Zet pompoenpitten vast in je keuken. Over de salade, door de yoghurt, als tussendoor. Het is de makkelijkste plantaardige zinkbron die er is en hij past overal in. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, en je opname uit je dagelijkse brood gaat omhoog. Week je peulvruchten. Kook je met gedroogde bonen of linzen, laat ze dan een nacht weken en giet dat water weg. Gebruik je blik, spoel ze dan goed af. Zet een eiwitbron bij elke maaltijd. Ei, vis, vlees, kaas of peulvruchten. Dat helpt de opname en is sowieso een goede gewoonte. Varieer met schelpdieren. Mosselen zijn voordelig, snel klaar en zinkrijk. Een pan mosselen om de paar weken telt echt mee. Doe er zuur bij. Citroensap over je groente, azijn in je dressing. Als je plantaardig eet Dan vraagt zink wat meer aandacht, en dat is gewoon eerlijk om te benoemen. Je bronnen bevatten fytaat en je mist het dierlijk eiwit dat de opname helpt. In veel adviezen wordt daarom voor plantaardige eters een hogere dagelijkse hoeveelheid aangehouden. Wat daar het meeste helpt: week, kiem en fermenteer. Kies zuurdesem boven gistbrood en tempeh boven ongefermenteerde soja. En zet pompoenpitten, cashewnoten en hennepzaad standaard op je boodschappenlijst. In het volgende artikel kijken we naar de getallen: wat is gebruikelijk per dag, waar ligt de bovengrens, en waarom is die grens bij zink wel degelijk relevant. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Een losse hoop groene pompoenpitten op een gladde lichte steen

Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Zink is een van die mineralen waar je zelden over nadenkt totdat iemand het noemt, en dan blijkt het ineens overal mee te maken te hebben: je huid, je haar, je nagels, je afweer, je hormonen, zelfs hoe scherp je proeft en ruikt. Dat roept meteen de vraag op hoeveel je er per dag van nodig hebt. Voordat ik met getallen aankom, wil ik je laten zien waar zink in je lichaam zit en wat het daar doet. Want zodra je dat voor je ziet, snap je ook waarom zo'n klein mineraal in zoveel verschillende verhalen opduikt, en waarom de dagelijkse aanvoer er bij deze stof meer toe doet dan bij de meeste andere. Zink zit in honderden enzymen Laten we daar beginnen. Zink is wat we een co-factor noemen: een stof die meewerkt in een enzym. Een enzym is een werktuig dat een bepaalde reactie mogelijk maakt, en veel van die werktuigen hebben een metaalion in hun hart nodig om te functioneren. Bij zo'n driehonderd enzymen in je lichaam is dat ion zink. Dat is een enorm getal, en het verklaart waarom zink zo breed meedoet. Het zit in enzymen die eiwitten afbreken, in enzymen die betrokken zijn bij je stofwisseling, in enzymen die beschadigd weefsel opruimen en vernieuwen, en in het enzym dat de koolzuur in je bloed verwerkt. Dat laatste doet ook mee bij je smaak- en reukwaarneming, en dat is de reden dat die twee zintuigen bij zink zo vaak genoemd worden. En dan het mooiste stuk: de zinkvingers Hier wordt het echt interessant, en dit is ook het deel waar ik in mijn werk het liefst over vertel. Om een gen in je DNA af te lezen, moet er iets aan dat DNA kunnen hechten. Daar zijn speciale structuren voor, en die heten zinkvingers. Je moet je dat letterlijk voorstellen als een vingertje van eiwit dat zich in de dubbele helix vouwt en precies op de goede plek vastpakt. In het hart van zo'n structuur zit een zinkion, en dat ion houdt de hele vorm bij elkaar. Zonder zink valt die vorm uit elkaar en kan er niets meer vastpakken. Waar die zinkvingers voor dienen: ze zijn het aangrijpingspunt voor hormonen die rechtstreeks op je DNA werken. Denk aan cortisol, oestrogeen en testosteron. Die hormonen zweven niet zomaar rond; ze binden aan een receptor, en die receptor gaat vervolgens via zo'n zinkvinger aan je DNA hangen om een gen aan of uit te zetten. Zink is daarmee de centrale pin in het hele mechanisme waarmee je hormonen hun boodschap afleveren. Dat is een van de meest kritische rollen die een mineraal in je lichaam kan hebben, en het is precies de reden dat zink in verhalen over hormonen steeds terugkomt. Waarom zware metalen hier roet in het eten gooien Er zit een keerzijde aan dat mechanisme. Een zinkvinger herkent zink aan zijn eigenschappen, en er zijn andere metalen met vergelijkbare eigenschappen die zich op diezelfde plek kunnen nestelen. Cadmium en lood zijn daar de bekendste voorbeelden van. Zit er zo'n ander metaal in plaats van zink in die structuur, dan klopt de vorm net niet meer helemaal, en dan wordt het gen ernaast minder nauwkeurig afgelezen. Het eiwit dat er dan uit komt, kan net iets anders zijn dan de bedoeling was. Waar komt cadmium vandaan? Vooral uit tabaksrook, en in mindere mate uit bepaalde gewassen die het uit de bodem opnemen. Dat is een van de redenen waarom roken en zink zo vaak in één adem genoemd worden: er is sprake van verdringing op een plek waar de precisie ertoe doet. Zink doet mee in de methylering Nog een plek waar zink meedoet, en dat is het methyleringsproces. Dat is het proces waarbij je lichaam een kleine chemische groep op een molecuul plakt om het aan of uit te zetten. Het speelt mee bij het aflezen van je DNA, bij het aanmaken van boodschapperstoffen in je hersenen en bij het verwerken van tussenproducten uit je eiwitstofwisseling. De belangrijkste stoffen die dat proces voeden, zijn zink, magnesium, folaat, vitamine B2, vitamine B6, vitamine B12, choline, betaïne en methionine. Zie je hoe vaak zink in het gezelschap van die B-vitaminen opduikt? Dat is geen toeval. Ze werken in dezelfde ketens, en een keten gaat zo snel als zijn traagste schakel. Waar zink in je lichaam zit, en wat dat betekent Nu een eigenschap die voor de dagelijkse vraag misschien wel het belangrijkste is. Je lichaam bevat in totaal maar twee tot drie gram zink, en dat zit verspreid: het meeste in je spieren en je botten, en daarnaast in je lever, je huid, je ogen en bij mannen in de prostaat. Maar en dit is de kern, je hebt er geen echte voorraadkast voor. Bij ijzer heb je ferritine, een eiwit dat speciaal dient om voorraad aan te leggen. Bij vitamine B12 bewaart je lever een voorraad die jaren meegaat. Bij zink is er niet zoiets. Wat in je weefsels zit, is daar in functie en niet in opslag. Dat betekent dat je lichaam afhankelijk is van wat er dagelijks binnenkomt. Loopt de aanvoer een poos achter, dan gaat je lichaam herverdelen: het haalt zink weg bij weefsels waar het op dat moment minder kritisch is, om het beschikbaar te houden waar het dat wel is. Je huid, je haar en je nagels staan in die rangorde niet vooraan, en dat is precies waarom ze in dit verhaal zo vaak opduiken. Hoe snel zink door je lichaam gaat Nog een getal dat dit onderstreept. Een deel van het zink in je lichaam wisselt snel: binnen dagen is het doorgestroomd. Het zink in je spieren en botten zit er veel langer, maar dat is ook het deel dat niet zomaar beschikbaar is. Daarom verschilt zink zo van de vitaminen uit de vorige artikelen in dit journaal. Bij vitamine D en bij B12 denk je in maanden en jaren. Bij zink is dagelijkse regelmaat belangrijker, simpelweg omdat er geen buffer is om op terug te vallen. Wat je hiervan meeneemt Zink zit in zo'n driehonderd enzymen, het is de centrale pin in de structuren waarmee je hormonen je DNA aansturen, en het doet mee in de methylering. Er is geen voorraadkast, dus de dagelijkse aanvoer telt. En andere metalen kunnen zich op zijn plek nestelen. In het volgende artikel kijken we naar waar zink in je voeding zit, en vooral naar wat de opname ervan tegenhoudt. Want bij dit mineraal is het verschil tussen wat je eet en wat je opneemt groter dan bij de meeste andere. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Eieren, gerookte vis, melk, kaas en bladgroen met een zuigtablet in een schaal

Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we de vraag hoeveel vitamine B12 per dag van alle kanten bekeken. We zagen dat je lichaam er dagelijks maar een spoorhoeveelheid van verbruikt, dat de route naar binnen met vier eiwitten en een specifieke plek in je darm de ingewikkeldste van alle vitaminen is, en dat er daarnaast een kleine passieve route bestaat die bij hogere hoeveelheden gaat meetellen. We keken naar de bronnen, die uitsluitend dierlijk zijn, en naar de omstandigheden die de opname beïnvloeden. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait De hoofdrolspeler is vitamine B12, oftewel cobalamine. Die komt in verschillende vormen voor, en dat verschil is praktisch van belang. De twee actieve vormen zijn methylcobalamine en adenosylcobalamine. Dat zijn precies de twee uit het eerste artikel: de ene werkt in het methyleringsproces en in je zenuwstelsel, de andere in je mitochondriën en je energiestofwisseling. Je lichaam kan ze direct gebruiken. Daarnaast bestaat er een synthetische vorm, cyanocobalamine, die je lichaam eerst moet omzetten voordat er iets mee gedaan kan worden. Die is goedkoper in productie en kom je daarom vaak tegen. En dan zijn er de twee meewerkende stoffen uit het eerste artikel: folaat en vitamine B6. Die drie geven elkaar in het methyleringsproces het stokje door, dus het is logisch om ze bij elkaar te houden. Waar je op let bij een aanvulling De vorm. Kijk of het om de actieve vormen gaat of om de synthetische variant die eerst omgezet moet worden. De meewerkende stoffen. Zit folaat erbij, en in welke vorm? Folaat is de actieve variant; foliumzuur is de synthetische vorm die je lichaam nog moet omzetten. Bij vitamine B6 geldt hetzelfde onderscheid. De toedieningsvorm. Een zuigtablet benut de opname via het mondslijmvlies, en dat is precies de route die niet van de hele maagdarmcascade afhankelijk is. De hoeveelheid, en of die te verdelen is. Een tablet die je in vieren of in tweeën kunt breken, geeft je ruimte om de hoeveelheid aan te passen aan wat bij jou past. De overige ingrediënten. Zuigtabletten hebben een bindmiddel en een smaak nodig. Kijk waar die vandaan komen. Vitamin B12+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin B12+, een zuigtablet die je onder je tong laat smelten. Eén zuigtablet levert 20.000 microgram vitamine B12, en dat in allebei de actieve vormen: 10.000 microgram methylcobalamine en 10.000 microgram adenosylcobalamine. Cyanocobalamine zit er niet in. Daarnaast zitten de twee meewerkende stoffen er gewoon bij, en in hun actieve vorm. Folaat als 5-MTHF quatrefolic, 400 microgram, dus folaat en geen synthetisch foliumzuur. En vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, 2,8 milligram. De smaak komt van zwarte bessenextract en kersenaroma, en er zit geen suiker in. Een verpakking bevat 60 zuigtabletten. De erkende bijdragen sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel en tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.1,2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen.3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen en tot een normaal metabolisme van homocysteïne.4,5 Folaat draagt bij aan een normale celdeling, aan normale bloedaanmaak en aan een normaal homocysteïnemetabolisme.6 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale energiestofwisseling.7 Omdat deze formule precies 400 microgram folaat per dagdosering levert, geldt hier ook de zwangerschapsbijdrage: adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap.8 Bekijk Vitamin B12+ Hoe je het inpast in je dag Eén zuigtablet per dag, en die laat je onder je tong smelten. Sabbelen tot er niets meer van over is, dus niet doorslikken met een slok water. Dat is de hele kunst, en het is ook het punt waar het in de praktijk het vaakst misgaat. Het moment van de dag maakt weinig uit. Wat wel helpt, is dat je het aan iets vasts hangt: bij je ochtendkoffie, bij het tandenpoetsen, bij het eerste moment dat je gaat zitten. Zet de verpakking op die plek neer, want wat je niet ziet, neem je niet. De doseerinstructie is een kwart, een halve of een hele zuigtablet. Dat betekent dat je met één verpakking afhankelijk van je keuze lang vooruit kunt. Welke hoeveelheid bij jou past, is iets om met een therapeut of je huisarts te bespreken. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Waarom zo'n hoog getal? Omdat een deel ervan via de passieve route en via het mondslijmvlies binnenkomt, en die routes zijn niet afhankelijk van de hele cascade met intrinsieke factor en receptoren. Je lichaam verbruikt geen 20.000 microgram; het gaat om wat er na die route overblijft. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Je lever houdt een voorraad van deze vitamine aan die in jaren wordt gerekend. Dit is dus geen stof om na een week te beoordelen. Denk in maanden. Een paar praktische punten Vitamin B12+ is niet geschikt voor kinderen tot en met drie jaar. Overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben, omdat er isomalt als bindmiddel in zit. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een medisch deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Als je uit deze vier artikelen één ding meeneemt, laat het dan dit zijn: bij vitamine B12 is de vraag hoeveel je binnenkrijgt veel minder interessant dan de vraag hoeveel er doorheen komt. Die route bepaalt alles. En de vraag wat in jouw situatie passend is, hoort thuis bij je huisarts of een therapeut die jou kent, en niet bij een getal dat je ergens leest. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel. 2 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. 3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen. 4 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen. 5 Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne. 6 Folaat draagt bij aan een normale celdeling, aan normale bloedaanmaak en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. 7 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale energiestofwisseling. 8 Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 mcg folaat. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen tot en met 3 jaar. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt

LEES MEER