◷ 6 min leestijd
Misschien herken je het. Na een zomer in de zon zie je op je jukbeenderen, je bovenlip of de rug van je handen ineens donkerder plekken staan die er eerst niet waren. Ze zitten er, ze trekken je aandacht in de spiegel, en je vraagt je af waar ze vandaan komen en of ze ooit nog weggaan. Best vervelend, want anders dan een pukkel die na een paar dagen weer verdwenen is, blijven pigmentvlekken vaak lang zichtbaar.
Wat ik vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI zo interessant vind aan pigment, is dat het bijna nooit alleen een verhaal van de buitenkant is. De vlek zie je aan de oppervlakte, maar wat hem veroorzaakt speelt vaak veel dieper. In dit artikel neem ik je mee in wat pigment eigenlijk is, waarom die vlekken ontstaan, en waarom het helpt om er niet alleen aan de buitenkant naar te kijken.
Wat pigment eigenlijk is
Laten we bij het begin beginnen. De kleur van je huid komt voor een groot deel van melanine, een kleurstof die je huid zelf aanmaakt. Speciale cellen, de melanocyten, produceren dat pigment en geven het door aan de huidcellen eromheen. Zo krijgt je huid haar tint.
Het mooie is dat melanine een functie heeft. Je moet je voorstellen dat je huid er een soort parasol mee opzet. Als er zonlicht op je huid valt, maken die cellen extra pigment aan om de diepere lagen te beschermen tegen de straling. Vandaar dat je in de zomer bruiner wordt. Bruinen is eigenlijk je huid die zichzelf probeert af te schermen.
Waarom er dan vlekken ontstaan
Zolang pigment gelijkmatig over je huid verdeeld blijft, zie je gewoon een egale tint. Vlekken ontstaan wanneer dat pigment zich op bepaalde plekken ophoopt in plaats van netjes verspreid te blijven. Op zo'n plek maken de cellen meer pigment aan dan eromheen, en dat zie je terug als een donkerder vlek.
De grootste aanjager daarvan is zonlicht. UV-straling zet de melanocyten aan het werk, en na jaren van blootstelling reageren sommige plekken heftiger dan andere. Daar komt bij dat zonlicht de huid ook veroudert en prikkelt. Het lokt processen uit die de huid uit balans brengen, en pigment is daar een zichtbaar gevolg van.
Maar de zon is niet het hele verhaal. Ook ontsteking speelt mee. Als een plek op je huid geirriteerd is geweest, bijvoorbeeld na een pukkel of na wrijven en pulken, kan daar naderhand pigment achterblijven. Je huid reageert op die prikkeling met wat extra kleur. En dan zijn er nog invloeden van binnenuit, zoals je hormonen en je bloedsuiker, waar ik in de volgende artikelen dieper op inga.
Niet elke vlek is hetzelfde
Het helpt om te weten dat pigment zich op verschillende manieren laat zien. Er zijn de lichte sproeten die sommige mensen van jongs af aan hebben en die in de zomer wat sterker opkomen. Er zijn de wat grotere, egale plekken die vaak pas op latere leeftijd verschijnen, bijvoorbeeld op de handen, het decollete en de slapen, de plekken die door de jaren heen de meeste zon hebben gehad. En er is het patroon dat vooral bij vrouwen speelt, met vlekken op de bovenlip, het voorhoofd en de wangen, dat samenhangt met hormonen. Ze zien er anders uit en hebben deels een andere aanleiding, maar in de kern gaat het steeds om pigment dat zich op een plek ophoopt.
Dat je die vlekken juist op je handen en je gezicht ziet, is trouwens geen toeval. Dat zijn de plekken die je je hele leven het vaakst en het langst aan de zon blootstelt. Je gezicht en je handen dragen als het ware de optelsom van al je zonuren met zich mee.
Je huid heeft een muurtje, en dat muurtje doet ertoe
Om te snappen waarom de ene huid gevoeliger reageert dan de andere, helpt het om te weten hoe de buitenste laag in elkaar zit. Je moet je die voorstellen als een muurtje van bakstenen met specie ertussen. De huidcellen zijn de stenen, en de vetten daartussen zijn de specie die alles bij elkaar houdt.
Zolang dat muurtje netjes dicht is, houdt je huid haar vocht vast en blijft ze veerkrachtig. Raakt de specie uitgeput, door te heet douchen, te veel verschillende producten door elkaar of veel wind en droge lucht, dan wordt de huid gevoeliger. Ze reageert dan sneller op prikkels van buiten, en dus ook op de zon. Een goed verzorgde beschermlaag is daarom een van je belangrijkste bondgenoten als het om pigment gaat.
De huid begint van binnenuit
En dan het deel waar het in mijn vak vaak over gaat. Je huid is de buitenste laag van een veel groter geheel, en ze laat vaak zien wat er verderop in je lichaam speelt. Ze vernieuwt zich bovendien langzaam. Een volledige vernieuwing van de huid duurt al gauw een aantal weken, want de huid is van zichzelf niet heel goed doorbloed. Alles wat je huid nodig heeft om zich op te bouwen, moet dus van binnenuit worden aangevoerd.
Dat betekent dat wat je eet, hoe je slaapt en hoeveel spanning je met je meedraagt allemaal meespelen in hoe je huid eruitziet. Langdurige stress bijvoorbeeld remt de bescherming die je huid van binnenuit opbouwt. En je voeding levert de bouwstoffen waarmee je huid werkt. Vitamine C speelt bijvoorbeeld een rol bij de vorming van collageen, wat van belang is voor de huid.
Waarom suiker hierin meespeelt
Er is nog iets wat van binnenuit meedoet, en dat is je bloedsuiker. Als je veel snelle suikers eet, gebeurt er iets wat glycatie heet. Suikermoleculen hechten zich aan eiwitten in je huid, zoals collageen, waardoor die stugger worden en hun veerkracht verliezen. Dit proces draagt bij aan de veroudering van de huid en gaat vaak samen met een onrustiger huidbeeld. In het tweede en derde artikel kom ik hierop terug, want hier valt in de praktijk veel te winnen.
Waarom het geen oppervlakkig probleem is
Als je dit allemaal bij elkaar optelt, zie je waarom ik zeg dat pigmentvlekken niet zomaar een oppervlakkig probleem zijn. Ja, je ziet ze aan de buitenkant. Maar de wortels ervan liggen in de zon die je huid over de jaren heeft gehad, in je beschermlaag, in je hormonen, je bloedsuiker en je voeding. Wie alleen naar de buitenkant kijkt, mist het grootste deel van het verhaal.
Dat is eigenlijk goed nieuws, want het betekent dat je op meer plekken invloed hebt dan je zou denken. In het volgende artikel loop ik met je langs de praktische dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken bij pigment. Daarna duik ik dieper in de samenhang met je immuunsysteem, je hormonen en je spijsvertering.
