Doe de supplementen quiz hier

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Early Access Black Friday schrijf je hier in

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)
Vrouw in een kameelkleurige jas op een pad in lage najaarszon

Vitamine D per dag: van microgram naar internationale eenheden

by Caroline de Haas in ScKIN Journal

◷ 7 min leestijd

In de eerste twee artikelen keken we naar wat vitamine D doet en waar hij vandaan komt. Nu de getallen, want daar gaat bij dit onderwerp het meeste mis. Je ziet op de ene verpakking 25 microgram staan en op de andere 1000 internationale eenheden, en dat is precies hetzelfde. Zonder dat je dat weet, kun je producten niet met elkaar vergelijken.

Twee eenheden, één stof

Vitamine D wordt op twee manieren uitgedrukt, en beide kom je gewoon in de winkel tegen.

  • Microgram, afgekort mcg of µg. Dit is de Europese standaard en staat op elk Nederlands etiket, want het percentage van de referentie-inname wordt hierop gebaseerd.
  • Internationale eenheden, afgekort IE of in het Engels IU. Dit is een oudere maat die vooral in Amerikaanse producten en in wetenschappelijke artikelen wordt gebruikt.

De omrekening is gelukkig eenvoudig: 1 microgram is 40 internationale eenheden.

Daarmee kun je het rijtje maken dat je op verpakkingen tegenkomt:

  • 10 mcg = 400 IE
  • 12,5 mcg = 500 IE
  • 25 mcg = 1000 IE
  • 50 mcg = 2000 IE
  • 75 mcg = 3000 IE
  • 125 mcg = 5000 IE
  • 250 mcg = 10.000 IE

Schrijf die omrekenfactor ergens op, want hij komt steeds terug. Een product met "1000 IE" op de voorkant en een product met "25 mcg" op de voorkant zijn identiek, en het ene oogt voor veel mensen een stuk indrukwekkender dan het andere.

De referentie-inname, en wat dat getal is

Voor vitamine D staat de Europese referentie-inname op 5 microgram per dag, dus 200 internationale eenheden. Dat is het getal waar de percentages op een etiket op gebaseerd zijn: een product met 25 microgram staat dus op 500 procent.

Wat dat getal is: een rekenkundige basis voor etikettering, vastgesteld voor een hele bevolking.

Wat dat getal niet is: een beschrijving van wat jouw lichaam op een gegeven moment vraagt. Ik zeg daar altijd bij: niemand is gemiddeld, en een referentie-inname is per definitie wel een gemiddelde.

In Nederland geeft de Gezondheidsraad aanvullende adviezen voor specifieke groepen, en die liggen hoger dan die Europese etiketbasis. Het advies verschilt per leeftijd, per huidtype, voor zwangeren en voor mensen die weinig buiten komen. Wil je weten welk advies op jou van toepassing is, kijk dan op de site van het Voedingscentrum of vraag het je huisarts. Dat is bewust geen getal dat ik hier voor je invul.

Waarom een hogere dosering bij dit onderwerp gebruikelijk is

Je ziet bij vitamine D veel vaker hoge percentages dan bij andere vitaminen, en daar zit een redenering achter.

Zoals je in het tweede artikel las, maakt een mens aan de evenaar met een halve dag in de zon in de orde van tienduizend tot twintigduizend internationale eenheden per dag aan, en breekt de huid het overschot zelf weer af. Dat is de orde van grootte waarin ons lichaam gewend was te functioneren.

Zet je daar een dosering van 400 internationale eenheden naast, dan is dat een hele kleine fractie. Dat verklaart waarom percentages van een paar honderd procent op een vitamine D-product niet ongebruikelijk zijn en niet alarmerend bedoeld zijn.

Tegelijk is dit wel de vitamine waar de bovengrens er werkelijk toe doet, en dat is de andere kant van het verhaal.

De bovengrens, en waarom die bij deze vitamine echt telt

Hier ben ik graag duidelijk. Vitamine D is vetoplosbaar, en vetoplosbare vitaminen worden opgeslagen in je vetweefsel. Wat je niet gebruikt, blijft dus in je lichaam. Dat is iets heel anders dan bij vitamine C, die er gewoon weer uit gaat.

De Europese bovengrens voor volwassenen is vastgesteld op 100 microgram per dag, dus 4000 internationale eenheden. Voor kinderen liggen die grenzen lager, afhankelijk van de leeftijd.

Waarom dat ertoe doet: vitamine D stuurt de opname van calcium aan, en bij een langdurig zeer hoge inname kan het calciumgehalte in het bloed te hoog oplopen. Dat is geen theoretisch verhaal, het is bij hoge langdurige doseringen beschreven.

Dus: wil je structureel boven de 100 microgram per dag gaan zitten, dan is dat een gesprek met je huisarts, en geen keuze die je op basis van een artikel maakt. Dat is bij vitamine D wezenlijk anders dan bij de wateroplosbare vitaminen.

Wat je waarde laten meten, en wat je ervan mag verwachten

Het is mogelijk om je vitamine D-waarde te laten bepalen, via de huisarts of via een zelftest. Zoals je in het eerste artikel las wordt dan de opslagvorm gemeten, 25-hydroxyvitamine D, uitgedrukt in nmol/l.

Wat daarbij goed is om te weten:

  • Het moment van het jaar telt mee. Een meting eind september ziet er anders uit dan een meting eind maart, omdat er een half jaar aanmaak of een half jaar geen aanmaak aan voorafging. Meet je twee keer, meet dan het liefst in hetzelfde seizoen.
  • Het is de voorraad, niet de werkzame vorm. Daar zitten nog twee omzettingsstappen tussen, en die vragen magnesium.
  • De uitleg hoort bij je arts. Wat een waarde in jouw situatie betekent, hangt af van je leeftijd, je gezondheid, je medicijngebruik en nog veel meer. Een getal zonder context is maar een getal.

Praktisch: hoe je het inneemt

Een paar dingen die bij dit onderwerp echt verschil maken:

  • Neem het bij een maaltijd met vet erin. Vitamine D is vetoplosbaar, en zonder vet komt er aanzienlijk minder binnen. Dat is de meest praktische tip die ik over deze stof kan geven, en hij wordt het vaakst gemist. Een capsule met een glas water op een nuchtere maag is zonde.
  • Kies de D3-vorm. Zoals in het tweede artikel: D3 is in het verhogen van je waarde duidelijk doeltreffender dan D2.
  • Let op de dragerolie. Omdat hij vetoplosbaar is, zit vitamine D in een supplement altijd in een olie. Welke olie dat is, staat op het etiket, en het is de moeite van het kijken waard.
  • Denk aan magnesium. Zoals in het eerste artikel: die twee omzettingsstappen in lever en nier verlopen met enzymen die magnesium nodig hebben.
  • En aan vitamine K2. Deze noem ik erbij omdat hij in dit verhaal thuishoort: K2 doet mee bij het afzetten van calcium op de juiste plekken, dus in het bot en niet in de zachte weefsels. Vitamine D haalt het calcium binnen, en K2 doet mee bij de bestemming. K2 zit in gefermenteerde voeding, in grasgevoerd vlees, in zuivel en in eieren. Vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten.1
  • Dagelijks werkt beter dan een hoge dosering per week. Een gelijkmatige aanvoer past beter bij hoe je lichaam ermee omgaat.

Wat je hieruit meeneemt

Eén microgram is veertig internationale eenheden, en daarmee kun je elke verpakking vergelijken. De referentie-inname van 5 microgram is een rekenbasis voor etiketten en geen persoonlijk doel. De bovengrens ligt op 100 microgram per dag voor volwassenen, en die telt bij deze vitamine echt mee, omdat hij wordt opgeslagen. En het belangrijkste praktische punt: neem hem bij een maaltijd met vet.

In het laatste artikel van deze reeks kijken we naar het aanvullen zelf, en naar waar je dan op let.

1 Vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten.

Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D aanvullen: welke vorm, welke dosering en waar je op let, lees je welke producten hierbij passen.

Lees ook

Tags: bloedwaarde botten immuunsysteem vitamine d zonlicht
Previous Post Next Post

Related Posts

Stilleven met bruine eieren, volle yoghurt, amandelen en champignons

Wat vitamine B2 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die je al kent zonder dat je het weet. Heb je ooit na het innemen van een B-complex gemerkt dat je urine helder tot donkergeel werd? Dat is vitamine B2. De kleur komt ervan, en wat je ziet is gewoon de hoeveelheid die je lichaam op dat moment niet nodig had en uitplast. Volkomen onschuldig, en een prachtig zichtbaar bewijs dat je lichaam zijn eigen huishouding doet. Maar wat die vitamine ondertussen bínnen doet, is een veel groter verhaal. Dat leg ik je in dit artikel uit, met de biologie erachter en in gewone taal. B2 wordt omgebouwd tot twee meewerkers Vitamine B2 heet met zijn eigen naam riboflavine. In je lichaam blijft hij niet als riboflavine rondzwemmen; hij wordt omgebouwd tot twee co-enzymen met de afkortingen FMN en FAD. Een co-enzym is wat ik een meewerker noem. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet, en dat werk doen enzymen. Zo'n enzym kan dat niet alleen: hij heeft een onderdeel nodig dat meedoet in de reactie. Die twee co-enzymen uit vitamine B2 zijn zulke onderdelen, en ze zijn in je lichaam ongelooflijk breed in gebruik. De eerste baan: elektronen vervoeren in je energiefabriek Hier zit de kern van het verhaal. Als je lichaam energie maakt uit je voeding, dan haalt het die energie uit elektronen. Die elektronen moeten vervoerd worden van de plek waar ze vrijkomen naar de plek waar de energie van gemaakt wordt, en daar heeft je lichaam dragers voor. FAD is een van die dragers. In de citroenzuurcyclus, de ronde die in je mitochondriën draait, komen bij elke ronde energierijke elektronenparen vrij, en die worden door onder andere FAD opgevangen en afgeleverd. Daar wordt uiteindelijk ATP van gemaakt, de energiemunt waarmee je lichaam alles betaalt. Ik noem die mitochondriën de energiefabriekjes in je cellen, en dan is dit co-enzym de kruiwagen die het materiaal van de ene afdeling naar de andere brengt. Zonder kruiwagens komt er niets aan, hoe hard er verder ook gewerkt wordt. De tweede baan: vet verbranden Dit vind ik een van de onderschatte rollen. Als je lichaam vetzuren gebruikt als brandstof, dan knipt het ze in stukjes in een proces dat bèta-oxidatie heet. Bij elke knip komen er weer elektronenparen vrij, en ook daar is FAD een van de dragers. Dat betekent dat deze vitamine op een heel directe manier meedoet in het gebruiken van vet als energiebron. Niet als vetverbrander in de marketingbetekenis van het woord, wel als onderdeel waar het proces simpelweg niet zonder kan. En hetzelfde geldt voor de stofwisseling van eiwitten en koolhydraten. Alle drie de hoofdbrandstoffen van je lichaam lopen op een of meer plekken langs deze meewerker. De derde baan: je belangrijkste antioxidant in bedrijf houden En dan het stuk waar ik het liefst over vertel. Je lichaam heeft een eigen antioxidant die alle andere overtreft in hoeveelheid en belang: glutathion. Dat is de stof die in je cellen de hele dag opruimt. Glutathion werkt door een elektron weg te geven. Daarna is hij zelf gebruikt, en in die gebruikte vorm kan hij niets meer. Hij moet dus opnieuw opgeladen worden, en dat doet een enzym dat glutathionreductase heet. Dat enzym gebruikt FAD als onderdeel. Dus: vitamine B2 is de stof die het opnieuw opladen van je belangrijkste antioxidant mogelijk maakt. Weet je nog dat ik vrije radicalen Pac-Man noem? Zo'n deeltje gaat happend door je cel, en glutathion is wat hem tegenhoudt. Dat hij na elke happer opnieuw klaargemaakt wordt voor de volgende, is precies waar deze vitamine voor zorgt. Daarnaast is B2 betrokken bij de aanmaak van glutathion zelf. De vierde baan: andere vitaminen bruikbaar maken Dit is misschien het mooiste argument voor samenhang dat er bestaat. Vitamine B6 moet in je lichaam omgezet worden naar zijn actieve vorm voordat hij bruikbaar is, en bij die omzetting is vitamine B2 betrokken. Datzelfde geldt voor stappen in de stofwisseling van folaat, en voor het omzetten van vitamine K en van bètacaroteen. Zie je wat daar gebeurt? Een vitamine die andere vitaminen bruikbaar maakt. Dat is de reden dat ik zelden over één losse B-vitamine praat. Ze zitten als tandwielen in elkaar. De vijfde baan: je huid, je slijmvliezen en je zenuwstelsel Je huid en je slijmvliezen zijn weefsels die zich continu vernieuwen. Je mond, je tong, je lippen, de binnenkant van je wangen: dat is allemaal weefsel dat snel aan de beurt is voor nieuwe cellen. Voor zulke snel vernieuwende weefsels heeft je lichaam een gestage aanvoer van meewerkers nodig, en deze vitamine is daar een van. Datzelfde geldt voor de normale werking van je zenuwstelsel. Dat verklaart waarom in oude medische lijstjes bij deze vitamine altijd de mond en de tong genoemd worden. Het zijn gewoon de plekken waar snel vernieuwend weefsel het eerst laat zien dat er iets aan de aanvoer schort. De zesde baan: ijzer Nog een verband dat weinig mensen kennen. Vitamine B2 doet mee in de manier waarop je lichaam met ijzer omgaat: bij het vrijmaken van ijzer uit je voorraad en bij het inbouwen ervan. Dat is relevant, want ijzer is op zijn beurt nodig voor het zuurstoftransport in je bloed. Zo loopt het door: energie, vet, antioxidanten, andere vitaminen, je huid, je zenuwstelsel en je ijzerhuishouding. Allemaal via één stof die niets van dat alles zelf doet. Waarom je hem elke dag nodig hebt Vitamine B2 is wateroplosbaar, en je lichaam legt er geen grote voorraad van aan. Wat je niet gebruikt, gaat eruit, en dat is precies die gele kleur waarmee ik dit artikel begon. Dat betekent dat je hem elke dag opnieuw uit je voeding moet halen. Het is geen stof om een keer per maand aan te denken. In het volgende deel kijken we naar waar hij in je voeding zit, en naar één eigenschap die hem anders maakt dan alle andere B-vitaminen: hij kan niet tegen licht. Dat heeft praktische gevolgen in je eigen keuken. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B2 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B2 in? De bronnen op je bord Vitamine B2 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B2 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Flatlay met zalm, banaan, kikkererwten, pistachenoten en spinazie

Wat vitamine B6 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die in mijn vakgebied bij bijna elk onderwerp langskomt: vitamine B6. Of het nu over je energie gaat, over je stemming, over je hormonen of over je bloedaanmaak, deze stof zit er ergens tussen. En dat is geen toeval, want B6 is als meewerker betrokken bij meer dan honderdveertig verschillende enzymen in je lichaam. Ik leg het uit zoals ik het in mijn lessen doe: met de biologie erachter, in gewone taal. Wat een cofactor eigenlijk is Laten we beginnen bij een woord dat ik veel gebruik: cofactor. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet in een andere stof, en dat doen enzymen. Alleen kan zo'n enzym zijn werk niet doen zonder hulp. Hij heeft een onderdeel nodig dat meedoet in de reactie, en dat onderdeel noemen we een cofactor. Vitamine B6 is zo'n cofactor, en wel een van de meest gebruikte die je hebt. Meer dan honderdveertig enzymen gebruiken deze stof om hun werk te doen. Dat betekent dat je hem op heel veel plekken tegenkomt die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. De actieve vorm heet P5P Vitamine B6 is geen enkele stof, maar een groepje verwante verbindingen. De vorm die je lichaam uiteindelijk gebruikt, heet pyridoxaal-5-fosfaat, in de praktijk afgekort tot P5P. Dat is de biologisch actieve vorm: de vorm die direct in het enzym past. De andere vormen moet je lichaam eerst omzetten voordat ze bruikbaar zijn, en die omzetting gebeurt in je lever met behulp van onder andere vitamine B2 en magnesium. Ik zeg altijd: de actieve vorm is hapklaar voor in de cel. Daar hoeft je lichaam geen stap meer voor te zetten. Dat klinkt als een detail voor vakmensen, en toch is het de reden dat ik in mijn werk altijd naar de vorm op het etiket kijk. Verloopt die omzettingsstap bij iemand minder soepel, dan maakt het verschil of een stof al in de bruikbare vorm binnenkomt of niet. De eerste baan: je eiwitstofwisseling De grootste rol van deze vitamine zit in je eiwitstofwisseling. Alles wat je lichaam met aminozuren doet, loopt langs deze cofactor: aminozuren omzetten in andere aminozuren, ze afbreken, er energie uit halen, er nieuwe stoffen van maken. Dat verklaart iets praktisch wat veel mensen niet weten: hoe meer eiwit je eet, hoe meer van deze vitamine je lichaam nodig heeft om er iets mee te doen. Eet je veel eiwit, bijvoorbeeld omdat je veel sport of omdat je bewust eiwitrijk eet, dan vraagt je lichaam ook meer van deze meewerker. Het zijn twee kanten van dezelfde munt. De tweede baan: je neurotransmitters Hier wordt het echt interessant. Je neurotransmitters, dus de signaalstoffen in je hersenen, worden gemaakt uit aminozuren. Serotonine komt uit tryptofaan, dopamine uit tyrosine, en GABA uit glutaminezuur. En bij al die omzettingen is deze vitamine de belangrijkste cofactor. In mijn vakgebied wordt B6 daarom gezien als een van de basale stoffen in het hele serotonineverhaal. Niet omdat hij serotonine is, maar omdat hij de omzetting mogelijk maakt. Je kunt de grondstof op je bord hebben liggen en de fabriek paraat hebben staan, maar zonder dat ene onderdeel komt er niets van de band af. De splitsing in de weg die ik het meest boeiend vind En nu het stuk dat ik in mijn lessen altijd uitgebreid behandel. Tryptofaan, het aminozuur uit je voeding, komt op een splitsing in de weg. De ene route leidt naar serotonine en verderop naar melatonine. De andere route is een stofwisselingsroute die uiteindelijk naar vitamine B3 leidt, en die route heeft tussenproducten waarvan je er niet te veel wilt hebben, omdat ze prikkelend werken op je zenuwcellen. Welke kant het op gaat, wordt mede bepaald door deze vitamine. Is er voldoende van, dan blijft de route naar serotonine en melatonine goed begaanbaar en blijven die prikkelende tussenproducten laag. In onderzoek zie je dat heel netjes terug: hoe hoger de actieve vorm in het bloed, hoe lager die tussenproducten. Dat is voor mij het mooiste voorbeeld van wat een cofactor doet. Hij verzet geen bergen. Hij houdt alleen de wissel in de goede stand. De derde baan: homocysteïne en methylering Dan een onderwerp dat in mijn vak veel aandacht krijgt. Methylering is het proces waarbij je lichaam een klein groepje atomen op een andere stof plakt, en daarmee regelt het van alles: het aan- en uitzetten van genen, het aanmaken en afbreken van neurotransmitters, het onderhoud van je DNA. De stoffen die daarin de hoofdrol spelen zijn zink, magnesium, folaat, vitamine B2, vitamine B6, vitamine B12, choline en betaïne. Zie je hoe B6 in dat rijtje staat? Dat is precies waarom ik zelden over één losse B-vitamine praat. Ze werken in dezelfde processen, en ze werken daar samen. Homocysteïne is in dit verhaal een tussenproduct dat je lichaam netjes verder moet verwerken. Bij die verwerking is deze vitamine een van de betrokken cofactoren. De vierde baan: je bloedaanmaak Je rode bloedcellen hebben hemoglobine nodig om zuurstof te kunnen vervoeren, en het hemmolecuul in hemoglobine wordt in een reeks stappen opgebouwd. De eerste stap van die reeks gebruikt deze vitamine als cofactor. Dat is een rol die mensen vrijwel nooit met B6 associëren, en toch is het een van de meest basale die hij heeft. Zuurstoftransport is tenslotte waar al die energie waar we het over hadden uiteindelijk op draait. De vijfde baan: je hormonen en je bloedsuiker Tot slot twee rollen die vaak samen genoemd worden. Deze vitamine doet mee in de regulering van je hormonale activiteit, en hij is betrokken bij het vrijmaken van glucose uit je glycogeenvoorraad in je lever en je spieren. Die voorraad is wat je lichaam gebruikt om je bloedsuiker stabiel te houden tussen de maaltijden. Daarmee zit deze stof dus ook aan de knoppen van hoe gelijkmatig je dag verloopt, en dat is precies waarom hij bij zoveel verschillende onderwerpen opduikt. Wat je hieruit mee kunt nemen Vitamine B6 is nergens de hoofdrolspeler en overal de meewerker. Hij zet geen enkel proces in gang, en een hele rij processen stokt als hij er niet is. Dat is in de biologie het patroon van een echt essentiële stof. In het volgende deel kijken we naar je bord: waar deze vitamine in zit, en wat er bij bereiding en bewaren met hem gebeurt. Want dat laatste is bij deze stof een verhaal apart. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B6 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B6 in? De bronnen op je bord Vitamine B6 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B6 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Stilleven met zeewier, verse witte vis, schelpdieren en zeezout

Wat jodium in je lichaam doet

◷ 7 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een stof met een bijzonder verhaal. Jodium is een van de oudste spelers in de biologie, het zit letterlijk ingebouwd in een van je hormonen, en je lichaam heeft er een actieve pomp voor gebouwd om het binnen te halen. Als een lichaam ergens energie aan besteedt om een stof naar binnen te krijgen, dan weet je: dit is geen bijzaak. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn lessen doe, met de biologie erachter en in gewone taal. Jodium zit in het hormoon zelf Bij de meeste vitaminen en mineralen is de rol die van meewerker. Ze maken een proces mogelijk, maar ze zitten niet in het eindproduct. Bij jodium is dat anders, en dat maakt deze stof uitzonderlijk. Je schildklier maakt schildklierhormoon uit een aminozuur dat tyrosine heet, met jodium erbij. De voorraadvorm van dat hormoon heet T4 en heeft vier jodiumatomen in zich. De actieve vorm heet T3 en heeft er drie. De naam verraadt het al. Zonder jodium is er dus geen schildklierhormoon te maken, hoe hard je klier ook werkt en hoeveel signaal hij ook krijgt. In de klier zelf ligt een voorraad klaar: een groot eiwit met jodium eraan gebonden, opgeslagen in kleine kamers die follikels heten. Je moet je dat voorstellen als een voorraadschuur waar het materiaal al klaarstaat, zodat er geleverd kan worden op het moment dat er een order binnenkomt. Er zit een pomp op Hoe komt die stof in die klier terecht? Niet door naar binnen te sijpelen. Je schildkliercellen hebben een actief transportmechanisme dat we de jodiumpomp noemen, en dat pompt het mineraal uit je bloed de cel in, tegen de stroom op. Dat is biologisch gezien een dure constructie, want actief transport kost energie. Dat je lichaam dat voor deze ene stof heeft ingericht, zegt alles over hoe essentieel hij op die plek is. En het verklaart ook waarom je schildklier zo'n hoge concentratie van dit mineraal heeft in verhouding tot de rest van je lichaam. Het oudste beschermende mineraal dat we kennen En dan het stuk dat ik het mooiste vind. Jodium was in de evolutie de eerste anorganische antioxidant, aanwezig in alle cellen die dit mineraal concentreren, van primitieve zeealgen tot de gewervelde dieren van nu. Hoe doet het dat? Het geeft een elektron weg. In deel van je antioxidantennetwerk is dat precies wat nodig is: een deeltje dat een elektron mist, gaat op zoek en hapt het weg bij het eerste wat het tegenkomt. Ik noem dat Pac-Man. Zo'n deeltje gaat happend door je cel, en het eerste waar het bij aankomt zijn vaak de meervoudig onverzadigde vetzuren in je celmembranen. Die zijn kwetsbaar. Jodium geeft een elektron af en breekt daarmee die kettingreactie af, via enzymen die peroxidases heten. Daarmee is dit mineraal dus niet alleen bouwsteen van een hormoon, maar ook beschermer van de vetten waaruit je celwanden bestaan. Twee heel verschillende banen in één stof. Een verhaal van de zee naar het land Het evolutionaire verhaal erachter is prachtig, en ik vertel het altijd omdat het blijft hangen. Ongeveer vijfhonderd miljoen jaar geleden trokken de eerste zeevissen uit de jodiumrijke zee naar riviermondingen en zoet water. Daarna evolueerden die gewervelde dieren naar amfibieën en reptielen, en moesten ze zich aanpassen aan het leven op land, waar van deze stof veel minder te vinden was. En toen gebeurde er iets slims. Cellen die dit mineraal konden concentreren, verhuisden en specialiseerden zich in het opnemen en opslaan ervan, in een nieuwe structuur met follikels: de schildklier zoals wij hem kennen. Dus de klier in je hals is, biologisch gezien, een voorraadtank die is gebouwd om het leven op een jodiumarm continent mogelijk te maken. Nog mooier: een andere groep cellen die ditzelfde mineraal concentreerde, vormde het primitieve zenuwstelsel en de hersenen. Dat is geen toeval. Dat is de reden dat deze stof in alle lijstjes van hersenselectieve mineralen staat, samen met ijzer, zink, koper en selenium, en dat die mineralen allemaal rijk aanwezig zijn in voeding uit de zee. Wat dat betekent voor je hoofd en je energie De receptoren waar het actieve schildklierhormoon op aandokt, zitten onder andere op je mitochondriën, de energiefabriekjes in je cellen. Daarmee zit deze hele lijn, van jodium op je bord tot hormoon in je weefsels, aan je energiehuishouding vast en aan het onderhouden van je rustmetabolisme. Datzelfde hormoon speelt mee in de ontwikkeling en het onderhoud van je zenuwstelsel, inclusief je hersenen en je ogen. Het is betrokken bij de bekleding van je dunne darm, dus precies de plek waar je voedingsstoffen opneemt. Het stuurt mee bij je tanden en je tandglazuur, en bij je haarzakjes. En het coördineert de reactie van je andere hormoonklieren op wat er met je gebeurt. Eén stof, en je ziet hem via het hormoon overal terugkomen. Waarom dit wereldwijd aandacht krijgt Een lage jodiuminname is wereldwijd nog steeds de meest voorkomende reden dat de schildklier gaat opzwellen en dat de ontwikkeling van het zenuwstelsel bij kinderen in de knel komt. Dat is precies waarom in heel veel landen jodium aan zout wordt toegevoegd. In Nederland gebeurt dat via bakkerszout in brood, en dat is een van de stillere succesverhalen van de volksgezondheid hier. Met dat zinnetje wil ik ook een grens aangeven: dit artikel gaat over de stof en over voeding, niet over een aandoening of over jou. Vragen over je eigen schildklier horen bij je arts. En dan de keerzijde Bij jodium geldt, net als bij selenium, dat meer niet beter is. Ook te veel van dit mineraal is voor de schildklier een belasting. Dat hoor je in de supplementenhoek niet vaak, en ik vind het belangrijk om het wel te zeggen. De ruimte tussen gebruikelijk en te veel is bij dit mineraal niet oneindig. In het derde deel van deze reeks ga ik daar concreet op in. Eerst gaan we in het volgende deel naar je bord, want zonder bronnen heeft dit hele verhaal geen begin. Waarom de hoeveelheid in je lichaam zo klein is Iets wat ik graag in verhouding zet: in je hele lichaam zit ongeveer vijftien tot twintig milligram van dit mineraal, en het grootste deel daarvan bevindt zich in die ene klier in je hals. Dat is minder dan het gewicht van een gewone paperclip, verdeeld over een heel mensenlichaam. Daar zit meteen een inzicht in. Een stof waarvan je zo weinig in huis hebt, en die je dagelijks in kleine hoeveelheden moet aanvullen, is kwetsbaar voor veranderingen in je eetpatroon. Schrap je zonder erbij na te denken een paar bronnen uit je week, dan merkt een systeem met zo'n kleine voorraad dat eerder dan een systeem dat op reserves kan teren. En dat is precies waarom de follikelstructuur van de schildklier in de evolutie ontstond: een voorraadplek bouwen was voor onze voorouders op het droge land de enige manier om de schommelingen in de aanvoer te overbruggen. Je lichaam heeft daar dus al een oplossing voor bedacht. Jij hoeft alleen te zorgen dat er iets te bewaren valt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit jodium in? De bronnen op je bord Jodium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more

As seen in

SUPPORT

SUPPORT

SCKIN

SCKIN

ZAKELIJK

ZAKELIJK

Join the ScKIN Club

Meld je aan en ontvang 10% korting op je eerste bestelling, krijg toegang tot exclusieve skincare-tips, lifestyletips, voedingsadvies en expertadvies.

© 2026 ScKIN Nutrition

  • Apple Pay
  • Bancontact
  • iDEAL Wero
  • Klarna
  • Mastercard
  • MobilePay
  • PayPal
  • Satispay
  • Visa