ScKIN Journal
Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen
◷ 6 min leestijd We hebben gekeken naar hoe vitamine D en calcium samenwerken, en waar ze vandaan komen. Nu het deel waar je vandaag iets mee kunt. Hieronder staan de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken, en ik heb ze zo gerangschikt dat je bovenaan kunt beginnen en gewoon kunt doorlopen. Eén ding vooraf: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol voordat je er iets bij doet. Je skelet denkt in maanden, niet in dagen. Alles tegelijk veranderen levert je vooral op dat je achteraf niet weet wat het verschil maakte. 1. Pak daglicht in het zomerhalfjaar, en doe dat midden op de dag Dit voelt tegenintuïtief, want we leren juist de felste uren te mijden. Toch is het midden van de dag precies het moment waarop de zon hoog genoeg staat voor die reactie in je huid. Vroeg in de ochtend en laat in de middag staat hij zo laag dat er van het UV-B-licht weinig overblijft. Wat praktisch werkt: ga tussen de middag even naar buiten met je armen bloot. Kort is prima, en kort is ook beter dan lang, want je wilt niet verbranden. Verbranden levert geen extra vitamine D op, het levert alleen schade op. Zodra je huid licht begint te kleuren, is het mooi geweest. 2. Weet dat het winterhalfjaar anders is, en pas je verwachting aan Van november tot maart doet buiten lopen niets voor je vitamine D. Dat betekent niet dat wandelen zinloos is, integendeel. Het betekent alleen dat je voor deze ene stof in die maanden op andere bronnen leunt: je voeding, en eventueel een aanvulling. Wat ik mensen vaak hoor zeggen is dat ze in de zomer wel genoeg buiten zijn geweest en dat dat de winter wel overbrugt. Je lichaam slaat inderdaad iets op in je vetweefsel, maar die voorraad is niet oneindig en gaat zeker geen vijf maanden mee als er niets bij komt. 3. Neem vetoplosbare stoffen altijd bij een maaltijd met vet Vitamine D is vetoplosbaar, net als de vitaminen A, E en K. Ze liften mee op de vetten uit je eten. Neem je ze op een lege maag, dan komt er simpelweg minder van binnen. Dus: bij de warme maaltijd, of bij een ontbijt waar wat vet in zit. Een lunch met olijfolie, avocado, noten, ei of volle zuivel telt ook prima mee. Het hoeft echt geen vette maaltijd te zijn, er moet alleen íets van vet aanwezig zijn. 4. Verdeel je calcium over de dag Dit is een tip waar veel mensen van opkijken. Je darm kan per keer maar een beperkte hoeveelheid calcium actief opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per gelegenheid zakt het rendement. Alles in één maaltijd proppen is dus minder slim dan het verspreiden. Praktisch betekent dat: iets van calcium bij je ontbijt, iets bij je lunch en iets bij je avondeten. Yoghurt in de ochtend, kaas of tahin op de boterham, groene groente en eventueel sardines bij het avondeten. Je hoeft niet te rekenen, je hoeft het alleen te spreiden. 5. Zet vette vis vast in je week Vette vis is het enige voedingsmiddel dat vitamine D en, bij soorten die je met graat eet, ook calcium levert. Zet er een vaste dag voor in je week, dan hoef je er verder niet over na te denken. En maak het jezelf makkelijk. Een blik sardines of makreel in olijfolie staat maanden in je kast en is binnen een minuut een lunch, met wat citroen, peterselie en een snee zuurdesembrood. Zo'n voorraad in huis hebben is de helft van het werk. 6. Belast je botten, want daar reageren ze op Je bot is levend weefsel dat zichzelf aanpast aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het calcium ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 7. Vergeet je eiwit niet Dit wordt vaak overgeslagen in botverhalen. Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een eiwitraamwerk in, vooral collageen, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk heb je niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt: ei, vis, vlees, zuivel, peulvruchten, tofu. 8. Let op de dingen die calcium juist laten weglopen Twee gewoontes werken de andere kant op. De eerste is veel zout: hoe meer natrium je nieren moeten uitscheiden, hoe meer calcium er meeloopt. Kant-en-klare producten, soep uit pakjes, hartige snacks en veel brood tikken hier aan. De tweede is heel veel koffie, wat in mindere mate hetzelfde doet. Dit is geen reden om nooit meer koffie te drinken. Het is wel een reden om te kijken of je het aantal koppen en de hoeveelheid bewerkte producten een beetje kunt temperen, want daar win je aan twee kanten. 9. Zet je meewerkende stoffen vast Magnesium en vitamine K2 zijn de twee schakels die het hele proces laten lopen. Magnesium zit in noten, zaden, bladgroente, peulvruchten en pure chocolade. Vitamine K2 in oude kaas, kwark, zuurkool, eigeel en grasgevoerd vlees. Een handvol noten als vaste tussendoor en een paar keer per week iets gefermenteerds regelt dit grotendeels vanzelf. 10. Laat het meten aan je arts over Je huisarts kan de voorraadvorm van vitamine D in je bloed meten, de 25-hydroxyvitamine D. Dat is een nuttig getal, maar het blijft een momentopname en het is geen getal om zelf op te gaan sturen. Heb je er vragen over, of gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die je kent. Dat is waar die vraag thuishoort, en niet bij een artikel op internet. Hoe je dit volhoudt Begin bij punt één en punt zes, want dat zijn de twee die het meeste gewicht hebben en die niets kosten. Zet daarna vette vis vast in je week en verdeel je calcium over de dag. Dat zijn vier dingen, en als je die vier een paar maanden volhoudt heb je meer gedaan dan welke losse aanvulling ook. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen, en wat daar bij vitamine D precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
Learn moreVitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen van deze reeks hebben we het mechanisme uitgelopen: vitamine D opent de deur in je darm waardoor calcium naar binnen komt, magnesium maakt vitamine D werkzaam, vitamine K2 zet het calcium op de goede plek, en beweging geeft je bot het signaal om te bouwen. We keken naar de bronnen op je bord en naar de rol van de zon, die van november tot maart op onze breedtegraad eenvoudigweg niet meedoet. Blijft de vraag over die veel mensen dan stellen: wat doe je in die maanden, en waar let je op als je je basis breder wilt maken? Daar gaat dit laatste artikel over. Eerst: dit is de stof waar het om draait De stof die in deze hele reeks de hoofdrol speelde, is vitamine D3, met de officiële naam cholecalciferol. Dat is de vorm die je huid zelf maakt uit zonlicht, en dezelfde vorm die in vette vis, eigeel en lever zit. De plantaardige variant uit paddenstoelen en gist heet vitamine D2, en die is voor je lichaam duidelijk minder doeltreffend. Wil je dus aanvullen, dan is D3 de vorm waar je naar kijkt. En omdat het een vetoplosbare stof is, maakt het ook uit waar hij in zit opgelost en wanneer je hem neemt. Waar je op let bij een aanvulling Ik loop de punten langs die ik zelf nakijk. De vorm. D3 en niet D2, om de reden die hierboven staat. Het dragervet. Een vetoplosbare vitamine wil in een vet zitten om goed opgenomen te worden. Een capsule met olie eromheen doet dat beter dan een droge tablet. Kijk ook welk vet er wordt gebruikt. Het moment van innemen. Bij of vlak na een maaltijd, en bij voorkeur een maaltijd waar wat vet in zit. De meewerkende stoffen. Magnesium is nodig voor allebei de omzettingen die vitamine D werkzaam maken. Zorg dus dat magnesium in je voeding gewoon goed vertegenwoordigd is. De dosering, en de bovengrens. Doseringen lopen sterk uiteen. Houd je altijd aan wat er op de verpakking staat en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan eerst met je huisarts of een therapeut. Vitamin D+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin D+. Eén capsule per dag levert 75 microgram vitamine D3, oftewel 3000 internationale eenheden. De D3 is opgelost in olijfolie, en verder zit er niets in: de capsulewand en het dragervet, meer niet. De verpakking bevat 120 capsules. De erkende bijdragen van deze stof sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed.1 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en draagt bij aan een sterk gebit.2,3 Daarnaast draagt vitamine D bij aan een normale spierwerking, aan het normale functioneren van het immuunsysteem en aan een normale celdeling.4,5,6 Zie het als een brede basis onder je dag in de maanden dat de zon het werk niet doet, naast alles wat je met je voeding en je beweging al doet. Het is geen vervanging van goed eten, en het vervangt ook het belasten van je botten niet. Bekijk Vitamin D+ Hoe je het inpast in je dag Eén capsule, één keer per dag, tijdens of vlak na de maaltijd. Ik zou hem bij je warme maaltijd nemen, want daar zit meestal het meeste vet in, en omdat je dan een vast moment hebt waar je niet over hoeft na te denken. Zet hem op tafel in plaats van in de kast, dan vergeet je hem niet. En houd de rest van het verhaal erbij, want dat is waar het in deze reeks steeds om ging. Zorg dat er calcium in elke maaltijd zit en spreid het over de dag. Houd magnesium en vitamine K2 in je eten. Belast je botten twee keer per week met krachttraining. En ga in het zomerhalfjaar midden op de dag even met blote armen naar buiten, kort, zonder te verbranden. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Ik gebruik al een multivitamine, is dat genoeg? Dat hangt volledig af van wat erin zit. Veel brede formules bevatten een bescheiden hoeveelheid vitamine D, omdat ze van alles een beetje leveren. Kijk dus op het etiket hoeveel microgram er daadwerkelijk in zit en of het om D3 gaat, en tel dat mee als je iets toevoegt. Ik voel er niets van, werkt het dan wel? Vitamine D doet zijn werk op processen die je niet voelt gebeuren: de opname van mineralen in je darm, de afzetting in je botten, de aansturing van cellen. Dat is precies hetzelfde als bij calcium. Je merkt het niet van dag tot dag, en dat is ook niet waar je op moet sturen. Kan ik het beter in de ochtend of de avond nemen? Daar is bij een vetoplosbare vitamine geen vast moment voor. Wat wel uitmaakt, is dat er een maaltijd met vet bij zit en dat het een moment is dat je volhoudt. Regelmaat telt hier zwaarder dan het tijdstip. Een paar praktische punten Vitamin D+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar. Een volwassen capsule is nooit iets om op te delen voor een kind; de vraag over kinderen hoort bij het consultatiebureau, de jeugdarts, de huisarts of de apotheek. Gebruik je medicijnen, is er sprake van ziekte, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan altijd eerst met een deskundige voordat je iets toevoegt. En overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat vitamine D en calcium één verhaal zijn en geen twee. De sleutel en het slot, de bouwsteen en de deur. Zorg voor alle vier de schakels, geef het tijd, en laat het meten en het persoonlijke advies over aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1 Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed. 2 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 3 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit. 4 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. 5 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. 6 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar. Raadpleeg bij zwangerschap, lactatie, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen
Learn moreVitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar het mechanisme: vitamine D opent de deur in je darm, calcium komt binnen, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 wijst het calcium de goede kant op. Nu het praktische deel daarvan, want al die stoffen moeten ergens vandaan komen. Dit artikel gaat over je bord, en over de zon, omdat die twee bronnen bij vitamine D en calcium heel verschillend liggen. Vitamine D komt vooral van buiten, niet van je bord Laat ik daar eerlijk over zijn, want het scheelt je een hoop moeite. Vitamine D is een van de weinige voedingsstoffen die je met gewoon eten nauwelijks binnenkrijgt. Zelfs met een prima voedingspatroon kom je er niet in de buurt van wat je huid op een zonnige zomerdag in een half uur maakt. De voeding die wel iets levert, is een kort lijstje: vette vis zoals zalm, haring, makreel en sardines, eigeel, lever, en paddenstoelen die in daglicht hebben gestaan. Daarnaast wordt er in Nederland vitamine D toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten, omdat men al lang weet dat voeding hier tekortschiet. Bij paddenstoelen en gist gaat het om vitamine D2, de plantaardige variant. Bij vis, ei en lever gaat het om vitamine D3, dezelfde vorm die je huid maakt. D3 is voor je lichaam aanzienlijk doeltreffender dan D2, en dat is goed om te weten als je naar etiketten kijkt. Waarom de zon van mei tot september wel werkt en daarna niet De echte bron van vitamine D is dus zonlicht, en daar zit in ons land een duidelijke grens in. In de zomer, grofweg van mei tot en met september, staat de zon op onze breedtegraad hoog genoeg en is het UV-B-licht sterk genoeg om die reactie in je huid op gang te brengen. Van november tot maart staat de zon zo laag dat het UV-B-licht de atmosfeer nauwelijks nog doorkomt. Dan maakt je huid dus geen vitamine D aan, hoe helder zo'n winterdag ook is en hoe lang je ook buiten loopt. Dat is een van de weinige dingen in de voedingsleer die echt zwart-wit zijn. Hoe lager de zon staat, hoe langer de weg die het licht door de atmosfeer aflegt, en hoe meer UV-B er onderweg wordt tegengehouden. Wat daarbij vaak vergeten wordt: ook in de zomer is het minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Werk je overdag binnen, en ga je naar buiten met lange mouwen, een zonnebril en zonnebrand op, dan is er in precies die uren dat de zon goed staat weinig huid beschikbaar voor de reactie. Alles wat tussen het UV-B-licht en je huid in zit, telt mee. Het is dus zinvol om ook in juni eens bij jezelf na te gaan hoeveel onbedekte huid er op een gemiddelde dag echt in de zon komt. En er is nog een factor: je huidtype. Hoe meer pigment je huid heeft, hoe langer het duurt voordat dezelfde hoeveelheid vitamine D is aangemaakt. Iemand met een donkere huid doet daar in ons klimaat al gauw een veelvoud langer over dan iemand met een lichte huid. Dat is geen gebrek, dat is gewoon hoe pigment werkt: het beschermt tegen UV, en daarmee houdt het ook deze reactie in. Calcium ligt wél gewoon op je bord Bij calcium is het verhaal precies omgekeerd. Daar is je voeding de enige bron die telt, en gelukkig is die breed. Ik loop de categorieën even langs. Zuivel Melk, yoghurt, kwark en kaas zijn de bekendste calciumbronnen, en ze zijn ook echt sterk. Een beker yoghurt of een paar plakken kaas tikt flink aan. Harde kazen bevatten per honderd gram het meest, maar je eet er natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat Dit is de bron die het vaakst over het hoofd wordt gezien, en ik vind hem prachtig. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Daar komt bij dat vette vis tegelijk vitamine D levert. Twee schakels van die ketting in één keer, dus. Noten en zaden Amandelen, sesamzaad en tahin zijn stevige calciumleveranciers. Een eetlepel tahin door je dressing of over je groente is een van de makkelijkste manieren om er iets bij te doen zonder dat je er iets voor hoeft te plannen. Groene groenten Boerenkool, broccoli, paksoi, spitskool en rucola leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Dat laatste is belangrijk, want niet alle plantaardige calcium komt even makkelijk binnen. Peulvruchten en plantaardige alternatieven Witte bonen en kikkererwten doen mee, en tofu die met een calciumzout is gestremd is een sterke bron. Plantaardige melk is verrijkt met calcium; schud zo'n pak wel goed, want het zakt naar de bodem. Waarom spinazie geen goede calciumbron is Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het een hardnekkig misverstand is. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Oxaalzuur bindt zich in je darm aan calcium en vormt daarmee een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Iets vergelijkbaars speelt bij fytaat, dat in volkorengranen, noten en peulvruchten zit. Weken, kiemen en zuurdesembereiding verlagen het fytaatgehalte, en dat is precies waarom die oude bereidingswijzen bestaan. Niet omdat volkoren slecht is, maar omdat de opname er beter van wordt. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is de reden dat ik die boven spinazie noem als je op calcium let. De twee meewerkende stoffen op je bord Blijven over magnesium en vitamine K2, de twee schakels die het geheel laten lopen. Magnesium haal je uit noten, zaden, bladgroente, peulvruchten, volkorenproducten en pure chocolade. Vitamine K2 zit in gefermenteerde voeding zoals oude kaas, kwark en zuurkool, en verder in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Zie je wat er gebeurt als je deze vier lijstjes over elkaar heen legt? Een bord met sardines, boerenkool, een beetje oude kaas, wat amandelen en een scheut olijfolie levert alle vier de schakels tegelijk. Dat is geen toeval. Voedingsmiddelen die bij elkaar horen, leveren vaak ook de stoffen die bij elkaar horen. Hoe ik hier zelf naar kijk Ik ben geen voorstander van tellen. Wat veel beter werkt, is dat je van elk van deze groepen iets vasts in je week hebt zitten: een paar keer vis waarvan minstens één keer vette vis, dagelijks iets van zuivel of een goed verrijkt alternatief, elke dag een flinke portie groene groente, en standaard noten of zaden in huis. In het volgende artikel maak ik daar een praktische week van, en ga ik in op het stuk dat je niet van je bord haalt: hoe je in het zomerhalfjaar daadwerkelijk daglicht pakt, en wat je in het winterhalfjaar anders doet. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
Learn moreVitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken
◷ 7 min leestijd Er is een vraag die ik vaker krijg dan welke andere ook als het over botten gaat: moet ik nu calcium nemen, of vitamine D? En het eerlijke antwoord is dat die vraag eigenlijk niet te splitsen valt. Deze twee werken in je lichaam namelijk als een duo. Calcium is de bouwsteen, en vitamine D is degene die bepaalt of die bouwsteen binnenkomt en waar hij vervolgens terechtkomt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI leg ik dat het liefst uit vanaf het mechanisme. Want als je één keer goed voor je ziet wat hier gebeurt, hoef je nooit meer een lijstje te onthouden. Dan snap je vanzelf waarom de ene periode van het jaar anders is dan de andere, en waarom calcium alleen niet zo veel oplevert. Vitamine D gedraagt zich meer als een hormoon Laten we beginnen met iets wat veel mensen verrast. Vitamine D is strikt genomen geen gewone vitamine. Een vitamine is per definitie iets wat je uit je voeding moet halen omdat je het zelf niet maakt. Vitamine D maakt je lichaam wel degelijk zelf aan, in je huid, en zodra hij actief is gedraagt hij zich in je lichaam als een hormoon: hij geeft instructies aan cellen. Dat is geen woordspelletje, dat heeft gevolgen. Er zijn inmiddels receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels. Een receptor kun je zien als een slot, en vitamine D is de sleutel die daarin past. Overal waar zo'n slot zit, heeft deze stof dus iets te zeggen. Daarom kom je vitamine D in zoveel verschillende verhalen tegen, van botten tot spieren tot afweer. De hoofdtaak: de calcium- en fosforhuishouding regelen Van al die taken is er één die je de hoofdtaak mag noemen, en dat is het regelen van calcium en fosfor. Deze twee mineralen zijn namelijk niet alleen bouwmateriaal voor je skelet. Ze doen ook mee bij het samentrekken van je spieren, bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen en bij het functioneren van zo ongeveer elke cel die je hebt. Je lichaam vindt het gehalte calcium in je bloed daarom zó belangrijk dat het daar nauwelijks van wil afwijken. En hier komt het getal dat ik altijd deel, want het maakt het verhaal in één klap concreet. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan neemt je darm ongeveer dertig tot veertig procent op van het calcium dat je eet. Is er weinig vitamine D, dan zakt dat naar ongeveer tien tot vijftien procent. Voor fosfor is het verschil net zo groot: van rond de tachtig procent naar rond de zestig procent. Lees dat nog eens rustig over, want dit is de kern van dit hele artikel. Dezelfde yoghurt, dezelfde sardines, dezelfde amandelen. Alleen komt er in de ene situatie ruim twee keer zoveel calcium door de darmwand als in de andere. Je kunt calcium dus wel netjes eten, maar als de sleutel niet in het slot zit, blijft het grootste deel ervan gewoon weer je lichaam verlaten. Je bot is ook een voorraadkast Dan de tweede helft van het verhaal, en die vind ik minstens zo mooi. Je lichaam wil dat calciumgehalte in je bloed binnen een smalle marge houden, want daar hangt te veel vanaf. Komt er via de darm te weinig binnen, dan heeft je lichaam nog een achterdeur: het haalt calcium uit je eigen bot. Dat gaat via een samenspel tussen de actieve vorm van vitamine D en een hormoon uit je bijschildklier. Samen geven ze het sein dat er calcium vrijgemaakt moet worden uit de voorraad. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag door wordt afgebroken en weer opgebouwd, en het fungeert tegelijk als de grootste calciumvoorraad die je hebt. Zolang dat af en toe gebeurt, is er niets aan de hand, want dat is precies waar die voorraad voor is. Gebeurt het jarenlang en wordt er aan de andere kant weinig aangevuld, dan loopt de voorraadkast langzaam leeg. En dat is dus geen probleem van je botten op zich. Dat begint bij de deur waar het calcium naar binnen had moeten komen. De route van zonlicht naar werkzame stof Om te snappen waarom die deur soms maar half opengaat, moet je weten welke weg vitamine D in je lichaam aflegt. Ik vergelijk het graag met een lopende band met een paar bewerkingsstations. Het begint in je huid. Daar zit een stof die afstamt van cholesterol, 7-dehydrocholesterol genoemd. Valt er UV-B-licht op je huid, dan wordt die stof omgebouwd naar provitamine D, en daaruit ontstaat cholecalciferol, wat we vitamine D3 noemen. Dit is een reactie die licht nodig heeft. Geen UV-B, geen reactie. Daarna is die D3 nog niet werkzaam. Hij wordt opgeslagen in je vetweefsel en reist, verpakt in kleine vettransporters, via de lymfe en het bloed naar je lever. Daar vindt de eerste bewerking plaats en ontstaat 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol. Dat is de voorraadvorm, en dat is ook precies de vorm die je huisarts meet als er bloed wordt geprikt. Pas in je nieren volgt de tweede bewerking. Dan ontstaat 1,25-dihydroxyvitamine D, oftewel calcitriol, en dat is de vorm die daadwerkelijk in je cellen het werk doet. Die zorgt ervoor dat je darmwand de eiwitten aanmaakt waarmee calcium actief naar binnen wordt gehaald. Twee stations op die lopende band dus. En wat ik daar altijd bij vertel: voor allebei die bewerkingen is magnesium nodig. Magnesium is hier de meewerkende stof, de cofactor. Dat is precies de reden waarom ik vitamine D nooit los van magnesium bekijk. Zonder die meewerkende stof blijft er materiaal op de band liggen. Waar het calcium daarna naartoe gaat Je hebt nu een darm die calcium binnenlaat. Blijft de vraag waar dat calcium heen gaat, want dat is niet vanzelfsprekend. Je wilt het in je botten en je gebit hebben, en je wilt het juist niet in zachte weefsels zoals je bloedvaten. Daar komt vitamine K2 om de hoek kijken. Die activeert eiwitten die calcium als het ware op de goede bestemming afzetten. Je kunt het zien als een bezorger die de pakketten op het juiste adres aflevert in plaats van ze ergens in de straat neer te zetten. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding, in grasgevoerd vlees, in volle zuivel en in eieren. Zo ontstaat er een ketting van vier schakels die allemaal mee moeten doen: vitamine D opent de deur, calcium komt binnen, magnesium maakt de vitamine D werkzaam, en vitamine K2 wijst de weg. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces verderop, hoeveel je van die ene stof ook neemt. Wat ik hiervan het belangrijkste vind Als je één ding meeneemt uit dit artikel, laat het dan dit zijn: calcium en vitamine D zijn geen twee aparte onderwerpen. Ze horen bij elkaar, en het verschil tussen wel of niet genoeg vitamine D is letterlijk het verschil tussen de helft en het dubbele van wat je uit je eten haalt. Dat maakt het ook veel minder ingewikkeld dan het lijkt. Je hoeft geen tabellen bij te houden. Je hoeft alleen te zorgen dat die vier schakels alle vier aanwezig zijn in je dag. In het volgende artikel laat ik zien waar ze op je bord vandaan komen, en waarom de zon daar in ons land een heel eigen rol in speelt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
Learn moreVitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat vitamine D in een groeiend lichaam doet, waar het vandaan komt en wie je de vraag over hoeveelheden stelt. In dit laatste deel maak ik het praktisch. Dit zijn geen regels en het is geen programma. Het zijn de dingen die in mijn ervaring het meeste doen en die ouders ook echt volhouden. Kies er twee of drie uit, want dat werkt beter dan alles tegelijk. 1. Maak van buiten zijn de makkelijkste optie Van alles in dit artikel is dit de grootste, en het is ook nog gratis. Buitenspelen is voor kinderen de meest directe route naar vitamine D, en een jonge huid is daar bovendien goed in. Leg buitenspullen zo dat ze zonder jouw hulp te pakken zijn. Laarzen bij de deur, de bal in de gang, de fiets voor en niet achter in de schuur. Loop of fiets naar school als dat kan, ook in de winter. Het is vaak sneller dan je denkt en het is een vast moment buiten. Ga er in de zomer midden op de dag een keer uit, want dan staat de zon het hoogst. Spreek met andere ouders af. Een kind dat weet dat er iemand buiten staat, gaat veel makkelijker naar buiten. Regen is geen reden om binnen te blijven, een goede jas is een investering in je hele gezin. En onthoud: achter glas telt niet mee. Bij een zonnig raam spelen voelt heerlijk en levert op dit punt niets op. 2. Bescherm de huid, en zie dat niet als tegenstrijdig Een kinderhuid is dunner en gevoeliger, en verbranden op jonge leeftijd is iets wat je echt wilt voorkomen. Bescherming gaat voor. Dat botst niet met het vorige punt, want het gaat bij vitamine D niet om lang en fel zonnen. Gewone blootstelling bij het buitenspelen doet al het werk. Gebruik in de felle zon en bij langer buiten zijn gewoon bescherming zoals je dat altijd al deed, en laat ze voor de rest gewoon spelen. 3. Laat ze springen, klimmen en rennen Vitamine D zorgt dat er calcium binnenkomt, en belasting zorgt dat het lichaam er iets mee doet. Botweefsel reageert namelijk op de krachten die erop werken. Het mooie is dat je hier niets voor hoeft te organiseren. Rennen, springen, klimmen, van een muurtje af springen, touwtjespringen, tikkertje: precies wat kinderen uit zichzelf doen, is de prikkel die hun skelet vraagt. Zwemmen is fijn voor de conditie maar draagt het skelet minder, dus laat het niet de enige beweging zijn. 4. Zet twee keer per week vis op tafel Vette vis is de rijkste bron die er is. Zalm en gerookte makreel zijn voor de meeste kinderen toegankelijker dan haring. Zalm door de pasta of uit de oven met een beetje olijfolie en citroen. Gerookte makreel door een omelet of door een salade. Makreel of sardines uit blik op brood, flink geprakt met wat mayonaise. Vissticks tellen gewoon mee als opstapje, al is de vis erin meestal mager. Blijf het aanbieden zonder er een strijd van te maken. Smaak ontwikkelt zich door herhaling, en dat vraagt vaak meer keren dan ouders verwachten. 5. Laat ze het hele ei eten De vitamine D in een ei zit in de dooier. Een omelet, roerei, een gekookt ei bij het ontbijt of een ei door de pasta: het telt allemaal mee. En een ei is meteen een prima bron van eiwit, wat in de groei goed uitkomt. 6. Wees niet te zuinig met vet Vitamine D is vetoplosbaar en reist mee op het vet in de maaltijd. Een kind dat vrijwel vetloos eet, haalt minder uit dezelfde bronnen. Daarom kies ik bij kinderen niet automatisch voor de magerste variant. Volle yoghurt, roomboter op brood, een scheut olijfolie over de groente, een halve avocado erbij. Kinderen zijn in de groei, en vet is voor deze vitamine bovendien het vervoermiddel. 7. Kijk of je verrijkte producten gebruikt Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn in Nederland al decennia verrijkt met vitamine D, juist met het oog op kinderen. Dat telt dus gewoon mee. Gebruik je plantaardige dranken, kijk dan even op het pak of ze verrijkt zijn. Bij ongezoete en biologische varianten is dat lang niet altijd zo, en dat is een verschil dat makkelijk over het hoofd wordt gezien als je overstapt van koemelk. 8. Zorg dat er genoeg calcium aangeboden wordt Vitamine D bepaalt hoeveel calcium er binnenkomt, maar er moet wel calcium zijn. De bronnen zijn breder dan alleen zuivel: Melk, yoghurt, kwark en kaas. Sardines uit blik, met graat en al, want die graat is zacht en eet gewoon mee. Broccoli, boerenkool en Chinese kool. Sesamzaad en tahin, amandelen en vijgen. Verrijkte plantaardige dranken, mits ze verrijkt zijn. Drinkt je kind weinig of geen zuivel, dan is dat een punt om expliciet naar te kijken, en ook om in dat gesprek bij het consultatiebureau of de huisarts te noemen. 9. Leg alles wat je kind gebruikt een keer op tafel Een multivitamine, vitaminesnoepjes, levertraan en verrijkte producten tellen allemaal op. Zeker als er meerdere volwassenen zijn die iets geven. Zet het een keer bij elkaar, schrijf op wat erin zit per dagdosering, en kijk even in welke eenheid dat staat. Eén microgram is 40 internationale eenheden. Dat briefje neem je mee naar het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek. 10. Nooit een product voor volwassenen Het punt waar ik het duidelijkst over wil zijn. Supplementen voor volwassenen zijn samengesteld voor een volwassen lichaam, en veel vitamine D-producten vermelden daarom expliciet dat ze niet geschikt zijn voor kinderen onder een bepaalde leeftijd. Geef een kind dus nooit een volwassen product, en ga ook geen volwassen dosering opdelen. Voor kinderen bestaan aparte producten in passende hoeveelheden, meestal als druppels. Welke daarvan past, vraag je aan het consultatiebureau, de jeugdarts, de huisarts of de apotheek. En bewaar supplementen buiten bereik van kinderen. Vitaminesnoepjes zien eruit als snoep, en dat is precies waarom dat telkens weer misgaat. Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: het meeste van wat een kind nodig heeft, krijgt het binnen door gewoon buiten te spelen, gevarieerd te eten en genoeg te bewegen. Dat is geen schraal advies, dat is echt waar het grootste deel van de winst zit. En voor de vraag of er in jullie situatie iets bij moet: dat is een vraag met een duidelijk adres. Het consultatiebureau, de jeugdarts of je huisarts. Zij kennen je kind, zij kennen de richtlijn, en ze helpen je graag. Daar hoef je niet zelf uit te komen. Lees ook Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt
Learn moreVitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt
◷ 7 min leestijd In de eerste twee artikelen zagen we wat vitamine D in een groeiend lichaam doet en waar het vandaan komt. In dit derde deel gaat het over de vraag die daarachter ligt: hoeveel heeft een kind nodig, en hoe weet je dat? Ik ga je hier geen getal geven dat je op jouw kind kunt toepassen, en ik leg uit waarom niet. Daarna laat ik zien waar dat antwoord wel vandaan komt, en hoe je dat gesprek voorbereidt zodat je er echt iets aan hebt. Waarom ik hier geen dosering geef Drie redenen, en ze gelden alle drie. Ten eerste: voor kinderen gelden eigen richtlijnen, en die verschillen per leeftijd. Wat voor een baby geldt, geldt niet voor een kleuter, en wat voor een kleuter geldt, geldt niet voor een tiener. Het is geen onderwerp waar je met één getal uit de voeten kunt. Ten tweede: de hoeveelheid die past, hangt af van dingen die ik niet van jouw kind weet. Het huidtype, hoeveel het buiten komt, het seizoen, wat er op het bord ligt, of er verrijkte producten worden gebruikt, en of er iets medisch speelt. Ten derde: vitamine D is vetoplosbaar en wordt opgeslagen. Dat betekent dat te veel over langere tijd een andere betekenis heeft dan bij een wateroplosbare vitamine, en bij kinderen liggen de veilige grenzen lager dan bij volwassenen. Dat is precies de reden dat je dit niet zelf moet gaan inschatten. Waar het antwoord wel vandaan komt In Nederland bestaat er een openbaar advies van de Gezondheidsraad over vitamine D, en daarin staan ook de adviezen voor kinderen. Jonge kinderen krijgen daarin een eigen advies, en daarnaast is er aandacht voor kinderen met een donkere huid en voor kinderen die weinig buiten komen. Dat advies wordt in de praktijk uitgedragen door drie plekken, en die zijn alle drie gratis en deskundig: Het consultatiebureau. Voor de jongste kinderen is dit de eerste plek. Zij brengen het zelf ter sprake, kennen de richtlijn en zien je kind regelmatig. De jeugdgezondheidszorg op school. Voor oudere kinderen loopt het daar vaak via. De huisarts. Altijd, en zeker als er iets medisch speelt of als je kind medicijnen gebruikt. En voor een vraag over een specifiek product is de apotheek een prima adres. Die kijkt ook naar wat je kind verder gebruikt. Een gesprek dat echt iets oplevert Wat ik ouders graag meegeef: ga niet met de vraag of mijn kind vitamine D nodig heeft, maar met een beeld. Dan krijg je een antwoord dat over jouw kind gaat in plaats van over een gemiddelde. Schrijf van tevoren even op: De leeftijd van je kind. Het huidtype. Hoeveel het doordeweeks en in het weekend buiten komt, en in welk seizoen je nu zit. Hoe vaak er vis op tafel staat, en of dat vette vis is. Welke zuivel je gebruikt, en of je margarine of halvarine smeert. Of je plantaardige dranken gebruikt, en of die verrijkt zijn. Welke supplementen je kind al gebruikt, met het etiket erbij. Dat laatste punt is belangrijker dan het lijkt, en daar gaat de volgende paragraaf over. Tel op wat er al binnenkomt Dit is in de praktijk de plek waar het mis kan gaan, en bijna altijd met goede bedoelingen. Vitamine D zit op meer plekken dan mensen denken. Een kindermultivitamine bevat vrijwel altijd vitamine D. Vitaminesnoepjes of gummies ook. Levertraan is een geconcentreerde bron, en bevat daarnaast vitamine A, waarvoor bij kinderen eigen grenzen gelden. Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn verrijkt. Veel plantaardige dranken en sommige ontbijtproducten zijn verrijkt. Soms geeft de ene ouder iets en de andere ook, zonder dat ze het van elkaar weten. Leg alles wat je kind gebruikt gewoon een keer op tafel en neem de etiketten mee naar dat gesprek. Dat is de hele voorbereiding. Microgram en internationale eenheden Een vaardigheid die je bij elk etiket helpt, en die zo geleerd is. Vitamine D wordt in twee eenheden vermeld, en dat levert eindeloos verwarring op. Eén microgram komt overeen met 40 internationale eenheden. 400 internationale eenheden is 10 microgram. 1000 internationale eenheden is 25 microgram. Het getal in internationale eenheden ziet er altijd veel groter uit terwijl het om hetzelfde gaat. Kijk dus altijd eerst welke eenheid erbij staat voordat je ergens van schrikt. Waarom een product voor volwassenen niet voor kinderen is Dit is het punt waar ik het duidelijkst over wil zijn van deze hele reeks. Supplementen voor volwassenen zijn geen kleinere of grotere versie van hetzelfde. Ze zijn samengesteld voor een volwassen lichaam. Je ziet dat ook gewoon terug op de verpakking. Veel vitamine D-producten voor volwassenen vermelden expliciet dat ze niet geschikt zijn voor kinderen onder een bepaalde leeftijd. Dat staat er niet voor de vorm, dat staat er omdat de hoeveelheid is afgestemd op een volwassene en de veilige grenzen voor kinderen lager liggen. Dus: geef een kind nooit een product dat voor volwassenen bedoeld is, en ga ook niet zelf een volwassen dosering opdelen. Voor kinderen bestaan er aparte producten in passende hoeveelheden, meestal als druppels, en welke daarvan past, vraag je aan het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek. En een praktisch punt dat hierbij hoort: bewaar supplementen buiten bereik van kinderen. Vitaminesnoepjes zien eruit als snoep, en dat is precies het risico. Wat ik ouders over ongerustheid wil meegeven Ik merk dat dit onderwerp bij ouders soms meer spanning oproept dan nodig is. Er wordt veel over geschreven, er staan veel producten in het schap, en op internet is het toontje vaak alarmerend. Laat ik daarom het volgende zeggen. Het overgrote deel van wat een kind nodig heeft, komt binnen door gewoon buiten te spelen, gevarieerd te eten en genoeg te bewegen. Dat is geen schraal advies dat ik erbij zeg om netjes te zijn, dat is echt waar de meeste winst zit. En de gevallen waarin er wel extra aandacht nodig is, zijn precies de gevallen die in de officiële richtlijn staan en die bij het consultatiebureau en de huisarts bekend zijn. Je hoeft dat dus niet zelf te bedenken, en je hoeft ook niet bang te zijn dat je iets mist zolang je die contactmomenten gewoon gebruikt. Als er iets medisch speelt Er zijn situaties waarin dit onderwerp echt bij een arts hoort en niet bij een artikel of bij de drogist. Een paar daarvan: Als je kind medicijnen gebruikt. Sommige middelen hebben invloed op de omzetting van vitamine D of op de calciumhuishouding. Als er iets speelt met de nieren, de lever of de bijschildklier. Als er een aandoening is waarbij de opname van vetten anders verloopt, want vitamine D reist mee op vet. Als je kind een sterk beperkt voedingspatroon heeft, bijvoorbeeld door allergieën of door een eetprobleem. Als je kind te vroeg geboren is. Daar gelden eigen afspraken voor. In al die gevallen geldt: stel de vraag gewoon. Huisartsen en jeugdartsen krijgen hem vaak, en ze vinden het geen rare vraag. Een waarde laten bepalen Soms wordt er bij een kind een vitamine D-waarde bepaald. Dat gebeurt op verzoek van een arts en met een reden. Wat gemeten wordt is de opslagvorm die in de lever ontstaat, en die waarde beweegt bovendien door het jaar heen. Wat zo'n uitslag betekent, is een gesprek met degene die de bepaling heeft aangevraagd. Ga daar niet zelf op sturen aan de hand van een tabel op internet. In het laatste deel van deze reeks maak ik het praktisch: wat je als ouder gewoon zelf kunt doen, zonder dat er iets van moet. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
Learn moreVitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we waarom vitamine D bij kinderen om opbouw gaat en niet om onderhoud. In dit deel kijken we naar de twee plekken waar het vandaan komt: het bord en de buitenlucht. Ik begin met de eerlijke kant, want die verklaart het hele onderwerp: via voeding alleen kom je in onze streek niet ver. Dat geldt voor volwassenen, en het geldt net zo goed voor kinderen. De bronnen die echt iets leveren Vette vis is met afstand de rijkste bron. Haring, makreel, zalm en sardines. Eidooier levert mee. Dat is een van de redenen dat ik altijd zeg: laat ze het hele ei eten en niet alleen het wit. Volle zuivel en roomboter leveren een bescheiden hoeveelheid. Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn in Nederland al decennia verrijkt met vitamine D. Dat was een bewuste keuze vanuit de volksgezondheid, juist met het oog op kinderen, en het telt dagelijks mee. Verrijkte plantaardige dranken en sommige ontbijtproducten. Of ze verrijkt zijn, staat op de verpakking. Bij ongezoete en biologische varianten is dat lang niet altijd het geval. Paddenstoelen die aan UV-licht zijn blootgesteld bevatten vitamine D, al is dat de D2-vorm, die minder doeltreffend is dan de D3-vorm uit dierlijke bronnen. Veel verder gaat het rijtje niet. Groente, fruit, brood en vlees leveren op dit punt vrijwel niets, hoe goed ze verder ook zijn. Waarom dit rijtje bij kinderen lastig is Kijk je naar dat rijtje door de ogen van een gemiddeld gezin, dan zie je het probleem meteen. Vette vis is precies het product dat de meeste kinderen niet uit zichzelf kiezen. Lever staat nergens meer op het menu. En veel gezinnen zijn, met goede bedoelingen, overgestapt op magere zuivel en minder boter. Dat is geen verwijt aan ouders. Het laat alleen zien waarom de zon voor kinderen in de praktijk de hoofdbron is, en waarom er in Nederland een officiële richtlijn voor bestaat. Vis op tafel krijgen zonder strijd Omdat vis hier de rijkste bron is, een paar dingen die in de praktijk werken. Niet als lijstje dingen die moeten, maar als ideeën. Begin met de milde soorten. Zalm en gerookte makreel zijn voor veel kinderen toegankelijker dan haring. Verstop hem in iets bekends. Zalm door de pasta, gerookte makreel door een omelet, tonijn of makreel door een salade met veel mayonaise. Vissticks tellen gewoon mee, al is de vis erin meestal mager en levert hij daarmee minder dan vette vis. Het is een prima opstapje. Laat ze helpen. Kinderen eten eerder iets wat ze zelf op de bakplaat hebben gelegd. Blijf het aanbieden zonder er een strijd van te maken. Smaak ontwikkelt zich door herhaalde blootstelling, en dat heeft vaak meer keren nodig dan ouders denken. En dan de zon De tweede bron, en bij kinderen in de praktijk de grootste. In de huid zit een stof uit de cholesterolstofwisseling, en als daar UV-B-licht op valt, ontstaat daaruit vitamine D3. Kinderen hebben daarbij een voordeel dat vaak over het hoofd gezien wordt: een jonge huid is dun en maakt vitamine D efficiënt aan. Met de jaren neemt dat vermogen af, maar in de kindertijd werkt dat systeem op zijn best. Buitenspelen is dus niet alleen leuk, het is ook de meest directe route naar deze vitamine. Wat de aanmaak beïnvloedt Het seizoen. In Nederland staat de zon van november tot en met maart zo laag dat er praktisch geen aanmaak plaatsvindt, hoe helder de dag ook is. In de zomermaanden staat hij hoog genoeg. Glas. Glas laat UV-B vrijwel niet door. Spelen bij een zonnig raam levert op dit punt niets op. Kleding. Hoe meer huid bedekt is, hoe kleiner het oppervlak waarop de aanmaak plaatsvindt. Huidtype. Een kind met een donkere huid heeft ongeveer tien keer zo lang nodig om dezelfde hoeveelheid aan te maken als een kind met een lichte huid. Dat is een van de redenen dat de officiële richtlijn daar apart aandacht aan besteedt. Zonnebrand en vitamine D: hoe zit dat nou Dit is de vraag die ouders mij het vaakst stellen, en ik vind het belangrijk om daar heel duidelijk in te zijn. Ja, zonnebrandmiddel houdt UV tegen, en daarmee ook een deel van de aanmaak van vitamine D. Dat is immers precies waar het voor gemaakt is. En nee, dat is geen reden om een kind onbeschermd in de felle zon te laten spelen. Een kinderhuid is dunner en gevoeliger dan die van een volwassene, en verbranden op jonge leeftijd is iets wat je echt wilt voorkomen. Bescherming gaat hier voor. Het gaat bij vitamine D ook helemaal niet om lang en fel zonnen. Korte, gewone blootstelling bij het buitenspelen doet al het werk, en het lichaam heeft bovendien een eigen rem: bij voortgaande blootstelling schakelt de huid zelf over, zodat er niet eindeloos wordt doorgeproduceerd. Mijn praktische lijn: laat ze gewoon elke dag buitenspelen, en gebruik in de felle zon of bij langer buiten zijn gewoon bescherming zoals je dat altijd al deed. Dat zijn geen tegengestelde adviezen. Hoe een gewone dag eruit kan zien Om het tastbaar te maken, een doodgewone dag waarop dit onderwerp zonder moeite goed staat. Geen bijzondere producten, geen gedoe: Ontbijt: volle yoghurt met fruit, of een boterham met roomboter en een gekookt ei. Naar school: lopend of op de fiets, ook als het grijs is. Lunch: brood met kaas of met geprakte makreel uit blik. Na school: een uur buiten. Rennen, klimmen, op de fiets, wat dan ook. Avondeten: twee keer per week vis, en een scheut olijfolie over de groente. Dat is geen programma en geen dieet. Het is gewoon een dag waarin de twee bronnen, bord en buitenlucht, alle twee voorkomen. En dat is eerlijk gezegd het grootste deel van het verhaal. Waarom D2 en D3 niet hetzelfde zijn Een onderscheid dat in het bronnenrijtje verstopt zit en dat de moeite waard is om te kennen, zeker als je etiketten leest. Vitamine D2 komt uit planten en schimmels, zoals paddenstoelen en gist. Vitamine D3 komt uit dierlijke bronnen, en het is ook de vorm die de huid zelf maakt. Die twee zijn niet gelijkwaardig: D3 is aanzienlijk doeltreffender in het op peil brengen van de vitamine D-status, omdat hij beter wordt vastgehouden en langer beschikbaar blijft. Op etiketten staan ze soms onder hun officiële naam: ergocalciferol is D2, cholecalciferol is D3. Eet je gezin volledig plantaardig, dan is het goed om te weten dat er tegenwoordig ook plantaardige D3 bestaat, gewonnen uit korstmos. Welk product bij een kind past, blijft een vraag voor het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek. Vet erbij hoort erbij Tot slot een punt dat voor alle bronnen geldt. Vitamine D is vetoplosbaar en reist mee op het vet in de maaltijd. Een kind dat vrijwel vetloos eet, haalt minder uit dezelfde bronnen. Dat is een van de redenen waarom ik bij kinderen niet automatisch voor de magerste variant kies. Volle yoghurt, roomboter op brood, een scheut olijfolie over de groente, de dooier gewoon meegeten. Kinderen zijn in de groei en hebben vet nodig, en voor deze vitamine is het bovendien het vervoermiddel. In het volgende artikel kijken we naar wat de officiële richtlijn in Nederland zegt, en wie je het vraagt. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
Learn moreVitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt
◷ 7 min leestijd Vitamine D is een van de weinige onderwerpen waar ouders bijna allemaal mee in aanraking komen. Bij het consultatiebureau komt het ter sprake, in de apotheek staan er flesjes, en op het schoolplein hoor je er van alles over. Dat roept vragen op, en die zijn terecht. In deze reeks leg ik uit wat vitamine D in een groeiend lichaam doet, waar het vandaan komt en wat je er als ouder praktisch mee kunt. Wat ik niet doe, en dat zeg ik meteen aan het begin: ik geef geen doseringsadvies voor kinderen. Dat hoort bij het consultatiebureau, de jeugdarts of je huisarts, en nergens anders. Zij kennen jouw kind en de officiële richtlijn, en ik niet. Wat vitamine D eigenlijk is De naam is een beetje misleidend, want vitamine D gedraagt zich in je lichaam meer als een hormoon dan als een vitamine. Een vitamine is per definitie iets wat je lichaam niet zelf kan maken. Vitamine D maak je wel zelf, in je huid, onder invloed van zonlicht. En zodra hij is omgebouwd tot zijn actieve vorm, reist hij door het bloed en geeft hij op allerlei plekken instructies af. Er zijn inmiddels receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende typen cellen en weefsels. Dat verklaart waarom je hem in zoveel verschillende verhalen tegenkomt. De hoofdtaak: bepalen hoeveel calcium er binnenkomt De belangrijkste taak van vitamine D is het regelen van de calcium- en fosforhuishouding. En dan niet door zelf calcium te leveren, maar door te bepalen hoeveel ervan uit de voeding wordt opgenomen. De getallen zijn opvallend. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan loopt de opname van calcium uit de voeding op tot ongeveer dertig tot veertig procent, en die van fosfaat tot zo'n tachtig procent. Is er minder, dan zakt de calciumopname naar ergens tussen de tien en vijftien procent. Je kunt het zien als een bouwplaats. Calcium is de steen, en vitamine D is degene die bij de poort bepaalt hoeveel steen er naar binnen mag. Lever je nog zoveel stenen aan, als die poort maar op een kier staat, komt er weinig binnen. Waarom dat bij kinderen anders ligt dan bij volwassenen En hier komt het verschil met een volwassen lichaam. Bij een volwassene gaat het om onderhoud. Bot wordt voortdurend afgebroken en weer opgebouwd, en het doel is om die balans in evenwicht te houden. Bij een kind gaat het niet om onderhoud maar om opbouw. Er moet daadwerkelijk nieuw skelet bij: botten worden langer, dikker en zwaarder. Dat gebeurt onder meer in de groeischijven, de zones aan de uiteinden van de lange botten waar nieuw weefsel wordt aangelegd en daarna wordt gemineraliseerd. Die opbouw vraagt gewoon meer materiaal dan onderhoud, en dus meer calcium en fosfor, en dus ook een goed werkende poort. Dat is de hele reden dat dit onderwerp bij kinderen zo veel aandacht krijgt en waarom er voor hen eigen richtlijnen bestaan. De botmassa die in de jeugd wordt opgebouwd Er is nog een reden waarom deze periode telt, en die vind ik zelf het interessantst. De hoeveelheid botmassa die iemand in zijn leven opbouwt, wordt voor een flink deel in de kindertijd en de puberteit neergezet. Ergens in de jonge volwassenheid bereikt iemand zijn hoogste punt, en daarna gaat het meer om behouden dan om opbouwen. Dat betekent dat de jaren waarin een kind groeit ook de jaren zijn waarin die basis gelegd wordt. Dat is geen reden om er zenuwachtig van te worden, want kinderen bouwen die basis grotendeels gewoon op door normaal te eten, te spelen en buiten te zijn. Het is wel de reden dat voeding en beweging in deze fase echt iets doen. Belasting speelt daarbij een hoofdrol. Botweefsel reageert op de krachten die erop werken: rennen, springen, klimmen, van een muurtje af springen. Wat kinderen van nature het liefste doen, is precies de prikkel die hun skelet nodig heeft. Dat is wel zo prettig. Waarom de eerste jaren apart genoemd worden Er is een reden dat juist bij de allerjongsten zo vroeg over dit onderwerp begonnen wordt. Een baby groeit in het eerste jaar sneller dan in welke periode daarna ook, en legt in die tijd de eerste botstructuur aan. Tegelijk zijn de twee bronnen die we in deze reeks bespreken bij een baby allebei beperkt. Buiten spelen in de zon is er nog niet bij, en een jonge huid hoort sowieso uit de felle zon te blijven. En de voeding bestaat in die periode uit melk, waarin de hoeveelheid vitamine D bescheiden is. Dat is precies waarom het consultatiebureau dit uit zichzelf ter sprake brengt en er een eigen advies voor bestaat. Het is geen alarm, het is gewoon de logische plek waar een richtlijn nodig is. En dan de groeispurt van de puberteit De tweede periode waarin er veel gebeurt is de puberteit. Dan wordt er in een paar jaar tijd een flink deel van de uiteindelijke botmassa neergezet, en de vraag naar bouwmateriaal is in die jaren hoog. Wat er in die fase tegelijk gebeurt, herkennen veel ouders: het eetpatroon wordt onregelmatiger, zuivel wordt soms vervangen door frisdrank of een plantaardige drank die niet verrijkt is, en de tijd buiten wordt korter omdat er een scherm bij is gekomen. Ik noem dat niet om er zwaar aan te tillen, want pubers zijn pubers en dat hoort erbij. Het is wel de fase waarin een beetje aandacht voor het bord en voor tijd buiten precies op het goede moment komt. Spieren, afweer en celdeling Naast botten komt vitamine D nog op een paar andere plekken langs die in een groeiend lichaam relevant zijn. Hij doet mee in de normale werking van spieren, en dat loopt via diezelfde calciumhuishouding, want een spier spant aan doordat er calcium de spiercel in stroomt en ontspant doordat het er weer uit gepompt wordt. Hij speelt een rol in de normale celdeling, iets wat in een groeiend lichaam dag en nacht gebeurt. En hij is betrokken bij het normaal functioneren van het afweersysteem. Dat laatste is de reden dat dit onderwerp in de winter ook vaak langskomt. Daar wil ik meteen bij zeggen: dat een stof meedoet in de normale werking van het afweersysteem, is iets anders dan de belofte dat een kind er minder vaak ziek van wordt. Dat zijn twee verschillende uitspraken, en de tweede doe ik niet. Hoe vitamine D bruikbaar wordt Tot slot nog even de route, want die verklaart een paar praktische dingen in de volgende artikelen. Vitamine D komt binnen via de huid of via de darm, en in beide gevallen kan het lichaam er in die vorm nog niets mee. Er zijn twee verbouwingen nodig. De eerste gebeurt in de lever, en daar ontstaat de opslagvorm die ook gemeten wordt bij een bloedbepaling. De tweede gebeurt in de nieren, en daar ontstaat de actieve vorm. Die tweede stap wordt streng geregeld, op basis van wat het lichaam op dat moment nodig heeft. Er zit dus een flinke buffer tussen voorraad hebben en actief inzetten. En voor beide verbouwingen zijn meewerkers nodig, waaronder magnesium. Een breed en gevarieerd bord staat dus niet los van dit onderwerp. In het volgende artikel kijken we naar waar vitamine D voor kinderen vandaan komt: van hun bord en van buiten spelen. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
Learn moreVitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat er bij het ouder worden verandert rond vitamine D, wat je bord kan leveren en wat je zelf kunt doen. In dit laatste deel gaat het over de keuze: waar let je op als je je basis breder wilt maken? Even terughalen waar het om draait Drie dingen schuiven tegelijk. Je huid wordt dunner en maakt minder vitamine D aan uit dezelfde hoeveelheid zon. Je komt vaak minder buiten, en achter glas telt niet mee. En de omzetting in je lever en je nieren verloopt geleidelijk anders. Daar komt bij dat de zon in Nederland van november tot en met maart te laag staat voor aanmaak, en dat voeding alleen in onze streek niet ver komt. Dat samen verklaart waarom dit onderwerp in deze levensfase standaard langskomt, en waarom de Gezondheidsraad voor een aantal groepen, waaronder vrouwen vanaf vijftig en iedereen vanaf zeventig jaar, extra vitamine D adviseert. De stof waar het om gaat: vitamine D3 De vorm die je huid zelf maakt en die ook in vette vis en eidooier zit, heet cholecalciferol, oftewel vitamine D3. De plantaardige variant uit paddenstoelen en gist is vitamine D2, en die is minder doeltreffend in het op peil brengen van je vitamine D-status. Als je kiest, is D3 daarom de logische vorm. Wat vitamine D in je lichaam doet De bijdragen van vitamine D die wetenschappelijk zijn vastgesteld, in gewone taal: Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding.1 Vitamine D draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed.1 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten.2 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit.3 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking.4 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem.5 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling.6 Die eerste drie horen in deze levensfase bij elkaar: vitamine D bepaalt hoeveel calcium er binnenkomt, en botten en gebit komen daar rechtstreeks uit voort. Dat de spierwerking er ook in staat, past precies bij het verhaal over onderhoud uit het eerste artikel. Waar je op let bij een etiket De vorm. Staat er D3 of cholecalciferol? Of staat er alleen vitamine D, zonder meer? De drager. Vitamine D is vetoplosbaar, dus hij komt het beste mee als hij in een vet is opgelost. Olijfolie is daar een prettige keuze voor. De eenheid. Microgram of internationale eenheden? Eén microgram komt overeen met 40 internationale eenheden. De dagdosering. Hoort het getal bij één capsule of bij twee of drie? De hulpstoffen. Een korte lijst zegt meestal meer dan een mooie voorkant. ScKIN Vitamin D+ Die vitamine D3 waar deze reeks over ging, dat is bij ons Vitamin D+. Eén capsule per dag levert 75 microgram cholecalciferol, oftewel 3000 internationale eenheden, opgelost in olijfolie. Verder zit er niets in: alleen de vitamine, de olijfolie en de capsulewand. Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en aan een sterk gebit, draagt bij aan een normale spierwerking en aan het normale functioneren van het immuunsysteem, en draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding.1,2,3,4,5 Dat we voor olijfolie kozen is een bewuste keuze geweest. Vitamine D3 is vetoplosbaar en een vetmatrix is precies wat hij nodig heeft om goed mee te komen. Juist in deze levensfase, waarin mensen nogal eens magerder gaan eten, vind ik dat een prettige eigenschap. Neem hem desondanks tijdens of vlak na de maaltijd, dan lift hij nog eens extra mee op het vet in je eten. Bekijk Vitamin D+ Waar je bij dit product op let Eén capsule per dag, tijdens of vlak na de maaltijd. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Tel op wat je verder gebruikt. Zit er al vitamine D in je multivitamine, in levertraan of in een botproduct, kijk dan naar het geheel in plaats van naar één product. Niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar. Raadpleeg een deskundige bij zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik of ziekte, en zeker als er iets speelt met je nieren, je lever of je bijschildklier. Een waarde laten bepalen: wat dat wel en niet zegt Steeds meer mensen laten hun vitamine D-waarde bepalen, en in deze levensfase gebeurt dat vaker omdat er toch al bloed geprikt wordt. Dat kan nuttig zijn, mits je weet wat je leest. Wat gemeten wordt, is de opslagvorm die in je lever ontstaat, en niet de actieve vorm die het werk doet. Die waarde beweegt bovendien door het jaar heen: in september ziet hij er anders uit dan in maart. Wat zo'n uitslag voor jou betekent, is bij uitstek een gesprek met degene die de bepaling heeft aangevraagd. Ik zie te vaak dat mensen zelf gaan sturen op een getal uit een tabel op internet, en dat is precies de manier waarop het misgaat. Neem dat briefje met al je supplementen erbij, dan heb je in één gesprek een antwoord dat echt over jou gaat. Vitamine D werkt niet alleen Twee stoffen horen hier nog bij. Magnesium doet mee in de stappen waarin vitamine D wordt omgezet naar de vorm die je lichaam kan gebruiken, dus een brede basis aan mineralen staat niet los van dit onderwerp. En vitamine K2 speelt een rol bij waar calcium in je lichaam terechtkomt. Gebruik je bloedverdunners, dan is vitamine K altijd een onderwerp om eerst met je arts te bespreken. En niet te vergeten: beweging. Vitamine D zorgt dat er calcium binnenkomt, en belasting zorgt dat je lichaam er iets mee doet. Die twee samen zijn sterker dan elk van de twee apart. Tot slot Wat ik mensen in deze fase het liefst meegeef, is dat er veel meer te onderhouden valt dan vaak gedacht wordt. Je botten en je spieren reageren op wat je ze geeft en op wat je ze vraagt, ook op je zestigste en ook op je zeventigste. Begin klein. Wandelschoenen bij de deur, twee keer vis per week, een scheut olijfolie over je groente en elke dag een keer echt naar buiten. Dat is het soort verandering dat blijft hangen, en opgeteld over een jaar doet dat meer dan welk plan voor drie weken ook. 1 Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed. 2 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 3 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit. 4 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. 5 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. 6 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar. Raadpleeg bij zwangerschap, lactatie, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Lees ook Vitamine D bij het ouder worden: wat er in je huid en je lichaam verandert Vitamine D bij het ouder worden op je bord: de bronnen en het vet erbij Vitamine D bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen
Learn more


