◷ 6 min leestijd
In het eerste deel van deze reeks keken we naar wat jodium in je lichaam doet: als bouwsteen van schildklierhormoon, als beschermer van de vetten in je celmembranen, en via dat hormoon in je energiehuishouding, je zenuwstelsel en je huid. Vandaag kijken we naar waar het in je voeding zit. En dat is een opvallend smalle hoek, dus dit is een artikel om echt even te lezen.
Voeding uit de zee: de natuurlijke bron
Zeewater bevat dit mineraal, en alles wat in de zee leeft, neemt het op. Daarmee is voeding uit de zee de meest natuurlijke bron die er is.
Zeevis zoals kabeljauw, schelvis, haring, makreel en zalm levert een stevige bijdrage. Schelpdieren zoals mosselen en oesters eveneens, en die brengen tegelijk zink, koper, ijzer en selenium mee. In deel één bespraken we dat precies dat groepje mineralen hersenselectief is en in dezelfde processen samenwerkt. Dat maakt vis en schelpdieren in dit verhaal het meest complete wat er op je bord kan liggen.
Mijn vaste lijn: twee keer per week vis, waarvan minstens één keer vette vis. Niet omdat het moet, maar omdat je er in één keer een heel rijtje stoffen mee binnenhaalt.
Zeewier: de rijkste bron, en de meest onvoorspelbare
Zeewier is met afstand de rijkste bron die er bestaat, en dat is tegelijk de reden om er bewust mee om te gaan. De verschillen tussen soorten zijn enorm.
Nori, het blad waar sushi in gerold wordt, zit aan de bescheiden kant en is goed in te passen in een gewone week. Wakame, het wier uit de miso-soep, zit daarboven. Kombu, het dikke blad dat in Japanse bouillon gebruikt wordt, is de uitschieter en kan zoveel leveren dat je met een enkel gerecht ruim boven de dagelijkse referentie uitkomt. Daarom kook je kombu in de Japanse keuken mee en haal je het er daarna uit.
Praktisch: nori en wakame met regelmaat gebruiken is prima en lekker. Gedroogd kelp- of kombupoeder als dagelijkse schep door je eten is iets waar ik niet enthousiast over ben, want je weet niet wat je binnenkrijgt.
Zuivel en eieren
In Nederland zijn zuivel en eieren voor veel mensen de stilste en grootste bron. Dat komt doordat er in veevoer jodium wordt toegevoegd en doordat de melkwinning met jodiumhoudende reinigingsmiddelen werkt. Melk, yoghurt, kwark en kaas dragen daardoor dagelijks bij, en eieren eveneens.
Dat is relevant om te weten op het moment dat je zuivel uit je eetpatroon haalt, bijvoorbeeld bij een overstap naar plantaardig. Dan verdwijnt er een bron die je er niet bewust in had gezet. Plantaardige melkalternatieven bevatten dit mineraal in principe niet, tenzij het is toegevoegd, en dat staat op het pak.
Brood met bakkerszout
Dit is het punt waar in Nederland het meeste misverstand over bestaat. Aan zout dat bakkers gebruiken, wordt jodium toegevoegd. Daardoor is brood hier jarenlang een van de belangrijkste bronnen geweest, voor veel mensen zonder dat ze het wisten.
Wat je dan ook moet weten: dat geldt voor brood, en niet automatisch voor alles wat op brood lijkt. Bij ambachtelijke bakkers, bij speciale broden en bij veel buitenlandse producten wordt niet altijd gejodeerd zout gebruikt. En wie weinig brood eet, bijvoorbeeld in een koolhydraatarm patroon, mist die bron grotendeels.
Het zout in je eigen keukenkastje
Hier maken heel veel mensen een keuze zonder dat ze beseffen wat de gevolgen zijn. Gewoon gejodeerd keukenzout levert dit mineraal. Zeezout, Himalayazout en fleur de sel in principe niet, of in zulke kleine hoeveelheden dat het niet meetelt. Dat klinkt tegenstrijdig bij een zout dat uit de zee komt, en de reden is simpel: bij het drogen en zuiveren verdwijnt het grootste deel ervan.
Dus: ben je overgestapt op zeezout omdat het natuurlijker voelt, eet je weinig brood en nauwelijks zuivel of vis, dan heb je in één beweging drie bronnen uit je dag gehaald. Dat is precies het patroon dat ik in de praktijk regelmatig tegenkom bij mensen die juist heel bewust bezig zijn.
Stoffen die de opname in de klier dwarszitten
Er zijn plantenstoffen die de opname van dit mineraal in de schildklier in de weg zitten. Je vindt ze in de koolfamilie, dus in boerenkool, broccoli, witte kool, spruiten en bloemkool, en ook in soja, gierst en lijnzaad.
Voordat je nu je broccoli laat staan: dat is niet nodig, en ik zou het ook niet doen. Deze stoffen spelen pas een rol bij hele grote hoeveelheden rauwe kool in combinatie met een smalle aanvoer van jodium. Verhitten vermindert het effect aanzienlijk. Een gewone portie gestoomde broccoli naast een bord met voldoende bronnen is geen enkel probleem. Alleen bij liters rauwe koolsmoothies per week is het iets om bij stil te staan, en dan nog is het verstandiger om naar het hele patroon te kijken.
Een dag op je bord, concreet
- Ontbijt: volle yoghurt of kwark met noten en fruit, of twee eieren met een snee brood.
- Lunch: brood met kaas en een gekookt ei, of een salade met sardines uit blik en een blad nori erbij verkruimeld.
- Diner: twee keer per week vis of mosselen, de andere dagen vlees, gevogelte of peulvruchten met flink wat groente.
- In de keuken: gejodeerd keukenzout voor het gewone koken, en je mooie zeezout voor de smaak op het bord.
Dat laatste is misschien de makkelijkste aanpassing in dit hele artikel, en bijna niemand denkt eraan.
Als je plantaardig eet
Zonder vis, zuivel en eieren wordt deze hoek smal. Dan blijven zeewier en gejodeerd zout als bronnen over, plus eventueel verrijkte plantaardige producten. Zeewier is dan echt het antwoord, met de nuance van hierboven: nori en wakame met regelmaat, en voorzichtig met kombu en kelppoeder.
Eet je volledig plantaardig, dan is dit een onderwerp om een keer met een therapeut of diëtist langs te lopen in plaats van op gevoel te doen. Niet omdat het niet kan, wel omdat het bij deze stof op bronnen aankomt.
In het volgende deel kijken we naar de hoeveelheden: wat gebruikelijk is, waar de bovengrens ligt en in welke periodes de behoefte verandert.
Wat bereiding en bewaren doen
Tot slot nog iets praktisch over de keuken. Dit mineraal is vluchtiger dan de meeste andere, en dat betekent dat er bij lang en heet bereiden iets van verloren gaat. Bij koken in water verdwijnt een deel naar het kookwater, dus bij een soep of een stoofpot houd je meer over dan wanneer je het water weggooit.
Ook bij gejodeerd zout is dat het geval. Strooi je het aan het eind over je gerecht in plaats van het een uur mee te laten koken, dan blijft er meer van bewaard. En bewaar je zout droog en gesloten, want vocht en licht helpen niet mee.
Dat is geen reden om anders te gaan koken. Het is wel een reden om gejodeerd zout aan tafel te gebruiken in plaats van alleen in de pan, en om soepen en stoofpotten vaker op het menu te zetten. Dat zijn twee aanpassingen die niets kosten en niemand merkt.
Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.




