◷ 6 min leestijd
Nou, als er een levensfase is waar veel misverstanden over bestaan, dan is het de menopauze. Heel veel vrouwen denken bij dat woord meteen aan opvliegers, en dat is ook logisch, want dat is nou eenmaal het bekendste beeld. Maar in mijn werk als orthomoleculair therapeut zie ik eigenlijk elke keer weer dat de overgang veel breder is dan dat ene ding. Het is een periode waarin je hele lichaam zich opnieuw aan het instellen is, van je botten tot je stemming, en van je energie tot je huid.
Ik wil je in dit eerste artikel graag meenemen in wat er eigenlijk gebeurt. Niet om je bang te maken, integendeel. Juist als je begrijpt wat er onder de motorkap speelt, ga je er heel anders mee om. Dan zie je die ene lastige week niet als iets wat mis is, maar als een fase die bij een groter geheel hoort.
De overgang is een verschuiving, geen knop die omgaat
Laten we bij het begin beginnen. We noemen het de menopauze, maar eigenlijk is dat het officiele moment: twaalf maanden achter elkaar geen menstruatie. De jaren daarvoor, de perimenopauze, zijn vaak het meest bewogen. In die periode gaan je eierstokken geleidelijk minder oestrogeen maken, en daalt ook je progesteron. En dat gaat niet netjes in een rechte lijn naar beneden, maar met pieken en dalen. Die schommeling is nou juist wat veel vrouwen voelen.
Oestrogeen en progesteron regelen veel meer dan alleen je cyclus. Oestrogeen speelt bijvoorbeeld een rol bij je botdichtheid, bij de doorbloeding van je hersenen, bij hoe je huid haar vocht vasthoudt en bij je humeur. Progesteron heeft juist een rustgevende kant. Als die twee gaan dalen en ondertussen ook nog schommelen, dan merk je dat op allerlei plekken tegelijk. En dat verklaart waarom de overgang zo'n breed palet aan dingen kan geven, van slechter slapen tot een wat wisselende stemming.
En dan is er nog testosteron
Wat veel mensen niet weten, is dat vrouwen ook testosteron hebben, en dat dat hormoon in deze fase meedaalt. Testosteron heeft bij vrouwen te maken met je libido, je spiermassa en je energie. Dus als je merkt dat je spieren wat sneller inzakken of dat je motivatie anders aanvoelt, dan hoort dat gewoon bij het plaatje. Het is geen falen van jouw kant, het is biologie.
Waarom stress hierin zo'n grote rol speelt
Dit is misschien wel het belangrijkste stuk, en het wordt het vaakst overgeslagen. Boven je nieren zitten twee kleine klieren, je bijnieren, en die maken je stresshormoon cortisol. Cortisol is op zichzelf niet slecht, sterker nog, je hebt het elke ochtend nodig om wakker en alert te worden. Vroeger was cortisol er voor als er een tijger achter je aan zat: even alles op scherp, klaar om te rennen. Het punt is dat we tegenwoordig eigenlijk de hele dag het gevoel hebben dat er een tijger achter ons aan zit. De mail, de deadlines, de zorg voor iedereen om je heen.
En hier komt een mooi, en tegelijk lastig, mechanisme. Je lichaam maakt progesteron en cortisol voor een deel uit dezelfde grondstof. Als je langdurig veel cortisol moet aanmaken omdat je continu aanstaat, dan gaat dat ten koste van je progesteron. Precies in de fase waarin je progesteron toch al aan het dalen is. Zo kan stress de hormonale verschuiving van de overgang eigenlijk versterken. Daarom zeg ik altijd: als je in deze periode iets aan je stress kunt doen, dan doe je meteen iets aan je hormonen.
De lopende band van je bloedsuiker
Nog zo'n radar die meedraait, is je bloedsuiker. Je moet je dat voorstellen als een lopende band die de hele dag doorloopt. Eet je iets met veel snelle suikers, dan schiet je bloedsuiker omhoog, en daarna net zo hard weer naar beneden. In dat dal krijg je weer trek, vaak juist in iets zoets, en zo blijf je de hele dag heen en weer gaan tussen piek en dal. Om die suiker te verwerken maakt je lichaam insuline aan, en veel insuline vraagt op zijn beurt weer veel van je lichaam. Het kost energie, en het werkt ontstekingsbevorderend.
In de overgang wordt je lichaam gevoeliger voor dit hele proces. Een stabiele bloedsuiker is daarom een van de meest onderschatte dingen die je in deze fase voor jezelf kunt doen. En het fijne is: daar heb je zelf best veel invloed op, gewoon met hoe je je maaltijden samenstelt. Daar ga ik in het volgende artikel praktisch op in.
Je botten vragen in deze fase om aandacht
Oestrogeen heeft ook een beschermende rol voor je botten. Als het gaat dalen, verschuift de balans tussen botopbouw en botafbraak, en gaat de afbraak wat sneller. Dat is een van de redenen dat er in en na de overgang meer aandacht naar je botten mag. Nou is dat geen reden tot paniek, maar wel een reden om er bewust mee bezig te zijn. En daar spelen een paar voedingsstoffen een duidelijke rol in.
Calcium is de bekende, dat is letterlijk bouwmateriaal voor je botten. Maar calcium kan zijn werk alleen goed doen met vitamine D erbij, want vitamine D helpt je lichaam om het calcium uit je voeding op te nemen. En dan is er nog vitamine K2, dat een rol speelt bij het op de juiste plek krijgen van dat calcium, namelijk in je botten. Ook magnesium hoort in dit rijtje thuis, want het draagt bij aan het behoud van sterke botten. Je ziet het al: het is nooit een enkele stof, het is altijd een samenspel.
Bouwstoffen als meewerkers
Dat brengt me bij iets wat de rode draad is in mijn vak, de kPNI. Je lichaam werkt niet met losse stoffen, maar met processen waarin heel veel stoffen tegelijk meedoen. Vitaminen en mineralen zijn in dat geheel de meewerkers, de cofactoren. Ze maken de processen mogelijk. Neem je energiehuishouding: het hele B-complex draait daarin mee, en die B-vitaminen dragen dus bij aan een normale energiestofwisseling en helpen vermoeidheid te verminderen. Magnesium doet daar ook aan mee.
Het punt dat ik wil maken is dit: in een fase waarin je lichaam extra hard aan het werk is om zich opnieuw in te stellen, vraagt het ook wat meer van die meewerkers. Niet als wondermiddel, maar als basis. En die basis leg je in de eerste plaats met je voeding.
Wat ik je wil meegeven
De belangrijkste boodschap van dit artikel: de overgang is geen losstaand ding dat alleen over opvliegers gaat. Het is een verschuiving die je hele lichaam raakt, en waarin je hormonen, je stress, je bloedsuiker en je botten allemaal met elkaar in gesprek zijn. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar het is eigenlijk juist goed nieuws. Want het betekent dat je op heel veel plekken tegelijk invloed hebt, gewoon met de keuzes die je elke dag maakt.
In het volgende artikel word ik concreet en loop ik met je langs de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken in deze fase. Praktisch, behapbaar, en zonder dat je je leven hoeft om te gooien.
