◷ 6 min leestijd
Nou, misschien herken je dit wel. Je voelt je een tijdlang niet helemaal jezelf. De ene week zit je lekker in je vel en de andere week is alles net even te veel, je slaapt onrustiger, je bent sneller geraakt, en je huid of je stemming lijkt een eigen leven te leiden. Vaak wordt er dan al snel naar de hormonen gewezen, en dat is ook niet gek, want hormonen sturen ontzettend veel aan in je lichaam. Maar wat ik vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI steeds weer zie, is dat we naar hormonen kijken alsof het losse knoppen zijn die je even bijstelt. En zo werkt het eigenlijk niet.
Daarom wil ik je in dit artikel meenemen in iets wat vaak wordt overgeslagen: hormonale onrust begint zelden bij de hormonen zelf. Ze zijn meestal het gevolg, en niet de oorzaak. En als je snapt waar die onrust dan wél vandaan komt, wordt een heleboel ineens logischer.
Hormonen werken als een systeem, niet als losse knoppen
Je hebt niet één hormoon dat je humeur regelt en één dat je energie regelt en daar los van nog eentje voor je slaap. Ze praten allemaal met elkaar. Je schildklier, je bijnieren waar je stresshormoon vandaan komt, en je geslachtshormonen zoals oestrogeen en progesteron zitten in hetzelfde netwerk. En dat netwerk wordt aangestuurd vanuit je hersenen.
Je moet je dat voorstellen als een bedrijf. Bovenin zit de hypothalamus, dat is degene die besluit dat er iets moet gebeuren. Die geeft het door aan de manager, de hypofyse, en die bepaalt hoe de opdracht wordt uitgevoerd. En helemaal onderaan zitten de uitvoerders, bijvoorbeeld je bijnieren of je schildklier, die het werk doen. Zit er ergens in die lijn ruis, dan merk je dat verderop in het hele bedrijf. Dat is precies waarom hormonale onrust zich zo breed kan laten voelen, van je slaap tot je stemming tot je huid.
De thermostaat in je lijf
Het mooie is dat je lichaam dit systeem heel slim in balans houdt, met een soort ingebouwde thermostaat. Als er een hormoon wordt aangemaakt, komt een deel daarvan later weer terug bij de hersenen, en dat is meteen het signaal om te stoppen. Vergelijk het met de verwarming thuis: wordt het warm genoeg in de kamer, dan slaat de thermostaat vanzelf af. Zo houdt je lichaam alles keurig tussen de lijntjes.
Zolang die thermostaat goed werkt, kun je prima tegen een stootje. Een drukke week, een korte nacht, een spannende periode, je lichaam vangt het op en komt daarna weer in balans. Sterker nog, af en toe wat spanning is juist gezond, het houdt het systeem soepel. Het gaat pas wringen als de druk niet meer weggaat.
De vergeten oorzaak: aanhoudende spanning
En daar zit hem vaak de kneep. Als je heel lang achter elkaar in de hoogste versnelling staat, blijft je lichaam stresshormoon aanmaken. In het begin ga je daar goed op, je bent alert en je komt in beweging. Maar op een gegeven moment worden je cellen als het ware een beetje doof voor dat signaal. De hersenen blijven opdracht geven, het lichaam blijft aanmaken, en toch komt het niet meer goed aan. Wat je dan merkt is niet meer energie, maar juist het omgekeerde: je wordt moe van stress in plaats van scherp.
Ik vind dat een belangrijk punt om te benoemen, omdat mensen vaak denken dat er iets kapot is. Dat is niet zo. Je lichaam doet precies wat het hoort te doen, alleen krijgt het te weinig ruimte om te herstellen. En zolang die stresskant vol aan staat, gaat de rest van het systeem mee wiebelen. Je stresshormoon en je geslachtshormonen delen namelijk bouwstoffen. Staat de ene as maandenlang op scherp, dan is er minder ruimte voor de andere.
En dan is er nog je bloedsuiker
De tweede grote meespeler die vaak vergeten wordt, is je bloedsuiker. Elke keer dat je iets met veel snelle suikers eet, schiet je bloedsuiker omhoog en daarna weer naar beneden. Die golfbeweging van piek naar dal voel je in je energie en in je stemming, en het hormoon dat die suiker opruimt vraagt op zijn beurt weer het nodige van je lichaam. Als dat de hele dag door heen en weer gaat, is dat een stille vorm van onrust die je hormonale systeem extra belast.
Het fijne is: dit is precies een van de plekken waar je zelf het meeste invloed hebt. Daarover meer in het tweede artikel.
Waar voeding in dit verhaal past
Wat ik hier alvast wil meegeven, is dat je hormonen niet alleen gestuurd worden door hoeveel spanning je hebt, maar ook door of je lichaam de bouwstoffen heeft om al dat werk te doen. Want een hormoon dat wordt aangemaakt, moet ook nog kunnen aankomen op de cel. Dat gaat via receptoren, een soort deurbellen op de buitenkant van je cellen waarop een hormoon aanbelt. En of die deurbel goed werkt, hangt onder andere af van voedingsstoffen.
Zo spelen zink, vitamine C en magnesium een rol in hoe je stresshormoon zijn werk doet. En essentiële vetzuren, de omega 3 die je uit vette vis haalt, zijn belangrijk omdat je celwand daardoor soepel blijft, waardoor die deurbellen beter reageren. Je schildklier, die je verbranding en je temperatuur regelt, heeft weer jodium en selenium nodig om haar hormoon te kunnen maken. En je bloedsuiker wordt mede in balans gehouden met hulp van chroom. Dit zijn geen wondermiddelen, het zijn gewoon de meewerkers waar je lichaam niet zonder kan. En je haalt ze in de eerste plaats uit je voeding.
Wat dit betekent voor jou
De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel: als je je hormonaal onrustig voelt, kijk dan niet alleen naar het hormoon dat toevallig het meest opvalt. Kijk naar het geheel eronder. Hoeveel aanhoudende spanning staat er op je systeem? Hoe stabiel is je bloedsuiker door de dag? En krijgt je lichaam genoeg van de bouwstoffen die het nodig heeft om zijn werk te doen?
Juist omdat het een systeem is, is er ook goed nieuws: je hoeft niet alles tegelijk aan te pakken. Een paar dingen die de druk van de ketel halen, werken door in het hele netwerk. In het volgende artikel loop ik met je langs de leefstijlgewoontes die in mijn ervaring het meeste verschil maken.
