◷ 6 min leestijd
Arganolie is zo'n naam die je overal tegenkomt. In shampoo, in haarmaskers, in gezichtsolie, en er staat dan meestal met grote letters bij dat het uit Marokko komt. Wat het precies is, en waarom er zoveel verschil zit tussen de ene fles en de andere, blijft daarbij vaak in het midden. Ik neem je er graag even in mee. Want als je weet waar arganolie vandaan komt en hoe die gemaakt wordt, begrijp je meteen een stuk beter waarom de ene arganolie zo anders ruikt, kleurt en aanvoelt dan de andere.
De boom achter de olie
Arganolie komt van de arganboom, met de officiële naam Argania spinosa. Die boom groeit vrijwel uitsluitend in het zuidwesten van Marokko, in een gebied tussen ongeveer Agadir, Essaouira en Taroudant dat de Souss-vallei heet. Nergens anders ter wereld groeit hij op grote schaal, en dat is geen toeval. De arganboom is namelijk een echte overlever: hij kan enorm veel droogte hebben, zijn wortels reiken tot tientallen meters de grond in op zoek naar water, en zijn takken zitten vol doorns.
Die bomen worden oud, heel oud. Honderdvijftig tot tweehonderd jaar is niet uitzonderlijk. En ze doen daar meer dan alleen vruchten geven: met hun wortelstelsel houden ze de bodem vast en remmen ze het oprukken van de woestijn af. Daarom heeft UNESCO het arganbos in 1998 aangewezen als biosfeerreservaat. Je hebt vast weleens de foto's voorbij zien komen van geiten die in die bomen klimmen om bij de vruchten te komen. Dat is precies daar.
Van vrucht naar pit naar olie
De vrucht van de arganboom lijkt op een kleine groengele pruim of een dikke olijf. Als die rijp is, valt hij van de boom en droogt hij in. Onder het vruchtvlees zit een noot die tot de hardste in de natuur behoort, en pas ín die noot zitten de pitten waar het allemaal om draait. Meestal een tot drie stuks, en ze zijn niet groter dan een amandel.
Die pitten worden geperst, en daar komt de olie uit. Het kraken van die keiharde noten gebeurt van oudsher met de hand, tussen twee stenen, en dat werk wordt in Marokko traditioneel door vrouwen gedaan, tegenwoordig vaak georganiseerd in coöperaties. Er is nog altijd geen machine die het net zo goed doet zonder de pit te beschadigen. En je hebt er heel veel voor nodig: reken op zo'n dertig kilo vruchten voor één liter olie. Daarbij geeft de boom maar één keer per jaar vrucht.
Ik vind dat wel een fijn stuk achtergrond om te weten, want het verklaart in één keer waarom arganolie nooit een goedkoop product is. Als je een fles ziet die opvallend weinig kost, dan is er ergens in dat proces iets weggelaten of aangevuld.
Er bestaan twee soorten arganolie
Dit is het stuk dat de meeste mensen niet weten, en het is wel belangrijk. Er zijn twee volstrekt verschillende soorten arganolie, en ze worden allebei gewoon arganolie genoemd.
Cosmetische arganolie wordt geperst uit ongeroosterde pitten. Die olie is licht en helder goudgeel, ruikt heel mild en een tikje nootachtig, en is bedoeld voor op je huid en in je haar.
Culinaire arganolie wordt geperst uit pitten die eerst geroosterd zijn. Die is donkerder, meer amberbruin, en ruikt en smaakt uitgesproken naar noten. In Marokko gaat die over de couscous of door amlou, een soort spread van arganolie, amandelen en honing.
Je moet je voorstellen dat het verschil ongeveer zo groot is als tussen ongebrande en gebrande noten: dezelfde grondstof, een compleet andere bewerking, een compleet ander gebruik. Koop je per ongeluk de culinaire variant voor je gezicht, dan zit je met een olie die een stuk sterker ruikt en die daar simpelweg niet voor gemaakt is. Andersom net zo goed.
Wat er eigenlijk in zit
Als je naar de samenstelling kijkt, bestaat arganolie voor ongeveer tachtig procent uit onverzadigde vetzuren. De twee hoofdrolspelers zijn oliezuur en linolzuur, en verder zitten er onder andere vitamine E, plantensterolen en squaleen in. Die combinatie is precies wat arganolie zo prettig maakt in de verzorging: de olie is voedend, maar tegelijk licht van structuur.
Om te begrijpen waarom vetten zo goed op de huid liggen, gebruik ik altijd het beeld van een muurtje. De buitenste laag van je huid is opgebouwd als een muurtje van bakstenen met specie ertussen. De huidcellen zijn de stenen, de vetten daartussen zijn de specie. Zolang die specie mooi op peil is, houdt je huid haar vocht netjes vast en voelt ze soepel. Wordt die laag dunner door hard water, veel wassen, wind of droge binnenlucht, dan voelt je huid trekkerig en gevoelig. En daar komt een verzorgende olie in beeld: arganolie voedt en verzorgt de huid, maakt de huid soepel en zacht en helpt de huid haar natuurlijke vochtbalans te behouden.
Koudgeperst, geraffineerd, wat is het verschil
Een term die je op elk etiket tegenkomt is koudgeperst. Dat betekent dat de pitten mechanisch worden geperst zonder dat er warmte aan te pas komt. Het rendement is daardoor lager, en dat maakt het duurder, maar de olie houdt wel haar natuurlijke kleur, haar milde geur en alles wat er van nature in zit.
Daar tegenover staat geraffineerde arganolie. Die wordt met warmte of oplosmiddelen gewonnen en daarna ontkleurd en ontgeurd. Wat je overhoudt is een olie die praktisch kleurloos en reukloos is. Handig voor een fabrikant die een neutraal product wil, maar je bent onderweg wel het een en ander kwijtgeraakt. Ruikt een arganolie helemaal nergens naar en is ze waterhelder, dan is dat vrijwel altijd het teken dat ze bewerkt is.
Waarom arganolie zo prettig op de huid ligt
Wat mensen het vaakst opvalt als ze arganolie voor het eerst gebruiken, is hoe licht het aanvoelt. Bij olie verwacht je een vettige laag die blijft liggen, en dat gebeurt hier gewoon niet: arganolie trekt snel in zonder vettig gevoel. Daardoor kun je haar op meer plekken gebruiken dan je zou denken. Arganolie is geschikt voor huid, haar en nagels, en dat maakt van één fles meteen een veelzijdig product in je badkamer.
Wat je hier uit meeneemt
Arganolie is dus geen modeproduct dat ergens in een fabriek bedacht is. Het is een olie uit de pitten van een boom die alleen in een klein stuk Marokko groeit, met de hand gekraakt, en met een opbrengst die zo laag ligt dat er per fles een hoop werk in zit. Er zijn twee soorten, waarvan alleen de ongeroosterde variant voor je huid en haar bedoeld is, en het maakt echt verschil of die olie koudgeperst is of niet.
In het volgende artikel ga ik in op de vraag die ik het vaakst krijg: waar is arganolie eigenlijk goed voor, en net zo belangrijk, waarvoor niet.
