November 6, 2026

Wat vitamine B3 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die in mijn vakgebied een bijzondere status heeft. Van vitamine B3 wordt namelijk gezegd dat hij een basisvoorwaarde is voor álle stofwisselingsprocessen in je lichaam. Niet voor een paar, niet voor de belangrijkste. Voor alle. Dat klinkt groot, en als je het mechanisme kent, klinkt het ineens heel logisch. Dat leg ik je in dit artikel uit, met de biologie erachter en in gewone taal. B3 wordt omgebouwd tot NAD Vitamine B3 heet met zijn eigen namen niacine en nicotinamide. In je lichaam blijft hij niet in die vorm rondzwemmen: hij is de bouwsteen voor twee co-enzymen die NAD en NADP heten. En dát zijn de stoffen waar het hele verhaal om draait. Een co-enzym is wat ik een meewerker noem. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet, en dat werk doen enzymen. Zo'n enzym heeft daar een onderdeel bij nodig. NAD is zo'n onderdeel, en hij is in gebruik bij meer dan tweehonderd verschillende enzymen in je lichaam. Waarom dit alles raakt: NAD vervoert elektronen Hier zit de kern. Je lichaam haalt energie uit je voeding door elektronen over te brengen. Die elektronen moeten vervoerd worden van de plek waar ze vrijkomen naar de plek waar de energie van gemaakt wordt. NAD is de belangrijkste drager die je daarvoor hebt. En nu het punt: dat geldt voor élke route waarlangs je lichaam energie maakt. Bij de afbraak van glucose, de glycolyse, worden elektronen aan NAD afgegeven. In de citroenzuurcyclus, de ronde die in je mitochondriën draait, komen bij elke ronde vier energierijke elektronenparen vrij, en NAD vangt het grootste deel daarvan op. Bij het in stukken knippen van vetzuren, de bèta-oxidatie, gebeurt precies hetzelfde. Ik noem die mitochondriën de energiefabriekjes in je cellen. NAD is dan de kruiwagen die het materiaal naar de juiste afdeling brengt. Zonder kruiwagens komt er niets aan, hoeveel grondstof er ook ligt. Dat is waarom deze vitamine in mijn vakgebied als basisvoorwaarde voor alles wordt gezien: hij staat niet in één keten, hij staat in alle ketens. De tweede baan: het sluitstuk van je antioxidantennetwerk Die andere vorm, NADP, heeft een eigen rol en die vind ik net zo mooi. Je antioxidantennetwerk werkt namelijk als een kettingreactie. Een vrije radicaal hapt een elektron weg, een antioxidant geeft er een, die antioxidant is daarna zelf gebruikt en wordt door de volgende weer opgeladen. En aan het eind van die hele keten staat NADP, dat de laatste in de rij weer in bedrijf brengt. Weet je nog dat ik vrije radicalen Pac-Man noem? Het netwerk dat zo'n happer tegenhoudt, bestaat uit een rij stoffen die elkaar doorgeven. Dat die rij niet stilvalt na één ronde, komt doordat er helemaal achteraan iets staat dat de hele rij opnieuw klaarmaakt. Dat is deze vitamine. De derde baan: het onderhoud van je DNA In je cellen gaat de hele dag iets kapot aan je DNA. Dat is normaal, en je lichaam heeft een reparatieploeg die dat continu bijwerkt. De enzymen van die ploeg gebruiken NAD als grondstof voor hun werk. Dat is een rol die mensen zelden met een B-vitamine associëren. En hij verklaart waarom deze stof in onderzoek naar veroudering zoveel aandacht krijgt: een reparatieploeg zonder materiaal kan niet repareren. De vierde baan: de aan-uitknoppen van je cellen Dan iets wat in mijn vakgebied vitagenen genoemd wordt. Dat zijn genen die betrokken zijn bij onderhoud, bij herstel en bij het omgaan met belasting. De eiwitten die ze aan- en uitzetten, de sirtuïnen, gebruiken NAD om hun werk te doen. Zie je het patroon? Energie maken, opruimen, repareren, onderhoud aansturen. Dat zijn vier heel verschillende afdelingen in je lichaam, en ze lopen allemaal op dezelfde munt. De vijfde baan: je zenuwstelsel en je hoofd Deze vitamine is relevant voor je hersenen en je zenuwstelsel, en dat volgt rechtstreeks uit het bovenstaande. Je hersenen zijn het duurste orgaan dat je hebt in verhouding tot hun gewicht: ze gebruiken een groot deel van je dagelijkse energie. En een orgaan dat zoveel energie omzet, heeft logischerwijs veel van die dragers nodig. Daar komt een tweede route bij die ik hieronder uitleg, want die gaat over je stemming. Je lichaam kan deze vitamine zelf maken, een beetje Dit is uniek in de B-familie. Je lichaam kan deze vitamine zelf aanmaken uit tryptofaan, een aminozuur uit je eiwit. De wisselkoers is ongeveer zestig milligram tryptofaan voor één milligram van deze vitamine, dus het is een dure omzetting, maar hij bestaat. Dat is de reden dat je deze vitamine in voedingstabellen vaak als niacine-equivalenten ziet staan: de hoeveelheid die er al in zit, plus wat je lichaam uit het eiwit in dat product kan maken. Eet je goed eiwit, dan krijg je deze vitamine er dus deels gratis bij. En nu de splitsing die ik het meest boeiend vind Hier wordt het echt interessant, want die route werkt twee kanten op. Tryptofaan uit je voeding komt op een splitsing in de weg. De ene kant leidt naar serotonine en verderop naar melatonine. De andere kant is de route die uiteindelijk naar deze vitamine leidt. Wat er bij een afweerreactie of bij laaggradige ontsteking gebeurt, is dat die tweede route harder wordt opengezet. Dat is doelmatig, want langs die route komt meer NAD vrij, en dus meer energie voor een immuunsysteem dat hard aan het werk is. Je lichaam kiest dan even voor brandstof boven stemming. Daar hoort de keerzijde bij: als er van deze vitamine weinig binnenkomt, gaat er meer tryptofaan die kant op om er alsnog NAD van te maken, en blijft er minder over voor de serotonineroute. Daarom wordt in mijn vakgebied de inname van deze vitamine gezien als basaal voor de regulatie van die hele serotoninelijn. Niet omdat hij serotonine is, maar omdat hij bepaalt hoeveel grondstof die kant op hoeft. En de vitamine die de wissel in die splitsing in de goede stand houdt, is vitamine B6. Zie je hoe de familie hier in elkaar grijpt? De zesde baan: je huid en je bloedaanmaak Tot slot twee rollen die vaak samen genoemd worden. Deze vitamine draagt bij aan het behoud van een normale huid, en je huid is een weefsel dat zich continu vernieuwt en dus continu energie en materiaal vraagt. Daarnaast speelt hij een rol bij de vorming van rode bloedcellen, en die vervoeren de zuurstof waar al die energieproductie op draait. Wat je hieruit mee kunt nemen Vitamine B3 doet zelf niets en maakt bijna alles mogelijk. Hij is de munt waarmee je energiehuishouding betaalt, het sluitstuk van je antioxidantennetwerk, de grondstof van je reparatieploeg en de bepalende factor in welke kant tryptofaan op gaat. In het volgende deel kijken we naar je bord, en dan komt er een stukje geschiedenis langs waar ik elke keer stil van word: wat er gebeurde toen een hele bevolking op maïs ging leven en niemand wist hoe je deze vitamine uit die korrel vrijmaakt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B3 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B3 in? De bronnen op je bord Vitamine B3 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B3 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

Huid en vocht vasthouden op je bord: water, vetten en de stoffen die meedoen

◷ 6 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat je huid twee dingen nodig heeft om vocht vast te houden: natuurlijke vochtregelaars die het water binden, en een vetlaag die voorkomt dat het te snel verdampt. Allebei worden ze door je lichaam zelf gemaakt, van materiaal dat uit je voeding komt. Daarom kijken we in dit artikel naar je bord. De keten die je moet onthouden: eiwit, filaggrine, vochtregelaars Laten we beginnen bij de belangrijkste lijn, want die is verrassend recht. De natuurlijke vochtregelaars in je huid bestaan voor een groot deel uit vrije aminozuren en uit stoffen die daaruit ontstaan. Die aminozuren komen vrij bij de afbraak van filaggrine. Filaggrine is zelf een eiwit, en elk eiwit in je lichaam wordt gebouwd uit aminozuren die uit je voeding komen. De keten loopt dus van het eiwit op je bord, via de aminozuren in je bloed, naar het filaggrine in je huid, en van daaruit naar de vochtregelaars die het water vasthouden. Dat is geen vaag verband maar een rechte lijn. En dat verklaart waarom een dag met weinig eiwit op termijn ook aan je huid te merken is. Van de twintig aminozuren zijn er negen essentieel, wat betekent dat je lichaam ze niet zelf kan maken. Histidine is daar een van en hij heeft in dit verhaal een hoofdrol, want filaggrine is er opvallend rijk aan en in de huid wordt histidine omgezet in urocaanzuur, de stof die water bindt en de zuurgraad mede op peil houdt. Waar histidine in zit: aan de plantaardige kant in rijst, groene groenten, bananen, tarwe en rogge, en aan de dierlijke kant in vlees, gevogelte, eieren, vis en zuivelproducten. Het wordt gevormd in jong plantenweefsel en komt via de voedselketen bij dieren terecht. Een tweede aminozuur dat in dit onderwerp vaak langskomt is glutamine, het meest voorkomende aminozuur in je lichaam. Dat is semi-essentieel: je maakt het zelf aan, vooral in je skeletspieren, je longen, je hersenen en je vetweefsel, en bij een hogere behoefte kan de aanmaak achterblijven bij het verbruik. Langdurige spanning, zware inspanning, vasten en ziekte vragen er meer van. Hoeveel eiwit, en wanneer Praktisch vertaald: zorg dat er bij elke maaltijd eiwit ligt, en dan vooral bij je ontbijt en je lunch, want daar ontbreekt het bij de meeste mensen. Een ei, kwark of skyr bij je ontbijt. Vis, kip, peulvruchten, tofu of tempeh bij je lunch en avondeten. Noten en zaden als tussendoortje. Dat is geen dieet en het hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het gaat erom dat je lichaam de hele dag door aminozuren beschikbaar heeft om mee te bouwen, in plaats van alleen in de avond. De vetlaag, en waarom vetarm eten hier tegenwerkt De tweede helft van het verhaal is het deksel, en dat bestaat uit ceramiden, cholesterol en vetzuren. Je huid maakt die vetten zelf, uit wat er beschikbaar is. Dat is precies de reden waarom heel vetarm eten bij dit onderwerp tegenwerkt. Je lichaam heeft vet nodig als grondstof voor die laag, en het heeft vet nodig om de vetoplosbare vitaminen A, D, E en K op te nemen. Een maaltijd zonder enig vet is een maaltijd waaruit je die vitaminen slechter meeneemt. Wat op je bord mag: olijfolie over je groente, avocado, noten en zaden, en twee keer per week vette vis. De essentiële vetzuren heten om dezelfde reden essentieel als de aminozuren hierboven: je lichaam kan ze niet zelf maken, dus ze komen uit je eten. Vette vis, lijnzaad en walnoten zijn daarvan de bekendste bronnen. En een stukje uit mijn eigen praktijk dat hier goed past: in avocado zit persine, en dat is een voorloper van filaggrine. Avocado eten én de binnenkant van de schil over je huid halen is iets wat ik mensen vaak heb meegegeven, en avocado-olie is daarbij een fijne, milde olie om mee te werken. Water uit je eten telt gewoon mee Iets wat vaak vergeten wordt als het over vocht gaat: een flink deel van je dagelijkse vochtinname komt niet uit je glas maar van je bord. Groenten en fruit bestaan voor het overgrote deel uit water, en soep ook. Komkommer, courgette, tomaat, sla, radijs, bleekselderij, meloen, aardbeien en sinaasappels zijn allemaal rijk aan water, en ze brengen er mineralen en vitaminen bij die je uit een glas water niet krijgt. Soep als lunch is om die reden een van mijn favoriete adviezen: je krijgt vocht, groente, mineralen en warmte in één keer binnen. De mineralen die het water op zijn plek houden Nog een laag die meedoet. Water in je lichaam zit nooit los, het zit gebonden aan zouten en mineralen, en die bepalen waar het water terechtkomt. Kalium zit vooral binnen in je cellen en natrium vooral erbuiten, en samen regelen ze de verdeling van water over je weefsels. De meeste mensen krijgen ruim natrium binnen via bewerkte voeding en veel minder kalium. Kalium haal je uit aardappelen, bananen, avocado, bonen, spinazie, tomaat en gedroogde abrikozen. Meer groente en minder pakjes en zakjes verschuift die verhouding vanzelf de goede kant op. Magnesium speelt mee bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van je lichaam. Het zit in groene bladgroenten, noten en zaden, pompoenzaad, peulvruchten en volkoren producten. Groen blad is het makkelijkst te onthouden, want de groene kleur komt van bladgroen en in het hart van dat molecuul zit een magnesiumatoom. En de vitaminen en mineralen met een erkende rol bij de huid Tot slot het rijtje dat bij elk huidonderwerp terugkomt, en dat is niet voor niets. Zink. Helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan een normale celdeling, en je huid vernieuwt zich continu. Zit in schaal- en schelpdieren, vlees, pompoenzaad, cashewnoten, eieren en peulvruchten. Vitamine A. Draagt bij aan het behoud van een normale huid en van normale slijmvliezen. Zit in lever, eigeel en volle zuivel, en als bètacaroteen in wortel, zoete aardappel, pompoen en donkergroen blad. Vitamine B2 en B3. Dragen bij aan het behoud van een normale huid. B2 in zuivel, eieren, amandelen en bladgroenten, B3 in vlees, vis, gevogelte en volkoren producten. Biotine. Helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. Zit in eigeel, lever, noten, zaden en haver. Vitamine C. Draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid. Zit in paprika, broccoli, spruitjes, kiwi, citrus en bessen. Wat ik je zou meegeven Drie dingen. Eiwit bij elke maaltijd, want zonder aminozuren geen filaggrine en geen vochtregelaars. Goede vetten erbij, want die zijn grondstof voor het deksel én vervoermiddel voor de vitaminen. En haal een deel van je vocht van je bord in plaats van alleen uit je glas, want dan komen de mineralen er vanzelf bij. In het volgende artikel gaan we naar de praktijk, en daar zit het punt over de zuurgraad uit het eerste artikel weer in, want daar valt echt winst te halen. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Huid en vocht vasthouden: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Huid en vocht vasthouden: waarom water uit je huid verdwijnt en wat het binnenhoudt Huid en vocht vasthouden in de praktijk: wat je zelf kunt doen Huid en vocht vasthouden: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

Huid en vocht vasthouden: waarom water uit je huid verdwijnt en wat het binnenhoudt

◷ 7 min leestijd Er is een zin die ik in de kliniek bijna wekelijks hoorde: ik drink echt wel twee liter water per dag, en toch voelt mijn huid droog. En dat klopt allebei. Het is geen tegenstelling, want water drinken en water vasthouden zijn twee verschillende dingen, en voor dat tweede heeft je huid een eigen systeem. In dit artikel neem ik je mee in dat systeem. Want als je eenmaal ziet hoe je huid vocht binnenhoudt, begrijp je ook waarom de ene maatregel wel werkt en de andere niet, en waarom een glas water alleen niet het antwoord is. Water gaat voortdurend naar buiten, en dat hoort Laten we beginnen bij iets wat veel mensen niet weten. Door je huid verdampt de hele dag water. Niet via zweet, maar gewoon door de huid heen, en dat gaat door terwijl je dit zit te lezen. Dat heet verdamping door de opperhuid en het is een volstrekt normaal proces. Hoe snel dat gaat, hangt af van het verschil tussen de hoeveelheid water in je huid en de hoeveelheid water in de lucht eromheen. Hoe droger de lucht, hoe groter dat verschil, en hoe sneller het water eruit trekt. Daarom is een huiskamer met de verwarming op twintig graden in januari voor je huid een ander klimaat dan diezelfde kamer in mei. Niet de temperatuur doet het, maar hoe droog die lucht is. Je huid heeft dus twee dingen nodig. Ze heeft iets nodig dat het water vasthoudt, en ze heeft een deksel nodig dat voorkomt dat het te snel verdampt. Die twee zijn echt verschillend en ze worden door verschillende stoffen geregeld. Dat onderscheid is de kern van dit hele artikel. Het deksel: de vetten tussen je huidcellen Het deksel is het makkelijkst te begrijpen. Je buitenste huidlaag bestaat uit afgeplatte huidcellen met vetten ertussen, en die vetten zijn ceramiden, cholesterol en vetzuren. Zolang die laag compleet is, gaat het water er maar langzaam doorheen. Wordt die laag dunner, dan gaat de verdamping sneller. En wat die laag dunner maakt, is bijna altijd alledaags: te heet douchen, te vaak of te stevig reinigen, zeep, een hoop verschillende producten door elkaar, koude wind, droge binnenlucht. Elke keer een beetje. Het vasthouden: de natuurlijke vochtregelaars En dan het stuk dat veel minder bekend is, en wat mij betreft het interessantste van dit onderwerp. In je huidcellen zit een mengsel van kleine, wateraantrekkende moleculen. In vakliteratuur heten ze de natural moisturizing factors, en ik noem ze gewoon de natuurlijke vochtregelaars van je huid. Je moet je voorstellen dat die moleculen werken zoals zout of suiker in een glas water: ze trekken water naar zich toe en houden het vast. Ze zitten in de cellen van je hoornlaag, en ze zorgen ervoor dat die buitenste laag soepel en gevuld blijft in plaats van hard en bros. In dat mengsel zitten vrije aminozuren, en daarnaast stoffen die daaruit ontstaan: urocaanzuur, pyrrolidoncarbonzuur, melkzuur, ureum en wat minerale zouten. Het zijn geen exotische stoffen, het zijn gewoon afbraakproducten van je eigen eiwitten en van je gewone stofwisseling. En dat laatste is precies de reden waarom het een verhaal van binnenuit is. Waar die vochtregelaars vandaan komen Hier komt het mooiste stukje biochemie uit dit onderwerp, en het legt meteen uit waarom je huidstructuur en je vochtbalans bij elkaar horen. In de diepere lagen van je hoornlaag zit een eiwit dat filaggrine heet. Dat eiwit heeft als eerste taak om de keratinevezels in je huidcellen samen te persen tot een compact pakket, en zo worden die cellen stevige bouwstenen van je buitenste laag. Maar daarmee is filaggrine nog niet klaar. Als de cel verder naar het oppervlak schuift, wordt het filaggrine zelf afgebroken, en bij die afbraak komen juist die vrije aminozuren vrij die het grootste deel van de natuurlijke vochtregelaars vormen. Filaggrine is dus eerst de timmerman en daarna het materiaal. Dat is de reden waarom ik altijd zeg dat de belangrijkste functie van filaggrine het vasthouden van vocht in de huid is. En er is nog een detail dat ik hier graag bij vertel. Filaggrine is opvallend rijk aan één bepaald aminozuur: histidine. Als filaggrine wordt afgebroken, komt dat histidine vrij, en in de huid wordt het vervolgens omgezet in urocaanzuur. Dat urocaanzuur doet twee dingen tegelijk: het bindt water, en het helpt de zuurgraad van je huidoppervlak op peil te houden. Daar kom ik zo op terug. De zuurmantel, en waarom zeep daar iets mee doet Je huidoppervlak is licht zuur. De zuurgraad ligt doorgaans ergens tussen de 4,7 en 5,5, en die lichte zuurheid is geen toeval maar een werkomstandigheid. De enzymen die de vetten tussen je huidcellen aanmaken en op hun plek leggen, werken namelijk het best in dat zure milieu. En ongewenste bacteriën gedijen er juist minder goed. Je zuurmantel is dus tegelijk een productieomgeving en een bescherming. Gewone zeep is basisch, dus het tegenovergestelde van zuur. Was je je met zeep, dan schuift de zuurgraad van je huid omhoog, en het duurt daarna een aantal uren voordat hij weer op zijn plek staat. In die uren werken de enzymen die je vetlaag onderhouden minder goed. Doe je dat twee keer per dag, dan is je huid een flink deel van de dag bezig met herstellen van iets wat je zelf veroorzaakt hebt. Dat is geen reden om je niet te wassen, laat dat duidelijk zijn. Het is wel een reden om milde, pH-neutrale producten te kiezen en niet te vaak te boenen. Waarom twee liter water drinken niet genoeg is Nu kunnen we terug naar de vraag waar dit artikel mee begon. Water drinken is zinvol en het is de basis. Alleen gebeuren er daarna twee dingen die bepalen of dat water ook in je huid terechtkomt en blijft. Ten eerste: je huid staat achteraan in de rij als je lichaam vocht verdeelt. Je nieren, je hersenen, je bloedsomloop en je spijsvertering krijgen voorrang. Dat is logisch, want die zijn op korte termijn belangrijker voor je overleving. Je huid krijgt wat er over is. Ten tweede, en dat is het punt van dit hele artikel: als de natuurlijke vochtregelaars er in onvoldoende mate zijn, is er niets wat dat water in je hoornlaag vasthoudt. En als de vetlaag dunner is, verdampt het ook nog eens sneller. Je kunt dan drinken wat je wilt, het blijft er niet. Daarom werkt dit onderwerp van drie kanten tegelijk: genoeg water binnenkrijgen, voldoende vochtregelaars hebben om het vast te houden, en een intacte vetlaag om het binnen te houden. Mis je er één, dan merk je dat aan je huid. Hoe je dit bij jezelf herkent Een paar dingen die passen bij een huid die moeite heeft met vasthouden. Dit is nadrukkelijk geen diagnose, het is een manier om te snappen wat je ziet. Een huid die een uur na het wassen trekt, ook als je niets anders deed dan water. Een crème die prettig voelt en binnen een paar uur weer helemaal weg lijkt. Fijne schilfering, vooral op de wangen en langs de neus. Handpalmen die droog, bijna glazig aanvoelen en waarbij handcrème nooit lang helpt. Een huid die 's winters duidelijk anders doet dan 's zomers, en in een vliegtuig of een hotelkamer meteen reageert. Een neus of ogen die ook snel droog aanvoelen, want je slijmvliezen werken volgens hetzelfde principe. Wat dit betekent voor de rest van deze reeks Als je één ding meeneemt: water drinken is de basis en niet de oplossing. De oplossing zit in de combinatie van wat je binnenkrijgt, wat je huid heeft om het mee vast te houden, en wat je doet om het deksel heel te houden. In het volgende artikel kijken we naar je bord, want zowel de vochtregelaars als de vetlaag worden gemaakt van materiaal dat je eet. En daarna gaan we naar het praktische deel, waar een paar dingen in zitten die veel meer uitmaken dan mensen verwachten. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Huid en vocht vasthouden: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Huid en vocht vasthouden op je bord: water, vetten en de stoffen die meedoen Huid en vocht vasthouden in de praktijk: wat je zelf kunt doen Huid en vocht vasthouden: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen hebben we de hele barrière doorlopen. De muur van afgeplatte huidcellen met vetten ertussen. Filaggrine, het eiwit dat die cellen samenperst en van een omhulling voorziet, en wat er verandert als de activiteit ervan lager ligt. De samenhang tussen je huid, je zenuwstelsel en je afweer, en waarom je slijmvliezen hetzelfde verhaal vertellen. Waar de bouwstoffen vandaan komen: eiwit voor de aminozuren, goede vetten voor de specie, en zink, vitamine A, B2, B3, biotine, vitamine C en calcium voor de rest. En wat je zelf kunt doen, van minder producten tot je wasmiddel en je binnenlucht. In dit laatste deel breng ik het samen, want de vervolgvraag is logisch: hoe houd ik dit praktisch bij elkaar, en waar let ik op als ik mijn basis breed wil houden. Eerst: waarom een brede basis hier zo logisch is Wat ik in mijn jaren in de kliniek het vaakst zag, is dat mensen heel gericht met één ding aan de slag gingen omdat ze daarover iets gelezen hadden. Dat kan zinvol zijn. Vaker is het praktischer om voor een brede basis te zorgen, want je lichaam werkt niet met losse stoffen maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je ook van dat ene neemt. Bij de huidbarrière is dat extra duidelijk. Je hebt aminozuren nodig voor de eiwitten, vetten voor de laag ertussen, mineralen voor de celdeling en vitaminen voor het behoud van een normale huid. Het is geen verhaal van één stof. En daar komt bij: de turnovertijd uit het eerste artikel betekent dat je dit over maanden bekijkt en niet over weken. Waar je op let als je je basis breed wilt houden Een paar punten die ik je zou meegeven. Of er genoeg eiwit in je dag zit. Dit is het fundament, en het is tegelijk het punt dat het vaakst ontbreekt bij een ontbijt en een lunch. Of de dosering ergens op slaat. Bij aminozuren gaat het om hoeveelheden in grammen, niet in milligrammen. Een formule die er een symbolische hoeveelheid van bevat, is iets anders dan een formule die er serieus op is gebouwd. Of de mineralen met een erkende rol erin zitten. Zink is in dit dossier de meest genoemde, en terecht. Of het bij je past. Als je plantaardig eet, is het logisch dat een aanvulling dat ook is. En vooral: of je het lang genoeg volhoudt. Dit is geen kuur van een maand. Dat is in dit onderwerp de belangrijkste factor van allemaal. Die aminozuren en dat zink, dat is Barrier+ De stoffen waar deze reeks over gaat, komen samen in ScKIN Barrier+. Eén maatschep van 14 gram per dag, en daarin zit 10.000 milligram L-Glutamine, het meest voorkomende aminozuur in het lichaam, aangevuld met 3.200 milligram L-Histidine, een van de negen essentiële aminozuren uit het tweede artikel. Dat zijn hoeveelheden in grammen, en dat is precies waar de formule op gebouwd is. Daarnaast levert een maatschep 10 milligram zink in de citraatvorm, wat 100 procent van de referentie-inname is, en 130 milligram calcium. Barrier+ is volledig plantaardig. De erkende bijdragen komen van die twee mineralen. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en ondersteunt het herstellend vermogen van de huid.1 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan de normale weerstand tegen stress.2 Zink draagt bij aan een normale celdeling en aan een normale hormoonhuishouding.3 En calcium draagt bij aan een normale celdeling en tot de normale werking van het zenuwstelsel.4 Je ziet in die rij de drie systemen terugkomen die in het eerste artikel één verhaal bleken te vertellen: de huid, de afweer en het zenuwstelsel. Barrier+ is dan ook samengesteld op basis van de kPNI-gedachte over de verbinding tussen huid, darm en hormonen, met L-Glutamine als centraal aminozuur in de formule. Bekijk Barrier+ Praktisch: hoe en hoe lang Eén maatschep per dag, geroerd door water. En dan het punt dat ik het vaakst herhaal in dit onderwerp: geef het tijd. Gezien de turnovertijd van de buitenste huidlaag is dit geen traject van weken maar van vele maanden. In de praktijk werk ik met een periode van negen maanden of langer, en niet omdat een product zo lang nodig heeft maar omdat de huid dat nodig heeft. Dat betekent ook dat je het niet na drie weken moet beoordelen. Zet het ergens waar je het ziet, bijvoorbeeld bij je waterkan of op het aanrecht, want een aanvulling achter in een keukenkast wordt vergeten. En blijf ondertussen gewoon doorgaan met alles uit het derde artikel, want die dingen doen net zo goed mee. Ben je zwanger, geef je borstvoeding, gebruik je medicijnen of is er iets aan de hand met je gezondheid, overleg dan eerst met je arts of een deskundige. En gaat het om een kind, laat de dosering dan altijd bepalen door iemand die het kind kent. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze reeks meeneemt, is vooral het inzicht dat eronder zit. Een huid die op alles reageert, is meestal geen huid die het verkeerde product krijgt. Het is een huid die moeite heeft om af te sluiten, en dat is iets wat je van twee kanten aanpakt: van buiten door minder te doen en de specie aan te vullen, en van binnen door te zorgen dat er materiaal is om mee te bouwen. En geef het tijd. Dat is minder spannend dan een snelle oplossing, maar het is wel hoe het werkt, en het is in dit onderwerp het verschil tussen iets dat beklijft en iets wat je over drie maanden weer opnieuw begint. 1 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. Zink ondersteunt het herstellend vermogen van de huid. 2 Zink ondersteunt het immuunsysteem. Zink draagt bij aan de normale weerstand tegen stress. 3 Zink draagt bij aan een normale celdeling. Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 4 Calcium draagt bij aan een normale celdeling. Calcium draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook De huidbarrière: hoe je buitenste laag zichzelf afsluit De huidbarrière op je bord: waar je buitenste laag van gemaakt wordt De huidbarrière in de praktijk: wat je zelf kunt doen

Learn more

November 6, 2026

De huidbarrière in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 6 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar hoe je buitenste huidlaag is opgebouwd en waar de bouwstoffen vandaan komen. Nu het praktische deel. Ik heb de punten die in mijn ervaring het meeste verschil maken bovenaan gezet, en een paar daarvan gaan over minder doen in plaats van meer. 1. Maak je routine simpeler, niet uitgebreider Dit is de belangrijkste en tegelijk de moeilijkste, want hij druist in tegen wat je wilt doen. Als je huid gaat reageren, is de neiging om er iets bij te zetten: nog een serum, nog een masker, nog een behandeling. Terwijl een huid die alles doorlaat juist gebaat is bij minder. Ga terug naar een milde reiniging en een goede verzorging, en verder niets. Geef dat drie tot vier weken. Je geeft je huid daarmee de kans om tot rust te komen, en je weet daarna ook veel beter waar ze wel of niet op reageert. Een huid die op tien producten reageert, kun je niet uitpluizen. Een huid die op twee producten reageert, wel. 2. Was met lauw water en dep droog Heet water en stevig schuimende reinigers halen precies die vetten weg die de specie van je muur vormen. Was met lauw water, gebruik een milde reiniging, en boen niet. Dep je gezicht daarna droog in plaats van te wrijven. Datzelfde geldt voor de douche, en in de winter nog meer. Lang en heet douchen voelt heerlijk en het haalt je beschermende vetlaag van je hele lichaam af. Korter en minder heet is hier echt een maatregel en geen detail. 3. Smeer op een licht vochtige huid Een handeling van nul seconden extra met een merkbaar effect. Breng je verzorging aan meteen na het wassen, als je huid nog licht vochtig is. Je sluit het aanwezige vocht dan in. Wacht je tot je helemaal droog bent, dan is een deel van dat vocht al verdampt en smeer je over een drogere huid. Zoek daarbij naar verzorging die de specie aanvult, dus met vetachtige bestanddelen zoals ceramiden. Je vult dan precies aan wat er tussen de stenen hoort te zitten. 4. Wees zuinig met actieve ingrediënten Sterke actieve stoffen kunnen uitstekend werken, alleen niet op een huid die al overprikkeld is. Gebruik je er meerdere tegelijk, bouw dan terug naar één en gebruik die minder vaak. Is je huid weer rustig, dan kun je altijd opbouwen. Andersom werkt zelden. 5. Kijk naar wasmiddel, parfum en stoffen Dit punt wordt stelselmatig overgeslagen en het is in mijn ervaring een van de nuttigste. Je kleding en je beddengoed liggen vierentwintig uur per dag tegen je huid, en daar zit een restje wasmiddel in. Kies een wasmiddel zonder parfum, sla de wasverzachter over, en zet je machine op een extra spoelgang. Kies voor beddengoed en kleding die direct op je huid ligt bij voorkeur katoen of linnen boven synthetische stoffen. En verschoon je kussensloop twee keer per week, want daar verzamelt zich van alles wat vervolgens de hele nacht tegen je wang ligt. 6. Doe iets aan je binnenlucht Een verwarming die de hele dag aanstaat, maakt de lucht in huis droog, en droge lucht trekt vocht uit je huid. Dat is in de winter een vaste factor waar bijna niemand iets aan doet. Wat helpt: een bak water op of bij de radiator, een paar planten in de ruimte waar je het meest bent, en twee keer per dag de ramen tien minuten tegen elkaar open in plaats van een raam de hele dag op een kier. Zet de verwarming in je slaapkamer wat lager, want je ligt daar zeven tot acht uur achter elkaar in dezelfde lucht. 7. Eet bij elke maaltijd eiwit Uit het vorige artikel, en de moeite waard om praktisch te maken. Je huid bouwt zichzelf uit aminozuren, en die komen uit het eiwit in je eten. Een ontbijt van alleen brood met jam levert daar weinig voor. Praktisch: een ei of wat kwark bij je ontbijt, vis, kip, peulvruchten of tofu bij je lunch en avondeten, en een handvol noten of pompoenzaad als je tussendoor iets neemt. Dat is geen dieet, dat is gewoon zorgen dat er materiaal is om mee te werken. 8. Houd je vetten erin Ook uit het vorige artikel. Olijfolie over je groente, een halve avocado, noten en zaden, en twee keer per week vette vis. Je huid maakt de vetten tussen haar cellen uit wat er beschikbaar is, en de vetoplosbare vitaminen hebben vet nodig om opgenomen te worden. Een tip uit mijn eigen praktijk: de binnenkant van een avocadoschil over je huid halen werkt verrassend goed, en avocado-olie is een fijne, milde olie om mee te werken. In avocado zit persine, en dat is een voorloper van filaggrine, het eiwit uit het eerste artikel. Dus avocado eten en avocado gebruiken zijn allebei de moeite waard. 9. Drink verspreid over de dag Je huid staat achteraan in de rij als je lichaam vocht verdeelt. Je nieren, je hersenen en je bloedsomloop krijgen voorrang. Een fles water op je bureau en een glas bij elke maaltijd is een van de makkelijkste dingen die je kunt doen, en verspreid over de dag werkt beter dan een liter in één keer. 10. Neem spanning serieus, want ze doet echt mee In het eerste artikel zagen we dat je huid, je zenuwstelsel en je afweer één verhaal vertellen. Dat maakt spanning een concrete factor in dit onderwerp en geen vaag randverhaal. Je hoeft er geen uur per dag voor vrij te maken. Wat in mijn ervaring werkt is regelmaat boven lengte: een korte wandeling zonder telefoon, een paar minuten rustig ademhalen met een langere uitademing dan inademing, en naar bed gaan en opstaan rond dezelfde tijd, ook in het weekend. En eet liever drie keer goed dan de hele dag kleine beetjes, want dat geeft je systeem meer rust. 11. Blijf van je gezicht af Een open deur, en hij staat er met reden. Aan je gezicht zitten, pulken of knijpen maakt onrust bijna altijd erger en houdt hem langer aan. Wat goed werkt is iets klaarleggen voor je handen op de momenten dat je merkt dat je zit te friemelen, bijvoorbeeld een handcrème binnen handbereik. En veeg je telefoonscherm dagelijks af, want dat ligt tijdens elk gesprek tegen je wang. Hoe je dit volhoudt Kies er drie en houd die vier weken vol voordat je iets nieuws toevoegt. Minder producten, lauw water met een vochtige huid insmeren, en elke maaltijd eiwit is al een complete set. En denk aan het geduld uit het eerste artikel. Je huid vernieuwt zich in weken en de diepere opbouw duurt maanden. Ga je alles tegelijk veranderen, dan weet je achteraf niet wat het verschil maakte. In het laatste artikel breng ik alles samen en kijk ik waar je op let bij een brede basis. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook De huidbarrière: hoe je buitenste laag zichzelf afsluit De huidbarrière op je bord: waar je buitenste laag van gemaakt wordt De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

De huidbarrière op je bord: waar je buitenste laag van gemaakt wordt

◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar de constructie van je buitenste huidlaag: een muur van afgeplatte cellen met vetten ertussen, en filaggrine als het eiwit dat die stenen compact maakt en van een omhulling voorziet. Nu de logische vervolgvraag. Waar wordt dat allemaal van gemaakt, en wat kan er op je bord liggen dat daaraan bijdraagt. Want dit is wat ik in de praktijk zo vaak zag: mensen werken wekenlang hard aan de buitenkant, en de bouwstoffen voor de binnenkant blijven buiten beeld. Terwijl je huid zichzelf voortdurend opnieuw opbouwt en daarvoor materiaal nodig heeft. Eerst: filaggrine is een eiwit, en eiwit is aminozuren Laten we bij de kern beginnen. Filaggrine is een eiwit. Elk eiwit in je lichaam wordt gebouwd uit aminozuren, en die aminozuren komen uit het eiwit in je voeding. Daarom begint elk verhaal over je huidstructuur bij eiwit op je bord. Van de twintig aminozuren waar je lichaam mee werkt, zijn er negen essentieel. Dat woord heeft een precieze betekenis: je lichaam kan ze niet zelf maken, dus ze moeten uit je eten komen. Histidine is daar een van, en het is een aminozuur dat in dit verhaal vaker genoemd wordt. Histidine komt voor in jonge plantenweefsels en wordt via de voedselketen doorgegeven aan dieren. Goede bronnen zijn rijst, groene groenten, bananen, tarwe en rogge aan de plantaardige kant, en vlees, gevogelte, eieren, vis en zuivelproducten aan de dierlijke kant. Histidine is bovendien betrokken bij de vorming van eiwitten in het algemeen, bij het herstel van weefsel en bij de aanmaak van rode en witte bloedcellen. Daarnaast is er een groep aminozuren die semi-essentieel heet. Die maakt je lichaam normaal gesproken zelf, maar bij een hogere behoefte kan de aanmaak achterblijven bij het verbruik. Glutamine is daarvan het bekendste voorbeeld, en het is het meest voorkomende aminozuur in je lichaam. Het wordt vooral aangemaakt in je skeletspieren, je longen, je hersenen en je vetweefsel. Periodes van langdurige spanning, vasten, zware inspanning of ziekte vragen er meer van. Praktisch betekent dit dat een maaltijd zonder noemenswaardig eiwit een maaltijd is waar je lichaam weinig bouwmateriaal uit haalt. Vis, eieren, gevogelte, vlees, peulvruchten, noten en zaden horen dus in je dag. De specie: de vetten tussen je huidcellen Dan de tweede helft van de muur. De specie tussen de cellen bestaat uit ceramiden, cholesterol en vetzuren, en die vetten maakt je huid zelf uit wat er beschikbaar is. Daarom is het geen goed idee om heel vetarm te eten als je met je huid bezig bent. Je lichaam heeft vet nodig als grondstof, en het heeft vet nodig om de vetoplosbare vitaminen A, D, E en K op te nemen. Een maaltijd zonder enig vet is een maaltijd waaruit je die vitaminen slechter meeneemt. Wat op je bord mag: olijfolie over je groente, avocado, noten en zaden, en vette vis. Essentiële vetzuren heten trouwens om dezelfde reden essentieel als de aminozuren hierboven: je lichaam kan ze niet zelf maken, dus ze komen uit je eten. Vette vis, lijnzaad en walnoten zijn daarin de bekendste bronnen. Zink: de meest genoemde stof in dit onderwerp Als er één mineraal is dat in elk gesprek over de huid terugkomt, is het zink, en dat is terecht. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en is daarnaast betrokken bij de celdeling, en je huid is nu juist een weefsel dat zich continu vernieuwt. Zink zit in schaal- en schelpdieren, en oesters zijn daarin de absolute koploper. Verder in vlees, vooral rundvlees en lam, in pompoenzaad, cashewnoten, eieren, peulvruchten en volkoren producten. Een praktisch punt: zink uit plantaardige bronnen wordt minder goed opgenomen dan zink uit dierlijke bronnen, omdat granen en peulvruchten fytinezuur bevatten dat mineralen bindt. Weken, kiemen of zuurdesem laten fermenteren haalt een deel van dat fytinezuur weg. Dat is het soort ouderwetse keukentechniek die er om een hele goede reden was. De vitaminen die bij de huid horen Een paar vitaminen hebben een erkende rol bij het behoud van een normale huid, en het is handig om te weten waar ze zitten. Vitamine A. Draagt bij aan het behoud van een normale huid en van normale slijmvliezen, en dat laatste sluit precies aan bij het verhaal uit het eerste artikel. Zit in lever, eigeel, volle zuivel, en als bètacaroteen in wortel, zoete aardappel, pompoen en donkergroene bladgroenten. Vitamine B2 en B3. Beide dragen bij aan het behoud van een normale huid. B2 zit in zuivel, eieren, amandelen en bladgroenten, B3 in vlees, vis, gevogelte, pinda's en volkoren producten. Biotine. Helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. Zit in eigeel, lever, noten, zaden en haver. Vitamine C. Draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid. Collageen zit in de laag onder je hoornlaag en geeft je huid haar stevigheid. Vitamine C zit in paprika, broccoli, spruitjes, kiwi, citrusvruchten en bessen. Wat opvalt als je dit rijtje ziet: het zijn er nogal wat en ze komen uit heel verschillende hoeken. Eén product dekt dat nooit, en één groentesoort ook niet. Variatie is in dit dossier geen modewoord maar gewoon praktisch. Calcium, en waarom het hier langskomt Nog een mineraal dat in dit verhaal thuishoort, en dat komt doordat de buitenste huidlaag een calciumverloop kent: van de diepere lagen naar het oppervlak verandert de hoeveelheid calcium, en dat verloop stuurt mede aan hoe huidcellen zich ontwikkelen en afvlakken tot de bakstenen uit het eerste artikel. Calcium draagt daarnaast bij aan een normale celdeling en aan de normale werking van het zenuwstelsel, en dat laatste is relevant omdat je huid en je zenuwstelsel zo nauw samenwerken. Calcium zit in zuivel, in sardines met graat, in amandelen, sesamzaad en tahin, in broccoli en boerenkool, en in tofu dat met calcium is gestremd. Wat ik je zou meegeven Drie dingen, en dan heb je de kern te pakken. Zorg dat er bij elke maaltijd eiwit ligt, want zonder aminozuren bouw je geen eiwitten. Wees niet zuinig met goede vetten, want die zijn grondstof én vervoermiddel. En eet kleurrijk, want dan komen die verschillende vitaminen en mineralen vanzelf langs zonder dat je met lijstjes hoeft te werken. In het volgende artikel gaan we naar de praktijk, en daar zitten een paar dingen bij die veel meer verschil maken dan mensen verwachten. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook De huidbarrière: hoe je buitenste laag zichzelf afsluit De huidbarrière in de praktijk: wat je zelf kunt doen De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

De huidbarrière: hoe je buitenste laag zichzelf afsluit

◷ 7 min leestijd Er is een vraag die in mijn jaren in de huidkliniek vaker terugkwam dan welke andere ook. Waarom reageert mijn huid op alles. Op een nieuwe crème, op wasmiddel, op kou, op een week slecht slapen. Mensen hadden dan al van alles geprobeerd, soms jarenlang, en de verzorging werd steeds uitgebreider terwijl de huid steeds sneller reageerde. Wat ik vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI geleerd heb, is dat de vraag in zulke gevallen zelden is wat je erop smeert. De vraag is of je buitenste laag goed afsluit. En dat is een laag met een opmerkelijk mooie constructie, die je echt even moet zien om te begrijpen waarom hij soms moeite heeft om dicht te gaan. Het muurtje: stenen en specie Laten we beginnen met het beeld dat ik altijd gebruik, want daarmee valt de rest op zijn plek. Je buitenste huidlaag, de hoornlaag, is opgebouwd als een muur van bakstenen met specie ertussen. De stenen zijn afgeplatte huidcellen die corneocyten heten, en de specie bestaat uit vetten: ceramiden, cholesterol en vetzuren. Die twee onderdelen doen samen het werk. De stenen geven de stevigheid, de specie zorgt ervoor dat er niets doorheen lekt. Zolang dat muurtje netjes dicht is, houdt je huid haar vocht binnen en komt er van buiten weinig ongewenst naar binnen. Wordt de specie dunner, dan gebeuren er twee dingen tegelijk. Je huid verliest sneller vocht en voelt trekkerig aan. En prikkels van buiten komen makkelijker binnen, waardoor je huid gaat reageren op dingen waar ze eerder geen moeite mee had. Dat laatste is precies het gevoel dat mensen omschrijven als overgevoelig. Het eiwit waar het om draait: filaggrine Dan de laag eronder, en dit is waar het echt interessant wordt. Er is één lichaamseigen eiwit dat voor die muur meer doet dan welk ander ook, en dat heet filaggrine. De naam zegt eigenlijk al wat het doet: filaggrine is een samentrekking van filament aggregating protein, oftewel het eiwit dat draden samenbindt. Het pakt de keratinevezels in je huidcellen bij elkaar en perst ze tot een compact, plat pakket. Zo worden die losse cellen stevige bakstenen in plaats van slappe bolletjes. Daarnaast vormt filaggrine de ondoordringbare omhulling rondom elke corneocyt, en die omhulling bepaalt voor een groot deel hoe goed je barrière afsluit. Filaggrine wordt gecodeerd door het FLG-gen, dat ligt in een cluster van ongeveer zestig genen die allemaal met de barrière te maken hebben. Je lichaam heeft daar dus een flink stuk erfelijk materiaal voor gereserveerd, en dat zegt iets over hoe belangrijk het is. Wat er gebeurt als de filaggrine-activiteit lager ligt En dan de kern van dit artikel. Als de filaggrine-activiteit lager ligt, en dat is deels erfelijk bepaald, dan gebeuren er een paar dingen achter elkaar. Ten eerste blijft de huid letterlijk opener staan. De bakstenen worden minder goed samengeperst en de omhulling eromheen is minder compleet. Daardoor verliest de huid makkelijker vocht naar buiten, en dat merk je aan een huid die trekt, die schilfert en die droog aanvoelt zonder dat je iets veranderd hebt. Ten tweede komen prikkelende stoffen, allergenen en histamine makkelijker naar binnen. En daar zit het verschil met gewone droogte. Een huid met een lagere filaggrine-activiteit wordt niet alleen droger, ze wordt ook sneller reactief. Ten derde raken de zenuwuiteinden in de huid sneller geprikkeld. Dat verklaart waarom mensen soms jeuk of een branderig gevoel beschrijven terwijl er aan de buitenkant weinig te zien is. Het gevoel komt niet van wat je ziet, het komt van een zenuw die makkelijker bereikbaar is geworden. Wat ik hier belangrijk vind om bij te zeggen: dit is een veelvoorkomend patroon. Naar schatting draagt een kwart tot de helft van de West-Europeanen een variatie in dit stukje erfelijk materiaal. Het is dus geen zeldzaamheid maar iets wat in heel veel families voorkomt. Je huid, je zenuwstelsel en je afweer vertellen één verhaal Hier komt het vak van de kPNI om de hoek kijken, want dit is waar we niet naar losse onderdelen kijken maar naar hoe systemen met elkaar praten. Je huid is niet alleen een omhulsel. Het is een grensgebied, en op een grens staat bewaking. In je huid zit dus afweer. Als die grens makkelijker doorlaatbaar is, krijgt die bewaking meer te verwerken, en bewaking die veel te verwerken krijgt, gaat scherper afgesteld staan. Dat is geen defect, dat is precies wat een afweersysteem hoort te doen. Tegelijk geeft een opener barrière meer signalen door aan je zenuwstelsel. En je zenuwstelsel werkt twee kanten op: het ontvangt signalen uit je huid, en het stuurt ook weer terug. Dat is de reden dat mensen vaak merken dat hun huid in een drukke periode anders doet dan in een rustige week, terwijl ze in die rustige week hun verzorging vaak minder trouw volhouden. Dat zegt wel iets. En er is nog een plek waar hetzelfde principe speelt. Je slijmvliezen, in je neus, je ogen, je luchtwegen en je darm, zijn ook grensgebieden met dezelfde opdracht: binnenhouden wat binnen hoort en buitenhouden wat buiten hoort. Ze reageren op vergelijkbare manier. Dat is precies waarom ik in de praktijk altijd vroeg naar de neus en de ogen als iemand voor de huid kwam. Een droge neus, snel geïrriteerde ogen en een huid die alles doorlaat zijn vaak hetzelfde verhaal op drie plekken. Waar je het aan herkent Een paar dingen die je bij jezelf kunt nagaan. Dit is geen diagnose en het hoort ook geen diagnose te zijn, het is een manier om te begrijpen wat je ziet. Je handpalmen. Vaak meer lijnen aan de binnenkant van de hand dan je bij anderen ziet. Een droge, bijna glazige of papierachtige aanblik. Handcrème voelt even fijn en daarna is het weg. Snelle schilfering, ook als het niet koud is. Een huid die trekt zonder dat ze rood hoeft te zijn, en weinig veerkracht geeft als je er zacht op drukt. Jeuk zonder dat er iets te zien is, en vaak 's avonds of 's nachts sterker. Reacties op verzorging. Ook op milde producten. Iets voelt eerst prettig en gaat daarna juist prikkelen. Het beeld dat ik vaak hoorde: ik kan bijna niets verdragen. De voorgeschiedenis. Een gevoelige huid als kind, en in de familie vaak hetzelfde beeld. Dat laatste punt over verzorging is er een die ik wil uitlichten, want het wordt bijna altijd verkeerd gelezen. Als een huid op alles reageert, is de conclusie meestal dat er iets mis is met de producten. Vaker is het andersom: de huid kan niet vasthouden wat je erop zet, omdat de laag die dat zou moeten doen opener staat. En dan het stuk over geduld Dit is waarschijnlijk het belangrijkste wat ik je over dit onderwerp kan meegeven, en het is tegelijk het minst populaire. Een barrière die beter gaat sluiten, is geen kwestie van dagen. Je huid vernieuwt zich in cycli, en de tijd die je lichaam nodig heeft om een functie weer zelf op te pakken, de turnovertijd, is aanzienlijk langer dan de tijd waarin je iets voelt. Vaak merken mensen binnen twee tot zes weken al iets aan het oppervlak. Het diepere werk, waarbij de laag zich echt opnieuw opbouwt, loopt over veel meer maanden. Dat is geen slecht nieuws. Het betekent alleen dat je dit niet als kuur moet zien maar als een traject, en dat je niet na drie weken moet beoordelen of iets werkt. Ik zeg altijd: geef het de tijd die je huid ervoor nodig heeft, niet de tijd die jij ervoor zou willen uittrekken. In het volgende artikel kijken we naar wat er van binnenuit meespeelt: van welke stoffen je buitenste laag gemaakt wordt, en waar die op je bord vandaan komen. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook De huidbarrière op je bord: waar je buitenste laag van gemaakt wordt De huidbarrière in de praktijk: wat je zelf kunt doen De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis

Learn more

November 6, 2026

B12 bij plantaardig eten: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen hebben we het hele onderwerp doorlopen. De bijzonder lange route die vitamine B12 van je bord naar je cel aflegt, met tien stappen en drie transporteiwitten. De drie plekken waar B12 het werk doet: rond je zenuwen, in je bloedaanmaak en energiehuishouding, en in de methylering samen met folaat en B6. Waar B12 in zit, waarom dat lijstje uitsluitend dierlijk is, en waarom algen en zeewier in dit dossier niet meetellen. En wat je zelf kunt doen, van het etiket van je plantaardige drank tot goed kauwen voor je maagzuur. In dit laatste deel breng ik het samen, want de logische vervolgvraag is: hoe houd ik dit praktisch bij elkaar, en waar let ik op als ik mijn basis breed wil houden. Eerst: waarom je naar drie stoffen kijkt en niet naar één Wat ik in de praktijk vaak zag, is dat mensen heel gericht met één stof aan de slag gingen omdat ze daarover iets gelezen hadden. Dat kan zinvol zijn. Vaker is het praktischer om voor een brede basis te zorgen, want je lichaam werkt niet met losse stoffen maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je ook van dat ene neemt. Bij dit onderwerp is dat heel concreet. B12, folaat en vitamine B6 doen in de methylering samen het werk. Je kunt de ene niet goed laten functioneren zonder de andere twee. En bij plantaardig eten ligt het mooi: folaat en B6 haal je ruim van je bord, en er is er één die er niet op voorkomt. Dat maakt de keuze eenvoudig in plaats van ingewikkeld. Waar je op let als je je basis breed wilt houden Een paar punten, in de volgorde waarin ze gewicht hebben. De vorm. Actieve vormen kunnen direct mee doen. Methylcobalamine en adenosylcobalamine werken op verschillende plekken in je lichaam, dus beide hebben is anders dan één van de twee hebben. Voor folaat geldt hetzelfde: 5-MTHF is de vorm die geen omzetting meer nodig heeft. De route naar binnen. Een vorm die via je mondslijmvlies naar binnen kan, slaat een deel van die lange keten over. Dat is relevant als er in die keten iets minder soepel verloopt, en dat is vaker het geval dan mensen denken. Of de drie uit het team samen zitten. B12 zonder folaat en B6 is een halve oplossing voor een proces waar alle drie in meedoen. Of het bij je voedingspatroon past. Als je plantaardig eet, is het logisch dat een aanvulling dat ook is. Die vitamine B12, dat is Vitamin B12+ De stof waar deze reeks over gaat, in precies de vormen die hierboven staan, is wat er in ScKIN Vitamin B12+ zit. Eén zuigtablet per dag, en daarin zitten de twee actieve B12-vormen naast elkaar: 10.000 microgram adenosylcobalamine en 10.000 microgram methylcobalamine, samen 20.000 microgram. Het is een vegan en suikervrij zuigtablet, met zwarte bessenextract en kersenaroma voor de smaak. En de twee andere teamleden uit de methylering zitten erbij. Folaat in de actieve vorm, 5-MTHF quatrefolic, 400 microgram per dagdosering, wat 200 procent van de referentie-inname is. En vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, de biologisch actieve vorm, 2,8 milligram, ook 200 procent van de referentie-inname. Die 400 microgram folaat is geen willekeurig getal, daar kom ik hieronder op terug. De erkende bijdragen op een rij. Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid en draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en draagt bij aan een heldere geest.2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen en tot een normaal metabolisme van homocysteïne.3 Folaat draagt bij aan normale bloedaanmaak, aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme.4 En vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale psychologische functie.5 Je ziet in die rij het verhaal uit het eerste artikel terugkomen: de zenuwen, de bloedaanmaak en de methylering met het homocysteïnemetabolisme, waar alle drie de stoffen aan meedoen. Bekijk Vitamin B12+ Over die 400 microgram folaat Een detail dat ik erbij wil vertellen omdat het voor een bepaalde groep het verschil maakt. Bij 400 microgram folaat per dag mag de volgende uitspraak gedaan worden: adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Dat gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 microgram folaat, en dat is precies wat hierin zit. Ben je zwanger of wil je zwanger worden, overleg dan altijd met je verloskundige of arts over wat in jouw situatie past. Praktisch: hoe je het inneemt Eén zuigtablet per dag, en nu komt het: onder de tong laten smelten. Niet doorslikken met water, want dan haal je het voordeel van het mondslijmvlies er zelf uit. Sabbelen tot er niets meer van over is. Dat duurt een paar minuten en die paar minuten zijn het punt. Niet geschikt voor kinderen tot en met drie jaar. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een medisch deskundige. En net als bij alles: zet het ergens waar je het ziet, want een aanvulling achter in een keukenkastje wordt vergeten. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze reeks meeneemt, is vooral het inzicht. Bij B12 gaat het niet alleen om wat er op je bord ligt, maar om een lange keten die van je mond tot in je cel loopt, en om drie stoffen die in de methylering samen het werk doen. Plantaardig eten is bij twee van die drie juist in het voordeel. Bij de derde is het zaak om het bewust te regelen in plaats van te hopen. En onthoud die voorraad van een jaar. Die geeft je rust en hij maakt het ook wat verraderlijk, want hij zorgt ervoor dat je de keuzes van vandaag pas veel later terugziet. Dus doe het nu goed, en dan hoef je er het hele jaar niet meer over na te denken. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel. 2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie. Vitamine B12 is goed voor het concentratievermogen. Vitamine B12 draagt bij aan een heldere geest. 3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen. Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne. 4 Folaat draagt bij aan normale bloedaanmaak, aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 mcg folaat. 5 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. Vitamine B6 draagt bij aan een normale psychologische functie. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook B12 bij plantaardig eten: de weg die vitamine B12 door je lichaam aflegt B12 bij plantaardig eten: waar het in zit, en waarom algen niet meetellen B12 bij plantaardig eten in de praktijk: wat je zelf kunt doen

Learn more

November 6, 2026

B12 bij plantaardig eten in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 7 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar de route die vitamine B12 door je lichaam aflegt en naar waar het wel en niet in zit. Nu het deel waar je direct iets mee kunt. Ik heb het praktisch gehouden en de punten met het meeste gewicht bovenaan gezet. Pak er twee of drie uit en houd die een paar weken vol, dat werkt beter dan alles tegelijk. 1. Kies je plantaardige drank op het etiket, niet op het merk De makkelijkste winst in dit hele onderwerp, en hij kost je eenmalig dertig seconden in de supermarkt. Draai het pak om en kijk of er B12 in de voedingswaardetabel staat. Zit het erin, dan neem je elke dag bij je koffie, je havermoutpap of je smoothie iets mee zonder er verder over na te denken. Let op twee dingen. Biologische varianten bevatten vaak geen toegevoegde vitaminen, want verrijking is binnen de biologische regels beperkt. En merken wisselen hun samenstelling, dus als je al jaren hetzelfde pak koopt, is het geen gekke zet om het af en toe opnieuw te lezen. 2. Zorg dat folaat en B6 ruim op je bord liggen B12, folaat en B6 doen in de methylering samen het werk, dus het is zinloos om op één van de drie te letten. Het goede nieuws bij plantaardig eten: folaat en B6 zijn juist de makkelijke twee. Praktisch: elke dag een flinke portie donkergroen blad, dus spinazie, boerenkool, rucola, veldsalade. Daarnaast peulvruchten een paar keer per week, en linzen zijn daarbij de snelste omdat ze geen weken hoeven te wellen. Asperges, broccoli, spruitjes en bieten horen in dit rijtje, en een halve avocado bij je lunch doet ook mee. En een kooktip die er echt uit maakt: folaat is gevoelig voor warmte en lost op in water. Dus kook je groente kort, stoom het liever, of gebruik het kookwater voor je saus of soep. Spinazie die een kwartier staat te pruttelen, levert aanzienlijk minder op dan spinazie die twee minuten door de pan gaat. 3. Zorg goed voor je maagzuur Dit is de tip die de meeste mensen verrast, en voor mij hoort hij hoog in het lijstje. De intrinsieke factor, het eiwit dat B12 door je darm loodst, wordt gemaakt door dezelfde cellen in je maagwand die je maagzuur produceren. Alles wat je maagzuur ten goede komt, is dus ook goed voor deze stap. Wat daarbij helpt: eet rustig en kauw goed, want vertering begint in je mond en een goed gekauwde hap zet je maag beter aan het werk. Drink niet te veel tijdens het eten, want dan verdun je je eigen maagzuur. Een eetlust die op gang moet komen, helpt je met bittere smaken aan het begin van een maaltijd, dus wat rucola, witlof of radicchio. Sommige mensen hebben baat bij een scheut appelcider-azijn of citroensap in een beetje water voor het eten, en dat is iets om uit te proberen en niet iets wat voor iedereen geldt. Gebruik je maagzuurremmers, overleg dan met je arts, en pas daar nooit zelf iets aan. Weten dat er een verband is, is wat anders dan er zelf aan sleutelen. 4. Eet drie keer per dag in plaats van de hele dag door Een punt dat bij veel onderwerpen terugkomt en hier ook meespeelt. Je spijsvertering werkt in rondes: er is een fase van verteren en een fase van opruimen. Als je de hele dag kleine happen neemt, komt die opruimfase er nooit aan toe, en dat merk je in je energie en in je vertering. Drie duidelijke maaltijden met echte pauzes ertussen geven je maag de ruimte om zijn werk goed te doen. Bij plantaardig eten vraagt dat soms wat planning, want een maaltijd zonder eiwit houdt je niet tot de volgende maaltijd op de been. Zet er dus altijd peulvruchten, tofu, tempeh, noten of zaden bij. 5. Let op de vorm als je iets aanvult Als je de keuze hebt, ga voor de vormen die je lichaam direct kan gebruiken. Methylcobalamine en adenosylcobalamine zijn de twee actieve vormen, en ze werken op verschillende plekken: methyl rond je zenuwen en in de methylering, adenosyl in de energiecentrales van je cellen. Cyanocobalamine is de synthetische vorm en die moet je lichaam eerst nog ombouwen. Datzelfde geldt voor folaat. De actieve vorm heet 5-MTHF en die kan direct mee doen, terwijl gewoon foliumzuur nog een paar omzettingen nodig heeft. Voor mensen met een variant op het MTHFR-gen is dat verschil het meest merkbaar, en zij weten dat vaak niet van zichzelf. 6. Onder de tong, en dan echt sabbelen Hier komt dat kleine detail uit het eerste artikel terug: een deel van de B12 wordt al in je mondslijmvlies opgenomen, nog voordat de maag en de intrinsieke factor eraan te pas komen. Dat is precies waarom een zuigtablet zo'n praktische vorm is: hij slaat een stuk van de keten over. Maar dan moet je hem wel zo gebruiken. Dus niet doorslikken met een slok water, want dan haal je dat voordeel er zelf uit. Leg hem onder je tong en laat hem helemaal smelten. Sabbelen, sabbelen, sabbelen totdat er niets meer van over is. Dat duurt een paar minuten en die paar minuten zijn precies het punt. 7. Onthoud dat je een voorraad hebt, en handel daar naar In je lever zit een voorraad B12 voor ongeveer een jaar. Dat is een prachtig stukje biologie en het heeft één praktisch gevolg: wat je nu doet of laat, voel je pas veel later. Iemand die vorig jaar overstapte op plantaardig eten, merkt dit jaar iets van de keuzes van toen. Dat betekent twee dingen. Wacht niet tot je iets merkt, want dan ben je laat. En wees niet ongeduldig als je er net mee begint, want een voorraad vullen gaat ook niet in een week. 8. Als je laat meten, vraag dan het goede onderzoek De standaardtest bij de huisarts meet de totale B12 in je bloed, en die telt alles mee, ook het deel dat aan transporteiwitten vastzit en niet bij je cellen komt. Daarom kan dat getal er prima uitzien terwijl er in de cel minder gebeurt. Wil je meer weten, dan bestaan er aanvullende bepalingen: actief B12, ook holotranscobalamine genoemd, en de waarden homocysteïne en MMA, die iets zeggen over hoe de processen in je cel verlopen. Bespreek met je arts of therapeut wat in jouw geval zinvol is. Een uitslag beoordelen doe je samen met iemand die jouw situatie kent, en niet op basis van een lijstje van internet. 9. Houd de drukke periodes in het oog De behoefte is groter in periodes van langdurige spanning. Dat is een moment om je basis juist niet te laten verslonzen, want dat is precies wanneer het gebeurt. Een drukke maand is de maand waarin de boodschappen minder goed gepland zijn en het bord minder gevarieerd is. Een vast ritme helpt daar meer dan goede bedoelingen. Hoe je dit volhoudt Als je er drie uitkiest: een verrijkte plantaardige drank in huis, elke dag groen blad op je bord, en rustig eten met goed kauwen. Dat is een complete set en die drie kosten je samen geen extra tijd. In het laatste artikel van deze reeks breng ik het bij elkaar en kijk ik waar je op let als je je basis breed wilt houden. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, B12 bij plantaardig eten: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook B12 bij plantaardig eten: de weg die vitamine B12 door je lichaam aflegt B12 bij plantaardig eten: waar het in zit, en waarom algen niet meetellen B12 bij plantaardig eten: waar je op let bij een brede basis

Learn more