Doorgaan naar artikel

Doe de supplementen quiz hier

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Black Friday 20% OFF 

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)

ScKIN Journal

Flatlay met yoghurt, kaas, sardines, amandelen, pompoenpitten en bladgroen

Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij

◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat calcium, magnesium en zink elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. Nu de bronnen, want dat is waar het concreet wordt. Ik loop ze per mineraal langs, en daarna leg ik de lijstjes over elkaar heen. Want dat laatste is waar het leuke patroon zichtbaar wordt. Calcium op je bord De referentiewaarde op Europese etiketten is 800 milligram calcium per dag, en dat is van de drie veruit de grootste hoeveelheid. Zuivel is de bekendste bron en ook echt de sterkste: melk, yoghurt, kwark en kaas. Een harde kaas levert per honderd gram het meest, al eet je daar natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Dit is de meest over het hoofd geziene bron die er is. Sesamzaad en tahin. Een eetlepel tahin door je dressing is een van de simpelste manieren om er iets bij te doen. Amandelen leveren van alle noten het meeste calcium. Groene groenten zoals boerenkool, broccoli, paksoi en spitskool leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Peulvruchten en tofu die met een calciumzout is gestremd doen stevig mee. Eén waarschuwing hoort hierbij. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Dat bindt zich in je darm aan calcium en vormt een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is waarom ik die als calciumbron boven spinazie noem. Magnesium op je bord De referentiewaarde is 375 milligram magnesium per dag. En hier is een vuistregel die het makkelijk maakt: magnesium zit in het hart van bladgroen. Chlorofyl, de groene kleurstof in planten, heeft namelijk een magnesiumion in zijn midden zitten. Precies zoals hemoglobine in jouw bloed een ijzerion in het midden heeft. Groene bladgroente is dus letterlijk gevuld met magnesium, en hoe donkerder het groen, hoe meer. Daarnaast: noten en zaden, met amandelen, cashewnoten, pompoenpitten en zonnebloempitten voorop. Peulvruchten zoals zwarte bonen, kikkererwten en linzen. Volkorengranen zoals havermout, zilvervliesrijst en speltbrood. En pure chocolade, die van alle alledaagse voedingsmiddelen een van de sterkste magnesiumbronnen is. Dat is geen excuus, het is gewoon een feit. Ook mineraalwater telt mee. De verschillen tussen merken zijn groot, dus kijk eens op het etiket van de fles die je in huis hebt. Zink op je bord De referentiewaarde is 10 milligram zink per dag, en van de drie is dit de kleinste hoeveelheid. Oesters en schelpdieren staan met afstand bovenaan. Rood vlees is in de praktijk de belangrijkste bron, en het zit er in een vorm die goed wordt opgenomen. Orgaanvlees zit in dezelfde categorie. Kaas doet goed mee. En aan de plantaardige kant zijn pompoenpitten de sterkste, gevolgd door cashewnoten, sesamzaad, hennepzaad en peulvruchten. Leg de drie lijstjes over elkaar heen Dit is het aardige deel. Kijk eens welke voedingsmiddelen in meerdere lijstjes terugkomen. Sesamzaad en tahin staan in alle drie. Amandelen staan in alle drie. Pompoenpitten staan in magnesium en zink en doen iets aan calcium. Peulvruchten staan in alle drie. Groene bladgroenten staan in calcium en magnesium. Kaas staat in calcium en zink. Zie je het? Het trio uit dit artikel is in voedingsmiddelen helemaal geen trio dat je zelf moet samenstellen. Het zit al bij elkaar, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, een tahindressing en wat kaas levert alle drie tegelijk. Dat is ook precies waarom een scheve verhouding in de praktijk bijna alleen ontstaat door losse supplementen in hoge doseringen. In de natuur komen deze drie altijd in elkaars gezelschap. De twee remmen die voor alle drie gelden Fytaat. Granen, peulvruchten, noten en zaden bevatten fytinezuur, waarin de plant zijn fosfor voor de kiem bewaart. Dat bindt zich in je darm aan mineralen. Zink is daar het gevoeligst voor, maar calcium en magnesium worden er ook door geremd. Vervelend genoeg zijn het dezelfde voedingsmiddelen die veel mineralen én veel fytaat bevatten. Gelukkig hadden traditionele bereidingswijzen daar het antwoord al op. Weken van peulvruchten, noten en granen, en dat water weggooien. Kiemen, waarbij de plant zijn eigen fytaat afbreekt. Zuurdesem, waarbij de bacteriën tijdens het lange rijzen een flink deel afbreken. En fermenteren, zoals bij tempeh en bij zuivel. Oxaalzuur. Dat zit vooral in spinazie, rabarber, snijbiet en bietenblad, en het houdt de opname van calcium en magnesium uit juist die groenten tegen. Kort blancheren en het kookwater weggooien haalt er een deel uit. En wat juist helpt: een eiwitbron in de maaltijd, en een scheut zuur eroverheen. Citroensap over je groente of azijn in je dressing maakt mineralen beter beschikbaar. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, lopen we een doordeweekse dag langs en zetten we die af tegen de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink. Een ontbijt met een flinke schaal volle yoghurt en een handvol gemengde noten en zaden levert al een kwart tot een derde van je calcium, en daarnaast serieus magnesium en zink uit de noten. Een lunch met twee sneden zuurdesembrood, kaas en een gekookt ei zet daar opnieuw calcium en zink bovenop. Een avondmaaltijd met een grote portie boerenkool of broccoli, kikkererwten en een tahindressing doet vooral de magnesiumkant, met calcium uit het groen en de tahin erbij. Je ziet dat je met drie heel gewone maaltijden een heel eind komt, zonder dat er iets bijzonders op tafel staat. En je ziet ook waar het misloopt: een dag van wit brood met zoet beleg, een kant-en-klare lunch en weinig groen levert van alle drie de mineralen bedroevend weinig, want juist de bronnen zijn dan weggelaten. Koken en bewaren Twee praktische punten die bij mineralen vaak worden vergeten. Anders dan vitaminen zijn mineralen niet gevoelig voor hitte of licht. Je kookt ze niet kapot, want het zijn zouten en die blijven gewoon wat ze zijn. Wat wel gebeurt, is dat ze oplossen in je kookvocht. Kook je groente in ruim water en giet je dat weg, dan verdwijnt daar een flink deel van je magnesium en calcium mee in de gootsteen. Stomen, roerbakken, of koken in weinig water en dat vocht gebruiken als basis voor een saus of soep, houdt het binnen. Het kookvocht van peulvruchten telt daar ook in mee, met het voorbehoud dat je het wéékwater wél weggooit vanwege het fytaat. En bewaar noten en zaden koel, donker en in een gesloten pot. Niet vanwege de mineralen, maar vanwege de vetten die erin zitten. Een pot amandelen die maanden in een warme kast staat, wordt op den duur ranzig, en dan eet je hem niet meer op. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Zet tahin in je keuken. Een eetlepel door een dressing, door hummus of over geroosterde groente levert alle drie de mineralen in één handeling. Maak een pot met gemengde noten en zaden. Amandelen, cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad. Over salades, door yoghurt, als tussendoor. Eet elke dag donkergroene bladgroente. Boerenkool, paksoi, rucola, broccoli. Dat is je magnesium en een deel van je calcium ineens. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, meer opneembare mineralen uit je dagelijkse brood. Houd sardines in je kast. Calcium uit de graat, zink uit de vis, en een lunch binnen een minuut. Week je peulvruchten en spoel blikpeulvruchten goed af. In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: hoe verdeel je deze drie over je dag, en wat doe je als je iets gebruikt waar ze alle drie in zitten? Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Drie gelijke keramische schalen op een rij met sesamzaad, amandelen en pompoenpitten

Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen

◷ 6 min leestijd Calcium, magnesium en zink kom je opvallend vaak als trio tegen. Op verpakkingen staan ze naast elkaar, in adviezen worden ze in één adem genoemd, en er bestaan hele producten die precies deze drie combineren. De vraag die daarbij hoort is natuurlijk: waarom juist deze drie, en wat hebben ze met elkaar te maken? Het antwoord is interessanter dan je zou denken. Ze doen namelijk heel verschillend werk, en toch komen ze elkaar op drie plekken tegen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. In dit artikel loop ik die drie ontmoetingsplekken met je langs. Wat ze elk doen Eerst even apart, want zonder dat snap je de samenhang niet. Calcium is in gewicht het meest aanwezige mineraal in je lichaam: je hebt er ruim een kilo van, en het overgrote deel daarvan zit in je skelet en je gebit. Maar het kleine deel dat niet in je bot zit, is minstens zo belangrijk. Calcium zet de samentrekking van je spieren in gang, het doet mee bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen, en het speelt een rol bij de bloedstolling. Magnesium is de meewerkende stof bij zo'n driehonderd enzymreacties. De bekendste daarvan is de energieproductie: de energiedrager in je cellen, ATP, is pas bruikbaar als er een magnesiumion aan vastzit. Zonder magnesium ligt die energie er wel, maar kun je er niets mee. Daarnaast is magnesium nodig voor de twee omzettingen die vitamine D werkzaam maken, en doet het mee bij de prikkeloverdracht in je zenuwen en bij de werking van je spieren. Zink is co-factor in ook zo'n driehonderd enzymen, en het is daarnaast de centrale pin in de zinkvingers: structuren van eiwit die zich aan je DNA hechten en waarmee hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron hun boodschap afleveren. Drie heel verschillende profielen dus. En dan nu de plekken waar ze elkaar tegenkomen. Ontmoetingsplek één: je bot Dit is de bekendste, en ook de meest misbegrepen. Vraag iemand waar bot uit bestaat en je hoort calcium. Dat klopt, en het is niet het hele verhaal. Je bot bestaat uit een raamwerk van eiwit, vooral collageen, waarin mineralen worden afgezet. Calcium is daarvan de grootste in gewicht. Maar ongeveer zestig procent van al het magnesium in je lichaam zit óók in je bot, en zink zit er eveneens in. Dat zijn geen passagiers; ze doen mee aan de structuur en aan de cellen die het bot opbouwen en afbreken. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag wordt afgebroken en weer opgebouwd, door twee soorten cellen die elkaar in evenwicht houden. De cellen die bouwen hebben bouwmateriaal nodig én de enzymen om ermee te werken, en daar komen magnesium en zink om de hoek kijken. Daarom is calcium alleen voor je skelet een halve oplossing. Je hebt het raamwerk nodig, de mineralen, de enzymen die ze op hun plek zetten, en het signaal van beweging om het hele proces aan te zetten. Ontmoetingsplek twee: je spieren en zenuwen Dit vind ik de mooiste, omdat calcium en magnesium hier letterlijk tegenover elkaar staan. En dat is geen probleem maar precies de bedoeling. Een spiercel trekt samen doordat er calcium de cel in stroomt. Dat calcium bindt aan eiwitten in de cel en zet daarmee de samentrekking in gang. Wil de spier weer ontspannen, dan moet dat calcium er ook weer uit, en moet de instroom gestopt worden. Magnesium doet daarbij mee: het zit bij de kanalen waardoor calcium naar binnen gaat en het werkt mee aan de pompen die het er weer uit zetten. Zie het als een gaspedaal en een rempedaal in dezelfde cel. Calcium geeft gas, magnesium houdt in. Een auto zonder rem is niet beter dan een auto met rem; een auto zonder rem is onbestuurbaar. Je hebt ze allebei nodig, en wat telt is dat ze in verhouding tot elkaar staan. Hetzelfde patroon zie je bij je zenuwen. Een zenuwcel geeft een signaal door als er een kanaal opengaat en er calcium naar binnen schiet. Bij een bepaald type kanaal in je hersenen zit magnesium als een soort dop op de opening: het kanaal gaat pas open als het signaal sterk genoeg is. Magnesium is daar dus de drempel die bepaalt hoe makkelijk een prikkel wordt doorgegeven. Dat is een prachtig systeem, want het zorgt ervoor dat niet elk klein signaal meteen wordt doorgegeven. En het verklaart waarom magnesium in verhalen over spieren en over het zenuwstelsel zo vaak terugkomt. Ontmoetingsplek drie: de deur van je darm Dan de derde plek, en die is praktisch het meest relevant. Deze drie mineralen zijn allemaal positief geladen ionen, en je darmwand gebruikt voor een deel dezelfde transportroutes voor ze. Ze zitten elkaar dus in de weg bij de ingang. Vooral calcium is hier de grote jongen, simpelweg omdat je er in hoeveelheid veel meer van binnenkrijgt dan van de andere twee. Komt er in één keer een flinke hoeveelheid calcium aan, dan bezet dat de doorgang en blijft er minder ruimte over voor magnesium en zink. Bij gewone voeding speelt dat nauwelijks. Daar zitten deze drie in bescheiden hoeveelheden naast elkaar in dezelfde voedingsmiddelen, en dan is het rustig bij de deur. Het speelt wel bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral als je alles op één moment neemt. Dat is meteen de belangrijkste praktische les die uit dit hele artikel volgt: bij mineralen is spreiden over de dag vrijwel altijd verstandiger dan alles in één keer. En er is nog een vierde verband Eentje die vaak wordt vergeten en die ik graag noem. Magnesium is nodig voor de twee omzettingen die vitamine D van een opslagvorm naar een werkzame vorm maken. En vitamine D is op zijn beurt de stof die bepaalt hoeveel calcium je uit je voeding opneemt. Daar loopt dus een lijn van magnesium naar vitamine D naar calcium. Minder magnesium betekent een vitamine D die minder goed wordt omgezet, en dat werkt door in hoeveel calcium er binnenkomt. Deze drie staan dus niet alleen naast elkaar, ze staan ook achter elkaar in een keten. Wat je hiervan meeneemt Deze drie mineralen zijn geen willekeurig trio. Ze zitten alle drie in je bot, ze werken in je spieren en zenuwen als elkaars tegenwicht, ze delen een deel van de route naar binnen, en ze hangen via vitamine D ook nog eens achter elkaar in een keten. Daarom is de vraag bij deze drie zelden hoeveel je van één ervan neemt. De vraag is of ze alle drie aanwezig zijn en of ze in een verhouding staan die klopt. In het volgende artikel kijken we naar waar ze in je eten zitten, en of die verhouding daar vanzelf goed uitvalt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Yoghurt, sardines, amandelen en bladgroen met een glas groene drank

Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis

◷ 7 min leestijd In deze reeks hebben we calcium, magnesium en zink als trio bekeken. We zagen dat ze elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, waar ze alle drie in zitten, in je spieren en zenuwen, waar calcium en magnesium als gaspedaal en rempedaal tegenover elkaar staan, en bij de deur van je darm, waar ze een deel van dezelfde route delen. En we zagen dat er via magnesium en vitamine D ook nog een keten naar calcium loopt. In het tweede artikel bleek dat deze drie in voedingsmiddelen al bij elkaar zitten, en in het derde dat spreiden over de dag bij mineralen bijna altijd verstandiger is dan alles in één keer. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait Het gaat om drie mineralen, en de rode draad van deze reeks is dat ze bij elkaar horen. Niet omdat ze hetzelfde doen, maar omdat ze elkaars werk mogelijk maken en elkaars opname beïnvloeden. Daarom kijk ik bij dit onderwerp liever naar een formule waarin ze alle drie zitten, in bescheiden hoeveelheden naast hun gezelschap, dan naar drie losse producten die je zelf moet afstemmen. Dat laatste is precies de situatie waarin die gedeelde deur uit het eerste artikel een rol gaat spelen. Waar je op let bij een aanvulling Of alle drie aanwezig zijn. Dit is het eerste wat je nakijkt. De hoeveelheid van elk, afgezet tegen de bovengrenzen. Zet ze naast de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink, en naast de bovengrenzen uit het vorige artikel. Tel daarbij op wat je verder nog gebruikt. Of de vitaminen uit de keten erbij zitten. Vitamine D bepaalt hoeveel calcium je opneemt, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 zorgt dat calcium op de goede plek terechtkomt. Zitten die erbij, dan sluit de formule aan op hoe je lichaam ermee werkt. Of koper meeloopt. Zink en koper delen een deel van hun route, en bij langdurig gebruik is het logisch dat koper in dezelfde formule zit. De vorm. Organisch gebonden mineraalvormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment. Bij of vlak na een maaltijd, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Het trio uit deze reeks zit er alle drie in: calcium met ongeveer 240 milligram per dagdosering, magnesium met 100 milligram en zink met 12 milligram. Je ziet dat dat bescheiden hoeveelheden zijn ten opzichte van de referentiewaarden, en dat is precies de bedoeling. Dit is een brede basis naast je voeding, geen vervanging ervan, en het blijft daarmee ruim onder de bovengrenzen uit het vorige artikel. En de hele keten zit erbij. Vitamine D3 met 10 microgram, vitamine K2 met 70 microgram, koper met 2,25 milligram, mangaan, kalium, jodium en chroom, en het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2 inclusief het hele B-complex. Daarnaast een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen sluiten aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en is nodig voor de instandhouding van normale tanden.1,2 Calcium draagt bij aan een normale spierwerking en aan een normale prikkeloverdracht in de zenuwen.3,4 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten en is goed voor de werking van de spieren.5,6 Magnesium heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan de geestelijke veerkracht.7,8 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme en helpt bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van het lichaam.9,10 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van normaal haar en van normale nagels.11,12,13 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding.14,15 En de twee vitaminen uit de keten: vitamine D voor het behoud van sterke botten, en vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en bij de opname van mineralen in de botten.16,17 De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Dus niet in kokend water en niet meekoken. In de ochtend of rond de lunch werkt het beste, en voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. Neem het bij of vlak na een maaltijd, want mineralen worden op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of je mengt het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. En houd vooral het deel uit het derde artikel erbij dat je niet uit een verpakking haalt: zorg dat er bij elke maaltijd iets van deze mineralen zit, kies zuurdesem boven gistbrood, en belast je botten twee keer per week met krachttraining. Dat laatste is het signaal waar je hele skelet op reageert, en daar kan geen enkele formule iets aan veranderen. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Dit zijn toch lage hoeveelheden? Dat klopt, en dat is bewust. Een brede basis is bedoeld naast je voeding, niet in plaats daarvan. Juist bij mineralen die elkaars opname beïnvloeden, is een bescheiden hoeveelheid die alle drie bedient logischer dan een hoge dosering van één. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Deze mineralen werken in processen die over weken tot maanden lopen, en je skelet denkt zelfs in jaren. Dit is niets om na een week te beoordelen. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat je bij deze drie nooit naar één getal moet kijken. Ze zitten in hetzelfde bot, ze houden elkaar in je spieren en zenuwen in evenwicht, en ze delen de deur naar binnen. Spreid ze over je dag, houd vitamine D en K2 erbij, en geef je botten het signaal waar ze op reageren. Dan doet dit trio zijn werk precies zoals het bedoeld is. 1 Calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 2 Calcium is nodig voor de instandhouding van normale tanden. 3 Calcium draagt bij aan een normale spierwerking. 4 Calcium draagt bij aan een normale prikkeloverdracht in de zenuwen. 5 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten. 6 Magnesium is goed voor de werking van de spieren. 7 Magnesium heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel. 8 Magnesium draagt bij aan de geestelijke veerkracht. 9 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme. 10 Magnesium helpt bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van het lichaam. 11 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. 12 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 13 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 14 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 15 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 16 Vitamine D voor het behoud van sterke botten. 17 Vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en bij de opname van mineralen in de botten. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt

LEES MEER
Linnen loper met een glas water, amandelen, sesamzaad en spinazie

Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt

◷ 6 min leestijd We weten nu wat calcium, magnesium en zink elk doen, waar ze elkaar tegenkomen en waar ze in je eten zitten. Dan nu het deel waar je vandaag iets mee kunt: hoe verdeel je ze over je dag? Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1. Spreiden is bij mineralen bijna altijd beter Dit is verreweg het belangrijkste punt, en het volgt direct uit het eerste artikel. Deze drie delen een deel van de route door je darmwand. Alles op één moment betekent drukte bij de deur. Daar komt bij dat je darm per gelegenheid maar een beperkte hoeveelheid calcium actief kan opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per keer zakt het rendement. En calcium is van de drie de grootste in hoeveelheid, dus daar telt dit het hardst. Praktisch: zorg dat er bij elke maaltijd iets van deze mineralen zit, in plaats van alles bij het avondeten. Yoghurt of havermout in de ochtend, kaas of tahin op je brood, bladgroen en zaden bij je warme maaltijd. 2. Zet een vaste bron bij elke maaltijd Dat klinkt ingewikkelder dan het is. In de praktijk kun je met drie vaste gewoontes alle drie de mineralen over je dag verdelen. In de ochtend: volle yoghurt of havermout met een handvol gemengde noten en zaden. Calcium uit de zuivel, magnesium en zink uit de noten en zaden. Rond de lunch: zuurdesembrood met kaas, of een salade met tahindressing. Calcium, zink en een scheut magnesium. Bij het avondeten: een flinke portie donkergroene bladgroente en een eiwitbron. Magnesium uit het groen, zink uit het eiwit. Drie vaste punten, en je hoeft nooit meer te rekenen. 3. Werk aan je bereiding, niet aan je hoeveelheid Hier zit de grootste stille winst. Kies zuurdesembrood in plaats van brood met gistrijzing. Week gedroogde peulvruchten een nacht en gooi dat weekwater weg. Spoel blikpeulvruchten goed af. Kies tempeh boven ongefermenteerde soja. En blancheer spinazie en snijbiet kort en gooi dat water weg, want daar gaat een deel van het oxaalzuur mee. Dat is geen reden om spinazie te laten staan, het is wel een reden om voor je calcium liever boerenkool of broccoli te nemen. 4. Doe er een eiwitbron en een scheut zuur bij Dierlijk eiwit tilt de mineraalopname uit de hele maaltijd omhoog, ook uit de plantaardige bestanddelen ervan. En organische zuren maken mineralen beter beschikbaar. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, gekookt ei, olijfolie en citroensap is hier een bijna perfect voorbeeld van: alle drie de mineralen, een eiwitbron die de opname helpt, en zuur eroverheen. 5. Belast je botten, anders gebeurt er niets Dit punt wordt in mineraalverhalen het vaakst vergeten, en het is misschien wel het belangrijkste. Je bot past zich aan aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het bouwmateriaal ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 6. Vergeet het eiwitraamwerk niet Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een raamwerk van collageen in, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk is er niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt. 7. Houd de vitaminen erbij die erbij horen Uit het eerste artikel: magnesium is nodig voor de twee omzettingen die vitamine D werkzaam maken, en vitamine D bepaalt hoeveel calcium je opneemt. Daar loopt dus een keten. En vitamine K2 zorgt dat het calcium dat binnenkomt op de goede plek wordt afgezet, namelijk in je botten en je gebit. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding zoals oude kaas en zuurkool, en in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Vitamine D haal je in het zomerhalfjaar uit daglicht, en uit vette vis en eigeel. 8. Tel op wat je al binnenkrijgt Gebruik je supplementen, pak dan één keer alles uit je kast en tel per mineraal op hoeveel erin zit. Dat is vijf minuten werk en het is het enige wat je echt moet weten. Ter oriëntatie: de referentiewaarden op Europese etiketten zijn 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink per dag. Voor de bovenkant houdt de Europese voedselveiligheidsautoriteit voor volwassenen aan: 2500 milligram calcium uit alle bronnen samen, 25 milligram zink uit alle bronnen samen, en voor magnesium uit supplementen 250 milligram per dag bovenop wat je uit voeding haalt. Die laatste is er niet omdat magnesium schadelijk zou zijn, maar omdat magnesiumzouten in hogere hoeveelheden vocht naar je darm trekken en daarmee je ontlasting dunner maken. Dat is vervelend en het gaat vanzelf over als je minder neemt. 9. Houd een los ijzersupplement apart IJzer gebruikt voor een deel dezelfde transportroute. Gebruik je een los ijzersupplement, neem dat dan op een ander moment van de dag dan je mineralen. Bij ijzer uit voeding speelt dat niet. 10. Neem mineralen niet op een lege maag Zeker zink wordt op een lege maag minder goed verdragen. Bij of vlak na een maaltijd is prettiger en levert geen slechtere opname op. Een voorbeeldweek Om het samen te vatten. Je ochtend heeft zuivel of havermout met een handvol gemengde noten en zaden. Je lunch heeft zuurdesembrood met kaas of een salade met tahindressing. Je avondeten heeft donkergroen blad en een eiwitbron, met citroen of azijn erover. Eén keer in je week staat er vette vis op tafel. Je peulvruchten week je of spoel je goed af. En twee keer per week doe je aan krachttraining. Dat is alles. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Wandelschoenen bij een lichte deur in een rustige hal

Magnesium bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat er bij het ouder worden verandert, waar magnesium vandaan komt en hoe je spieren en botten samenhangen. Tijd om het praktisch te maken. Mijn vaste advies: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol. Alles tegelijk aanpakken voelt daadkrachtig, maar het houdt vrijwel niemand vol, en je weet achteraf niet wat er werkte. 1. Voeg toe in plaats van te schrappen In deze levensfase worden porties vaak kleiner, en dan is schrappen zelden de juiste richting. Kijk liever wat er per bord bij kan zonder dat het vult. Een eetlepel pompoenpitten of geroosterde amandelen over je salade, je soep of je yoghurt. Een lepel tahin door een dressing of door een saus. Een handvol diepvriesspinazie in de laatste minuut door een pastasaus, een curry of een soep. Het slinkt tot bijna niets. Twee stukjes pure chocolade na het eten. Zet noten en pitten in een pot op het aanrecht. Wat je ziet, gebruik je. 2. Verdeel je eiwit over de dag Omdat je lichaam met de jaren minder sterk reageert op dezelfde hoeveelheid eiwit, werkt verdelen beter dan alles bij het avondeten eten. Ochtend: een ei, kwark, of havermout met noten. Lunch: peulvruchten, vis uit blik, of kaas op zuurdesembrood. Avond: vis, vlees, ei of peulvruchten. Dit levert niet alleen bouwstof voor je spieren, maar brengt in veel gevallen ook magnesium mee. Peulvruchten en vis doen allebei. 3. Week je peulvruchten en noten Dit is de bewerking met de meeste winst en de minste moeite. Het kost geen tijd, alleen vooruitdenken. Zet gedroogde bonen, kikkererwten of linzen 's avonds in ruim water. Gooi het weekwater weg en kook ze met vers water. Laat amandelen of pompoenpitten een nacht in water staan, spoel ze af en rooster ze kort. Zet je havermout de avond ervoor klaar in water of yoghurt. Gebruik je peulvruchten uit blik, spoel ze dan goed af. 4. Kook korter en gooi het kookvocht niet weg Magnesium lost op in water. Groente die lang in een volle pan staat te koken, laat een deel achter in dat water. Stomen, roerbakken of roosteren in de oven houdt meer vast, en kookvocht is prima als basis voor een soep of saus. 5. Geef je vertering de tijd Omdat de zuurproductie in je maag met de jaren bij veel mensen afneemt, komen mineralen minder makkelijk los uit je voeding. Daar kun je zelf iets aan doen, en het kost niets. Kauw echt. Leg je bestek tussendoor eens neer. Eet zonder haast en zonder scherm erbij. Drink niet te veel tijdens de maaltijd zelf. Een glas is prima, een halve liter verdunt je maaginhoud. Zet iets zuurs bij de maaltijd: een scheut citroen over je groente, een dressing met azijn, een lepel zuurkool ernaast. 6. Zorg dat je skelet elke dag iets te dragen krijgt Dit is de grootste hefboom uit deze hele reeks. Botweefsel reageert op belasting, en spierweefsel ook. Dragende beweging: wandelen, traplopen, tuinieren, dansen. Liefst elke dag iets. Kracht zetten: twee keer per week iets tillen, duwen of trekken. Boodschappentassen tellen gewoon mee, net als opstaan uit een stoel zonder je handen te gebruiken. Balans: op een been staan tijdens het tandenpoetsen. Een serieuze oefening die je twee keer per dag gratis meepakt. Wandelschoenen bij de deur in plaats van in de kast is een van de kleinste ingrepen met het grootste effect dat ik ken. 7. Houd eens een dag bij wat je drinkt Koffie en thee voeren vocht en mineralen af, frisdrank levert fosfaten die de opname in de weg zitten, en alcohol voert de uitscheiding via de nieren op. Niet om iets te schrappen, wel om het te zien. Een karaf water binnen handbereik werkt beter dan elk goed voornemen. En kijk eens naar de analyse op je flessenwater, want sommige merken leveren behoorlijk wat magnesium. 8. Kijk naar het geheel, niet naar een los getal Omdat maar ongeveer 1 procent van je magnesium in je bloed zit en je lichaam die waarde zorgvuldig stabiel houdt, zegt een losse bloedwaarde weinig over je voorraad. Ga daar dus niet zelf op sturen. En nog belangrijker: gebruik je medicijnen, speelt er iets met je nieren, of is er een medische achtergrond, overleg dan met je arts of apotheker voordat je iets aan je inname verandert. Bij een verminderde nierfunctie gelden andere regels. Dat is geen onderwerp om zelf op te lossen, en ik vind het belangrijk om dat gewoon te zeggen. 9. Maak van de drukke en de moeilijke weken geen uitzondering Iedereen heeft weken waarin het niet lukt. Een griepje, een drukke periode, een vervelend bericht. Precies in zo'n week kook je minder, beweeg je minder en wordt je menu smaller, terwijl je lichaam juist meer vraagt. Daar is geen ingewikkelde oplossing voor, wel een praktische: zorg dat er iets klaarligt waar je geen moeite voor hoeft te doen. Een paar blikken sardines, makreel of zalm in de kast. Een zak diepvriesspinazie en diepvriesdoperwten in de vriezer. Een pot gekookte kikkererwten of linzen. Een voorraadje noten en pompoenpitten op het aanrecht. Zuurdesembrood in plakken in de vriezer. Daarmee staat er binnen vijf minuten een volwaardige maaltijd, ook op de dag dat het echt niet lukt. Ik vind dat eerlijk gezegd waardevoller dan welk ingewikkeld voedingsplan ook. 10. Kijk naar je week en niet naar je dag De laatste, en misschien wel de belangrijkste. Een dag is te kort om iets aan af te meten, en dat geldt voor je hele voeding. Kijk aan het eind van de week terug: hoeveel dagen stond er donkergroen op je bord, hoe vaak at je peulvruchten, hoe vaak vis, hoeveel dagen zaten er noten of zaden in, en hoe vaak ben je echt in beweging geweest. Vijf van de zeven dagen goed is een prima week, en dat is een veel houdbaarder maatstaf dan perfectie. Tot slot Wat ik mensen in deze fase het liefst meegeef, is dat er veel meer te onderhouden valt dan vaak gedacht wordt. Je spieren en je botten reageren op wat je ze geeft en op wat je ze vraagt, ook op je zestigste, ook op je zeventigste. Begin klein. Wandelschoenen bij de deur, een pot noten op het aanrecht, een handvol spinazie door de saus en je peulvruchten 's avonds in de week. Dat is het soort verandering dat blijft hangen, en opgeteld over een jaar doet dat meer dan welk plan voor drie weken ook. Lees ook Magnesium bij het ouder worden: wat er in je lichaam verandert Magnesium bij het ouder worden op je bord: de bronnen en de opname Magnesium, spieren en botten na de vijftig: hoe dat samenhangt

LEES MEER
Lichte ruime kamer met een opgerolde linnen mat bij het raam

Magnesium, spieren en botten na de vijftig: hoe dat samenhangt

◷ 7 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat er met de jaren verandert en hoe je aan de aanvoerkant iets kunt doen. In dit derde deel gaan we naar de twee weefsels waar ongeveer tachtig procent van je magnesium zit: je spieren en je botten. Want die twee hangen nauwer samen dan de meeste mensen denken. Bot is levend weefsel Het eerste wat ik mensen graag uit hun hoofd praat, is het idee dat bot een soort steiger is die er nu eenmaal staat. Botweefsel leeft. Het wordt voortdurend afgebroken en weer opgebouwd, en dat gebeurt je hele leven door. Er zijn cellen die oud bot weghalen en cellen die nieuw bot aanleggen, en samen houden die het geheel in conditie. Welke kant die balans op valt, is niet in beton gegoten. Het hangt onder andere af van de belasting die je je skelet geeft, van de bouwstoffen die beschikbaar zijn en van je hormonale situatie. Bij vrouwen verandert dat laatste rond de overgang behoorlijk, en dat is een van de redenen dat dit onderwerp juist in die fase zo vaak langskomt. Die 60 procent magnesium in je botten is daarmee geen dood voorraadje. Het is voorraad in een weefsel dat voortdurend verbouwd wordt, en dat je lichaam ook aanspreekt als het elders magnesium nodig heeft om de waarde in je bloed stabiel te houden. Calcium, magnesium en vitamine D horen in een verhaal Calcium krijgt in botverhalen bijna alle aandacht, en dat is te smal. Calcium is het bouwmateriaal, maar bouwmateriaal alleen maakt nog geen muur. Vitamine D regelt in hoeverre calcium uit je voeding wordt opgenomen. Zonder voldoende vitamine D neemt je darm maar een beperkt deel van het aangeboden calcium op. En magnesium doet mee in de stappen waarin vitamine D in je lever en nieren wordt omgezet naar de vorm die je lichaam echt kan gebruiken. Je kunt het zien als een bouwplaats. Calcium is de steen, vitamine D is de kraanmachinist die bepaalt hoeveel steen er binnenkomt, en magnesium staat bij de stroomvoorziening en het gereedschap. Haal je er een weg, dan ligt het werk gedeeltelijk stil, hoeveel stenen er ook geleverd worden. Daarom komen die drie in mijn vak bijna altijd in hetzelfde gesprek voorbij, en daarom vind ik het zo jammer als er alleen over calcium wordt gesproken. Spieren vragen twee dingen Bij spieren denken de meeste mensen aan kracht leveren. Dat is de helft. Een spier moet ook weer volledig kunnen ontspannen, en dat is actief werk waar je lichaam energie in steekt. Als een spier aanspant, stroomt calcium de spiercel in en trekken de vezels samen. Om weer te ontspannen moet dat calcium er actief uitgepompt worden, en dat pompwerk kost ATP. En om de energie uit ATP vrij te maken, is magnesium nodig. Zo zitten calcium en magnesium ook in je spieren weer tegenover elkaar: de een zet aan, de ander hoort bij het loslaten. Dat is ook de reden dat dit mineraal bij ouder worden zo vaak genoemd wordt in combinatie met spierwerking. Niet omdat het spieren groter maakt, maar omdat het in het dagelijkse werk van de spier meedoet. Waarom beweging hier de grootste hefboom is Als ik een ding uit dit artikel zou mogen uitlichten, is het dit: van alles wat je kunt doen voor je spieren en je botten, is beweging met afstand de sterkste prikkel. En dan vooral beweging waarbij je skelet en je spieren echt iets te verduren krijgen. Botweefsel reageert namelijk op belasting. Krijgt het een prikkel, dan wordt er meer in geinvesteerd. Blijft die prikkel weg, dan wordt er minder in geinvesteerd. Dat is het principe waar het hele onderhoud op draait. Dragende beweging telt het zwaarst: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren. Zwemmen en fietsen zijn fijn voor je conditie, maar je skelet draagt daarbij minder. Kracht zetten is de tweede pijler: iets tillen, duwen, trekken. Dat hoeft geen sportschool te zijn. Boodschappentassen, een emmer water, opstaan uit een stoel zonder je handen te gebruiken. Balans is de derde, en die wordt het vaakst vergeten. Op een been staan tijdens het tandenpoetsen is serieus een prima oefening. En dan de verbinding met dit onderwerp: al dat werk kost energie, en energie vrijmaken vraagt magnesium. Beweging en voeding zijn hier geen twee losse adviezen, ze werken op hetzelfde systeem. Eiwit hoort in dit rijtje Een laatste stuk dat ik niet wil overslaan. Spierweefsel wordt gemaakt van aminozuren, en die komen uit het eiwit op je bord. Met de jaren reageert je lichaam minder sterk op dezelfde hoeveelheid eiwit, waardoor de aandacht ervoor juist belangrijker wordt in plaats van minder. Praktisch komt dat erop neer dat het helpt om eiwit over de dag te verdelen in plaats van alles bij het avondeten te eten. Een ei of wat kwark bij het ontbijt, peulvruchten of vis bij de lunch, en vlees, vis, ei of peulvruchten bij het avondeten. En bij het omzetten van al die aminozuren staan vitamine B6 en magnesium weer als meewerkers naast de band. Waarom dit bij vrouwen rond de overgang extra aandacht krijgt Bij vrouwen verandert de hormonale situatie rond de overgang behoorlijk, en dat raakt precies de balans tussen afbraak en opbouw in botweefsel. Dat is een normaal verloop en geen ziekte, maar het is wel de reden dat er in die periode meer aandacht voor dit onderwerp is. Wat ik daar in de praktijk over zeg: het is juist in die jaren dat de dingen die je zelf doet het meeste gewicht krijgen. De belasting die je je skelet geeft, de bouwstoffen op je bord, en de regelmaat waarmee je dat volhoudt. Dat zijn precies de knoppen waar je wel aan kunt draaien. Heb je hier vragen over die specifiek over jou gaan, leg die dan voor aan je huisarts of een therapeut die je hele situatie kent. Dat is geen afschuifzin, het is gewoon waar dit soort vragen thuishoort. Waarom je dit niet aan een getal afmeet Ik wil op een punt eerlijk zijn dat in artikelen over dit onderwerp vaak wordt weggepoetst. Je kunt de staat van je spieren en je botten niet aflezen aan een enkele uitslag, en zeker niet aan een losse magnesiumwaarde in je bloed. Daarvoor zit er te weinig magnesium in je bloed, en je lichaam houdt die waarde bovendien zorgvuldig stabiel door het uit je botten te halen als dat nodig is. Wat je wel kunt afmeten, is wat je doet. Hoeveel dagen je hebt gewandeld, hoe vaak je iets zwaars hebt getild, hoe vaak er peulvruchten en groen op je bord stonden. Dat zijn de dingen die je in de hand hebt, en het zijn toevallig ook de dingen die het meeste doen. Waar het op neerkomt Je spieren en je botten zijn geen vaststaande bezittingen. Het zijn weefsels die voortdurend onderhouden worden, en die reageren op wat je ze geeft en wat je ze vraagt. Magnesium is in dat onderhoud niet de ster, maar wel een van de stoffen die het werk mogelijk maken. In het laatste deel maak ik het concreet, met dingen die je deze week kunt doen zonder dat het een project wordt. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Magnesium bij het ouder worden: wat er in je lichaam verandert Magnesium bij het ouder worden op je bord: de bronnen en de opname Magnesium bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER
Flatlay met sardines, boekweit, amandelen en donkere bladgroenten

Magnesium bij het ouder worden op je bord: de bronnen en de opname

◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat er bij het ouder worden twee dingen tegelijk schuiven: de weefsels waarin het meeste magnesium zit vragen meer onderhoud, en de aanvoer via je bord wordt vaak smaller. In dit deel kijken we naar die aanvoerkant. Het goede nieuws is dat de bronnen gewoon in de supermarkt liggen. Het gaat hier niet om bijzondere producten, maar om een paar herkenbare hoeken die je bewust terug kunt laten komen. De vijf hoeken waar magnesium zit Donkergroene bladgroenten. Spinazie, boerenkool, snijbiet, postelein. In het hart van elk bladgroenmolecuul zit een magnesiumatoom, en daarom geldt een simpele vuistregel: hoe donkerder en voller het groen, hoe meer je mag verwachten. Noten en zaden. Pompoenpitten staan bovenaan, gevolgd door amandelen, pijnboompitten, cashewnoten en sesamzaad. Peulvruchten. Zwarte bonen, kikkererwten, linzen en witte bonen. Die leveren meteen ook eiwit en vezels, en dat komt in deze levensfase goed uit. Volle granen. Haver, boekweit en quinoa. Vis en schelpdieren. Vaak vergeten, en toch een prima bron. Sardines en makreel brengen daarnaast nog andere dingen mee die bij botten en spieren horen. En dan is er nog pure cacao, dat echt een van de rijkste bronnen is. Twee stukjes pure chocolade na het eten hoeft dus niet weggemoffeld te worden als een zonde. Waarom kleinere porties zwaarder wegen dan je denkt Bij het ouder worden wordt de eetlust bij veel mensen geleidelijk wat kleiner, en dat is op zichzelf niet erg. Alleen betekent het wel dat elke hap meer moet leveren dan vroeger. Toen je grotere porties at, kwam je met minder aandacht voor de inhoud alsnog een heel eind. Daarom draai ik het advies in deze fase vaak om. In plaats van te kijken naar wat eruit moet, kijk ik naar wat er per bord bij kan. Een eetlepel pompoenpitten over je salade, een schaal geroosterde boerenkool naast het hoofdgerecht, een lepel tahin door een dressing, een handvol amandelen bij de koffie. Dat zijn kleine toevoegingen die niet vullen maar wel leveren. Als je spijsvertering wat anders werkt Dit is het deel dat in gewone artikelen over magnesium bijna nooit langskomt, en dat ik in de praktijk het belangrijkst vind. Mineralen moeten eerst losgemaakt worden uit je voeding voordat je darm ze kan opnemen, en het zuur in je maag speelt daar een hoofdrol in. Bij veel mensen neemt die zuurproductie met de jaren geleidelijk af. Een paar dingen die daarbij helpen, en die niets kosten: Kauw echt. Vertering begint in je mond, en kauwen is het enige deel van het proces waar je bewust invloed op hebt. Leg je bestek tussendoor eens neer. Eet zonder haast en zonder scherm. Je spijsvertering komt het beste op gang als je lichaam rustig is. Drink niet te veel tijdens het eten zelf. Een glas erbij is prima, maar een halve liter verdunt je maaginhoud. Iets zuurs bij de maaltijd wordt in veel keukens van oudsher gebruikt. Een scheut citroen over je groente, een dressing met azijn, een lepel zuurkool ernaast. De remmers, en de oude oplossingen ervoor Een deel van wat je eet werkt de opname van magnesium tegen. Fytaat is de bekendste, en dat zit in volkoren graanproducten, peulvruchten, noten en zaden. Het bindt mineralen aan zich, zodat een deel ervan je lichaam gewoon weer verlaat. Oxalaten, onder meer in spinazie en rabarber, doen iets vergelijkbaars, en fosfaten uit frisdrank ook. Dat is verwarrend, want die producten stonden net nog in het rijtje bronnen. En dat klopt allebei: ze leveren en ze remmen tegelijk. Gelukkig bestaan er keukengewoonten die precies dat oplossen, en die al eeuwen oud zijn. Weken. Peulvruchten een nacht in ruim water, het weekwater weggooien, koken met vers water. Hetzelfde geldt voor noten en voor havermout die je de avond ervoor klaarzet. Zuurdesem. Brood met een lange rijstijd heeft dat werk al gedaan. Een van de redenen dat ik zuurdesembrood fijner vind dan snel gebakken volkorenbrood. Fermenteren. Zuurkool, miso en tempeh hebben het proces achter de rug. Kort koken. Magnesium lost op in water, dus lang koken in een volle pan laat een deel achter. Stoom, roerbak of rooster in de oven, en gebruik kookvocht voor een soep of saus. Een week waarin het vanzelf goed staat Om het tastbaar te maken, hoe zo'n week eruit kan zien zonder dat het werk wordt. Dit is geen schema maar een beeld: Twee keer vis, waarvan een keer vette vis zoals makreel, zalm of haring. Een blik sardines op zuurdesembrood met citroen is een volwaardige lunch die je in twee minuten klaar hebt. Twee of drie keer peulvruchten, bijvoorbeeld linzen door een soep, kikkererwten in de oven of bonen in een stoofpot. Elke dag iets donkergroens, al is het maar twee handen diepvriesspinazie door de saus. Elke dag een handvol noten of pitten, bij de koffie of over je eten. Haver of boekweit als vaste basis voor je ontbijt. Haal je dat vijf van de zeven dagen, dan is dat een prima week. Je lichaam rekent ook in gemiddelden, niet in losse dagen. Diepvries en blik zijn gewoon goed Een misverstand dat ik vaak tegenkom, en dat vooral in deze levensfase in de weg zit: het idee dat alleen verse groente meetelt. Diepvriesgroente wordt doorgaans heel kort na de oogst ingevroren, waardoor er vaak meer behouden blijft dan in verse groente die een week onderweg is geweest. Voor wie minder zin heeft om elke dag te koken, is dat eerlijk gezegd goud waard. Een zak diepvriesspinazie, diepvriesdoperwten of diepvriesboerenkool in de vriezer betekent dat er altijd iets groens binnen handbereik is, ook op een dag dat het niet lukt om boodschappen te doen. En peulvruchten uit blik of pot zijn prima, mits je ze goed afspoelt. Wat er aan de andere kant van de balans trekt Koffie en thee werken vochtafdrijvend en voeren mineralen af. Frisdrank levert fosfaten. Alcohol voert de uitscheiding via de nieren op. En ook spanning telt mee: uit onderzoek komt naar voren dat mensen onder spanning tot wel vier keer zoveel magnesium uitscheiden via de urine. Dat is geen oproep om alles te schrappen. Het is wel een reden om een dag eens eerlijk bij te houden wat je drinkt, gewoon om het te zien. Water als bron die niemand meerekent Mineraalwater verschilt behoorlijk in samenstelling, en er zijn merken die een serieuze hoeveelheid magnesium leveren. Dat staat gewoon in de analyse op het etiket. Drink je toch al flessenwater, dan is dat een bron die je gratis meepakt. Ook kraanwater verschilt per streek in hardheid, en harder water bevat doorgaans meer calcium en magnesium. Hoeveel is gebruikelijk Voor volwassen mannen worden doorgaans waarden rond de 400 tot 420 milligram per dag aangehouden en voor vrouwen rond de 310 tot 320 milligram. Een andere vuistregel die in mijn vak wordt gebruikt is ongeveer 10 milligram per kilo lichaamsgewicht. Dat zijn gemiddelden en geen persoonlijk voorschrift. Gebruik je medicijnen, of speelt er iets met je nieren, leg dit onderwerp dan voor aan je arts of apotheker. In het volgende artikel gaan we dieper in op de twee weefsels waar het hier allemaal om draait: je spieren en je botten. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Magnesium bij het ouder worden: wat er in je lichaam verandert Magnesium, spieren en botten na de vijftig: hoe dat samenhangt Magnesium bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER
Helder water dat in een glas wordt geschonken bij zacht daglicht

De vorm waarin ze binnenkomen: waarom dat bij magnesium en B6 uitmaakt

◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat magnesium en vitamine B6 doen en waar ze in zitten. In dit derde deel gaat het over iets wat vaak wordt overgeslagen: de vorm waarin ze je lichaam binnenkomen. Want een stof is niet zomaar een stof. Het maakt uit aan wat hij gebonden zit, en in welke staat hij aankomt. Dit is een onderwerp waar ik in mijn opleidingen veel tijd aan besteed, omdat het verklaart waarom twee producten met hetzelfde getal op het etiket toch niet hetzelfde doen. Magnesium komt nooit alleen Het eerste wat je moet weten over magnesium is dat het in zijn eentje niet bestaat als iets wat je kunt eten of innemen. Het is altijd gebonden aan een andere stof. Dat geldt voor magnesium in voeding, en het geldt net zo goed voor magnesium in een supplement. Die partner bepaalt een hoop. Hij bepaalt hoe goed je darmwand het herkent, hoeveel ervan daadwerkelijk doorgelaten wordt, en hoe vriendelijk het voor je spijsvertering is. Ik noem je darmwand weleens de douanepost. Er komt van alles aan, en er wordt gekeken wat er doorgelaten wordt. Een mineraal dat gebonden is aan iets wat je lichaam goed kent, komt makkelijker langs die post dan een vorm die vreemd aanvoelt. Organisch en anorganisch Grofweg zijn er twee families. Organische vormen zijn gebonden aan koolstofhoudende stoffen, vaak aan een aminozuur of aan een organisch zuur. Dat zijn verbindingen die je lichaam uit voeding kent. Anorganische vormen zijn gebonden aan eenvoudiger stoffen, zoals een oxide, een sulfaat of een chloride. Het verschil is groot. Van een anorganische vorm als magnesiumoxide wordt maar een klein deel opgenomen. Het is in feite hetzelfde spul dat turners op hun handen gebruiken. Dat klinkt grappig, en het is ook precies het punt: je lichaam herkent het slecht. Zo'n vorm oogt goedkoop op het schap, maar je hebt er veel van nodig voordat er iets van aankomt. Bij de organische vormen zie je andere namen. Een vorm die aan het aminozuur glycine gebonden is, wordt door je lichaam deels als aminozuur gezien in plaats van als mineraal, en daardoor via een andere route naar binnen gelaten. Een vorm die aan appelzuur gebonden is, speelt mee in dezelfde hoek als je energiestofwisseling. En een vorm die aan taurine gebonden is, brengt meteen een stof mee die zelf ook meedoet bij de deur in je zenuwstelsel die we in het eerste artikel bespraken. Wat je daaruit kunt meenemen is niet dat een van die vormen altijd de juiste is, want zo werkt het niet. Wat je ervan kunt meenemen, is dat de naam achter het woord magnesium iets betekent, en dat het de moeite waard is om die naam te lezen. Waarom hoeveelheid en opname niet hetzelfde zijn Dit is misschien wel het belangrijkste punt van dit hele artikel. Op een etiket staat hoeveel er in zit, niet hoeveel ervan bij je cellen aankomt. Dat zijn twee verschillende dingen, en het verschil tussen een goed en slecht opneembare vorm is behoorlijk. Datzelfde geldt voor voeding. Een tabel die zegt hoeveel milligram er in honderd gram zit, zegt niet hoeveel daarvan door je darmwand komt. Daar zit bij magnesium ook de rol van fytaat, oxalaten en fosfaten, die we in het vorige artikel bespraken. Daarom is een rijtje getallen altijd een vertrekpunt en nooit het hele verhaal. En dan vitamine B6 Bij B6 speelt hetzelfde principe, en op een manier die ik eerlijk gezegd nog mooier vind. Vitamine B6 is geen enkele stof, maar een verzamelnaam voor een paar verwante vormen. De vorm die je lichaam uiteindelijk kan gebruiken is de actieve vorm, die pyridoxaal-5-fosfaat heet en meestal wordt afgekort tot P5P. Alle andere vormen moeten eerst worden omgezet voordat je lichaam er iets mee kan. Die omzetting vindt onder andere in je lever plaats, en er zijn opnieuw cofactoren voor nodig. Magnesium en vitamine B2 doen daarin mee. Dus om B6 bruikbaar te maken, heb je magnesium nodig, en om magnesium zijn werk te laten doen, heb je soms de stoffen nodig die met B6 gemaakt worden. Zo hangen die twee op nog een plek aan elkaar vast. Komt B6 al in de actieve vorm binnen, dan is die omzetstap niet nodig. In mijn vak noemen we dat weleens hapklaar voor in de cel. Het is dan direct beschikbaar, en het stapelt zich niet op in een tussenvorm. Waarom dit in de praktijk uitmaakt Er zijn mensen bij wie zo'n omzetstap minder vlot verloopt. Dat kan met de lever te maken hebben, met erfelijke variatie in enzymen, of met de aanwezigheid van de meewerkers die ervoor nodig zijn. Voor die mensen is het verschil tussen een vorm die nog omgezet moet worden en een vorm die al klaar is, geen detail. Dat is meteen de reden dat ik hier voorzichtig in ben: of dat bij jou speelt, is geen vraag die je uit een artikel haalt. Dat is een gesprek met een arts of therapeut die naar jouw hele plaatje kan kijken. Hoe je dit leest op een etiket Een paar praktische dingen om op te letten als je een etiket bekijkt, los van welk merk dan ook: Kijk achter het woord magnesium. Staat er een vorm bij, of alleen het woord magnesium met een getal erachter? Kijk of het getal slaat op de verbinding of op het mineraal zelf. Dat scheelt behoorlijk, want een verbinding weegt veel meer dan het mineraal dat erin zit. Kijk bij B6 of er een vorm genoemd wordt, en of dat de actieve vorm is. Kijk naar de hulpstoffen. Een korte lijst zegt meestal meer dan een mooie voorkant. Waar het op neerkomt De kern van dit artikel is eigenlijk een houding: lees verder dan het getal. Bij voeding betekent dat kijken naar hoe je iets klaarmaakt en waarmee je het combineert. Bij een etiket betekent het kijken naar de vorm achter de naam. In het laatste deel van deze reeks maak ik het praktisch, met concrete dingen die je deze week al kunt doen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium en vitamine B6 in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Magnesium en vitamine B6: wat er gebeurt als twee stoffen samenwerken Magnesium en vitamine B6 op je bord: waar ze allebei in zitten Magnesium en vitamine B6 in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER
Flatlay met kikkererwten, pistachenoten, banaan, zalm en spinazie

Magnesium en vitamine B6 op je bord: waar ze allebei in zitten

◷ 6 min leestijd In het vorige artikel zagen we waarom magnesium en vitamine B6 zo vaak samen worden genoemd: ze staan op verschillende plekken van dezelfde processen. In dit deel kijken we naar je bord. Waar zitten ze in, en hoe vaak komen ze eigenlijk samen voor? Het antwoord op die laatste vraag is: verrassend vaak. En dat is logisch, want allebei zitten ze vooral in voeding die weinig bewerkt is. De bronnen van magnesium Magnesium haal je uit een paar duidelijke hoeken. Donkergroene bladgroenten. Spinazie, boerenkool, snijbiet. Dat is geen toeval: in het hart van elk bladgroenmolecuul zit een magnesiumatoom. Hoe donkerder het groen, hoe meer je mag verwachten. Noten en zaden. Pompoenpitten staan bovenaan, gevolgd door amandelen, pijnboompitten, cashewnoten en sesamzaad. Peulvruchten. Kikkererwten, zwarte bonen, linzen en witte bonen. Volle granen. Haver, boekweit en quinoa. Pure cacao. Een van de rijkste bronnen die er zijn, mits je echt voor puur kiest. Vis en schelpdieren. Vaak vergeten, maar ze leveren gewoon mee. De bronnen van vitamine B6 B6 zit voor een flink deel in dezelfde hoeken, en daarnaast in een paar eigen. Vis. Zalm, tonijn en makreel zijn goede bronnen. Gevogelte en vlees. Kip en kalkoen, en ook orgaanvlees, leveren ruim. Kikkererwten. Dit is de klassieker, en ook meteen een bron van magnesium. Aardappelen en zoete aardappelen. Minder bekend, maar omdat je er flinke porties van eet, tellen ze stevig mee. Banaan en avocado. Allebei makkelijk te eten en allebei dubbelop, want ze leveren ook magnesium. Pistachenoten en zonnebloempitten. Opnieuw een overlap met het magnesiumrijtje. Volle granen en haver. Ook hier liggen de twee lijstjes over elkaar heen. Waar de twee lijstjes elkaar raken Leg je beide rijtjes naast elkaar, dan zie je een stuk of zes overlappingen: kikkererwten, banaan, avocado, pistachenoten, zonnebloempitten, haver en vis. Dat is wat ik bedoelde met de opmerking dat je lichaam zelden met losse stoffen te maken krijgt. Een kom havermout met banaan en wat pitten levert allebei. Een salade met kikkererwten en zalm ook. Daarom werkt een advies als meer variatie in de praktijk beter dan een advies om gericht op een losse stof te letten. Je krijgt vanzelf de ploeg binnen in plaats van een losse speler. Wat er met B6 gebeurt bij koken en bewaren Hier zit een verschil tussen de twee dat de moeite waard is om te kennen. Magnesium is een mineraal en gaat niet kapot bij verhitting, maar het lost wel op in water. Kook je groente lang in veel water en gooi je dat water weg, dan gaat een deel ervan door de gootsteen. Vitamine B6 is kwetsbaarder. Het is wateroplosbaar, en het kan ook door verhitting en door licht verloren gaan. Bij lang koken, bij inblikken en bij sterk bewerken blijft er minder van over dan in het verse product zat. Praktisch betekent dat allebei dezelfde kant op wijzen: Kook korter en in minder water, of stoom en roerbak. Gebruik het kookvocht in een soep of saus in plaats van het weg te gooien. Eet een deel van je groente ook rauw of kort gegaard. Bewaar verse producten donker en koel. En wat de opname tegenwerkt Bij magnesium speelt fytaat de grootste rol. Dat zit in volkoren graanproducten, peulvruchten en noten, en het bindt mineralen aan zich zodat een deel ervan je lichaam weer verlaat. Oxalaten, onder andere in spinazie en rabarber, doen iets vergelijkbaars, en fosfaten uit frisdrank ook. Dat klinkt tegenstrijdig omdat die producten net nog in het rijtje bronnen stonden, en dat is het ook. Ze leveren en remmen tegelijk. Gelukkig zijn er oude keukengewoonten die precies dat oplossen: weken, kiemen, fermenteren en zuurdesem. Zet je peulvruchten een nacht in water, gooi dat weekwater weg en kook ze met vers water. Doe hetzelfde met havermout en met noten. Het kost je geen tijd, alleen vooruitdenken. Bij B6 speelt dit veel minder. Daar zit de winst vooral in verse producten en in niet te lang koken. Waarom bewerkte voeding op beide lijstjes slecht scoort Als je de twee rijtjes nog eens overleest, valt er iets op: er staat vrijwel niets in wat uit een pak of een zak komt. Dat is geen toeval. Allebei deze stoffen zitten in de buitenste lagen en de kiem van granen, in de celwanden van groente en in verse producten. Precies de delen die bij raffineren als eerste verdwijnen. Bij het maken van witmeel gaan de zemel en de kiem eruit, en daarmee verdwijnt het grootste deel van het magnesium en van de B-vitaminen. Datzelfde geldt voor witte rijst en voor sterk bewerkte producten in het algemeen. Wat er overblijft is vooral zetmeel. Dat is geen pleidooi om nooit meer een wit broodje te eten. Het verklaart alleen waarom een voedingspatroon dat grotendeels uit bewerkte producten bestaat, op precies deze twee stoffen smal uitvalt, terwijl je wel genoeg eet. Diepvries en blik tellen gewoon mee Een misverstand dat ik vaak tegenkom: dat alleen verse groente meetelt. Diepvriesgroente wordt doorgaans heel snel na de oogst ingevroren, en daarmee blijft er meestal meer behouden dan in verse groente die een week in de winkel en nog een paar dagen in je koelkast heeft gelegen. Voor diepvriesspinazie, diepvriesdoperwten of diepvriesbonen hoef je je dus niet te verontschuldigen. Bij blik ligt het iets anders, want daar is verhit, en vooral B6 kan daar niet goed tegen. Peulvruchten uit blik blijven desondanks een prima magnesiumbron, mits je ze goed afspoelt. Hoeveel is gebruikelijk Voor magnesium worden voor volwassen mannen doorgaans waarden rond de 400 tot 420 milligram per dag aangehouden, en voor vrouwen rond de 310 tot 320 milligram. Voor vitamine B6 gaat het om een veel kleinere hoeveelheid, in de orde van een paar milligram per dag voor een volwassene. Bij B6 is er nog iets belangrijks, en daar wil ik duidelijk over zijn: anders dan bij de meeste wateroplosbare vitaminen is er voor B6 wel degelijk een bovengrens. Een heel hoge inname over een langere periode is niet wenselijk, en daarom gelden er in Nederland wettelijke grenzen voor supplementen. Voor jouw situatie geldt: leg het voor aan je arts, apotheker of therapeut in plaats van zelf te gaan rekenen. Een dag waarop het vanzelf goed staat Om het concreet te maken, een gewone dag zonder bijzondere producten: Ochtend: havermout die een nacht geweekt heeft, met banaan en een eetlepel pompoenpitten. Lunch: een salade met kikkererwten, avocado, donker blad en een dressing met tahin. Tussendoor: een handvol pistachenoten. Avond: zalm of kip met zoete aardappel uit de oven en een berg spinazie. Na het eten: twee stukjes pure chocolade. Dat is geen schema en geen dieet. Het is gewoon een dag waarin in elke maaltijd iets zit uit allebei de rijtjes. In het volgende artikel kijken we naar de vorm waarin deze twee stoffen binnenkomen, want dat blijkt verrassend veel uit te maken. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium en vitamine B6 in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Magnesium en vitamine B6: wat er gebeurt als twee stoffen samenwerken De vorm waarin ze binnenkomen: waarom dat bij magnesium en B6 uitmaakt Magnesium en vitamine B6 in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER