ScKIN Journal
Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat calcium, magnesium en zink elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. Nu de bronnen, want dat is waar het concreet wordt. Ik loop ze per mineraal langs, en daarna leg ik de lijstjes over elkaar heen. Want dat laatste is waar het leuke patroon zichtbaar wordt. Calcium op je bord De referentiewaarde op Europese etiketten is 800 milligram calcium per dag, en dat is van de drie veruit de grootste hoeveelheid. Zuivel is de bekendste bron en ook echt de sterkste: melk, yoghurt, kwark en kaas. Een harde kaas levert per honderd gram het meest, al eet je daar natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Dit is de meest over het hoofd geziene bron die er is. Sesamzaad en tahin. Een eetlepel tahin door je dressing is een van de simpelste manieren om er iets bij te doen. Amandelen leveren van alle noten het meeste calcium. Groene groenten zoals boerenkool, broccoli, paksoi en spitskool leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Peulvruchten en tofu die met een calciumzout is gestremd doen stevig mee. Eén waarschuwing hoort hierbij. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Dat bindt zich in je darm aan calcium en vormt een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is waarom ik die als calciumbron boven spinazie noem. Magnesium op je bord De referentiewaarde is 375 milligram magnesium per dag. En hier is een vuistregel die het makkelijk maakt: magnesium zit in het hart van bladgroen. Chlorofyl, de groene kleurstof in planten, heeft namelijk een magnesiumion in zijn midden zitten. Precies zoals hemoglobine in jouw bloed een ijzerion in het midden heeft. Groene bladgroente is dus letterlijk gevuld met magnesium, en hoe donkerder het groen, hoe meer. Daarnaast: noten en zaden, met amandelen, cashewnoten, pompoenpitten en zonnebloempitten voorop. Peulvruchten zoals zwarte bonen, kikkererwten en linzen. Volkorengranen zoals havermout, zilvervliesrijst en speltbrood. En pure chocolade, die van alle alledaagse voedingsmiddelen een van de sterkste magnesiumbronnen is. Dat is geen excuus, het is gewoon een feit. Ook mineraalwater telt mee. De verschillen tussen merken zijn groot, dus kijk eens op het etiket van de fles die je in huis hebt. Zink op je bord De referentiewaarde is 10 milligram zink per dag, en van de drie is dit de kleinste hoeveelheid. Oesters en schelpdieren staan met afstand bovenaan. Rood vlees is in de praktijk de belangrijkste bron, en het zit er in een vorm die goed wordt opgenomen. Orgaanvlees zit in dezelfde categorie. Kaas doet goed mee. En aan de plantaardige kant zijn pompoenpitten de sterkste, gevolgd door cashewnoten, sesamzaad, hennepzaad en peulvruchten. Leg de drie lijstjes over elkaar heen Dit is het aardige deel. Kijk eens welke voedingsmiddelen in meerdere lijstjes terugkomen. Sesamzaad en tahin staan in alle drie. Amandelen staan in alle drie. Pompoenpitten staan in magnesium en zink en doen iets aan calcium. Peulvruchten staan in alle drie. Groene bladgroenten staan in calcium en magnesium. Kaas staat in calcium en zink. Zie je het? Het trio uit dit artikel is in voedingsmiddelen helemaal geen trio dat je zelf moet samenstellen. Het zit al bij elkaar, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, een tahindressing en wat kaas levert alle drie tegelijk. Dat is ook precies waarom een scheve verhouding in de praktijk bijna alleen ontstaat door losse supplementen in hoge doseringen. In de natuur komen deze drie altijd in elkaars gezelschap. De twee remmen die voor alle drie gelden Fytaat. Granen, peulvruchten, noten en zaden bevatten fytinezuur, waarin de plant zijn fosfor voor de kiem bewaart. Dat bindt zich in je darm aan mineralen. Zink is daar het gevoeligst voor, maar calcium en magnesium worden er ook door geremd. Vervelend genoeg zijn het dezelfde voedingsmiddelen die veel mineralen én veel fytaat bevatten. Gelukkig hadden traditionele bereidingswijzen daar het antwoord al op. Weken van peulvruchten, noten en granen, en dat water weggooien. Kiemen, waarbij de plant zijn eigen fytaat afbreekt. Zuurdesem, waarbij de bacteriën tijdens het lange rijzen een flink deel afbreken. En fermenteren, zoals bij tempeh en bij zuivel. Oxaalzuur. Dat zit vooral in spinazie, rabarber, snijbiet en bietenblad, en het houdt de opname van calcium en magnesium uit juist die groenten tegen. Kort blancheren en het kookwater weggooien haalt er een deel uit. En wat juist helpt: een eiwitbron in de maaltijd, en een scheut zuur eroverheen. Citroensap over je groente of azijn in je dressing maakt mineralen beter beschikbaar. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, lopen we een doordeweekse dag langs en zetten we die af tegen de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink. Een ontbijt met een flinke schaal volle yoghurt en een handvol gemengde noten en zaden levert al een kwart tot een derde van je calcium, en daarnaast serieus magnesium en zink uit de noten. Een lunch met twee sneden zuurdesembrood, kaas en een gekookt ei zet daar opnieuw calcium en zink bovenop. Een avondmaaltijd met een grote portie boerenkool of broccoli, kikkererwten en een tahindressing doet vooral de magnesiumkant, met calcium uit het groen en de tahin erbij. Je ziet dat je met drie heel gewone maaltijden een heel eind komt, zonder dat er iets bijzonders op tafel staat. En je ziet ook waar het misloopt: een dag van wit brood met zoet beleg, een kant-en-klare lunch en weinig groen levert van alle drie de mineralen bedroevend weinig, want juist de bronnen zijn dan weggelaten. Koken en bewaren Twee praktische punten die bij mineralen vaak worden vergeten. Anders dan vitaminen zijn mineralen niet gevoelig voor hitte of licht. Je kookt ze niet kapot, want het zijn zouten en die blijven gewoon wat ze zijn. Wat wel gebeurt, is dat ze oplossen in je kookvocht. Kook je groente in ruim water en giet je dat weg, dan verdwijnt daar een flink deel van je magnesium en calcium mee in de gootsteen. Stomen, roerbakken, of koken in weinig water en dat vocht gebruiken als basis voor een saus of soep, houdt het binnen. Het kookvocht van peulvruchten telt daar ook in mee, met het voorbehoud dat je het wéékwater wél weggooit vanwege het fytaat. En bewaar noten en zaden koel, donker en in een gesloten pot. Niet vanwege de mineralen, maar vanwege de vetten die erin zitten. Een pot amandelen die maanden in een warme kast staat, wordt op den duur ranzig, en dan eet je hem niet meer op. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Zet tahin in je keuken. Een eetlepel door een dressing, door hummus of over geroosterde groente levert alle drie de mineralen in één handeling. Maak een pot met gemengde noten en zaden. Amandelen, cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad. Over salades, door yoghurt, als tussendoor. Eet elke dag donkergroene bladgroente. Boerenkool, paksoi, rucola, broccoli. Dat is je magnesium en een deel van je calcium ineens. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, meer opneembare mineralen uit je dagelijkse brood. Houd sardines in je kast. Calcium uit de graat, zink uit de vis, en een lunch binnen een minuut. Week je peulvruchten en spoel blikpeulvruchten goed af. In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: hoe verdeel je deze drie over je dag, en wat doe je als je iets gebruikt waar ze alle drie in zitten? Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
LEES MEERCalcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen
◷ 6 min leestijd Calcium, magnesium en zink kom je opvallend vaak als trio tegen. Op verpakkingen staan ze naast elkaar, in adviezen worden ze in één adem genoemd, en er bestaan hele producten die precies deze drie combineren. De vraag die daarbij hoort is natuurlijk: waarom juist deze drie, en wat hebben ze met elkaar te maken? Het antwoord is interessanter dan je zou denken. Ze doen namelijk heel verschillend werk, en toch komen ze elkaar op drie plekken tegen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. In dit artikel loop ik die drie ontmoetingsplekken met je langs. Wat ze elk doen Eerst even apart, want zonder dat snap je de samenhang niet. Calcium is in gewicht het meest aanwezige mineraal in je lichaam: je hebt er ruim een kilo van, en het overgrote deel daarvan zit in je skelet en je gebit. Maar het kleine deel dat niet in je bot zit, is minstens zo belangrijk. Calcium zet de samentrekking van je spieren in gang, het doet mee bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen, en het speelt een rol bij de bloedstolling. Magnesium is de meewerkende stof bij zo'n driehonderd enzymreacties. De bekendste daarvan is de energieproductie: de energiedrager in je cellen, ATP, is pas bruikbaar als er een magnesiumion aan vastzit. Zonder magnesium ligt die energie er wel, maar kun je er niets mee. Daarnaast is magnesium nodig voor de twee omzettingen die vitamine D werkzaam maken, en doet het mee bij de prikkeloverdracht in je zenuwen en bij de werking van je spieren. Zink is co-factor in ook zo'n driehonderd enzymen, en het is daarnaast de centrale pin in de zinkvingers: structuren van eiwit die zich aan je DNA hechten en waarmee hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron hun boodschap afleveren. Drie heel verschillende profielen dus. En dan nu de plekken waar ze elkaar tegenkomen. Ontmoetingsplek één: je bot Dit is de bekendste, en ook de meest misbegrepen. Vraag iemand waar bot uit bestaat en je hoort calcium. Dat klopt, en het is niet het hele verhaal. Je bot bestaat uit een raamwerk van eiwit, vooral collageen, waarin mineralen worden afgezet. Calcium is daarvan de grootste in gewicht. Maar ongeveer zestig procent van al het magnesium in je lichaam zit óók in je bot, en zink zit er eveneens in. Dat zijn geen passagiers; ze doen mee aan de structuur en aan de cellen die het bot opbouwen en afbreken. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag wordt afgebroken en weer opgebouwd, door twee soorten cellen die elkaar in evenwicht houden. De cellen die bouwen hebben bouwmateriaal nodig én de enzymen om ermee te werken, en daar komen magnesium en zink om de hoek kijken. Daarom is calcium alleen voor je skelet een halve oplossing. Je hebt het raamwerk nodig, de mineralen, de enzymen die ze op hun plek zetten, en het signaal van beweging om het hele proces aan te zetten. Ontmoetingsplek twee: je spieren en zenuwen Dit vind ik de mooiste, omdat calcium en magnesium hier letterlijk tegenover elkaar staan. En dat is geen probleem maar precies de bedoeling. Een spiercel trekt samen doordat er calcium de cel in stroomt. Dat calcium bindt aan eiwitten in de cel en zet daarmee de samentrekking in gang. Wil de spier weer ontspannen, dan moet dat calcium er ook weer uit, en moet de instroom gestopt worden. Magnesium doet daarbij mee: het zit bij de kanalen waardoor calcium naar binnen gaat en het werkt mee aan de pompen die het er weer uit zetten. Zie het als een gaspedaal en een rempedaal in dezelfde cel. Calcium geeft gas, magnesium houdt in. Een auto zonder rem is niet beter dan een auto met rem; een auto zonder rem is onbestuurbaar. Je hebt ze allebei nodig, en wat telt is dat ze in verhouding tot elkaar staan. Hetzelfde patroon zie je bij je zenuwen. Een zenuwcel geeft een signaal door als er een kanaal opengaat en er calcium naar binnen schiet. Bij een bepaald type kanaal in je hersenen zit magnesium als een soort dop op de opening: het kanaal gaat pas open als het signaal sterk genoeg is. Magnesium is daar dus de drempel die bepaalt hoe makkelijk een prikkel wordt doorgegeven. Dat is een prachtig systeem, want het zorgt ervoor dat niet elk klein signaal meteen wordt doorgegeven. En het verklaart waarom magnesium in verhalen over spieren en over het zenuwstelsel zo vaak terugkomt. Ontmoetingsplek drie: de deur van je darm Dan de derde plek, en die is praktisch het meest relevant. Deze drie mineralen zijn allemaal positief geladen ionen, en je darmwand gebruikt voor een deel dezelfde transportroutes voor ze. Ze zitten elkaar dus in de weg bij de ingang. Vooral calcium is hier de grote jongen, simpelweg omdat je er in hoeveelheid veel meer van binnenkrijgt dan van de andere twee. Komt er in één keer een flinke hoeveelheid calcium aan, dan bezet dat de doorgang en blijft er minder ruimte over voor magnesium en zink. Bij gewone voeding speelt dat nauwelijks. Daar zitten deze drie in bescheiden hoeveelheden naast elkaar in dezelfde voedingsmiddelen, en dan is het rustig bij de deur. Het speelt wel bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral als je alles op één moment neemt. Dat is meteen de belangrijkste praktische les die uit dit hele artikel volgt: bij mineralen is spreiden over de dag vrijwel altijd verstandiger dan alles in één keer. En er is nog een vierde verband Eentje die vaak wordt vergeten en die ik graag noem. Magnesium is nodig voor de twee omzettingen die vitamine D van een opslagvorm naar een werkzame vorm maken. En vitamine D is op zijn beurt de stof die bepaalt hoeveel calcium je uit je voeding opneemt. Daar loopt dus een lijn van magnesium naar vitamine D naar calcium. Minder magnesium betekent een vitamine D die minder goed wordt omgezet, en dat werkt door in hoeveel calcium er binnenkomt. Deze drie staan dus niet alleen naast elkaar, ze staan ook achter elkaar in een keten. Wat je hiervan meeneemt Deze drie mineralen zijn geen willekeurig trio. Ze zitten alle drie in je bot, ze werken in je spieren en zenuwen als elkaars tegenwicht, ze delen een deel van de route naar binnen, en ze hangen via vitamine D ook nog eens achter elkaar in een keten. Daarom is de vraag bij deze drie zelden hoeveel je van één ervan neemt. De vraag is of ze alle drie aanwezig zijn en of ze in een verhouding staan die klopt. In het volgende artikel kijken we naar waar ze in je eten zitten, en of die verhouding daar vanzelf goed uitvalt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
LEES MEERCalcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
◷ 7 min leestijd In deze reeks hebben we calcium, magnesium en zink als trio bekeken. We zagen dat ze elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, waar ze alle drie in zitten, in je spieren en zenuwen, waar calcium en magnesium als gaspedaal en rempedaal tegenover elkaar staan, en bij de deur van je darm, waar ze een deel van dezelfde route delen. En we zagen dat er via magnesium en vitamine D ook nog een keten naar calcium loopt. In het tweede artikel bleek dat deze drie in voedingsmiddelen al bij elkaar zitten, en in het derde dat spreiden over de dag bij mineralen bijna altijd verstandiger is dan alles in één keer. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait Het gaat om drie mineralen, en de rode draad van deze reeks is dat ze bij elkaar horen. Niet omdat ze hetzelfde doen, maar omdat ze elkaars werk mogelijk maken en elkaars opname beïnvloeden. Daarom kijk ik bij dit onderwerp liever naar een formule waarin ze alle drie zitten, in bescheiden hoeveelheden naast hun gezelschap, dan naar drie losse producten die je zelf moet afstemmen. Dat laatste is precies de situatie waarin die gedeelde deur uit het eerste artikel een rol gaat spelen. Waar je op let bij een aanvulling Of alle drie aanwezig zijn. Dit is het eerste wat je nakijkt. De hoeveelheid van elk, afgezet tegen de bovengrenzen. Zet ze naast de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink, en naast de bovengrenzen uit het vorige artikel. Tel daarbij op wat je verder nog gebruikt. Of de vitaminen uit de keten erbij zitten. Vitamine D bepaalt hoeveel calcium je opneemt, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 zorgt dat calcium op de goede plek terechtkomt. Zitten die erbij, dan sluit de formule aan op hoe je lichaam ermee werkt. Of koper meeloopt. Zink en koper delen een deel van hun route, en bij langdurig gebruik is het logisch dat koper in dezelfde formule zit. De vorm. Organisch gebonden mineraalvormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment. Bij of vlak na een maaltijd, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Het trio uit deze reeks zit er alle drie in: calcium met ongeveer 240 milligram per dagdosering, magnesium met 100 milligram en zink met 12 milligram. Je ziet dat dat bescheiden hoeveelheden zijn ten opzichte van de referentiewaarden, en dat is precies de bedoeling. Dit is een brede basis naast je voeding, geen vervanging ervan, en het blijft daarmee ruim onder de bovengrenzen uit het vorige artikel. En de hele keten zit erbij. Vitamine D3 met 10 microgram, vitamine K2 met 70 microgram, koper met 2,25 milligram, mangaan, kalium, jodium en chroom, en het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2 inclusief het hele B-complex. Daarnaast een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen sluiten aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en is nodig voor de instandhouding van normale tanden.1,2 Calcium draagt bij aan een normale spierwerking en aan een normale prikkeloverdracht in de zenuwen.3,4 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten en is goed voor de werking van de spieren.5,6 Magnesium heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan de geestelijke veerkracht.7,8 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme en helpt bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van het lichaam.9,10 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van normaal haar en van normale nagels.11,12,13 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding.14,15 En de twee vitaminen uit de keten: vitamine D voor het behoud van sterke botten, en vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en bij de opname van mineralen in de botten.16,17 De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Dus niet in kokend water en niet meekoken. In de ochtend of rond de lunch werkt het beste, en voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. Neem het bij of vlak na een maaltijd, want mineralen worden op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of je mengt het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. En houd vooral het deel uit het derde artikel erbij dat je niet uit een verpakking haalt: zorg dat er bij elke maaltijd iets van deze mineralen zit, kies zuurdesem boven gistbrood, en belast je botten twee keer per week met krachttraining. Dat laatste is het signaal waar je hele skelet op reageert, en daar kan geen enkele formule iets aan veranderen. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Dit zijn toch lage hoeveelheden? Dat klopt, en dat is bewust. Een brede basis is bedoeld naast je voeding, niet in plaats daarvan. Juist bij mineralen die elkaars opname beïnvloeden, is een bescheiden hoeveelheid die alle drie bedient logischer dan een hoge dosering van één. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Deze mineralen werken in processen die over weken tot maanden lopen, en je skelet denkt zelfs in jaren. Dit is niets om na een week te beoordelen. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat je bij deze drie nooit naar één getal moet kijken. Ze zitten in hetzelfde bot, ze houden elkaar in je spieren en zenuwen in evenwicht, en ze delen de deur naar binnen. Spreid ze over je dag, houd vitamine D en K2 erbij, en geef je botten het signaal waar ze op reageren. Dan doet dit trio zijn werk precies zoals het bedoeld is. 1 Calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 2 Calcium is nodig voor de instandhouding van normale tanden. 3 Calcium draagt bij aan een normale spierwerking. 4 Calcium draagt bij aan een normale prikkeloverdracht in de zenuwen. 5 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten. 6 Magnesium is goed voor de werking van de spieren. 7 Magnesium heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel. 8 Magnesium draagt bij aan de geestelijke veerkracht. 9 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme. 10 Magnesium helpt bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van het lichaam. 11 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. 12 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 13 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 14 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 15 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 16 Vitamine D voor het behoud van sterke botten. 17 Vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en bij de opname van mineralen in de botten. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt
LEES MEERCalcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt
◷ 6 min leestijd We weten nu wat calcium, magnesium en zink elk doen, waar ze elkaar tegenkomen en waar ze in je eten zitten. Dan nu het deel waar je vandaag iets mee kunt: hoe verdeel je ze over je dag? Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1. Spreiden is bij mineralen bijna altijd beter Dit is verreweg het belangrijkste punt, en het volgt direct uit het eerste artikel. Deze drie delen een deel van de route door je darmwand. Alles op één moment betekent drukte bij de deur. Daar komt bij dat je darm per gelegenheid maar een beperkte hoeveelheid calcium actief kan opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per keer zakt het rendement. En calcium is van de drie de grootste in hoeveelheid, dus daar telt dit het hardst. Praktisch: zorg dat er bij elke maaltijd iets van deze mineralen zit, in plaats van alles bij het avondeten. Yoghurt of havermout in de ochtend, kaas of tahin op je brood, bladgroen en zaden bij je warme maaltijd. 2. Zet een vaste bron bij elke maaltijd Dat klinkt ingewikkelder dan het is. In de praktijk kun je met drie vaste gewoontes alle drie de mineralen over je dag verdelen. In de ochtend: volle yoghurt of havermout met een handvol gemengde noten en zaden. Calcium uit de zuivel, magnesium en zink uit de noten en zaden. Rond de lunch: zuurdesembrood met kaas, of een salade met tahindressing. Calcium, zink en een scheut magnesium. Bij het avondeten: een flinke portie donkergroene bladgroente en een eiwitbron. Magnesium uit het groen, zink uit het eiwit. Drie vaste punten, en je hoeft nooit meer te rekenen. 3. Werk aan je bereiding, niet aan je hoeveelheid Hier zit de grootste stille winst. Kies zuurdesembrood in plaats van brood met gistrijzing. Week gedroogde peulvruchten een nacht en gooi dat weekwater weg. Spoel blikpeulvruchten goed af. Kies tempeh boven ongefermenteerde soja. En blancheer spinazie en snijbiet kort en gooi dat water weg, want daar gaat een deel van het oxaalzuur mee. Dat is geen reden om spinazie te laten staan, het is wel een reden om voor je calcium liever boerenkool of broccoli te nemen. 4. Doe er een eiwitbron en een scheut zuur bij Dierlijk eiwit tilt de mineraalopname uit de hele maaltijd omhoog, ook uit de plantaardige bestanddelen ervan. En organische zuren maken mineralen beter beschikbaar. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, gekookt ei, olijfolie en citroensap is hier een bijna perfect voorbeeld van: alle drie de mineralen, een eiwitbron die de opname helpt, en zuur eroverheen. 5. Belast je botten, anders gebeurt er niets Dit punt wordt in mineraalverhalen het vaakst vergeten, en het is misschien wel het belangrijkste. Je bot past zich aan aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het bouwmateriaal ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 6. Vergeet het eiwitraamwerk niet Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een raamwerk van collageen in, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk is er niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt. 7. Houd de vitaminen erbij die erbij horen Uit het eerste artikel: magnesium is nodig voor de twee omzettingen die vitamine D werkzaam maken, en vitamine D bepaalt hoeveel calcium je opneemt. Daar loopt dus een keten. En vitamine K2 zorgt dat het calcium dat binnenkomt op de goede plek wordt afgezet, namelijk in je botten en je gebit. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding zoals oude kaas en zuurkool, en in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Vitamine D haal je in het zomerhalfjaar uit daglicht, en uit vette vis en eigeel. 8. Tel op wat je al binnenkrijgt Gebruik je supplementen, pak dan één keer alles uit je kast en tel per mineraal op hoeveel erin zit. Dat is vijf minuten werk en het is het enige wat je echt moet weten. Ter oriëntatie: de referentiewaarden op Europese etiketten zijn 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink per dag. Voor de bovenkant houdt de Europese voedselveiligheidsautoriteit voor volwassenen aan: 2500 milligram calcium uit alle bronnen samen, 25 milligram zink uit alle bronnen samen, en voor magnesium uit supplementen 250 milligram per dag bovenop wat je uit voeding haalt. Die laatste is er niet omdat magnesium schadelijk zou zijn, maar omdat magnesiumzouten in hogere hoeveelheden vocht naar je darm trekken en daarmee je ontlasting dunner maken. Dat is vervelend en het gaat vanzelf over als je minder neemt. 9. Houd een los ijzersupplement apart IJzer gebruikt voor een deel dezelfde transportroute. Gebruik je een los ijzersupplement, neem dat dan op een ander moment van de dag dan je mineralen. Bij ijzer uit voeding speelt dat niet. 10. Neem mineralen niet op een lege maag Zeker zink wordt op een lege maag minder goed verdragen. Bij of vlak na een maaltijd is prettiger en levert geen slechtere opname op. Een voorbeeldweek Om het samen te vatten. Je ochtend heeft zuivel of havermout met een handvol gemengde noten en zaden. Je lunch heeft zuurdesembrood met kaas of een salade met tahindressing. Je avondeten heeft donkergroen blad en een eiwitbron, met citroen of azijn erover. Eén keer in je week staat er vette vis op tafel. Je peulvruchten week je of spoel je goed af. En twee keer per week doe je aan krachttraining. Dat is alles. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
LEES MEERVitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen
◷ 6 min leestijd We hebben gekeken naar hoe vitamine D en calcium samenwerken, en waar ze vandaan komen. Nu het deel waar je vandaag iets mee kunt. Hieronder staan de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken, en ik heb ze zo gerangschikt dat je bovenaan kunt beginnen en gewoon kunt doorlopen. Eén ding vooraf: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol voordat je er iets bij doet. Je skelet denkt in maanden, niet in dagen. Alles tegelijk veranderen levert je vooral op dat je achteraf niet weet wat het verschil maakte. 1. Pak daglicht in het zomerhalfjaar, en doe dat midden op de dag Dit voelt tegenintuïtief, want we leren juist de felste uren te mijden. Toch is het midden van de dag precies het moment waarop de zon hoog genoeg staat voor die reactie in je huid. Vroeg in de ochtend en laat in de middag staat hij zo laag dat er van het UV-B-licht weinig overblijft. Wat praktisch werkt: ga tussen de middag even naar buiten met je armen bloot. Kort is prima, en kort is ook beter dan lang, want je wilt niet verbranden. Verbranden levert geen extra vitamine D op, het levert alleen schade op. Zodra je huid licht begint te kleuren, is het mooi geweest. 2. Weet dat het winterhalfjaar anders is, en pas je verwachting aan Van november tot maart doet buiten lopen niets voor je vitamine D. Dat betekent niet dat wandelen zinloos is, integendeel. Het betekent alleen dat je voor deze ene stof in die maanden op andere bronnen leunt: je voeding, en eventueel een aanvulling. Wat ik mensen vaak hoor zeggen is dat ze in de zomer wel genoeg buiten zijn geweest en dat dat de winter wel overbrugt. Je lichaam slaat inderdaad iets op in je vetweefsel, maar die voorraad is niet oneindig en gaat zeker geen vijf maanden mee als er niets bij komt. 3. Neem vetoplosbare stoffen altijd bij een maaltijd met vet Vitamine D is vetoplosbaar, net als de vitaminen A, E en K. Ze liften mee op de vetten uit je eten. Neem je ze op een lege maag, dan komt er simpelweg minder van binnen. Dus: bij de warme maaltijd, of bij een ontbijt waar wat vet in zit. Een lunch met olijfolie, avocado, noten, ei of volle zuivel telt ook prima mee. Het hoeft echt geen vette maaltijd te zijn, er moet alleen íets van vet aanwezig zijn. 4. Verdeel je calcium over de dag Dit is een tip waar veel mensen van opkijken. Je darm kan per keer maar een beperkte hoeveelheid calcium actief opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per gelegenheid zakt het rendement. Alles in één maaltijd proppen is dus minder slim dan het verspreiden. Praktisch betekent dat: iets van calcium bij je ontbijt, iets bij je lunch en iets bij je avondeten. Yoghurt in de ochtend, kaas of tahin op de boterham, groene groente en eventueel sardines bij het avondeten. Je hoeft niet te rekenen, je hoeft het alleen te spreiden. 5. Zet vette vis vast in je week Vette vis is het enige voedingsmiddel dat vitamine D en, bij soorten die je met graat eet, ook calcium levert. Zet er een vaste dag voor in je week, dan hoef je er verder niet over na te denken. En maak het jezelf makkelijk. Een blik sardines of makreel in olijfolie staat maanden in je kast en is binnen een minuut een lunch, met wat citroen, peterselie en een snee zuurdesembrood. Zo'n voorraad in huis hebben is de helft van het werk. 6. Belast je botten, want daar reageren ze op Je bot is levend weefsel dat zichzelf aanpast aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het calcium ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 7. Vergeet je eiwit niet Dit wordt vaak overgeslagen in botverhalen. Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een eiwitraamwerk in, vooral collageen, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk heb je niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt: ei, vis, vlees, zuivel, peulvruchten, tofu. 8. Let op de dingen die calcium juist laten weglopen Twee gewoontes werken de andere kant op. De eerste is veel zout: hoe meer natrium je nieren moeten uitscheiden, hoe meer calcium er meeloopt. Kant-en-klare producten, soep uit pakjes, hartige snacks en veel brood tikken hier aan. De tweede is heel veel koffie, wat in mindere mate hetzelfde doet. Dit is geen reden om nooit meer koffie te drinken. Het is wel een reden om te kijken of je het aantal koppen en de hoeveelheid bewerkte producten een beetje kunt temperen, want daar win je aan twee kanten. 9. Zet je meewerkende stoffen vast Magnesium en vitamine K2 zijn de twee schakels die het hele proces laten lopen. Magnesium zit in noten, zaden, bladgroente, peulvruchten en pure chocolade. Vitamine K2 in oude kaas, kwark, zuurkool, eigeel en grasgevoerd vlees. Een handvol noten als vaste tussendoor en een paar keer per week iets gefermenteerds regelt dit grotendeels vanzelf. 10. Laat het meten aan je arts over Je huisarts kan de voorraadvorm van vitamine D in je bloed meten, de 25-hydroxyvitamine D. Dat is een nuttig getal, maar het blijft een momentopname en het is geen getal om zelf op te gaan sturen. Heb je er vragen over, of gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die je kent. Dat is waar die vraag thuishoort, en niet bij een artikel op internet. Hoe je dit volhoudt Begin bij punt één en punt zes, want dat zijn de twee die het meeste gewicht hebben en die niets kosten. Zet daarna vette vis vast in je week en verdeel je calcium over de dag. Dat zijn vier dingen, en als je die vier een paar maanden volhoudt heb je meer gedaan dan welke losse aanvulling ook. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen, en wat daar bij vitamine D precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
LEES MEERVitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen van deze reeks hebben we het mechanisme uitgelopen: vitamine D opent de deur in je darm waardoor calcium naar binnen komt, magnesium maakt vitamine D werkzaam, vitamine K2 zet het calcium op de goede plek, en beweging geeft je bot het signaal om te bouwen. We keken naar de bronnen op je bord en naar de rol van de zon, die van november tot maart op onze breedtegraad eenvoudigweg niet meedoet. Blijft de vraag over die veel mensen dan stellen: wat doe je in die maanden, en waar let je op als je je basis breder wilt maken? Daar gaat dit laatste artikel over. Eerst: dit is de stof waar het om draait De stof die in deze hele reeks de hoofdrol speelde, is vitamine D3, met de officiële naam cholecalciferol. Dat is de vorm die je huid zelf maakt uit zonlicht, en dezelfde vorm die in vette vis, eigeel en lever zit. De plantaardige variant uit paddenstoelen en gist heet vitamine D2, en die is voor je lichaam duidelijk minder doeltreffend. Wil je dus aanvullen, dan is D3 de vorm waar je naar kijkt. En omdat het een vetoplosbare stof is, maakt het ook uit waar hij in zit opgelost en wanneer je hem neemt. Waar je op let bij een aanvulling Ik loop de punten langs die ik zelf nakijk. De vorm. D3 en niet D2, om de reden die hierboven staat. Het dragervet. Een vetoplosbare vitamine wil in een vet zitten om goed opgenomen te worden. Een capsule met olie eromheen doet dat beter dan een droge tablet. Kijk ook welk vet er wordt gebruikt. Het moment van innemen. Bij of vlak na een maaltijd, en bij voorkeur een maaltijd waar wat vet in zit. De meewerkende stoffen. Magnesium is nodig voor allebei de omzettingen die vitamine D werkzaam maken. Zorg dus dat magnesium in je voeding gewoon goed vertegenwoordigd is. De dosering, en de bovengrens. Doseringen lopen sterk uiteen. Houd je altijd aan wat er op de verpakking staat en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan eerst met je huisarts of een therapeut. Vitamin D+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin D+. Eén capsule per dag levert 75 microgram vitamine D3, oftewel 3000 internationale eenheden. De D3 is opgelost in olijfolie, en verder zit er niets in: de capsulewand en het dragervet, meer niet. De verpakking bevat 120 capsules. De erkende bijdragen van deze stof sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed.1 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en draagt bij aan een sterk gebit.2,3 Daarnaast draagt vitamine D bij aan een normale spierwerking, aan het normale functioneren van het immuunsysteem en aan een normale celdeling.4,5,6 Zie het als een brede basis onder je dag in de maanden dat de zon het werk niet doet, naast alles wat je met je voeding en je beweging al doet. Het is geen vervanging van goed eten, en het vervangt ook het belasten van je botten niet. Bekijk Vitamin D+ Hoe je het inpast in je dag Eén capsule, één keer per dag, tijdens of vlak na de maaltijd. Ik zou hem bij je warme maaltijd nemen, want daar zit meestal het meeste vet in, en omdat je dan een vast moment hebt waar je niet over hoeft na te denken. Zet hem op tafel in plaats van in de kast, dan vergeet je hem niet. En houd de rest van het verhaal erbij, want dat is waar het in deze reeks steeds om ging. Zorg dat er calcium in elke maaltijd zit en spreid het over de dag. Houd magnesium en vitamine K2 in je eten. Belast je botten twee keer per week met krachttraining. En ga in het zomerhalfjaar midden op de dag even met blote armen naar buiten, kort, zonder te verbranden. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Ik gebruik al een multivitamine, is dat genoeg? Dat hangt volledig af van wat erin zit. Veel brede formules bevatten een bescheiden hoeveelheid vitamine D, omdat ze van alles een beetje leveren. Kijk dus op het etiket hoeveel microgram er daadwerkelijk in zit en of het om D3 gaat, en tel dat mee als je iets toevoegt. Ik voel er niets van, werkt het dan wel? Vitamine D doet zijn werk op processen die je niet voelt gebeuren: de opname van mineralen in je darm, de afzetting in je botten, de aansturing van cellen. Dat is precies hetzelfde als bij calcium. Je merkt het niet van dag tot dag, en dat is ook niet waar je op moet sturen. Kan ik het beter in de ochtend of de avond nemen? Daar is bij een vetoplosbare vitamine geen vast moment voor. Wat wel uitmaakt, is dat er een maaltijd met vet bij zit en dat het een moment is dat je volhoudt. Regelmaat telt hier zwaarder dan het tijdstip. Een paar praktische punten Vitamin D+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar. Een volwassen capsule is nooit iets om op te delen voor een kind; de vraag over kinderen hoort bij het consultatiebureau, de jeugdarts, de huisarts of de apotheek. Gebruik je medicijnen, is er sprake van ziekte, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan altijd eerst met een deskundige voordat je iets toevoegt. En overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat vitamine D en calcium één verhaal zijn en geen twee. De sleutel en het slot, de bouwsteen en de deur. Zorg voor alle vier de schakels, geef het tijd, en laat het meten en het persoonlijke advies over aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1 Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed. 2 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 3 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit. 4 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. 5 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. 6 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar. Raadpleeg bij zwangerschap, lactatie, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen
LEES MEERVitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar het mechanisme: vitamine D opent de deur in je darm, calcium komt binnen, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 wijst het calcium de goede kant op. Nu het praktische deel daarvan, want al die stoffen moeten ergens vandaan komen. Dit artikel gaat over je bord, en over de zon, omdat die twee bronnen bij vitamine D en calcium heel verschillend liggen. Vitamine D komt vooral van buiten, niet van je bord Laat ik daar eerlijk over zijn, want het scheelt je een hoop moeite. Vitamine D is een van de weinige voedingsstoffen die je met gewoon eten nauwelijks binnenkrijgt. Zelfs met een prima voedingspatroon kom je er niet in de buurt van wat je huid op een zonnige zomerdag in een half uur maakt. De voeding die wel iets levert, is een kort lijstje: vette vis zoals zalm, haring, makreel en sardines, eigeel, lever, en paddenstoelen die in daglicht hebben gestaan. Daarnaast wordt er in Nederland vitamine D toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten, omdat men al lang weet dat voeding hier tekortschiet. Bij paddenstoelen en gist gaat het om vitamine D2, de plantaardige variant. Bij vis, ei en lever gaat het om vitamine D3, dezelfde vorm die je huid maakt. D3 is voor je lichaam aanzienlijk doeltreffender dan D2, en dat is goed om te weten als je naar etiketten kijkt. Waarom de zon van mei tot september wel werkt en daarna niet De echte bron van vitamine D is dus zonlicht, en daar zit in ons land een duidelijke grens in. In de zomer, grofweg van mei tot en met september, staat de zon op onze breedtegraad hoog genoeg en is het UV-B-licht sterk genoeg om die reactie in je huid op gang te brengen. Van november tot maart staat de zon zo laag dat het UV-B-licht de atmosfeer nauwelijks nog doorkomt. Dan maakt je huid dus geen vitamine D aan, hoe helder zo'n winterdag ook is en hoe lang je ook buiten loopt. Dat is een van de weinige dingen in de voedingsleer die echt zwart-wit zijn. Hoe lager de zon staat, hoe langer de weg die het licht door de atmosfeer aflegt, en hoe meer UV-B er onderweg wordt tegengehouden. Wat daarbij vaak vergeten wordt: ook in de zomer is het minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Werk je overdag binnen, en ga je naar buiten met lange mouwen, een zonnebril en zonnebrand op, dan is er in precies die uren dat de zon goed staat weinig huid beschikbaar voor de reactie. Alles wat tussen het UV-B-licht en je huid in zit, telt mee. Het is dus zinvol om ook in juni eens bij jezelf na te gaan hoeveel onbedekte huid er op een gemiddelde dag echt in de zon komt. En er is nog een factor: je huidtype. Hoe meer pigment je huid heeft, hoe langer het duurt voordat dezelfde hoeveelheid vitamine D is aangemaakt. Iemand met een donkere huid doet daar in ons klimaat al gauw een veelvoud langer over dan iemand met een lichte huid. Dat is geen gebrek, dat is gewoon hoe pigment werkt: het beschermt tegen UV, en daarmee houdt het ook deze reactie in. Calcium ligt wél gewoon op je bord Bij calcium is het verhaal precies omgekeerd. Daar is je voeding de enige bron die telt, en gelukkig is die breed. Ik loop de categorieën even langs. Zuivel Melk, yoghurt, kwark en kaas zijn de bekendste calciumbronnen, en ze zijn ook echt sterk. Een beker yoghurt of een paar plakken kaas tikt flink aan. Harde kazen bevatten per honderd gram het meest, maar je eet er natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat Dit is de bron die het vaakst over het hoofd wordt gezien, en ik vind hem prachtig. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Daar komt bij dat vette vis tegelijk vitamine D levert. Twee schakels van die ketting in één keer, dus. Noten en zaden Amandelen, sesamzaad en tahin zijn stevige calciumleveranciers. Een eetlepel tahin door je dressing of over je groente is een van de makkelijkste manieren om er iets bij te doen zonder dat je er iets voor hoeft te plannen. Groene groenten Boerenkool, broccoli, paksoi, spitskool en rucola leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Dat laatste is belangrijk, want niet alle plantaardige calcium komt even makkelijk binnen. Peulvruchten en plantaardige alternatieven Witte bonen en kikkererwten doen mee, en tofu die met een calciumzout is gestremd is een sterke bron. Plantaardige melk is verrijkt met calcium; schud zo'n pak wel goed, want het zakt naar de bodem. Waarom spinazie geen goede calciumbron is Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het een hardnekkig misverstand is. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Oxaalzuur bindt zich in je darm aan calcium en vormt daarmee een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Iets vergelijkbaars speelt bij fytaat, dat in volkorengranen, noten en peulvruchten zit. Weken, kiemen en zuurdesembereiding verlagen het fytaatgehalte, en dat is precies waarom die oude bereidingswijzen bestaan. Niet omdat volkoren slecht is, maar omdat de opname er beter van wordt. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is de reden dat ik die boven spinazie noem als je op calcium let. De twee meewerkende stoffen op je bord Blijven over magnesium en vitamine K2, de twee schakels die het geheel laten lopen. Magnesium haal je uit noten, zaden, bladgroente, peulvruchten, volkorenproducten en pure chocolade. Vitamine K2 zit in gefermenteerde voeding zoals oude kaas, kwark en zuurkool, en verder in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Zie je wat er gebeurt als je deze vier lijstjes over elkaar heen legt? Een bord met sardines, boerenkool, een beetje oude kaas, wat amandelen en een scheut olijfolie levert alle vier de schakels tegelijk. Dat is geen toeval. Voedingsmiddelen die bij elkaar horen, leveren vaak ook de stoffen die bij elkaar horen. Hoe ik hier zelf naar kijk Ik ben geen voorstander van tellen. Wat veel beter werkt, is dat je van elk van deze groepen iets vasts in je week hebt zitten: een paar keer vis waarvan minstens één keer vette vis, dagelijks iets van zuivel of een goed verrijkt alternatief, elke dag een flinke portie groene groente, en standaard noten of zaden in huis. In het volgende artikel maak ik daar een praktische week van, en ga ik in op het stuk dat je niet van je bord haalt: hoe je in het zomerhalfjaar daadwerkelijk daglicht pakt, en wat je in het winterhalfjaar anders doet. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
LEES MEERVitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken
◷ 7 min leestijd Er is een vraag die ik vaker krijg dan welke andere ook als het over botten gaat: moet ik nu calcium nemen, of vitamine D? En het eerlijke antwoord is dat die vraag eigenlijk niet te splitsen valt. Deze twee werken in je lichaam namelijk als een duo. Calcium is de bouwsteen, en vitamine D is degene die bepaalt of die bouwsteen binnenkomt en waar hij vervolgens terechtkomt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI leg ik dat het liefst uit vanaf het mechanisme. Want als je één keer goed voor je ziet wat hier gebeurt, hoef je nooit meer een lijstje te onthouden. Dan snap je vanzelf waarom de ene periode van het jaar anders is dan de andere, en waarom calcium alleen niet zo veel oplevert. Vitamine D gedraagt zich meer als een hormoon Laten we beginnen met iets wat veel mensen verrast. Vitamine D is strikt genomen geen gewone vitamine. Een vitamine is per definitie iets wat je uit je voeding moet halen omdat je het zelf niet maakt. Vitamine D maakt je lichaam wel degelijk zelf aan, in je huid, en zodra hij actief is gedraagt hij zich in je lichaam als een hormoon: hij geeft instructies aan cellen. Dat is geen woordspelletje, dat heeft gevolgen. Er zijn inmiddels receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels. Een receptor kun je zien als een slot, en vitamine D is de sleutel die daarin past. Overal waar zo'n slot zit, heeft deze stof dus iets te zeggen. Daarom kom je vitamine D in zoveel verschillende verhalen tegen, van botten tot spieren tot afweer. De hoofdtaak: de calcium- en fosforhuishouding regelen Van al die taken is er één die je de hoofdtaak mag noemen, en dat is het regelen van calcium en fosfor. Deze twee mineralen zijn namelijk niet alleen bouwmateriaal voor je skelet. Ze doen ook mee bij het samentrekken van je spieren, bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen en bij het functioneren van zo ongeveer elke cel die je hebt. Je lichaam vindt het gehalte calcium in je bloed daarom zó belangrijk dat het daar nauwelijks van wil afwijken. En hier komt het getal dat ik altijd deel, want het maakt het verhaal in één klap concreet. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan neemt je darm ongeveer dertig tot veertig procent op van het calcium dat je eet. Is er weinig vitamine D, dan zakt dat naar ongeveer tien tot vijftien procent. Voor fosfor is het verschil net zo groot: van rond de tachtig procent naar rond de zestig procent. Lees dat nog eens rustig over, want dit is de kern van dit hele artikel. Dezelfde yoghurt, dezelfde sardines, dezelfde amandelen. Alleen komt er in de ene situatie ruim twee keer zoveel calcium door de darmwand als in de andere. Je kunt calcium dus wel netjes eten, maar als de sleutel niet in het slot zit, blijft het grootste deel ervan gewoon weer je lichaam verlaten. Je bot is ook een voorraadkast Dan de tweede helft van het verhaal, en die vind ik minstens zo mooi. Je lichaam wil dat calciumgehalte in je bloed binnen een smalle marge houden, want daar hangt te veel vanaf. Komt er via de darm te weinig binnen, dan heeft je lichaam nog een achterdeur: het haalt calcium uit je eigen bot. Dat gaat via een samenspel tussen de actieve vorm van vitamine D en een hormoon uit je bijschildklier. Samen geven ze het sein dat er calcium vrijgemaakt moet worden uit de voorraad. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag door wordt afgebroken en weer opgebouwd, en het fungeert tegelijk als de grootste calciumvoorraad die je hebt. Zolang dat af en toe gebeurt, is er niets aan de hand, want dat is precies waar die voorraad voor is. Gebeurt het jarenlang en wordt er aan de andere kant weinig aangevuld, dan loopt de voorraadkast langzaam leeg. En dat is dus geen probleem van je botten op zich. Dat begint bij de deur waar het calcium naar binnen had moeten komen. De route van zonlicht naar werkzame stof Om te snappen waarom die deur soms maar half opengaat, moet je weten welke weg vitamine D in je lichaam aflegt. Ik vergelijk het graag met een lopende band met een paar bewerkingsstations. Het begint in je huid. Daar zit een stof die afstamt van cholesterol, 7-dehydrocholesterol genoemd. Valt er UV-B-licht op je huid, dan wordt die stof omgebouwd naar provitamine D, en daaruit ontstaat cholecalciferol, wat we vitamine D3 noemen. Dit is een reactie die licht nodig heeft. Geen UV-B, geen reactie. Daarna is die D3 nog niet werkzaam. Hij wordt opgeslagen in je vetweefsel en reist, verpakt in kleine vettransporters, via de lymfe en het bloed naar je lever. Daar vindt de eerste bewerking plaats en ontstaat 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol. Dat is de voorraadvorm, en dat is ook precies de vorm die je huisarts meet als er bloed wordt geprikt. Pas in je nieren volgt de tweede bewerking. Dan ontstaat 1,25-dihydroxyvitamine D, oftewel calcitriol, en dat is de vorm die daadwerkelijk in je cellen het werk doet. Die zorgt ervoor dat je darmwand de eiwitten aanmaakt waarmee calcium actief naar binnen wordt gehaald. Twee stations op die lopende band dus. En wat ik daar altijd bij vertel: voor allebei die bewerkingen is magnesium nodig. Magnesium is hier de meewerkende stof, de cofactor. Dat is precies de reden waarom ik vitamine D nooit los van magnesium bekijk. Zonder die meewerkende stof blijft er materiaal op de band liggen. Waar het calcium daarna naartoe gaat Je hebt nu een darm die calcium binnenlaat. Blijft de vraag waar dat calcium heen gaat, want dat is niet vanzelfsprekend. Je wilt het in je botten en je gebit hebben, en je wilt het juist niet in zachte weefsels zoals je bloedvaten. Daar komt vitamine K2 om de hoek kijken. Die activeert eiwitten die calcium als het ware op de goede bestemming afzetten. Je kunt het zien als een bezorger die de pakketten op het juiste adres aflevert in plaats van ze ergens in de straat neer te zetten. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding, in grasgevoerd vlees, in volle zuivel en in eieren. Zo ontstaat er een ketting van vier schakels die allemaal mee moeten doen: vitamine D opent de deur, calcium komt binnen, magnesium maakt de vitamine D werkzaam, en vitamine K2 wijst de weg. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces verderop, hoeveel je van die ene stof ook neemt. Wat ik hiervan het belangrijkste vind Als je één ding meeneemt uit dit artikel, laat het dan dit zijn: calcium en vitamine D zijn geen twee aparte onderwerpen. Ze horen bij elkaar, en het verschil tussen wel of niet genoeg vitamine D is letterlijk het verschil tussen de helft en het dubbele van wat je uit je eten haalt. Dat maakt het ook veel minder ingewikkeld dan het lijkt. Je hoeft geen tabellen bij te houden. Je hoeft alleen te zorgen dat die vier schakels alle vier aanwezig zijn in je dag. In het volgende artikel laat ik zien waar ze op je bord vandaan komen, en waarom de zon daar in ons land een heel eigen rol in speelt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
LEES MEER


