◷ 6 min leestijd
In de eerste twee artikelen keken we naar waar hormonale onrust vandaan komt en wat je er in je dagelijkse leven aan kunt doen. Nu wil ik een laag dieper met je gaan, want dit is waar mijn vak, de kPNI, echt over gaat. We kijken niet naar losse onderdelen, maar naar hoe systemen met elkaar praten. En je hormonen praten met bijna alles.
Alles hangt met alles samen
We zijn gewend om ons lichaam op te knippen in aparte hokjes. Je hormonen bij de een, je afweer bij de ander, je spijsvertering weer ergens anders. Maar zo leeft je lichaam niet. Alles werkt met elkaar samen, en juist die samenhang verklaart waarom hormonale onrust zich zo breed kan laten voelen. Ik loop drie verbindingen met je langs die ik in de praktijk het vaakst terugzie.
1. Je stress-systeem en je schildklier
Je schildklier is een beetje de thermostaat van je lichaam. Ze regelt je verbranding, je temperatuur en voor een groot deel je energie. En die schildklier luistert heel goed naar hoeveel spanning er op je systeem staat.
Als je langere tijd onder druk staat, doet je lichaam iets slims. Het zet de thermostaat een standje lager om brandstof te sparen, net zoals je thuis de verwarming lager zet als je zuinig wilt doen. Handig voor even, maar vervelend als die situatie maanden duurt, want dan merk je die lagere stand in je energie en in hoe je je voelt. Dit is een van de redenen dat een drukke periode zich zo in je hele lijf kan laten voelen, en dat rust nemen geen luxe is maar onderdeel van de oplossing.
Wat hierbij helpt om te onthouden: je lichaam kan niet tegelijk vol op overleven staan en rustig alles bijhouden. Kiest het voor alert en snel, dan gaat dat ten koste van de rustige, opbouwende taken. Daarom is bewust schakelen naar rust, al is het maar even, geen zweverig advies maar iets wat je hele systeem letterlijk de ruimte geeft om zijn gewone werk weer op te pakken.
Je schildklier heeft trouwens ook bouwstoffen nodig om haar hormoon te maken. Jodium en selenium spelen daarin een erkende rol. Jodium haal je uit zeewier, vis en ei, selenium zit bijvoorbeeld in paranoten.
2. Je hormonen en je afweer
Je stresshormoon heeft nog een taak die veel mensen niet kennen: het zet je afweer tijdelijk een tandje lager. Ook dat is van oorsprong slim, want in een acuut gevaarlijk moment wil je lichaam even alle energie ergens anders inzetten. Maar staat die spanning maandenlang aan, dan staat je afweer dus ook langere tijd op een lager pitje. Veel mensen herkennen dat ze juist verkouden worden op het moment dat ze eindelijk tot rust komen, bijvoorbeeld de eerste dag van een vakantie. Dat is geen toeval, dat is dit mechanisme.
Voor je afweer geldt hetzelfde als voor de rest: het is een normaal, gezond systeem dat gewoon ruimte en bouwstoffen nodig heeft. Zink en vitamine C spelen hierin een rol, en die spelen toevallig ook mee in hoe je stresshormoon zijn werk doet. Zo zie je hoe dezelfde meewerkers op meerdere plekken tegelijk nodig zijn.
3. Je darmen, je lever en het opruimen van hormonen
Dit is misschien wel het stuk dat het vaakst wordt overgeslagen. Hormonen worden niet alleen aangemaakt, ze moeten ook weer worden opgeruimd als ze hun werk hebben gedaan. Dat opruimen gebeurt voor een groot deel in je lever, en het afvoeren daarna loopt via je darm.
Als die route soepel loopt, houd je je hormonen netjes in balans. Loopt het stroever, bijvoorbeeld omdat je vertering niet lekker gaat of omdat je weinig vezels binnenkrijgt, dan kunnen gebruikte hormonen langer blijven rondgaan dan de bedoeling is. Vezels helpen namelijk om die opgeruimde hormonen af te voeren. En vezels haal je uit groente, fruit, peulvruchten en volkoren producten. Veel mensen eten daar minder van dan ze denken.
Praktisch kun je hier meteen iets mee. Bouw je maaltijden op rond groente in plaats van eromheen, voeg wat peulvruchten toe zoals linzen of kikkererwten, en kies waar het kan voor volkoren in plaats van wit. Je hoeft niks te tellen. Als de helft van je bord uit groente bestaat, zit je meestal goed met je vezels. Dat is precies waarom ik binnen de kPNI je darm en je hormonen nooit los van elkaar bekijk. Gevarieerd eten met genoeg vezels is geen apart advies voor je buik, het raakt je hele hormonale systeem.
De rode draad: de deurbel moet werken
Er is nog een verbinding die overal doorheen loopt, en die vind ik zo mooi om uit te leggen. Een hormoon kan nog zo netjes worden aangemaakt, het moet ook aankomen op de cel. Dat gaat via receptoren, die kleine deurbellen op je cellen waarop een hormoon aanbelt. En of die deurbel goed reageert, hangt onder andere af van je celwand.
Die celwand bestaat voor een deel uit vetten. Krijg je genoeg goede vetten binnen, de omega 3 uit vette vis bijvoorbeeld, dan blijft die wand soepel en reageert de deurbel netjes. Wordt die wand stroef, dan komt het signaal minder goed aan, hoeveel hormoon er ook aanbelt. Ook vitamine A, vitamine D en zink spelen een rol rond die receptoren. Het is een mooi voorbeeld van hoe voeding en hormonen elkaar de hand geven.
Ik vind dit zo'n belangrijk inzicht, omdat het laat zien dat genoeg hormoon hebben niet het hele verhaal is. Het gaat er net zo goed om of het signaal netjes wordt opgevangen. En dat opvangen kun je van binnenuit ondersteunen met je voeding, iets waar je zelf invloed op hebt.
Waarom je dit samen moet bekijken
Als je alleen naar je hormonen kijkt, mis je de helft. Als je alleen naar je voeding kijkt, ook. Het zit hem juist in de samenhang: rust geven aan je stress-systeem, je darm en lever soepel houden met vezels en variatie, en zorgen voor de bouwstoffen die overal tegelijk meedraaien. In het laatste artikel zet ik die voedingsstoffen op een rij, en laat ik zien welke een erkende rol hebben rond je hormoonhuishouding.
