ScKIN Journal
De vergeten oorzaak van hormonale onrust
◷ 6 min leestijd Nou, misschien herken je dit wel. Je voelt je een tijdlang niet helemaal jezelf. De ene week zit je lekker in je vel en de andere week is alles net even te veel, je slaapt onrustiger, je bent sneller geraakt, en je huid of je stemming lijkt een eigen leven te leiden. Vaak wordt er dan al snel naar de hormonen gewezen, en dat is ook niet gek, want hormonen sturen ontzettend veel aan in je lichaam. Maar wat ik vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI steeds weer zie, is dat we naar hormonen kijken alsof het losse knoppen zijn die je even bijstelt. En zo werkt het eigenlijk niet. Daarom wil ik je in dit artikel meenemen in iets wat vaak wordt overgeslagen: hormonale onrust begint zelden bij de hormonen zelf. Ze zijn meestal het gevolg, en niet de oorzaak. En als je snapt waar die onrust dan wél vandaan komt, wordt een heleboel ineens logischer. Hormonen werken als een systeem, niet als losse knoppen Je hebt niet één hormoon dat je humeur regelt en één dat je energie regelt en daar los van nog eentje voor je slaap. Ze praten allemaal met elkaar. Je schildklier, je bijnieren waar je stresshormoon vandaan komt, en je geslachtshormonen zoals oestrogeen en progesteron zitten in hetzelfde netwerk. En dat netwerk wordt aangestuurd vanuit je hersenen. Je moet je dat voorstellen als een bedrijf. Bovenin zit de hypothalamus, dat is degene die besluit dat er iets moet gebeuren. Die geeft het door aan de manager, de hypofyse, en die bepaalt hoe de opdracht wordt uitgevoerd. En helemaal onderaan zitten de uitvoerders, bijvoorbeeld je bijnieren of je schildklier, die het werk doen. Zit er ergens in die lijn ruis, dan merk je dat verderop in het hele bedrijf. Dat is precies waarom hormonale onrust zich zo breed kan laten voelen, van je slaap tot je stemming tot je huid. De thermostaat in je lijf Het mooie is dat je lichaam dit systeem heel slim in balans houdt, met een soort ingebouwde thermostaat. Als er een hormoon wordt aangemaakt, komt een deel daarvan later weer terug bij de hersenen, en dat is meteen het signaal om te stoppen. Vergelijk het met de verwarming thuis: wordt het warm genoeg in de kamer, dan slaat de thermostaat vanzelf af. Zo houdt je lichaam alles keurig tussen de lijntjes. Zolang die thermostaat goed werkt, kun je prima tegen een stootje. Een drukke week, een korte nacht, een spannende periode, je lichaam vangt het op en komt daarna weer in balans. Sterker nog, af en toe wat spanning is juist gezond, het houdt het systeem soepel. Het gaat pas wringen als de druk niet meer weggaat. De vergeten oorzaak: aanhoudende spanning En daar zit hem vaak de kneep. Als je heel lang achter elkaar in de hoogste versnelling staat, blijft je lichaam stresshormoon aanmaken. In het begin ga je daar goed op, je bent alert en je komt in beweging. Maar op een gegeven moment worden je cellen als het ware een beetje doof voor dat signaal. De hersenen blijven opdracht geven, het lichaam blijft aanmaken, en toch komt het niet meer goed aan. Wat je dan merkt is niet meer energie, maar juist het omgekeerde: je wordt moe van stress in plaats van scherp. Ik vind dat een belangrijk punt om te benoemen, omdat mensen vaak denken dat er iets kapot is. Dat is niet zo. Je lichaam doet precies wat het hoort te doen, alleen krijgt het te weinig ruimte om te herstellen. En zolang die stresskant vol aan staat, gaat de rest van het systeem mee wiebelen. Je stresshormoon en je geslachtshormonen delen namelijk bouwstoffen. Staat de ene as maandenlang op scherp, dan is er minder ruimte voor de andere. En dan is er nog je bloedsuiker De tweede grote meespeler die vaak vergeten wordt, is je bloedsuiker. Elke keer dat je iets met veel snelle suikers eet, schiet je bloedsuiker omhoog en daarna weer naar beneden. Die golfbeweging van piek naar dal voel je in je energie en in je stemming, en het hormoon dat die suiker opruimt vraagt op zijn beurt weer het nodige van je lichaam. Als dat de hele dag door heen en weer gaat, is dat een stille vorm van onrust die je hormonale systeem extra belast. Het fijne is: dit is precies een van de plekken waar je zelf het meeste invloed hebt. Daarover meer in het tweede artikel. Waar voeding in dit verhaal past Wat ik hier alvast wil meegeven, is dat je hormonen niet alleen gestuurd worden door hoeveel spanning je hebt, maar ook door of je lichaam de bouwstoffen heeft om al dat werk te doen. Want een hormoon dat wordt aangemaakt, moet ook nog kunnen aankomen op de cel. Dat gaat via receptoren, een soort deurbellen op de buitenkant van je cellen waarop een hormoon aanbelt. En of die deurbel goed werkt, hangt onder andere af van voedingsstoffen. Zo spelen zink, vitamine C en magnesium een rol in hoe je stresshormoon zijn werk doet. En essentiële vetzuren, de omega 3 die je uit vette vis haalt, zijn belangrijk omdat je celwand daardoor soepel blijft, waardoor die deurbellen beter reageren. Je schildklier, die je verbranding en je temperatuur regelt, heeft weer jodium en selenium nodig om haar hormoon te kunnen maken. En je bloedsuiker wordt mede in balans gehouden met hulp van chroom. Dit zijn geen wondermiddelen, het zijn gewoon de meewerkers waar je lichaam niet zonder kan. En je haalt ze in de eerste plaats uit je voeding. Wat dit betekent voor jou De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel: als je je hormonaal onrustig voelt, kijk dan niet alleen naar het hormoon dat toevallig het meest opvalt. Kijk naar het geheel eronder. Hoeveel aanhoudende spanning staat er op je systeem? Hoe stabiel is je bloedsuiker door de dag? En krijgt je lichaam genoeg van de bouwstoffen die het nodig heeft om zijn werk te doen? Juist omdat het een systeem is, is er ook goed nieuws: je hoeft niet alles tegelijk aan te pakken. Een paar dingen die de druk van de ketel halen, werken door in het hele netwerk. In het volgende artikel loop ik met je langs de leefstijlgewoontes die in mijn ervaring het meeste verschil maken. Lees ook 7 leefstijlgewoontes die je hormonale balans ondersteunen Hoe je hormonen samenhangen met je stress, je immuunsysteem en je darmen De voedingsstoffen die meespelen bij een normale hormoonhuishouding
LEES MEER
De voedingsstoffen die meespelen bij een normale hormoonhuishouding
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar waar hormonale onrust vandaan komt, wat je er in je dagelijkse leven aan kunt doen, en hoe je hormonen samenhangen met je stress, je afweer en je darmen. In dit laatste artikel zet ik het stuk van binnenuit op een rij: welke voedingsstoffen een erkende rol spelen rond je hormoonhuishouding, en hoe je daar praktisch voor zorgt. Je lichaam werkt met meewerkers Wat in alle voorgaande artikelen terugkwam, is dat je hormonen niet in hun eentje werken. Ze hebben bouwstoffen nodig, een soort meewerkers die de processen mogelijk maken. Vitaminen en mineralen zijn precies dat. Ze zitten niet zelf aan de knoppen, maar zonder hen draait de machine niet lekker. En een aantal daarvan heeft een erkende rol als het gaat om je hormonen, je schildklier, je bloedsuiker en je weerstand tegen stress. Laat ik de belangrijkste voor je op een rij zetten, in gewone taal, zodat je ziet welke stoffen in dit verhaal steeds terugkwamen. Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding en aan de normale weerstand tegen stress.1 Jodium ondersteunt een normale hormoonproductie door de schildklier en levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier.2 Selenium is essentieel voor de productie van schildklierhormonen.3 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.4 Vitamine B5 draagt bij aan de normale weerstand tegen stress en helpt om moeheid en vermoeidheid te verminderen.5 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme en ondersteunt het immuunsysteem.6 Vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem.7 Wat opvalt als je dit rijtje ziet, is dat het er nogal wat zijn, en dat ze uit heel verschillende hoeken van je voeding komen. Zink zit in vlees, noten en pompoenpitten, jodium in zeewier, vis en ei, selenium in paranoten, chroom in volkoren producten, vitamine C in fruit en paprika. Eén product dekt dat nooit. Daarom is variatie in wat je eet geen modewoord, maar gewoon praktisch. Nog iets wat ik vaak uitleg: je lichaam benut sommige van deze stoffen beter in de juiste combinatie. Vitamine C helpt je lichaam bijvoorbeeld om ijzer uit plantaardige voeding beter op te nemen, en veel processen lopen alleen soepel als er meerdere meewerkers tegelijk aanwezig zijn. Dat is nog een reden waarom een brede basis vaak prettiger uitpakt dan één losse stof. Waarom een brede basis vaak prettiger werkt In de praktijk zie ik dat mensen soms heel gericht één stof gaan nemen omdat ze daarover iets gelezen hebben. Dat kan zinvol zijn, maar vaker is het handiger om te zorgen voor een brede basis. Je lichaam werkt namelijk niet met losse stoffen, maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Ontbreekt er ergens een meewerker, dan stokt het proces, hoeveel je van dat ene ook neemt. Denk aan een orkest. Eén heel harde viool maakt nog geen mooi stuk muziek. Het gaat om het samenspel, om alle partijen die op het juiste moment meedoen. Zo werkt het in je lichaam ook: het geheel doet het werk, niet één losse speler. Die brede basis leg je in de eerste plaats met je voeding: gevarieerd, kleurrijk, met genoeg groente, vezels en goede vetten. Merk je dat dat er in drukke periodes bij inschiet, en dat is nou juist vaak wanneer je hormonaal het meest wiebelt, dan kan een aanvulling praktisch zijn. ScKIN Control+ Daarvoor hebben we bij ScKIN Control+. Het combineert een brede set vitaminen en mineralen, waaronder zink, jodium, selenium, chroom, vitamine A, vitamine C, vitamine D3, vitamine E, vitamine B5 en biotine, aangevuld met lactoferrine, MSM, mariadistel, groene thee en gember als onderdeel van de complete formule. De erkende bijdragen komen van die vitaminen en mineralen. Zo draagt zink bij aan een normale hormoonhuishouding en aan de normale weerstand tegen stress, ondersteunt jodium een normale hormoonproductie door de schildklier, en is selenium essentieel voor de productie van schildklierhormonen.1,2,3 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten, en vitamine B5 draagt bij aan de normale weerstand tegen stress en helpt om moeheid en vermoeidheid te verminderen.4,5 De planten en overige ingrediënten beschouwen we als onderdeel van de formule. Zie het als een brede basis onder je dag, naast alles wat je met je voeding, je rust en je beweging doet. Geen vervanging van goed eten, wel een manier om je basis breed te houden in periodes waarin dat lastiger lukt. Bekijk Control+ Nog even dit Control+ bouw je rustig op: de eerste week één tablet per dag, de tweede week twee, en daarna drie tabletten per dag. Het is niet bedoeld voor kinderen onder de tien jaar en niet voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven. Gebruik je medicijnen of ben je onder behandeling, overleg dan even met je arts of een deskundige voordat je begint. Geef het daarnaast even de tijd. Voedingsstoffen doen hun werk geleidelijk, in de weken dat je lichaam ermee aan de slag gaat, en niet van de ene op de andere dag. Dat geldt voor je voeding net zo goed als voor een aanvulling. Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: hormonale onrust is zelden een kwestie van één knop die verkeerd staat. Het is een systeem dat om rust, ritme en goede bouwstoffen vraagt. Geef het tijd, kies een paar dingen uit deze artikelen en houd ze een aantal weken vol. Dat is minder spannend dan een snelle oplossing, maar het is wel hoe je lichaam werkt. 1 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding en aan de normale weerstand tegen stress. 2 Jodium ondersteunt een normale hormoonproductie door de schildklier en levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier. 3 Selenium is essentieel voor de productie van schildklierhormonen. 4 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten. 5 Vitamine B5 draagt bij aan de normale weerstand tegen stress en helpt om moeheid en vermoeidheid te verminderen. 6 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme en ondersteunt het immuunsysteem. 7 Vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook De vergeten oorzaak van hormonale onrust 7 leefstijlgewoontes die je hormonale balans ondersteunen Hoe je hormonen samenhangen met je stress, je immuunsysteem en je darmen
LEES MEER
Hoe je hormonen samenhangen met je stress, je immuunsysteem en je darmen
◷ 6 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar waar hormonale onrust vandaan komt en wat je er in je dagelijkse leven aan kunt doen. Nu wil ik een laag dieper met je gaan, want dit is waar mijn vak, de kPNI, echt over gaat. We kijken niet naar losse onderdelen, maar naar hoe systemen met elkaar praten. En je hormonen praten met bijna alles. Alles hangt met alles samen We zijn gewend om ons lichaam op te knippen in aparte hokjes. Je hormonen bij de een, je afweer bij de ander, je spijsvertering weer ergens anders. Maar zo leeft je lichaam niet. Alles werkt met elkaar samen, en juist die samenhang verklaart waarom hormonale onrust zich zo breed kan laten voelen. Ik loop drie verbindingen met je langs die ik in de praktijk het vaakst terugzie. 1. Je stress-systeem en je schildklier Je schildklier is een beetje de thermostaat van je lichaam. Ze regelt je verbranding, je temperatuur en voor een groot deel je energie. En die schildklier luistert heel goed naar hoeveel spanning er op je systeem staat. Als je langere tijd onder druk staat, doet je lichaam iets slims. Het zet de thermostaat een standje lager om brandstof te sparen, net zoals je thuis de verwarming lager zet als je zuinig wilt doen. Handig voor even, maar vervelend als die situatie maanden duurt, want dan merk je die lagere stand in je energie en in hoe je je voelt. Dit is een van de redenen dat een drukke periode zich zo in je hele lijf kan laten voelen, en dat rust nemen geen luxe is maar onderdeel van de oplossing. Wat hierbij helpt om te onthouden: je lichaam kan niet tegelijk vol op overleven staan en rustig alles bijhouden. Kiest het voor alert en snel, dan gaat dat ten koste van de rustige, opbouwende taken. Daarom is bewust schakelen naar rust, al is het maar even, geen zweverig advies maar iets wat je hele systeem letterlijk de ruimte geeft om zijn gewone werk weer op te pakken. Je schildklier heeft trouwens ook bouwstoffen nodig om haar hormoon te maken. Jodium en selenium spelen daarin een erkende rol. Jodium haal je uit zeewier, vis en ei, selenium zit bijvoorbeeld in paranoten. 2. Je hormonen en je afweer Je stresshormoon heeft nog een taak die veel mensen niet kennen: het zet je afweer tijdelijk een tandje lager. Ook dat is van oorsprong slim, want in een acuut gevaarlijk moment wil je lichaam even alle energie ergens anders inzetten. Maar staat die spanning maandenlang aan, dan staat je afweer dus ook langere tijd op een lager pitje. Veel mensen herkennen dat ze juist verkouden worden op het moment dat ze eindelijk tot rust komen, bijvoorbeeld de eerste dag van een vakantie. Dat is geen toeval, dat is dit mechanisme. Voor je afweer geldt hetzelfde als voor de rest: het is een normaal, gezond systeem dat gewoon ruimte en bouwstoffen nodig heeft. Zink en vitamine C spelen hierin een rol, en die spelen toevallig ook mee in hoe je stresshormoon zijn werk doet. Zo zie je hoe dezelfde meewerkers op meerdere plekken tegelijk nodig zijn. 3. Je darmen, je lever en het opruimen van hormonen Dit is misschien wel het stuk dat het vaakst wordt overgeslagen. Hormonen worden niet alleen aangemaakt, ze moeten ook weer worden opgeruimd als ze hun werk hebben gedaan. Dat opruimen gebeurt voor een groot deel in je lever, en het afvoeren daarna loopt via je darm. Als die route soepel loopt, houd je je hormonen netjes in balans. Loopt het stroever, bijvoorbeeld omdat je vertering niet lekker gaat of omdat je weinig vezels binnenkrijgt, dan kunnen gebruikte hormonen langer blijven rondgaan dan de bedoeling is. Vezels helpen namelijk om die opgeruimde hormonen af te voeren. En vezels haal je uit groente, fruit, peulvruchten en volkoren producten. Veel mensen eten daar minder van dan ze denken. Praktisch kun je hier meteen iets mee. Bouw je maaltijden op rond groente in plaats van eromheen, voeg wat peulvruchten toe zoals linzen of kikkererwten, en kies waar het kan voor volkoren in plaats van wit. Je hoeft niks te tellen. Als de helft van je bord uit groente bestaat, zit je meestal goed met je vezels. Dat is precies waarom ik binnen de kPNI je darm en je hormonen nooit los van elkaar bekijk. Gevarieerd eten met genoeg vezels is geen apart advies voor je buik, het raakt je hele hormonale systeem. De rode draad: de deurbel moet werken Er is nog een verbinding die overal doorheen loopt, en die vind ik zo mooi om uit te leggen. Een hormoon kan nog zo netjes worden aangemaakt, het moet ook aankomen op de cel. Dat gaat via receptoren, die kleine deurbellen op je cellen waarop een hormoon aanbelt. En of die deurbel goed reageert, hangt onder andere af van je celwand. Die celwand bestaat voor een deel uit vetten. Krijg je genoeg goede vetten binnen, de omega 3 uit vette vis bijvoorbeeld, dan blijft die wand soepel en reageert de deurbel netjes. Wordt die wand stroef, dan komt het signaal minder goed aan, hoeveel hormoon er ook aanbelt. Ook vitamine A, vitamine D en zink spelen een rol rond die receptoren. Het is een mooi voorbeeld van hoe voeding en hormonen elkaar de hand geven. Ik vind dit zo'n belangrijk inzicht, omdat het laat zien dat genoeg hormoon hebben niet het hele verhaal is. Het gaat er net zo goed om of het signaal netjes wordt opgevangen. En dat opvangen kun je van binnenuit ondersteunen met je voeding, iets waar je zelf invloed op hebt. Waarom je dit samen moet bekijken Als je alleen naar je hormonen kijkt, mis je de helft. Als je alleen naar je voeding kijkt, ook. Het zit hem juist in de samenhang: rust geven aan je stress-systeem, je darm en lever soepel houden met vezels en variatie, en zorgen voor de bouwstoffen die overal tegelijk meedraaien. In het laatste artikel zet ik die voedingsstoffen op een rij, en laat ik zien welke een erkende rol hebben rond je hormoonhuishouding. Lees ook De vergeten oorzaak van hormonale onrust 7 leefstijlgewoontes die je hormonale balans ondersteunen De voedingsstoffen die meespelen bij een normale hormoonhuishouding
LEES MEER
7 leefstijlgewoontes die je hormonale balans ondersteunen
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel nam ik je mee in waar hormonale onrust vandaan komt: hormonen die als systeem samenwerken, aanhoudende spanning die dat systeem uit ritme haalt, en een bloedsuiker die de hele dag op en neer gaat. Nu het praktische deel, want daar heb je het meest aan. Hieronder loop ik langs de gewoontes die in mijn ervaring het meeste verschil maken. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen. Kies er twee of drie en houd die een paar weken vol. 1. Haal de druk van je stress-systeem Dit is misschien wel de belangrijkste, en tegelijk de moeilijkste. Je hormonale systeem komt pas tot rust als je stress-systeem dat ook doet. Dat betekent niet dat je je hele leven moet omgooien, maar wel dat je bewust momenten van pauze inbouwt. Een korte wandeling zonder telefoon, tien minuten rustig ademhalen, even echt niks. Regelmaat werkt daarbij beter dan lengte. Elke dag een klein moment doet meer dan één keer per maand een lang moment. Een concrete gewoonte die veel mensen helpt: stop met alles tegelijk doen. Multitasking voelt productief, maar het put je juist uit. Maak liever één ding af voordat je aan het volgende begint. Je wint er nauwelijks tijd mee om alles door elkaar te doen, en het kost je van alles aan rust. 2. Stabiliseer je bloedsuiker Een ontbijt van alleen snelle koolhydraten, denk aan een wit broodje of een schaaltje zoete granen, geeft een piek en daarna een dip, en dat patroon herhaalt zich de hele dag. Combineer je koolhydraten steeds met wat eiwit en goede vetten: yoghurt op plantaardige basis met noten, een ei bij je brood, een stuk fruit samen met een handvol walnoten. Je bloedsuiker blijft dan veel gelijkmatiger, en dat voelt je hele systeem. Probeer daarnaast eens toe te werken naar drie eetmomenten per dag in plaats van de hele dag door kleine beetjes, zodat je lichaam tussendoor ook rust krijgt van het verteren. Let ook even op wat je drinkt. Vruchtensap, frisdrank en zoete koffievarianten geven net zo goed een piek, terwijl je ze veel sneller wegdrinkt dan dat je zou eten. Water, thee of koffie zonder suiker houden je bloedsuiker rustiger, en dat scheelt door de dag heen echt. 3. Eet genoeg goede vetten Je hormonen worden voor een deel uit vetten gemaakt, en je celwanden, waar de hormonen moeten aankomen, bestaan ook uit vet. Goede vetten zijn dus geen bijzaak. Denk aan vette vis zoals zalm en makreel, olijfolie over je groente, avocado, noten en zaden. De omega 3 uit vette vis is daarbij belangrijk omdat je lichaam die vetzuren niet zelf maakt, je moet ze echt uit je voeding halen. Ze houden je celwanden soepel, zodat de signalen van je hormonen netjes aankomen. 4. Geef je schildklier wat uit de zee Je schildklier regelt je verbranding en je energie, en ze heeft daar specifieke bouwstoffen voor nodig. Jodium en selenium zijn de bekendste. Jodium haal je vooral uit dingen uit de zee: vis, zeewier, en in kleinere mate uit ei. Selenium zit heel geconcentreerd in paranoten, een paar per dag is al genoeg, en verder in vis en zonnebloempitten. Eet je gevarieerd met af en toe iets uit de zee erbij, dan zit je hier meestal wel goed. 5. Bescherm je slaap en je ritme Je stresshormoon regelt voor een groot deel je dag-en-nachtritme. Het hoort 's ochtends hoog te zijn zodat je wakker wordt, en 's avonds laag zodat je in slaap valt. Bij aanhoudende spanning raakt dat ritme verschoven, en dan lig je 's avonds klaarwakker terwijl je 's ochtends niet op gang komt. Help je ritme door rond dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan, ook in het weekend, en door 's avonds het felle licht en de schermen wat eerder te dimmen. Overdag juist wél naar buiten voor daglicht, dat zet je ritme aan het begin van de dag goed. Nog een praktisch punt: houd je koffie bij de ochtend en de vroege middag. Cafeïne blijft uren in je lichaam actief, en later op de dag kan het je slaap subtiel onrustiger maken zonder dat je het doorhebt. Bouw je koffie na een uur of twee 's middags af, dan slaap je vaak dieper, en dat werkt de volgende dag weer door in hoe je je voelt. 6. Beweeg, maar ga niet over je grens Bewegen helpt je hormonale balans op allerlei manieren: het maakt je gevoeliger voor je bloedsuikerhormoon, het helpt je spanning kwijt te raken en het houdt je stevig. Krachttraining is daarbij extra waardevol. Maar er zit een maar aan: jezelf structureel voorbij trainen werkt averechts, want dat is voor je lichaam ook weer een vorm van spanning. Zoek dus de balans. Regelmatig stevig bewegen, en daarna ook echt herstellen. 7. Ruim stille verstoorders op Tot slot iets waar veel mensen niet bij stilstaan. In plastic, in sommige verzorgingsproducten en op niet-gewassen groente en fruit zitten stoffen die op onze eigen hormonen lijken en het systeem in de war kunnen sturen. Je hoeft daar niet paniekerig van te worden, maar een paar simpele gewoontes schelen: bewaar je eten liever in glas dan in plastic, drink niet uit een plastic fles die lang in de warmte heeft gelegen, en was je groente en fruit goed of kies waar het kan voor biologisch. En eet vooral veel groente, streef eens naar zo'n 500 gram op een dag, want groente helpt je lichaam juist om die stoffen weer af te voeren. Hoe je dit volhoudt Kies twee of drie punten uit dit rijtje en houd die een paar weken vol voordat je iets nieuws toevoegt. Je hormonale systeem reageert niet van vandaag op morgen, het heeft een aantal weken nodig om in een rustiger ritme te komen. Ga je alles tegelijk veranderen, dan weet je achteraf niet wat het verschil maakte, en het is bovendien niet vol te houden. Wat veel mensen helpt om vol te houden, is het klein en concreet maken. Niet iets vaags als meer op jezelf letten, maar bijvoorbeeld deze week bij elk ontbijt een handvol noten, en drie avonden op tijd naar bed. Hoe concreter je afspraak met jezelf, hoe groter de kans dat je het echt doet. In het volgende artikel ga ik dieper in op hoe je hormonen samenhangen met je afweer, je bloedsuiker en je darmen, zodat je beter snapt waaróm deze dingen werken. Lees ook De vergeten oorzaak van hormonale onrust Hoe je hormonen samenhangen met je stress, je immuunsysteem en je darmen De voedingsstoffen die meespelen bij een normale hormoonhuishouding
LEES MEER
