Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)
Laag winterlicht door een hoog raam in een rustige, lichte kamer

Vitamine D en de winter: wat de stand van de zon met je huid doet

door Caroline de Haas in ScKIN Journal

◷ 7 min leestijd

Er is een moment in het jaar dat je het ineens merkt. Je loopt om vijf uur naar buiten en het is al donker, en als je dan een paar dagen later eens goed kijkt waar de zon eigenlijk staat, zie je dat hij de hele dag laag langs de horizon schuift. Dat is geen gevoel, dat is meetbaar. En het verandert iets heel concreets in je huid, want je huid is de plek waar vitamine D wordt gemaakt.

Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI vind ik vitamine D een van de interessantste stoffen die er zijn, en dat komt vooral doordat het strikt genomen geen gewone vitamine is. Een vitamine haal je uit je voeding. Vitamine D maakt je lichaam zelf aan, en het gedraagt zich in het lichaam meer als een hormoon dan als een voedingsstof. Dat verschil is precies de reden waarom het seizoen hier zo veel invloed op heeft.

Waar vitamine D vandaan komt: de route door je huid

Laten we beginnen bij het begin, want als je deze route één keer goed voor je ziet, begrijp je ook meteen waarom de winter anders is dan de zomer.

In je huid zit een stof die afstamt van cholesterol, 7-dehydrocholesterol heet die. Zodra er UV-B-licht op je huid valt, wordt die stof omgebouwd naar provitamine D, en daaruit ontstaat vervolgens cholecalciferol, wat we vitamine D3 noemen. Dat is dus echt een reactie die licht nodig heeft. Geen licht, geen reactie.

Daarna is vitamine D3 nog niet werkzaam. Het wordt opgeslagen in je vetweefsel en het gaat via de lymfe en het bloed, verpakt in kleine vettransporters, naar je lever. Daar vindt de eerste bewerking plaats en ontstaat 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol, en dat is de voorraadvorm. Dat is ook de vorm die je huisarts meet als er bloed wordt geprikt. Pas in je nieren volgt de tweede bewerking, en dan ontstaat 1,25-dihydroxyvitamine D, oftewel calcitriol. Dat is de vorm die in je cellen daadwerkelijk het werk doet.

Je ziet dus dat er na het zonlicht nog twee omzettingen nodig zijn voordat er iets actief is. En wat ik daar graag bij vertel: voor beide omzettingen is magnesium nodig. Magnesium is in dit verhaal de meewerkende stof, de cofactor. Daarom zeg ik altijd dat je vitamine D niet los van magnesium kunt bekijken.

Waarom november tot maart anders is

En dan de kern van dit artikel. In de zomer, grofweg van mei tot september, staat de zon op onze breedtegraad hoog genoeg en is het UV-B-licht sterk genoeg om die reactie in je huid op gang te brengen. In de maanden november tot maart staat de zon zo laag dat het UV-B-licht de atmosfeer nauwelijks doorkomt, en dan maakt je huid dus geen vitamine D aan. Hoe lang je ook buiten loopt, en hoe helder die winterdag ook is.

Dat is een van de weinige dingen in de voedingsleer die echt zwart-wit zijn. De hoeveelheid daglicht die je ziet, zegt niets over de hoeveelheid UV-B die je huid bereikt. Een stralende vorstdag in januari voelt aan als veel zon en levert in de huid niets op. Dat is geen pech, dat is gewoon natuurkunde: hoe lager de zon staat, hoe langer de weg die het licht door de atmosfeer aflegt, en hoe meer UV-B er onderweg wordt tegengehouden.

Wat ik hier meteen aan toevoeg, omdat het vaak vergeten wordt: ook in de zomer is het minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Als je overdag binnen werkt, en je gaat naar buiten met lange mouwen, een zonnebril en zonnebrand op, dan is er in de uren dat de zon wél goed staat weinig huid beschikbaar voor die reactie. Alles wat tussen UV-B en je huid in zit, doet mee. Dus het is zinvol om ook in juni eens bij jezelf na te gaan hoeveel onbedekte huid er op een gemiddelde dag echt in de zon komt.

Waarom de ene huid sneller is dan de andere

Er zijn grote verschillen tussen mensen, en die zijn goed te begrijpen als je weet wat er gebeurt. Pigment in de huid werkt als een natuurlijk filter voor UV-licht, en dat is precies waar het voor bedoeld is. Het gevolg is wel dat iemand met een donkere huid er ongeveer tien keer zo lang over doet om dezelfde hoeveelheid vitamine D aan te maken als iemand met een lichte huid. In een land als Nederland, waar de lichtsterkte toch al bescheiden is, telt dat behoorlijk aan.

Leeftijd speelt ook mee. Met de jaren wordt de huid dunner en neemt het vermogen om die omzetting te doen af. En dan zijn er nog praktische dingen: iemand die veel binnen is, iemand die zich vanuit gewoonte of overtuiging bedekt kleedt, iemand met een flinke hoeveelheid vetweefsel waar vitamine D in wordt vastgehouden zodat de afgifte aan het bloed langzamer gaat. Het zijn allemaal variaties op dezelfde route.

Wat vitamine D in je lichaam doet

Dan de vraag waarom het de moeite waard is om hier aandacht aan te geven. De bekendste rol van vitamine D is de regie over de calcium- en fosforhuishouding, en dat is een grotere rol dan het klinkt. Met voldoende vitamine D neemt je darm zo'n dertig tot veertig procent van het calcium uit je eten op. Zit er weinig vitamine D in het systeem, dan zakt dat naar ongeveer tien tot vijftien procent. Voor fosfor is het verschil er ook: van zo'n tachtig procent naar rond de zestig.

Je kunt dus heel netjes eten en toch maar een deel binnenhouden van wat erin zat. Dat vind ik een van de mooiste illustraties van hoe het lichaam werkt: het gaat niet alleen om wat je eet, maar ook om of de poort openstaat.

En calcium en fosfor doen zelf weer veel meer dan botten alleen. Ze zijn betrokken bij het samentrekken van spieren, bij de geleiding van zenuwprikkels en bij het gewone functioneren van alle cellen. Dat verklaart waarom vitamine D op zo veel plekken in het lichaam opduikt. Inmiddels zijn er receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels, en er worden nog steeds nieuwe plekken bijgevonden. We weten dus nog niet alles.

De sleutel en het slot

Er is nog een laag die ik graag uitleg, want die verklaart iets wat mensen vaak verrast. Vitamine D werkt via een receptor, de vitamine-D-receptor. Je kunt dat zien als een sleutel en een slot: vitamine D is de sleutel, de receptor is het slot, en samen zetten ze in de cel iets in gang.

Wat we zien is dat langdurige spanning hier invloed op heeft. Cortisol, het hormoon dat bij spanning hoort, verandert de vorm van dat slot, en dan past de sleutel minder goed. Het gevolg is dat er wel vitamine D aanwezig kan zijn, terwijl er in de cel minder gebeurt dan je op basis van dat getal zou verwachten. Daarnaast raakt magnesium juist in drukke periodes sneller op, en magnesium had je nodig voor die twee omzettingen in lever en nier.

Dat is precies waarom ik in de praktijk nooit alleen naar een getal kijk. Een bloedwaarde vertelt je hoeveel voorraadvorm er rondgaat. Het vertelt je niet hoe soepel de rest van de route verloopt.

Wat dit betekent voor de komende maanden

Als je één ding meeneemt uit dit artikel, laat het dit zijn: de aanmaak via je huid is een seizoensverhaal en de behoefte van je lichaam is dat niet. Je botten, je spieren, je afweer en je celdeling werken in januari net zo hard als in juli.

In het volgende artikel kijken we naar wat je bord hieraan bijdraagt, want er zijn wel degelijk voedingsmiddelen waar vitamine D in zit, en het is goed om te weten hoe die verhoudingen liggen. Daarna gaan we naar het praktische deel.

Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D in de winter: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.

Lees ook

Tags: van binnenuit vitamine d winter
Vorige post Volgende bericht

gerelateerde berichten

Stilleven met bruine eieren, volle yoghurt, amandelen en champignons

Wat vitamine B2 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die je al kent zonder dat je het weet. Heb je ooit na het innemen van een B-complex gemerkt dat je urine helder tot donkergeel werd? Dat is vitamine B2. De kleur komt ervan, en wat je ziet is gewoon de hoeveelheid die je lichaam op dat moment niet nodig had en uitplast. Volkomen onschuldig, en een prachtig zichtbaar bewijs dat je lichaam zijn eigen huishouding doet. Maar wat die vitamine ondertussen bínnen doet, is een veel groter verhaal. Dat leg ik je in dit artikel uit, met de biologie erachter en in gewone taal. B2 wordt omgebouwd tot twee meewerkers Vitamine B2 heet met zijn eigen naam riboflavine. In je lichaam blijft hij niet als riboflavine rondzwemmen; hij wordt omgebouwd tot twee co-enzymen met de afkortingen FMN en FAD. Een co-enzym is wat ik een meewerker noem. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet, en dat werk doen enzymen. Zo'n enzym kan dat niet alleen: hij heeft een onderdeel nodig dat meedoet in de reactie. Die twee co-enzymen uit vitamine B2 zijn zulke onderdelen, en ze zijn in je lichaam ongelooflijk breed in gebruik. De eerste baan: elektronen vervoeren in je energiefabriek Hier zit de kern van het verhaal. Als je lichaam energie maakt uit je voeding, dan haalt het die energie uit elektronen. Die elektronen moeten vervoerd worden van de plek waar ze vrijkomen naar de plek waar de energie van gemaakt wordt, en daar heeft je lichaam dragers voor. FAD is een van die dragers. In de citroenzuurcyclus, de ronde die in je mitochondriën draait, komen bij elke ronde energierijke elektronenparen vrij, en die worden door onder andere FAD opgevangen en afgeleverd. Daar wordt uiteindelijk ATP van gemaakt, de energiemunt waarmee je lichaam alles betaalt. Ik noem die mitochondriën de energiefabriekjes in je cellen, en dan is dit co-enzym de kruiwagen die het materiaal van de ene afdeling naar de andere brengt. Zonder kruiwagens komt er niets aan, hoe hard er verder ook gewerkt wordt. De tweede baan: vet verbranden Dit vind ik een van de onderschatte rollen. Als je lichaam vetzuren gebruikt als brandstof, dan knipt het ze in stukjes in een proces dat bèta-oxidatie heet. Bij elke knip komen er weer elektronenparen vrij, en ook daar is FAD een van de dragers. Dat betekent dat deze vitamine op een heel directe manier meedoet in het gebruiken van vet als energiebron. Niet als vetverbrander in de marketingbetekenis van het woord, wel als onderdeel waar het proces simpelweg niet zonder kan. En hetzelfde geldt voor de stofwisseling van eiwitten en koolhydraten. Alle drie de hoofdbrandstoffen van je lichaam lopen op een of meer plekken langs deze meewerker. De derde baan: je belangrijkste antioxidant in bedrijf houden En dan het stuk waar ik het liefst over vertel. Je lichaam heeft een eigen antioxidant die alle andere overtreft in hoeveelheid en belang: glutathion. Dat is de stof die in je cellen de hele dag opruimt. Glutathion werkt door een elektron weg te geven. Daarna is hij zelf gebruikt, en in die gebruikte vorm kan hij niets meer. Hij moet dus opnieuw opgeladen worden, en dat doet een enzym dat glutathionreductase heet. Dat enzym gebruikt FAD als onderdeel. Dus: vitamine B2 is de stof die het opnieuw opladen van je belangrijkste antioxidant mogelijk maakt. Weet je nog dat ik vrije radicalen Pac-Man noem? Zo'n deeltje gaat happend door je cel, en glutathion is wat hem tegenhoudt. Dat hij na elke happer opnieuw klaargemaakt wordt voor de volgende, is precies waar deze vitamine voor zorgt. Daarnaast is B2 betrokken bij de aanmaak van glutathion zelf. De vierde baan: andere vitaminen bruikbaar maken Dit is misschien het mooiste argument voor samenhang dat er bestaat. Vitamine B6 moet in je lichaam omgezet worden naar zijn actieve vorm voordat hij bruikbaar is, en bij die omzetting is vitamine B2 betrokken. Datzelfde geldt voor stappen in de stofwisseling van folaat, en voor het omzetten van vitamine K en van bètacaroteen. Zie je wat daar gebeurt? Een vitamine die andere vitaminen bruikbaar maakt. Dat is de reden dat ik zelden over één losse B-vitamine praat. Ze zitten als tandwielen in elkaar. De vijfde baan: je huid, je slijmvliezen en je zenuwstelsel Je huid en je slijmvliezen zijn weefsels die zich continu vernieuwen. Je mond, je tong, je lippen, de binnenkant van je wangen: dat is allemaal weefsel dat snel aan de beurt is voor nieuwe cellen. Voor zulke snel vernieuwende weefsels heeft je lichaam een gestage aanvoer van meewerkers nodig, en deze vitamine is daar een van. Datzelfde geldt voor de normale werking van je zenuwstelsel. Dat verklaart waarom in oude medische lijstjes bij deze vitamine altijd de mond en de tong genoemd worden. Het zijn gewoon de plekken waar snel vernieuwend weefsel het eerst laat zien dat er iets aan de aanvoer schort. De zesde baan: ijzer Nog een verband dat weinig mensen kennen. Vitamine B2 doet mee in de manier waarop je lichaam met ijzer omgaat: bij het vrijmaken van ijzer uit je voorraad en bij het inbouwen ervan. Dat is relevant, want ijzer is op zijn beurt nodig voor het zuurstoftransport in je bloed. Zo loopt het door: energie, vet, antioxidanten, andere vitaminen, je huid, je zenuwstelsel en je ijzerhuishouding. Allemaal via één stof die niets van dat alles zelf doet. Waarom je hem elke dag nodig hebt Vitamine B2 is wateroplosbaar, en je lichaam legt er geen grote voorraad van aan. Wat je niet gebruikt, gaat eruit, en dat is precies die gele kleur waarmee ik dit artikel begon. Dat betekent dat je hem elke dag opnieuw uit je voeding moet halen. Het is geen stof om een keer per maand aan te denken. In het volgende deel kijken we naar waar hij in je voeding zit, en naar één eigenschap die hem anders maakt dan alle andere B-vitaminen: hij kan niet tegen licht. Dat heeft praktische gevolgen in je eigen keuken. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B2 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B2 in? De bronnen op je bord Vitamine B2 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B2 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Flatlay met zalm, banaan, kikkererwten, pistachenoten en spinazie

Wat vitamine B6 in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een vitamine die in mijn vakgebied bij bijna elk onderwerp langskomt: vitamine B6. Of het nu over je energie gaat, over je stemming, over je hormonen of over je bloedaanmaak, deze stof zit er ergens tussen. En dat is geen toeval, want B6 is als meewerker betrokken bij meer dan honderdveertig verschillende enzymen in je lichaam. Ik leg het uit zoals ik het in mijn lessen doe: met de biologie erachter, in gewone taal. Wat een cofactor eigenlijk is Laten we beginnen bij een woord dat ik veel gebruik: cofactor. Je moet je een proces in je lichaam voorstellen als een lopende band. Op die band wordt een stof omgezet in een andere stof, en dat doen enzymen. Alleen kan zo'n enzym zijn werk niet doen zonder hulp. Hij heeft een onderdeel nodig dat meedoet in de reactie, en dat onderdeel noemen we een cofactor. Vitamine B6 is zo'n cofactor, en wel een van de meest gebruikte die je hebt. Meer dan honderdveertig enzymen gebruiken deze stof om hun werk te doen. Dat betekent dat je hem op heel veel plekken tegenkomt die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. De actieve vorm heet P5P Vitamine B6 is geen enkele stof, maar een groepje verwante verbindingen. De vorm die je lichaam uiteindelijk gebruikt, heet pyridoxaal-5-fosfaat, in de praktijk afgekort tot P5P. Dat is de biologisch actieve vorm: de vorm die direct in het enzym past. De andere vormen moet je lichaam eerst omzetten voordat ze bruikbaar zijn, en die omzetting gebeurt in je lever met behulp van onder andere vitamine B2 en magnesium. Ik zeg altijd: de actieve vorm is hapklaar voor in de cel. Daar hoeft je lichaam geen stap meer voor te zetten. Dat klinkt als een detail voor vakmensen, en toch is het de reden dat ik in mijn werk altijd naar de vorm op het etiket kijk. Verloopt die omzettingsstap bij iemand minder soepel, dan maakt het verschil of een stof al in de bruikbare vorm binnenkomt of niet. De eerste baan: je eiwitstofwisseling De grootste rol van deze vitamine zit in je eiwitstofwisseling. Alles wat je lichaam met aminozuren doet, loopt langs deze cofactor: aminozuren omzetten in andere aminozuren, ze afbreken, er energie uit halen, er nieuwe stoffen van maken. Dat verklaart iets praktisch wat veel mensen niet weten: hoe meer eiwit je eet, hoe meer van deze vitamine je lichaam nodig heeft om er iets mee te doen. Eet je veel eiwit, bijvoorbeeld omdat je veel sport of omdat je bewust eiwitrijk eet, dan vraagt je lichaam ook meer van deze meewerker. Het zijn twee kanten van dezelfde munt. De tweede baan: je neurotransmitters Hier wordt het echt interessant. Je neurotransmitters, dus de signaalstoffen in je hersenen, worden gemaakt uit aminozuren. Serotonine komt uit tryptofaan, dopamine uit tyrosine, en GABA uit glutaminezuur. En bij al die omzettingen is deze vitamine de belangrijkste cofactor. In mijn vakgebied wordt B6 daarom gezien als een van de basale stoffen in het hele serotonineverhaal. Niet omdat hij serotonine is, maar omdat hij de omzetting mogelijk maakt. Je kunt de grondstof op je bord hebben liggen en de fabriek paraat hebben staan, maar zonder dat ene onderdeel komt er niets van de band af. De splitsing in de weg die ik het meest boeiend vind En nu het stuk dat ik in mijn lessen altijd uitgebreid behandel. Tryptofaan, het aminozuur uit je voeding, komt op een splitsing in de weg. De ene route leidt naar serotonine en verderop naar melatonine. De andere route is een stofwisselingsroute die uiteindelijk naar vitamine B3 leidt, en die route heeft tussenproducten waarvan je er niet te veel wilt hebben, omdat ze prikkelend werken op je zenuwcellen. Welke kant het op gaat, wordt mede bepaald door deze vitamine. Is er voldoende van, dan blijft de route naar serotonine en melatonine goed begaanbaar en blijven die prikkelende tussenproducten laag. In onderzoek zie je dat heel netjes terug: hoe hoger de actieve vorm in het bloed, hoe lager die tussenproducten. Dat is voor mij het mooiste voorbeeld van wat een cofactor doet. Hij verzet geen bergen. Hij houdt alleen de wissel in de goede stand. De derde baan: homocysteïne en methylering Dan een onderwerp dat in mijn vak veel aandacht krijgt. Methylering is het proces waarbij je lichaam een klein groepje atomen op een andere stof plakt, en daarmee regelt het van alles: het aan- en uitzetten van genen, het aanmaken en afbreken van neurotransmitters, het onderhoud van je DNA. De stoffen die daarin de hoofdrol spelen zijn zink, magnesium, folaat, vitamine B2, vitamine B6, vitamine B12, choline en betaïne. Zie je hoe B6 in dat rijtje staat? Dat is precies waarom ik zelden over één losse B-vitamine praat. Ze werken in dezelfde processen, en ze werken daar samen. Homocysteïne is in dit verhaal een tussenproduct dat je lichaam netjes verder moet verwerken. Bij die verwerking is deze vitamine een van de betrokken cofactoren. De vierde baan: je bloedaanmaak Je rode bloedcellen hebben hemoglobine nodig om zuurstof te kunnen vervoeren, en het hemmolecuul in hemoglobine wordt in een reeks stappen opgebouwd. De eerste stap van die reeks gebruikt deze vitamine als cofactor. Dat is een rol die mensen vrijwel nooit met B6 associëren, en toch is het een van de meest basale die hij heeft. Zuurstoftransport is tenslotte waar al die energie waar we het over hadden uiteindelijk op draait. De vijfde baan: je hormonen en je bloedsuiker Tot slot twee rollen die vaak samen genoemd worden. Deze vitamine doet mee in de regulering van je hormonale activiteit, en hij is betrokken bij het vrijmaken van glucose uit je glycogeenvoorraad in je lever en je spieren. Die voorraad is wat je lichaam gebruikt om je bloedsuiker stabiel te houden tussen de maaltijden. Daarmee zit deze stof dus ook aan de knoppen van hoe gelijkmatig je dag verloopt, en dat is precies waarom hij bij zoveel verschillende onderwerpen opduikt. Wat je hieruit mee kunt nemen Vitamine B6 is nergens de hoofdrolspeler en overal de meewerker. Hij zet geen enkel proces in gang, en een hele rij processen stokt als hij er niet is. Dat is in de biologie het patroon van een echt essentiële stof. In het volgende deel kijken we naar je bord: waar deze vitamine in zit, en wat er bij bereiding en bewaren met hem gebeurt. Want dat laatste is bij deze stof een verhaal apart. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B6 aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit vitamine B6 in? De bronnen op je bord Vitamine B6 per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Vitamine B6 aanvullen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Stilleven met zeewier, verse witte vis, schelpdieren en zeezout

Wat jodium in je lichaam doet

◷ 7 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een stof met een bijzonder verhaal. Jodium is een van de oudste spelers in de biologie, het zit letterlijk ingebouwd in een van je hormonen, en je lichaam heeft er een actieve pomp voor gebouwd om het binnen te halen. Als een lichaam ergens energie aan besteedt om een stof naar binnen te krijgen, dan weet je: dit is geen bijzaak. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn lessen doe, met de biologie erachter en in gewone taal. Jodium zit in het hormoon zelf Bij de meeste vitaminen en mineralen is de rol die van meewerker. Ze maken een proces mogelijk, maar ze zitten niet in het eindproduct. Bij jodium is dat anders, en dat maakt deze stof uitzonderlijk. Je schildklier maakt schildklierhormoon uit een aminozuur dat tyrosine heet, met jodium erbij. De voorraadvorm van dat hormoon heet T4 en heeft vier jodiumatomen in zich. De actieve vorm heet T3 en heeft er drie. De naam verraadt het al. Zonder jodium is er dus geen schildklierhormoon te maken, hoe hard je klier ook werkt en hoeveel signaal hij ook krijgt. In de klier zelf ligt een voorraad klaar: een groot eiwit met jodium eraan gebonden, opgeslagen in kleine kamers die follikels heten. Je moet je dat voorstellen als een voorraadschuur waar het materiaal al klaarstaat, zodat er geleverd kan worden op het moment dat er een order binnenkomt. Er zit een pomp op Hoe komt die stof in die klier terecht? Niet door naar binnen te sijpelen. Je schildkliercellen hebben een actief transportmechanisme dat we de jodiumpomp noemen, en dat pompt het mineraal uit je bloed de cel in, tegen de stroom op. Dat is biologisch gezien een dure constructie, want actief transport kost energie. Dat je lichaam dat voor deze ene stof heeft ingericht, zegt alles over hoe essentieel hij op die plek is. En het verklaart ook waarom je schildklier zo'n hoge concentratie van dit mineraal heeft in verhouding tot de rest van je lichaam. Het oudste beschermende mineraal dat we kennen En dan het stuk dat ik het mooiste vind. Jodium was in de evolutie de eerste anorganische antioxidant, aanwezig in alle cellen die dit mineraal concentreren, van primitieve zeealgen tot de gewervelde dieren van nu. Hoe doet het dat? Het geeft een elektron weg. In deel van je antioxidantennetwerk is dat precies wat nodig is: een deeltje dat een elektron mist, gaat op zoek en hapt het weg bij het eerste wat het tegenkomt. Ik noem dat Pac-Man. Zo'n deeltje gaat happend door je cel, en het eerste waar het bij aankomt zijn vaak de meervoudig onverzadigde vetzuren in je celmembranen. Die zijn kwetsbaar. Jodium geeft een elektron af en breekt daarmee die kettingreactie af, via enzymen die peroxidases heten. Daarmee is dit mineraal dus niet alleen bouwsteen van een hormoon, maar ook beschermer van de vetten waaruit je celwanden bestaan. Twee heel verschillende banen in één stof. Een verhaal van de zee naar het land Het evolutionaire verhaal erachter is prachtig, en ik vertel het altijd omdat het blijft hangen. Ongeveer vijfhonderd miljoen jaar geleden trokken de eerste zeevissen uit de jodiumrijke zee naar riviermondingen en zoet water. Daarna evolueerden die gewervelde dieren naar amfibieën en reptielen, en moesten ze zich aanpassen aan het leven op land, waar van deze stof veel minder te vinden was. En toen gebeurde er iets slims. Cellen die dit mineraal konden concentreren, verhuisden en specialiseerden zich in het opnemen en opslaan ervan, in een nieuwe structuur met follikels: de schildklier zoals wij hem kennen. Dus de klier in je hals is, biologisch gezien, een voorraadtank die is gebouwd om het leven op een jodiumarm continent mogelijk te maken. Nog mooier: een andere groep cellen die ditzelfde mineraal concentreerde, vormde het primitieve zenuwstelsel en de hersenen. Dat is geen toeval. Dat is de reden dat deze stof in alle lijstjes van hersenselectieve mineralen staat, samen met ijzer, zink, koper en selenium, en dat die mineralen allemaal rijk aanwezig zijn in voeding uit de zee. Wat dat betekent voor je hoofd en je energie De receptoren waar het actieve schildklierhormoon op aandokt, zitten onder andere op je mitochondriën, de energiefabriekjes in je cellen. Daarmee zit deze hele lijn, van jodium op je bord tot hormoon in je weefsels, aan je energiehuishouding vast en aan het onderhouden van je rustmetabolisme. Datzelfde hormoon speelt mee in de ontwikkeling en het onderhoud van je zenuwstelsel, inclusief je hersenen en je ogen. Het is betrokken bij de bekleding van je dunne darm, dus precies de plek waar je voedingsstoffen opneemt. Het stuurt mee bij je tanden en je tandglazuur, en bij je haarzakjes. En het coördineert de reactie van je andere hormoonklieren op wat er met je gebeurt. Eén stof, en je ziet hem via het hormoon overal terugkomen. Waarom dit wereldwijd aandacht krijgt Een lage jodiuminname is wereldwijd nog steeds de meest voorkomende reden dat de schildklier gaat opzwellen en dat de ontwikkeling van het zenuwstelsel bij kinderen in de knel komt. Dat is precies waarom in heel veel landen jodium aan zout wordt toegevoegd. In Nederland gebeurt dat via bakkerszout in brood, en dat is een van de stillere succesverhalen van de volksgezondheid hier. Met dat zinnetje wil ik ook een grens aangeven: dit artikel gaat over de stof en over voeding, niet over een aandoening of over jou. Vragen over je eigen schildklier horen bij je arts. En dan de keerzijde Bij jodium geldt, net als bij selenium, dat meer niet beter is. Ook te veel van dit mineraal is voor de schildklier een belasting. Dat hoor je in de supplementenhoek niet vaak, en ik vind het belangrijk om het wel te zeggen. De ruimte tussen gebruikelijk en te veel is bij dit mineraal niet oneindig. In het derde deel van deze reeks ga ik daar concreet op in. Eerst gaan we in het volgende deel naar je bord, want zonder bronnen heeft dit hele verhaal geen begin. Waarom de hoeveelheid in je lichaam zo klein is Iets wat ik graag in verhouding zet: in je hele lichaam zit ongeveer vijftien tot twintig milligram van dit mineraal, en het grootste deel daarvan bevindt zich in die ene klier in je hals. Dat is minder dan het gewicht van een gewone paperclip, verdeeld over een heel mensenlichaam. Daar zit meteen een inzicht in. Een stof waarvan je zo weinig in huis hebt, en die je dagelijks in kleine hoeveelheden moet aanvullen, is kwetsbaar voor veranderingen in je eetpatroon. Schrap je zonder erbij na te denken een paar bronnen uit je week, dan merkt een systeem met zo'n kleine voorraad dat eerder dan een systeem dat op reserves kan teren. En dat is precies waarom de follikelstructuur van de schildklier in de evolutie ontstond: een voorraadplek bouwen was voor onze voorouders op het droge land de enige manier om de schommelingen in de aanvoer te overbruggen. Je lichaam heeft daar dus al een oplossing voor bedacht. Jij hoeft alleen te zorgen dat er iets te bewaren valt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit jodium in? De bronnen op je bord Jodium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Jodium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER

As seen in

SUPPORT

SUPPORT

SCKIN

SCKIN

ZAKELIJK

ZAKELIJK

Join the ScKIN Club

Meld je aan en ontvang 10% korting op je eerste bestelling, krijg toegang tot exclusieve skincare-tips, lifestyletips, voedingsadvies en expertadvies.

© 2026 ScKIN Nutrition

  • Apple Pay
  • Bancontact
  • iDEAL Wero
  • Klarna
  • Mastercard
  • MobilePay
  • PayPal
  • Satispay
  • Visa