Skip to content

Doe de supplementen quiz hier

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Black Friday 20% OFF 

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)

ScKIN Journal

Laag winterlicht dat schuin over een lichte muur en houten vloer valt

Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken

◷ 7 min leestijd Er is een vraag die ik vaker krijg dan welke andere ook als het over botten gaat: moet ik nu calcium nemen, of vitamine D? En het eerlijke antwoord is dat die vraag eigenlijk niet te splitsen valt. Deze twee werken in je lichaam namelijk als een duo. Calcium is de bouwsteen, en vitamine D is degene die bepaalt of die bouwsteen binnenkomt en waar hij vervolgens terechtkomt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI leg ik dat het liefst uit vanaf het mechanisme. Want als je één keer goed voor je ziet wat hier gebeurt, hoef je nooit meer een lijstje te onthouden. Dan snap je vanzelf waarom de ene periode van het jaar anders is dan de andere, en waarom calcium alleen niet zo veel oplevert. Vitamine D gedraagt zich meer als een hormoon Laten we beginnen met iets wat veel mensen verrast. Vitamine D is strikt genomen geen gewone vitamine. Een vitamine is per definitie iets wat je uit je voeding moet halen omdat je het zelf niet maakt. Vitamine D maakt je lichaam wel degelijk zelf aan, in je huid, en zodra hij actief is gedraagt hij zich in je lichaam als een hormoon: hij geeft instructies aan cellen. Dat is geen woordspelletje, dat heeft gevolgen. Er zijn inmiddels receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels. Een receptor kun je zien als een slot, en vitamine D is de sleutel die daarin past. Overal waar zo'n slot zit, heeft deze stof dus iets te zeggen. Daarom kom je vitamine D in zoveel verschillende verhalen tegen, van botten tot spieren tot afweer. De hoofdtaak: de calcium- en fosforhuishouding regelen Van al die taken is er één die je de hoofdtaak mag noemen, en dat is het regelen van calcium en fosfor. Deze twee mineralen zijn namelijk niet alleen bouwmateriaal voor je skelet. Ze doen ook mee bij het samentrekken van je spieren, bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen en bij het functioneren van zo ongeveer elke cel die je hebt. Je lichaam vindt het gehalte calcium in je bloed daarom zó belangrijk dat het daar nauwelijks van wil afwijken. En hier komt het getal dat ik altijd deel, want het maakt het verhaal in één klap concreet. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan neemt je darm ongeveer dertig tot veertig procent op van het calcium dat je eet. Is er weinig vitamine D, dan zakt dat naar ongeveer tien tot vijftien procent. Voor fosfor is het verschil net zo groot: van rond de tachtig procent naar rond de zestig procent. Lees dat nog eens rustig over, want dit is de kern van dit hele artikel. Dezelfde yoghurt, dezelfde sardines, dezelfde amandelen. Alleen komt er in de ene situatie ruim twee keer zoveel calcium door de darmwand als in de andere. Je kunt calcium dus wel netjes eten, maar als de sleutel niet in het slot zit, blijft het grootste deel ervan gewoon weer je lichaam verlaten. Je bot is ook een voorraadkast Dan de tweede helft van het verhaal, en die vind ik minstens zo mooi. Je lichaam wil dat calciumgehalte in je bloed binnen een smalle marge houden, want daar hangt te veel vanaf. Komt er via de darm te weinig binnen, dan heeft je lichaam nog een achterdeur: het haalt calcium uit je eigen bot. Dat gaat via een samenspel tussen de actieve vorm van vitamine D en een hormoon uit je bijschildklier. Samen geven ze het sein dat er calcium vrijgemaakt moet worden uit de voorraad. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag door wordt afgebroken en weer opgebouwd, en het fungeert tegelijk als de grootste calciumvoorraad die je hebt. Zolang dat af en toe gebeurt, is er niets aan de hand, want dat is precies waar die voorraad voor is. Gebeurt het jarenlang en wordt er aan de andere kant weinig aangevuld, dan loopt de voorraadkast langzaam leeg. En dat is dus geen probleem van je botten op zich. Dat begint bij de deur waar het calcium naar binnen had moeten komen. De route van zonlicht naar werkzame stof Om te snappen waarom die deur soms maar half opengaat, moet je weten welke weg vitamine D in je lichaam aflegt. Ik vergelijk het graag met een lopende band met een paar bewerkingsstations. Het begint in je huid. Daar zit een stof die afstamt van cholesterol, 7-dehydrocholesterol genoemd. Valt er UV-B-licht op je huid, dan wordt die stof omgebouwd naar provitamine D, en daaruit ontstaat cholecalciferol, wat we vitamine D3 noemen. Dit is een reactie die licht nodig heeft. Geen UV-B, geen reactie. Daarna is die D3 nog niet werkzaam. Hij wordt opgeslagen in je vetweefsel en reist, verpakt in kleine vettransporters, via de lymfe en het bloed naar je lever. Daar vindt de eerste bewerking plaats en ontstaat 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol. Dat is de voorraadvorm, en dat is ook precies de vorm die je huisarts meet als er bloed wordt geprikt. Pas in je nieren volgt de tweede bewerking. Dan ontstaat 1,25-dihydroxyvitamine D, oftewel calcitriol, en dat is de vorm die daadwerkelijk in je cellen het werk doet. Die zorgt ervoor dat je darmwand de eiwitten aanmaakt waarmee calcium actief naar binnen wordt gehaald. Twee stations op die lopende band dus. En wat ik daar altijd bij vertel: voor allebei die bewerkingen is magnesium nodig. Magnesium is hier de meewerkende stof, de cofactor. Dat is precies de reden waarom ik vitamine D nooit los van magnesium bekijk. Zonder die meewerkende stof blijft er materiaal op de band liggen. Waar het calcium daarna naartoe gaat Je hebt nu een darm die calcium binnenlaat. Blijft de vraag waar dat calcium heen gaat, want dat is niet vanzelfsprekend. Je wilt het in je botten en je gebit hebben, en je wilt het juist niet in zachte weefsels zoals je bloedvaten. Daar komt vitamine K2 om de hoek kijken. Die activeert eiwitten die calcium als het ware op de goede bestemming afzetten. Je kunt het zien als een bezorger die de pakketten op het juiste adres aflevert in plaats van ze ergens in de straat neer te zetten. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding, in grasgevoerd vlees, in volle zuivel en in eieren. Zo ontstaat er een ketting van vier schakels die allemaal mee moeten doen: vitamine D opent de deur, calcium komt binnen, magnesium maakt de vitamine D werkzaam, en vitamine K2 wijst de weg. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces verderop, hoeveel je van die ene stof ook neemt. Wat ik hiervan het belangrijkste vind Als je één ding meeneemt uit dit artikel, laat het dan dit zijn: calcium en vitamine D zijn geen twee aparte onderwerpen. Ze horen bij elkaar, en het verschil tussen wel of niet genoeg vitamine D is letterlijk het verschil tussen de helft en het dubbele van wat je uit je eten haalt. Dat maakt het ook veel minder ingewikkeld dan het lijkt. Je hoeft geen tabellen bij te houden. Je hoeft alleen te zorgen dat die vier schakels alle vier aanwezig zijn in je dag. In het volgende artikel laat ik zien waar ze op je bord vandaan komen, en waarom de zon daar in ons land een heel eigen rol in speelt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Een rustmoment met kamillethee, paranoten en pompoenpitten.

Je schildklier in drukke periodes: wat er dan gebeurt

◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar hoe je schildklier werkt en welke stoffen uit je voeding in dat verhaal meedoen. Vandaag het deel waar ik in mijn werk de meeste vragen over krijg: wat er met deze as gebeurt in een periode waarin je veel van jezelf vraagt. Een verhuizing, een deadline die blijft duren, een ziek kind, een jaar waarin het gewoon niet stopt. Wat hieronder staat is biologie, geen diagnose. Het is bedoeld om je te laten zien hoe slim je lichaam in elkaar zit. Er is nog een derde vorm: rT3 In deel één had ik het over T4, de voorraadvorm, en T3, de actieve vorm. Er is nog een derde speler, en die heet rT3. Hij heeft net als T3 drie jodiumatomen, maar ze zitten op een andere plek in het molecuul. Daardoor lijkt rT3 zo sterk op T3 dat hij op precies dezelfde receptor past. Alleen doet hij daar niets. Hij gaat op de stoel zitten en blijft zitten. Zolang rT3 op die receptor zit, kan T3 er niet bij, en wordt de cel dus niet geactiveerd. Je moet je dat voorstellen als een sleutel die in het slot past maar het niet omdraait, en die ondertussen wel de sleutelgat bezet houdt. Waarom je lichaam dat zou doen Dat klinkt als een ontwerpfout, en dat is het niet. Het is een van de slimste bezuinigingsmaatregelen die je lichaam heeft. Je rustmetabolisme is het grootste deel van je energieverbruik. Als er plotseling heel veel energie nodig is op een andere plek, dan is het verlagen van dat rustverbruik de snelste manier om ruimte te maken. Door T4 naar rT3 om te zetten in plaats van naar T3, zet je lichaam de activering van cellen tijdelijk op een lager pitje. De energie die daarmee vrijkomt, gaat naar waar hij op dat moment harder nodig is. En let op dit detail: voor de omzetting naar T3 is selenium nodig, voor de omzetting naar rT3 niet. Dat is geen toeval. Een noodmaatregel mag niet afhankelijk zijn van de aanwezigheid van een grondstof, want dan werkt hij op het verkeerde moment niet. Je lichaam heeft de rem zo gebouwd dat hij altijd beschikbaar is. Wat die omschakeling in gang zet Twee dingen zetten deze route in gang, en ze komen in het dagelijks leven vaak samen voor. Cortisol Het eerste is cortisol, het hormoon dat je bijnieren maken als er van je gevraagd wordt om te presteren of om te overleven. Meer cortisol duwt de omzetting van T4 richting rT3. Dat is logisch, want als je stresssysteem aanstaat moet er onmiddellijk energie vrijkomen, en dat gaat niet samen met een lichaam dat ondertussen op volle kracht aan onderhoud en opbouw werkt. Je immuunsysteem Het tweede is activatie van je immuunsysteem. De signaalstoffen die bij een afweerreactie horen, duwen dezelfde route op. Ook dat is doelmatig: een afweerreactie is energetisch een van de duurste dingen die je lichaam doet, en die energie moet ergens vandaan komen. Daarom voelt iedereen zich bij een griep loom en koud. Dat is je lichaam dat de gaskraan dichtdraait om het budget vrij te maken. Wat ik daarbij belangrijk vind om te zeggen: dit is een aanpassing, niet een defect. Je lichaam doet precies wat het moet doen. Het wordt alleen ongemakkelijk als de situatie niet tijdelijk is, maar maanden of jaren duurt. Te weinig eten geeft hetzelfde signaal Dit stuk wil ik je graag meegeven, want ik zie het vaak. Er is een hormoon dat leptine heet, en dat wordt vooral door je vetcellen gemaakt. Leptine vertelt je hersenen hoe het met de voorraad staat. Zijn de leptinewaarden laag, dan leest je hypothalamus dat als: er is schaarste. En dan schakelt je lichaam naar de overlevingsstand. Dat betekent meer honger, minder energieverbruik, het remmen van voortplanting en groei, het onderdrukken van de schildklieras, en het aanzetten van het stresssysteem om energie vrij te maken. Zijn de leptinewaarden normaal, dan leest je lichaam dat als: er is genoeg, we kunnen aan de slag, en dan wordt de schildklieras juist geactiveerd. Daarom werkt heel streng eten in combinatie met hard trainen en een drukke agenda vaak niet zoals mensen hopen. Je geeft je lichaam dan van drie kanten tegelijk hetzelfde signaal: er is weinig en het is onveilig. Je ritme doet mee Zoals ik in deel één schreef, is dit een nacht-as. De pulsen van het signaalhormoon zijn geclusterd in de avond en de nacht, met de hoogste waarden tussen elf uur en vier uur, en het melatonineritme hangt daaraan vast. Verstoringen in dat ritme kunnen behoorlijk doorwerken in hoe je je voelt. In een drukke periode is dat ritme vaak het eerste wat eraan gaat. Laat doorwerken achter een scherm, de avonden vol, het weekend als inhaalslag. Daarmee werk je precies tegen de as in die je op dat moment het hardst nodig hebt. Temperatuur en leeftijd Je schildklier regelt mede je lichaamstemperatuur. Dat is de reden dat afwisselende prikkels van warmte en koude in mijn vakgebied aandacht krijgen: een sauna, een koude afsluiter onder de douche, een frisse wandeling in de winter. Je vraagt je lichaam dan om zijn temperatuurregeling echt te gebruiken, in plaats van een leven lang op eenentwintig graden binnen te zitten. En er is een leeftijdsverhaal. Het rustmetabolisme daalt gestaag met de jaren. Dat is normaal en hoort erbij, en het verklaart waarom hetzelfde eetpatroon en dezelfde dag op je vijftigste anders voelen dan op je vijfentwintigste. Wat ik je wil meegeven Het mooie van dit hele verhaal is dat het logisch is. Je lichaam heeft een rem, die rem is er met een reden, en de knoppen waar hij op reageert zijn geen geheim: hoeveel er van je gevraagd wordt, hoeveel je eet, hoe je slaapt, hoeveel rust er tussendoor zit. In het laatste deel van deze reeks zet ik op een rij wat je daar in de praktijk mee kunt doen, heel concreet. Heb je vragen over jouw persoonlijke situatie, of gebruik je medicatie, dan is dat een gesprek met je arts of met een therapeut die je dossier kent. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Wat je schildklier in je lichaam doet Je schildklier en voeding: welke stoffen een rol spelen Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen

Learn more
Voeding voor de schildklier: zeewier, paranoten, vis en eieren.

Je schildklier en voeding: welke stoffen een rol spelen

◷ 6 min leestijd In het eerste deel van deze reeks nam ik je mee langs de route van je schildklier: van het signaal uit je hoofd naar de klier in je hals, en van daar naar je energiefabriekjes in je cellen. Vandaag kijken we naar de grondstoffen. Want zo'n keten werkt alleen als het materiaal er is, en dat materiaal komt van je bord. Ik benoem de stoffen hier op stofniveau, als educatie. Wat jij persoonlijk nodig hebt, hoort bij je arts of therapeut, niet bij een artikel. Eiwit: het geraamte van het hormoon We beginnen bij het begin. Het voorraadeiwit in je schildklier wordt gemaakt uit een aminozuur dat tyrosine heet. Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwit, en die haal je uit wat je eet: vis, eieren, vlees, gevogelte, zuivel, en in de plantenhoek uit noten, zaden en peulvruchten. Datzelfde tyrosine is trouwens ook de grondstof voor je catecholaminen, dus voor stoffen als dopamine en adrenaline. Dat vind ik een prachtig detail, want het laat zien hoe je lichaam één bouwsteen voor meerdere lijnen gebruikt. Wat ik in mijn werk veel terugzie, is dat mensen aan het eind van de dag wel genoeg eiwit binnen hebben, maar dat het ontbijt nagenoeg eiwitloos is. Twee boterhammen met jam en een koffie, en dan doorgaan. Daar kun je iets mee. Jodium: het atoom dat het hormoon zijn naam geeft Jodium is in dit verhaal onmisbaar, want het zit letterlijk in het hormoon. T4 heeft er vier van, T3 heeft er drie. Zonder jodium is er geen schildklierhormoon te maken, hoe hard je klier ook werkt. En zoals ik in deel één schreef: je klier pompt die stof actief naar binnen, met een echte pomp, waar energie voor nodig is. Jodium is in de evolutie een van de oudste stoffen in dit verhaal. Het werkte in de eerste cellen al als elektronendonor en beschermde daarmee de kwetsbare vetzuren in celmembranen. Toen onze voorouders uit de jodiumrijke zee het land op gingen, moesten ze het ineens doen met een omgeving waar veel minder van die stof te vinden was. En precies toen ontstond de follikelstructuur van de schildklier: een voorraadplek, een reservoir voor magere tijden. Dat is wat mij betreft het mooiste bewijs dat deze klier en deze stof bij elkaar horen. Waar vind je jodium? In voeding uit de zee: zeevis, schelpdieren en zeewier. Daarnaast in zuivel en eieren, en in Nederland in brood dat met gejodeerd zout gebakken is. Gebruik je thuis uitsluitend ongejodeerd zeezout of Himalayazout en eet je weinig vis en zuivel, dan is de rekensom snel gemaakt: dan komt er van die kant weinig binnen. Selenium: de schakel die T4 naar T3 omzet Dit is voor mij het belangrijkste stuk van dit artikel. Weet je nog dat T4 de inactieve vorm is, en dat het actieve werk door T3 gedaan wordt? Die omzetting in je weefsels gebeurt onder invloed van selenium. Geen selenium, geen soepele omzetting. Zo simpel is die schakel, en zo gemakkelijk vergeten. Selenium haal je uit paranoten, vis en schelpdieren, eieren, vlees en granen. De hoeveelheid in plantaardige voeding hangt sterk af van de bodem waarop het gegroeid is, en Europese landbouwgrond is op dat punt nou niet het rijkste gebied ter wereld. Voeding uit de zee is daarom een betrouwbaardere bron dan graan uit eigen regio. Zink, ijzer en koper: de rest van het ploegje Zink speelt in deze hoek van je lichaam mee, en datzelfde geldt voor ijzer en koper. Wat mij daarbij altijd opvalt: dit zijn precies de mineralen die in zeevoedsel, en vooral in schelpdieren, rijk vertegenwoordigd zijn. Samen met jodium en selenium vormen ze een groepje dat je vooral aan de kust tegenkomt. Onze soort heeft zich dus waarschijnlijk ontwikkeld in een omgeving met water in de buurt. Dat is geen leuk weetje, dat is een aanwijzing voor hoe je bord eruit mag zien. Zink zit in schaal- en schelpdieren, vlees, noten en zaden. IJzer in vlees, en in plantaardige vorm in peulvruchten en donkergroene bladgroente. Koper in noten, zaden, schelpdieren en pure chocolade. Vitamine A en vitamine D: dezelfde familie receptoren Hier wordt het echt interessant. De receptor waar schildklierhormoon op aandokt, hoort tot een grote familie van receptoren waar ook de vitamine D-receptor en de receptor voor vitamine A bij zitten. Die drie zijn dus familie van elkaar, en ze werken op hetzelfde niveau: in de celkern, bij het aan- en uitzetten van genen. Vitamine A haal je uit lever, eieren en zuivel, en als voorloper uit oranje en donkergroene groenten zoals wortel, zoete aardappel, pompoen en spinazie. Vitamine D maakt je huid zelf aan onder invloed van zonlicht, en verder zit het in vette vis en eieren. In Nederland is de zon van oktober tot april te laag om er veel van te maken, dus dat is een seizoensverhaal. Vetzuren uit vis: de receptor zelf En dan de vetzuren. De receptoren waar we het net over hadden, zitten in en op celmembranen, en die membranen zijn opgebouwd uit vetten. Hoe die membranen zijn samengesteld, bepaalt mede hoe soepel zo'n receptor zijn werk kan doen. In mijn vakgebied wordt daarom bij dit onderwerp altijd gekeken naar de essentiële vetzuren uit vette vis. Essentieel betekent in dit geval dat je lichaam ze niet zelf kan maken. Ze moeten uit je voeding komen. Vette vis zoals haring, makreel, zalm en sardines is daarvoor de meest directe bron. Hoe ik dit praktisch zou aanpakken Als ik dit rijtje bij elkaar leg, dan valt op dat de stoffen uit dit verhaal grotendeels uit dezelfde hoek komen. Voeding uit de zee dekt jodium, selenium, zink, koper, ijzer en de essentiële vetzuren in één keer. Daar hoeft geen ingewikkeld plan aan te pas te komen. Twee keer per week vis op het menu, waarvan minstens één keer vette vis. Zeewier als smaakmaker, bijvoorbeeld in een soep of over rijst, als je dat lekker vindt. Eiwit bij je ontbijt, niet alleen bij je avondeten. Een handvol noten en zaden per dag, en varieer daarin. Elke dag kleur op je bord, met oranje en donkergroene groenten voor de voorlopers van vitamine A. In de donkere maanden rekening houden met het seizoen als het om vitamine D gaat. Dit is voeding, geen behandeling. Gebruik je medicatie of heb je vragen over jouw situatie, dan hoort dat gesprek bij je arts of bij een therapeut die je dossier kent. Verander nooit zelf iets aan medicatie op basis van een artikel. In het volgende deel kijken we naar wat er met deze as gebeurt in periodes waarin je veel van jezelf vraagt. Want dat is het stuk waar de meeste mensen zich het meest in herkennen. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Wat je schildklier in je lichaam doet Je schildklier in drukke periodes: wat er dan gebeurt Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen

Learn more
Voeding voor een stabiele bloedsuiker: havermout met kaneel, blauwe bessen en noten.

Bloedsuiker in balans: wat het betekent en hoe je het van binnenuit ondersteunt

Rustige, stabiele energie in plaats van pieken en dalen. Wat een bloedsuiker in balans betekent, waar je het aan merkt en hoe je het van binnenuit ondersteunt.

Learn more
Voedingsbronnen van magnesium: pure chocolade, amandelen, pompoenpitten en spinazie.

Welke magnesium is het beste? De verschillende vormen uitgelegd

Magnesiumcitraat, bisglycinaat, malaat of tauraat? Ontdek de verschillen tussen de magnesiumvormen en welke het beste bij jou past.

Learn more
Paranoten en zonnebloempitten naast supplementcapsules.

Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat selenium in je lichaam doet, waar het in je voeding zit en wat gebruikelijke hoeveelheden zijn. In dit laatste deel het praktische stuk: hoe je naar aanvullen kijkt, en waar je op let als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Eerst de korte samenvatting Selenium is een spoorelement dat je lichaam niet zelf maakt. Het wordt ingebouwd in selenoproteïnen, en in die vorm doet het mee in je antioxidantennetwerk, in de omschakeling van schildklierhormoon van de voorraadvorm naar de actieve vorm, in de normale werking van je afweer en in weefsels die continu opnieuw aangemaakt worden, zoals je haar en je nagels. Hoeveel ervan in plantaardige voeding zit, hangt bijna volledig af van de bodem, en de Europese bodem is er arm aan. Voeding uit de zee, eieren, vlees en paranoten zijn daarom je betrouwbaarste bronnen. En bij dit mineraal is meer niet beter, want de ruimte tussen gebruikelijk en de bovengrens is kleiner dan bij de meeste andere stoffen. Waarom een brede basis prettiger werkt dan één losse stof Wat ik in mijn werk het vaakst terugzie, is dat iemand over één stof iets gelezen heeft en daar vervolgens heel gericht op gaat doseren. Soms is dat zinvol. Vaker werkt het anders, en dat komt doordat je lichaam niet met losse stoffen werkt maar met processen. Je moet je zo'n proces voorstellen als een lopende band met een rij meewerkers ernaast. Elke meewerker heeft zijn eigen onderdeel: deze heeft selenium nodig, die zink, de volgende een B-vitamine. Zet je één meewerker aan een dubbele voorraad, dan gaat de band niet sneller lopen. Hij gaat pas haperen als er ergens anders in de rij iemand zonder onderdeel zit. In mijn vak noemen we dat de zwakke plek in de keten, en het is de reden dat ik voor een breed fundament ben en niet voor losse hoge doseringen. Dat fundament leg je in de eerste plaats met je voeding. Gevarieerd, met voeding uit de zee, eieren, noten en zaden, en flink wat groente. Merk je dat dat er in drukke periodes bij inschiet, dan kan een dagelijkse aanvulling praktisch zijn. Waar ScKIN Control+ in dit verhaal past Die brede basis is precies waarom we Control+ hebben samengesteld. Per dagdosering van drie tabletten zit er 150 microgram selenium in, en wel in twee vormen: gebonden aan een aminozuur en als natriumseleniet. In deel één legde ik uit dat die vormen hun weg door je lichaam verschillend afleggen, en daarom zitten ze er allebei in. Selenium helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade.1 Selenium draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem.1 Selenium is essentieel voor de productie van schildklierhormonen.1 En selenium draagt bij aan het behoud van normaal haar en is goed voor nagels.1 Dat zijn vier verschillende lijnen in je lichaam waar deze ene stof in meedoet, en dat sluit precies aan op wat we in deel één bespraken. Daarnaast zitten in Control+ de stoffen die in dezelfde processen meewerken. Jodium levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier en ondersteunt een normale hormoonproductie door de schildklier.2 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding en houdt je haar sterk.3 Vitamine E helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade.4 Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid en ondersteunt het immuunsysteem.5 Vitamine A draagt bij aan een normale celdifferentiatie en vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem.6,7 Verder zitten er vitamine B5, biotine en chroom in, en is de formule aangevuld met MSM, lactoferrine, mariadistel, groene thee extract en gember als onderdeel van het geheel. Zie het als een fundament onder je dag. Geen vervanging van goed eten, wel een manier om je basis breed te houden in periodes waarin dat lastiger lukt. Bekijk Control+ Hoe je het gebruikt De dagdosering is drie tabletten. Bouw dat rustig op, dat is mijn vaste advies bij een breed samengesteld product: de eerste week één tablet per dag, de tweede week twee, en vanaf de derde week drie. Zo geef je je spijsvertering de tijd om eraan te wennen, en merk je bovendien beter hoe je lichaam erop reageert. Neem ze bij een maaltijd. Zoals ik in deel twee schreef, geeft een maaltijd met wat vet en eiwit erbij je lichaam meer gelegenheid om mineralen op te nemen dan een los moment op een lege maag. Voor wie dit niet bedoeld is Dit hoort er eerlijk bij. Control+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar, niet voor zwangere vrouwen en niet voor vrouwen die borstvoeding geven. Gebruik je medicatie, bijvoorbeeld voor je schildklier, of ben je ziek, overleg dan eerst met een deskundige. Dat is precies hetzelfde punt als in deel drie: die afweging hoort bij iemand die je dossier kent. Waar je op let als je iets anders kiest Kies je voor een ander product, dan zijn dit de dingen waar ik zelf naar zou kijken. Welke vorm van selenium erin zit, en of de hoeveelheid ergens in de orde van de dagelijkse referentie ligt in plaats van een veelvoud daarvan. Of de stoffen die in dezelfde processen meewerken erbij zitten, in plaats van alleen die ene. En of de hoeveelheden op het etiket staan, want een merk dat dat niet vermeldt, maakt je de vergelijking onmogelijk. Dat is overigens de nuttigste vaardigheid die ik mensen kan meegeven: leer een etiket lezen. Dan ben je van niemands verhaal meer afhankelijk, ook niet van het mijne. Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: deze stof werkt in de kleinste hoeveelheden en is in bijna geen enkel proces de hoofdrolspeler. Hij is het onderdeel waar een heleboel gereedschap niet zonder kan. Zorg dat het aanbod netjes doorloopt, en laat de rest aan je lichaam. Een hele fijne dag. 1 Selenium helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade, draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem, is essentieel voor de productie van schildklierhormonen, draagt bij aan het behoud van normaal haar en is goed voor nagels. Selenium 150 mcg per dagdosering. 2 Jodium levert een bijdrage aan een normale werking van de schildklier en ondersteunt een normale hormoonproductie door de schildklier. Jodium 150 mcg (100% RI). 3 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding en houdt je haar sterk. Zink 15 mg (150% RI). 4 Vitamine E helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade. Vitamine E 100 mg (833% RI). 5 Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid en ondersteunt het immuunsysteem. Vitamine C 150 mg (188% RI). 6 Vitamine A draagt bij aan een normale celdifferentiatie. Vitamine A 400 mcg (50% RI). 7 Vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem. Vitamine D3 25 mcg (500% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding en een gezonde leefstijl. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat selenium in je lichaam doet Waar zit selenium in? De bronnen op je bord Selenium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let

Learn more
Een dagelijkse portie paranoten in een keramisch schaaltje.

Selenium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let

◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen van deze reeks keken we naar wat selenium in je lichaam doet en waar het in je voeding zit. Vandaag de hoeveelheden. Dit is het deel waar ik in mijn werk het meest op hamer, want bij dit mineraal is de marge tussen gebruikelijk en te veel kleiner dan bij vrijwel alle andere. Alles wat hier staat is algemene informatie over voeding. Over jouw situatie gaat je arts of een therapeut die je dossier kent. Waar de dagelijkse referentie op staat Voor selenium staat de Europese dagelijkse referentie-inname op 55 microgram. Microgram, dus duizendsten van een milligram. Dat is bijna niets, en toch is het genoeg om alle selenoproteïnen die we in deel één bespraken van hun onderdeel te voorzien. De Gezondheidsraad houdt in Nederland een vergelijkbare orde van grootte aan, met iets andere cijfers voor mannen en vrouwen en voor zwangerschap en het geven van borstvoeding. Dat zijn geen waarden die je zelf hoeft na te rekenen; ze zijn vooral bedoeld om te laten zien wat gebruikelijk is. Wat de gemiddelde Nederlander binnenkrijgt De meeste mensen in Nederland halen die orde van grootte, en de voeding uit de zee, eieren en vlees doen daar het grootste deel van het werk. Vegetariërs en zeker mensen die volledig plantaardig eten, komen gemiddeld lager uit, en dat is logisch gezien wat we in deel twee bespraken over de Europese bodem. Wat mij in de praktijk vaker opvalt dan het gemiddelde, is de spreiding. Twee mensen met hetzelfde postcodegebied en dezelfde leeftijd kunnen een factor drie van elkaar verschillen, puur door wat er bij hen op tafel komt. De bovengrens, en waarom die hier dichtbij ligt Voor dit mineraal is in Europa een bovengrens vastgesteld van 300 microgram per dag voor volwassenen, uit alle bronnen bij elkaar. Zet die naast de referentie van 55 microgram en je ziet hoe het zit: de ruimte tussen gebruikelijk en de bovengrens is ongeveer een factor vijf of zes. Bij veel vitaminen is die ruimte veel groter. Daarom is dit een stof waar ik niet lichtzinnig over doe. Een breed samengestelde dagelijkse basis met een nette hoeveelheid is prima. Daarnaast nog een los product met een flinke dosis, plus elke dag een handvol paranoten, is onverstandig. Je telt dan op uit bronnen die je niet allemaal in beeld hebt. Paranoten en de rekensom die niet klopt Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het het meest concrete voorbeeld is. Je leest vaak dat twee paranoten per dag genoeg zijn. Dat kan kloppen, en het kan er ook ver naast zitten, want de hoeveelheid per noot hangt af van de bodem waarop die specifieke boom stond. Noten uit het ene gebied leveren een veelvoud van noten uit het andere. Mijn praktische lijn: één of twee noten per dag als onderdeel van je patroon, en niet een handvol als je denkt dat meer beter werkt. En ga er niet van uit dat je er je hele dagelijkse behoefte mee hebt afgedekt, want dat weet je gewoon niet. Wanneer het aanbod belangrijker wordt Er zijn situaties waarin het verstandig is om extra op dit mineraal te letten. Niet omdat er dan iets mis is, maar omdat de vraag of het aanbod verandert. Als je volledig plantaardig eet en geen vaste bronnen in je dag hebt ingebouwd. In periodes waarin je lichaam veel van zijn onderhoudsafdeling vraagt, bijvoorbeeld bij veel sport of een drukke tijd. Bij maag- of darmaandoeningen waarbij de opname van voedingsstoffen anders verloopt. Na een maagverkleining of andere ingreep aan je spijsvertering. Bij het ouder worden, als de eetlust en de hoeveelheid eten vanzelf kleiner worden. In al die gevallen is iemand die met je meekijkt waardevoller dan een artikel. Dat is geen afschuifzin, dat is gewoon zo: iemand met je dossier erbij ziet dingen die ik hier niet kan zien. Je bloedwaarde laten bepalen Dit mineraal is in bloed te bepalen, en dat gebeurt in de praktijk ook. Ik ben er voorzichtig mee om daar algemene adviezen over te geven, want zo'n uitslag zegt pas iets in combinatie met de rest van het beeld: wat je eet, wat er bij je speelt, wat je verder gebruikt. Wil je het weten, bespreek het dan met je huisarts of met een therapeut die met deze materie werkt. Ga er zelf niet op doseren aan de hand van één getal. Combinaties waar je op let Twee dingen die goed zijn om te weten. Vitamine E Vitamine E en selenium werken in hetzelfde deel van je antioxidantennetwerk, en ze worden in mijn vakgebied daarom vaak samen bekeken. Een breed samengestelde basis waarin ze allebei zitten, is logischer dan ze los van elkaar in grote hoeveelheden nemen. Jodium Zoals we in deel één zagen, is selenium nodig voor de omschakeling van schildklierhormoon en zit jodium letterlijk in het hormoon. Die twee horen in dit verhaal bij elkaar. Ook dat is een argument om naar het geheel te kijken en niet naar één stof. Als je medicatie gebruikt Gebruik je schildkliermedicatie of andere medicijnen, dan hoort elke toevoeging aan je dag langs je arts of apotheker. Niet omdat het meteen ergens mee botst, maar omdat die afweging bij hen hoort en niet bij jou en mij. Verander nooit zelf iets aan je medicatie op basis van wat je leest. Hoe ik dit zou samenvatten Zorg dat de bronnen uit deel twee met regelmaat op je bord staan, zodat deze stof vanzelf meeloopt. Houd paranoten op een of twee per dag. Stapel geen losse hoge doseringen op elkaar. En als je er iets bij wilt nemen, kies dan voor een nette hoeveelheid binnen een breed geheel in plaats van een grote dosis van één stof. In het laatste deel van deze reeks ga ik in op dat laatste punt: hoe je naar aanvullen kijkt en waar je op let als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Waarom het bij de een anders uitpakt dan bij de ander Tot slot iets wat ik graag benoem, omdat het verklaart waarom twee mensen met hetzelfde bord toch niet hetzelfde binnenkrijgen. Hoeveel van een mineraal je uit je voeding haalt, hangt niet alleen af van wat erop ligt, maar ook van hoe je spijsvertering ervoor staat. Je maagzuur speelt mee, de staat van je darmwand speelt mee, en of je rustig eet of je eten naar binnen werkt tussen twee afspraken. Daar komt bij dat de vraag per persoon verschilt. Iemand die veel sport, vraagt meer van zijn onderhoudsafdeling dan iemand die rustig leeft. Iemand in een periode met veel spanning eveneens. En met het ouder worden gaat de hoeveelheid die iemand op een dag eet vaak vanzelf omlaag, terwijl de behoefte niet meedaalt. Dat is geen reden om ingewikkeld te gaan rekenen. Het is wel een reden om naar je eigen situatie te kijken in plaats van naar een gemiddelde, en om bij vragen iemand te laten meekijken die jouw verhaal kent. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat selenium in je lichaam doet Waar zit selenium in? De bronnen op je bord Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Voedingsbronnen van selenium: paranoten, eieren, vis en zonnebloempitten.

Waar zit selenium in? De bronnen op je bord

◷ 6 min leestijd In het eerste deel van deze reeks keken we naar wat selenium in je lichaam doet: meedoen in je antioxidantensysteem, de omschakeling van schildklierhormoon mogelijk maken, en meewerken in je afweer en in snel vernieuwende weefsels zoals je haar en je nagels. Vandaag gaan we naar je bord. Want dit is een stof die je lichaam niet zelf maakt, dus alles wat er binnenkomt, komt uit je voeding. Paranoten: de uitschieter in het rijtje Laten we beginnen met de bron waar iedereen van gehoord heeft. Paranoten zijn met afstand de rijkste voedingsbron van dit mineraal. De paranootboom groeit in het Amazonegebied, waar de bodem er van nature veel van bevat, en de boom haalt het met diepe wortels naar boven. Daar hoort direct een nuance bij. De hoeveelheid per noot wisselt enorm, en dat komt doordat de ene boom op een rijkere plek staat dan de andere. Twee noten uit dezelfde zak kunnen flink van elkaar verschillen. Dat maakt paranoten een fantastische bron en tegelijk een onvoorspelbare, en het is de reden dat ik mensen aanraad om ze als onderdeel van een breder patroon te zien en niet als rekensom. Praktisch: een of twee paranoten per dag, door je ontbijt of als tussendoortje. Niet een handvol, want dan zit je al snel ruim boven wat gebruikelijk is. Voeding uit de zee Vis en schelpdieren zijn een betrouwbaardere bron dan plantaardige voeding, omdat in zeewater dit mineraal gewoon aanwezig is. Tonijn, sardines, haring, kabeljauw, zalm: ze dragen allemaal bij. Schelpdieren zoals mosselen en oesters zijn eveneens rijk, en die leveren tegelijk zink, koper, jodium en ijzer. Dat vind ik het sterkste argument voor voeding uit de zee. Je haalt er niet één stof mee binnen, maar precies het groepje mineralen dat in je lichaam vaak in dezelfde processen samenwerkt. Twee keer per week vis, waarvan één keer vette vis, en je hebt een stevige basis. Eieren en orgaanvlees Eieren zijn een onderschatte bron. Het eigeel bevat zowel selenium als een reeks andere stoffen die in dezelfde hoek meewerken. En wat ik fijn vind aan eieren: ze zijn goedkoop, ze zijn in drie minuten klaar en bijna iedereen eet ze. Orgaanvlees, en vooral nier en lever, is in verhouding de rijkste dierlijke bron. Ik weet dat dat voor veel mensen een stap te ver is. Je hoeft er niet aan te beginnen als je er niets mee hebt. Eén keer per maand een stukje leverpastei op brood is al iets, en verder is er genoeg alternatief. Vlees, gevogelte en zuivel Vlees en gevogelte leveren een gestage bijdrage. De hoeveelheid hangt af van wat het dier gegeten heeft, en in Europa wordt aan veevoer vaak selenium toegevoegd, precies omdat de bodem hier arm is. Via die route komt het alsnog bij ons terecht. Zuivel draagt eveneens bij, in bescheiden mate. Melk, yoghurt, kwark en kaas zijn geen topbronnen, maar als je er dagelijks iets van gebruikt, telt het op. Granen, zaden en champignons Bij granen is het verhaal volledig een bodemverhaal. Tarwe uit Noord-Amerika levert een veelvoud van tarwe uit Noordwest-Europa. Dat betekent dat volkorenbrood in principe een bron is, maar hoeveel het precies bijdraagt, weet je niet. Zonnebloemzaad is wel een vrij constante plantaardige bron, net als sesamzaad. En champignons zijn bijzonder, want schimmels nemen mineralen uit hun groeibodem anders op dan planten; champignons leveren daardoor relatief netjes. Als je plantaardig eet Wie geen vis, vlees of eieren eet, moet dit mineraal uit een smallere hoek halen. Dan worden paranoten, zonnebloemzaad, sesamzaad, champignons en volkoren producten je belangrijkste bronnen. Zeewier levert vooral jodium en in mindere mate dit mineraal, maar het hoort wel in het rijtje. Mijn tip voor die situatie: maak er een vaste gewoonte van in plaats van iets wat af en toe gebeurt. Een paranoot bij je ontbijt en een eetlepel zonnebloem- of sesamzaad door je salade of je havermout is een klein ritueel dat je niet vergeet. Wat bereiding doet Goed nieuws: dit mineraal is redelijk stabiel. Het gaat niet zoals vitamine C grotendeels verloren in kookwater of bij verhitting. Je verliest wel iets als je het kookwater weggooit, dus bij soepen en stoofpotten houd je meer over. Verder hoef je er in de keuken niet omzichtig mee te doen. Wat de opname wel beïnvloedt, is wat eromheen staat. Een maaltijd met wat vet en eiwit erbij geeft je lichaam meer gelegenheid om mineralen op te nemen dan een losse snack. Dat is bij veel mineralen zo, en het is een van de redenen dat ik liever drie goede maaltijden zie dan zes losse momenten. Een dag op je bord, concreet Om het tastbaar te maken, zoals ik het in een adviesgesprek zou opschrijven: Ontbijt: volle yoghurt met een eetlepel zonnebloemzaad, een paranoot en wat bosvruchten. Of twee eieren met een snee volkorenbrood. Lunch: volkorenbrood met kaas en een gekookt ei, of een salade met sardines uit blik en sesamzaad. Diner: twee keer per week vis of mosselen, de andere dagen vlees, gevogelte of peulvruchten met flink wat groente en champignons erbij. Tussendoor: een handvol gemengde noten en zaden. Dat is geen schema waar je je aan moet houden. Het is een beeld van hoe het eruitziet als deze stof vanzelf meeloopt in je dag, zonder dat je ergens op hoeft te letten. Wanneer het patroon kwetsbaar wordt Er zijn periodes waarin je bord smaller wordt zonder dat je het van plan was. Een drukke maand met veel buitenshuis eten. Een periode van streng eten. Een overstap naar plantaardig zonder dat je je in de bronnen verdiept hebt. Of simpelweg een jaar waarin de boodschappen op de automatische piloot gaan en er steeds hetzelfde in de kar ligt. Dat hoeft geen probleem te zijn, en het is ook geen reden om te schrikken. Het is wel handig om het van jezelf te weten, want dan kun je er iets mee. In het volgende deel kijken we naar de hoeveelheden: wat gebruikelijk is, waar de bovengrens ligt en waar je op let. Want juist bij dit mineraal is meer niet beter. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat selenium in je lichaam doet Selenium per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Selenium aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Vis, eieren, spinazie en zeewier op een houten plank.

Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 7 min leestijd In de eerste drie delen van deze reeks keken we naar hoe je schildklier werkt, welke stoffen uit je voeding in dat verhaal meedoen, en wat er met deze as gebeurt als er veel van je gevraagd wordt. Vandaag het praktische deel: wat je er in je eigen week mee kunt. Ik zeg er meteen iets bij. Dit zijn algemene leefstijl- en voedingstips, geen behandeling en geen advies voor jouw specifieke situatie. Gebruik je medicatie, of heb je vragen over je eigen lichaam, dan hoort dat bij je arts of bij een therapeut die met je meekijkt. Verander nooit zelf iets aan medicatie op basis van wat je leest. Met dat gezegd: er is een hoop dat je gewoon zelf in de hand hebt. 1. Zet twee keer per week voeding uit de zee op het menu Dit is de tip met het grootste rendement, omdat je er meerdere stoffen uit deze reeks in één keer mee binnenhaalt: jodium, selenium, zink, koper en de essentiële vetzuren. Maak er minstens één keer vette vis van, dus haring, makreel, zalm of sardines. Een blik sardines op een snee roggebrood is in drie minuten klaar. Schelpdieren, zoals mosselen, zijn de andere kant van dat verhaal en op de mineralen zelfs rijker. Vind je vis niet lekker, dan is dat een eerlijk uitgangspunt om mee te werken. Kijk dan naar zeewier als smaakmaker in soep, in een roerbakgerecht of als blad om rijst in te rollen, en naar noten en zaden voor de mineralen. 2. Begin je dag met eiwit De bouwsteen voor het hormoon in je hals komt uit eiwit. En wat ik heel veel zie, is dat het avondeten op dat punt wel in orde is, maar dat het ontbijt uit vrijwel alleen koolhydraten bestaat. Zet er iets bij: een of twee eieren, volle yoghurt met noten, een stuk kaas, of de restjes van gisteravond. Dat is geen dieetregel, dat is gewoon het aanbod verbreden. Als bijkomend voordeel blijft je bloedsuiker daardoor rustiger door de ochtend, en dat merk je in je concentratie. 3. Eet genoeg Dit is misschien de belangrijkste tip in het hele artikel. In deel drie legde ik uit dat lage leptinewaarden door je hypothalamus gelezen worden als schaarste, en dat je lichaam dan naar de overlevingsstand gaat: minder verbruik, de schildklieras op een lager pitje, het stresssysteem aan. Streng eten en ondertussen hard trainen en een volle agenda hebben, is drie keer hetzelfde signaal geven. Als je iets aan je gewicht wilt doen, doe dat dan rustig en met genoeg eiwit en genoeg eten erbij, het liefst met iemand die met je meekijkt. 4. Houd je slaap- en waaktijden gelijk Deze as is een nacht-as. De pulsen zitten geclusterd tussen ongeveer elf uur 's avonds en vier uur 's nachts, en het melatonineritme hangt daaraan vast. Dat maakt regelmaat belangrijker dan lengte. Ga rond dezelfde tijd naar bed en sta rond dezelfde tijd op, ook in het weekend. Twee dingen die daarbij helpen: in het laatste uur voor het slapen de grote schermen weg of in ieder geval dimmen, en direct na het opstaan naar buiten of voor het raam staan voor echt daglicht. Dat ochtendlicht zet je ritme voor de rest van de dag vast. 5. Bouw echte rustmomenten in, niet alleen een vrij weekend Cortisol duwt de omzetting van T4 richting de vorm die niets doet. Dat is geen reden om je werk op te geven, wel om rust in kleine porties over je week te verdelen in plaats van alles op zaterdag te laten landen. Wat in de praktijk werkt: een wandeling van twintig minuten zonder telefoon, tussen de middag echt even van je bureau af, een paar minuten rustig ademen voordat je aan het volgende blok begint. Niet lang, wel vaak. Regelmaat doet hier meer dan duur. 6. Beweeg dagelijks, en niet alleen zwaar Beweging verhoogt de activiteit van je mitochondriën, en dat is precies waar dit hormoon aan tafel zit. Daar hoort wel een nuance bij: zware training is ook een vorm van belasting. Als je al in een periode zit waarin veel van je gevraagd wordt, is dagelijks een flinke wandeling, wat kracht en af en toe iets intensiefs verstandiger dan vijf keer per week voluit. Mijn eigen maatstaf: je mag na het bewegen opgeknapt naar buiten komen, niet gesloopt. 7. Vraag je temperatuurregeling af en toe iets Je schildklier regelt mede je lichaamstemperatuur, en in mijn vakgebied krijgen afwisselende prikkels van warmte en koude daarom aandacht. Een sauna, een koude afsluiter onder de douche van dertig seconden, een wandeling in de kou met een jas die net niet te dik is. Je vraagt je lichaam dan om die regeling echt te gebruiken. Bouw het rustig op, en laat het over aan je arts als je hart- of vaatproblemen hebt of zwanger bent. 8. Zorg voor kleur en variatie op je bord De receptor waar dit hormoon op aandokt, hoort tot dezelfde familie als de receptoren voor vitamine A en vitamine D. Vitamine A en de voorlopers daarvan haal je uit eieren, zuivel en uit oranje en donkergroene groenten zoals wortel, zoete aardappel, pompoen en spinazie. Vitamine D maakt je huid zelf aan in de zomer, en in de donkere maanden is de zon in Nederland te laag om er veel van te maken. Dat is geen reden voor lijstjes en schema's. Let op kleur, varieer je groenten over de week, en gebruik vette vis ook als vitamine D-bron. 9. Kijk naar wat je in de keuken gebruikt Een praktisch punt dat veel mensen niet weten: brood in Nederland wordt vaak met gejodeerd zout gebakken, en dat is voor veel mensen een stille bron van jodium. Gebruik je thuis uitsluitend zeezout of Himalayazout, eet je nauwelijks brood en staat er weinig vis of zuivel op het menu, dan valt die bron grotendeels weg. Weet dat gewoon van jezelf, en kijk dan of je het aan de voedingskant anders kunt invullen. 10. Houd simpel bij hoe je je voelt Tot slot iets wat niets kost. Zet een paar weken lang elke dag één woord in een notitie op je telefoon over hoe je je voelde, en zet erbij hoe je geslapen hebt. Niet uitgebreid, gewoon een woord. Als je dat na een maand terugleest, zie je vaak een patroon dat je in het dagelijks geploeter niet opmerkt. Dat is bovendien waardevolle informatie om mee te nemen naar een gesprek met je arts of therapeut. Een paar weken aan eigen observaties zegt meer dan een gevoel van "het gaat eigenlijk al een tijdje niet zo". Hoe je hiermee begint Ga niet alles in één week omgooien, want dan weet je achteraf niet wat er werkte. Kies er twee of drie uit die het makkelijkst in jouw dagelijkse leven passen, en houd die een maand vast. Daarna kijk je terug en voeg je er iets aan toe. En nog een keer, omdat het belangrijk is: dit zijn algemene tips over voeding en leefstijl. Ze zeggen niets over jouw situatie, en ze zijn geen vervanging van de zorg van je arts. Heb je persoonlijke vragen, gebruik je medicatie of twijfel je over iets dat je merkt, ga dan langs bij je huisarts of bij een therapeut die je dossier kent. Dat is geen voorzichtigheid voor de vorm, dat is gewoon de juiste route. Een hele fijne dag, en veel plezier met de eerste stap die je kiest. Lees ook Wat je schildklier in je lichaam doet Je schildklier en voeding: welke stoffen een rol spelen Je schildklier in drukke periodes: wat er dan gebeurt

Learn more