◷ 7 min leestijd
Nou, als er één onderwerp is waar ik in al die jaren de meeste vragen over heb gekregen, dan is het dit wel. Mensen komen binnen met een verhaal dat vaak precies hetzelfde loopt. Ze hebben van alles geprobeerd, van reinigers tot kuren tot hele series producten, en toch blijft de huid doen wat hij doet. En dan zeggen ze bijna altijd hetzelfde zinnetje: ik snap gewoon niet waar het vandaan komt.
Wat ik dan graag uitleg, is dat er een stukje is dat bijna nooit ter sprake komt. Het gaat niet eens zozeer over wát je eet, want daar heeft iedereen wel iets over gelezen. Het gaat over hoe vaak je eet, en wat dat met je hormonen doet. Dat is wat ik de vergeten oorzaak noem, en ik neem je er graag even in mee.
Eerst even: wat gebeurt er eigenlijk in de huid
Laten we bij het begin beginnen, want als je snapt wat er in zo'n huid gebeurt, dan valt de rest daarna vanzelf op zijn plek. In je huid zitten talgkliertjes, en die maken talg aan. Dat is helemaal niet erg, want talg is de natuurlijke vetlaag die je huid soepel houdt. Het gaat pas ergens wringen als er meer talg gemaakt wordt dan er weg kan, terwijl tegelijkertijd de uitgang van zo'n kliertje wat nauwer wordt doordat de huid daar extra verhoornt. Dan zit er iets vast. En op dat vastzittende plekje kan zich vervolgens een bacterie vermeerderen die daar van nature al leeft, waardoor er een ontsteking ontstaat.
Dus eigenlijk zijn het drie dingen die op elkaar stapelen: meer talg, een nauwere uitgang, en een ontsteking. Als je dat weet, snap je ook meteen waarom alleen aan de buitenkant poetsen zo vaak tegenvalt. Je kunt de bovenkant schoonmaken zoveel je wilt, maar als er onderin nog steeds te veel geproduceerd wordt, dan blijf je dweilen.
De hormonen die aan die talgklier zitten te trekken
En dan komt het interessante deel, want wie stuurt die talgproductie eigenlijk aan? Dat zijn de androgenen, de mannelijke geslachtshormonen, die trouwens ook bij vrouwen gewoon aanwezig zijn. Ze worden gemaakt in de geslachtsorganen, in de bijnieren, en zelfs in de talgklier zelf.
Nu is er iets dat veel mensen verrast, en ik vind het zelf een van de mooiste inzichten uit dit vak. Bij mensen met acne is de hoeveelheid androgenen namelijk vaak helemaal niet groter dan bij anderen. Wat wél anders is, is dat de talgklier gevoeliger is geworden voor het signaal. Je moet je dat voorstellen als een radio waarbij het volume aan de zender niet is aangepast, maar de ontvanger staat wel ineens veel harder afgesteld. Dezelfde boodschap komt binnen, en er gebeurt veel meer mee.
Dat verklaart best wel wat. Want als je alleen naar hormoonwaarden kijkt, kan alles er keurig uitzien, terwijl de huid iets heel anders laat zien. Dan zit het niet in de hoeveelheid, maar in de gevoeligheid.
En daar komt insuline om de hoek kijken
Nu de vergeten oorzaak, want wat maakt die ontvanger dan gevoeliger? Daar spelen twee dingen een grote rol: insuline en een groeifactor die IGF-1 heet.
Insuline ken je waarschijnlijk als het hormoon dat je suiker uit je bloed haalt en je cellen in duwt. Dat is precies wat het doet, en er is niks mis mee. Elke keer als je iets eet waar koolhydraten in zitten, komt insuline in actie. Zo hoort het.
IGF-1 is een groeifactor die met insuline meebeweegt, en die heeft drie effecten die er hier toe doen. IGF-1 stimuleert de groei van de talgkliertjes, waardoor ze simpelweg meer talg gaan maken. Daarnaast maakt het de huid gevoeliger voor de invloed van die androgenen, dus precies dat ontvanger-verhaal. En het zet ook nog de aanmaak van androgenen zelf aan in de eierstokken en de testes. Dus insuline en IGF-1 doen iets rechtstreeks in de huid, en ze versterken daarnaast de werking van de hormonen die de talgklier aansturen.
Ik zeg altijd: dat is een hele kleine schakel met een hele grote uitwerking.
Het gaat niet alleen over suiker, maar ook over frequentie
En nu komt het punt waar ik naartoe wilde, want de meeste mensen weten inmiddels wel dat suiker en snelle koolhydraten hier iets doen. Dat klopt ook. Maar er is een tweede knop waar bijna niemand aan draait, en dat is het aantal eetmomenten op een dag.
Elke keer dat je eet, komt je lichaam kortdurend in een reactiestand. Dat is heel normaal en zelfs nuttig, het hoort bij verteren. Het bijzondere is dat die reactie vooral samenhangt met hoe váák je eet, en niet zozeer met hoevéél je in één keer eet. Een flinke, gevarieerde maaltijd waarna je een aantal uren niets neemt, is voor je lichaam veel rustiger te verwerken dan zes kleine eetmomenten verspreid over de dag. Bij die zes momenten kom je namelijk nooit meer helemaal terug in de rustige stand. En dat betekent ook dat er de hele dag door insuline meebeweegt.
Als je nu terugdenkt aan wat insuline en IGF-1 met die talgklier doen, dan snap je meteen waarom ik dit de vergeten oorzaak noem. Iemand kan best netjes eten, met goede producten, en toch de hele dag door van alles nemen. Een koffie met wat erbij, een handje noten om elf uur, een stuk fruit in de auto, iets kleins na het avondeten. Alles op zich prima. Bij elkaar opgeteld is het een dag waarin het nooit stil wordt.
Waarom dat hongergevoel dan blijft komen
Wat ik daarbij belangrijk vind om te zeggen: als je zes keer per dag eet, ligt dat niet aan slappe wilskracht. Er zit een mechanisme achter. Je hersenen halen glucose uit je bloed via speciale poortjes. Als er de hele dag door glucose beschikbaar is, worden die poortjes minder talrijk, want ze zijn schijnbaar niet nodig. Het gevolg is dat je hersenen minder makkelijk zelf glucose naar binnen trekken, en dat ze een hongersignaal gaan afgeven om er meer aanbod tegenover te zetten. Dus je hebt vaker trek, terwijl er in je bloed genoeg zit.
Als je dat eenmaal weet, ga je heel anders naar die trek om half elf kijken. Het is geen karakterkwestie. Het is een systeem dat zichzelf in stand houdt, en je kunt er gewoon uit stappen.
Wat je hier praktisch mee kunt
Ik houd van adviezen die je morgenochtend al kunt doen, dus hier zijn ze.
Ga terug naar drie eetmomenten. Ontbijt, lunch, avondeten, en daartussen water, thee of koffie zonder iets erbij. Dit is verreweg de grootste stap. Bouw het rustig op als je nu echt een snacker bent, bijvoorbeeld door eerst alleen het moment tussen lunch en avondeten weg te laten.
Maak je ontbijt stevig in plaats van zoet. Een ontbijt van alleen brood met zoet beleg, of van fruit met yoghurt, zet je dag meteen in de piek-en-dal-modus. Neem eiwit en vet erbij: eieren met groente, een omelet, een rijstwafel met zalm of notenpasta en avocado. Je merkt binnen een paar dagen dat die trek rond elf uur vanzelf minder wordt.
Kijk eens eerlijk naar je drinken. Verse jus, energiedrank en priklimonade tellen gewoon mee als eetmoment, en ze komen ook nog eens heel snel binnen. Water, kruidenthee, brandnetelthee of gemberthee zijn hier je vrienden.
Gun jezelf een lange nacht zonder eten. Als je om zeven uur 's avonds klaar bent en om zeven uur 's ochtends ontbijt, heb je twaalf uur waarin je lichaam gewoon even niets hoeft te verteren. Dat is een van de rustigste dingen die je jezelf kunt geven, en het kost je niets.
Eet bij elke maaltijd wat groente en goede vetten. Olijfolie over je groente, wat pitten en zaden, een stuk vette vis. Dat vult je maaltijd aan en zorgt dat je ook echt tot de volgende maaltijd komt.
Tot slot
Wat ik je vooral wil meegeven: kijk verder dan alleen je gezicht. De huid is de plek waar je het ziet, maar het verhaal begint een stuk eerder. En het fijne aan dit specifieke stukje is dat je er zelf iets aan kunt doen, zonder dat het je geld kost. Minder eetmomenten, een steviger ontbijt, en een rustige nacht.
In het volgende artikel ga ik dieper in op de drie dingen die daar direct omheen liggen: je voeding, je slaap en hoe je prikkels verwerkt. Want die drie hangen aan elkaar vast, en samen bepalen ze best wel veel.
