ScKIN Journal
Bloedsuiker in balans: wat het betekent en hoe je het van binnenuit ondersteunt
Rustige, stabiele energie in plaats van pieken en dalen. Wat een bloedsuiker in balans betekent, waar je het aan merkt en hoe je het van binnenuit ondersteunt.
Learn moreChroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat koolhydraten in je lichaam doen, waar snel en langzaam vandaan komen en hoe je een maaltijd opbouwt. In dit laatste deel het praktische stuk: welke voedingsstoffen in deze stofwisseling meedraaien, en waar je op let als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Eerst de korte samenvatting Glucose heeft deuren nodig om je cellen binnen te komen, en insuline is de verdeler die ze openzet. Hoe snel glucose vrijkomt hangt niet af van de soort suiker maar van de verpakking, van wat er verder op je bord ligt, van de bereiding en van of het heeft afgekoeld. En beweging opent diezelfde deuren rechtstreeks. Wat daar in meedraait zijn de meewerkers: de vitaminen en mineralen zonder welke de enzymen in deze stofwisseling hun werk niet kunnen doen. Waarom een brede basis prettiger werkt dan een losse hoge dosering Wat ik in mijn werk het vaakst terugzie, is dat iemand over een stof iets gelezen heeft en daar vervolgens heel gericht op gaat doseren. Soms is dat zinvol. Vaker werkt het anders, en dat komt doordat je lichaam niet met losse stoffen werkt maar met processen. Je moet je zo'n proces voorstellen als een lopende band met een rij meewerkers ernaast. Elke meewerker heeft zijn eigen onderdeel nodig: deze een mineraal, die een vitamine, de volgende weer iets anders. Zet je een meewerker aan een dubbele voorraad, dan gaat de band niet sneller lopen. Hij gaat pas haperen als er ergens anders in de rij iemand zonder onderdeel zit. In mijn vak noemen we dat de zwakke plek in de keten. Bij dit onderwerp geldt dat extra sterk, want de omzetting van glucose naar bruikbare energie is letterlijk een band met een lange rij stappen. Elke stap heeft zijn eigen enzym, en bijna elk van die enzymen heeft een vitamine of een mineraal nodig. Welke voedingsstoffen hierbij een erkende rol hebben Er is een aantal vitaminen en mineralen waarvan de rol wetenschappelijk is vastgesteld. Ik zet ze voor je op een rij, in gewone taal. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Chroom draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.2 Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress.3 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie.4 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.5 Wat opvalt als je dit rijtje ziet: het zijn meewerkers, geen brandstof. De brandstof komt van je bord. Deze stoffen zorgen dat er iets mee gebeurt. Waar haal je ze vandaan? Chroom uit broccoli, volkoren graan, noten, eigeel en peulvruchten. Zink uit vlees, schelpdieren, pompoenzaad, cashewnoten en linzen. Vitamine B5 uit ei, paddenstoelen, avocado en volkoren graan. Jodium uit vis, zeewier en gejodeerd zout. Vitamine C uit paprika, kool en fruit. Waar ScKIN Control+ in dit verhaal past Die brede basis is precies waarom we Control+ hebben samengesteld. Per dagdosering van drie tabletten zit er 100 microgram chroom in en 15 milligram zink, aangevuld met de andere stoffen die in dezelfde processen meewerken. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Chroom draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.2 Daarnaast zitten er stoffen in die in dezelfde lijn meedraaien. Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress.3 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie.4 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.5 Zink draagt bij aan een normale concentratie en aan een normale hormoonhuishouding.2 Verder bevat de formule vitamine A, vitamine D3, vitamine E, biotine en selenium, en is zij aangevuld met MSM, lactoferrine, mariadistel, groene thee extract en gember als onderdeel van het geheel. Zie het als een fundament onder je dag. Geen vervanging van goed eten, en zeker geen vervanging voor de vier stappen uit deel drie, wel een manier om je basis breed te houden in periodes waarin dat lastiger lukt. Bekijk Control+ Hoe je het gebruikt De dagdosering is drie tabletten. Bouw dat rustig op, dat is mijn vaste advies bij een breed samengesteld product: de eerste week een tablet per dag, de tweede week twee, en vanaf de derde week drie. Zo geef je je spijsvertering de tijd om eraan te wennen, en merk je bovendien beter hoe je lichaam erop reageert. Neem ze bij een maaltijd. Zoals ik in deel drie schreef, geeft een maaltijd met wat vet en eiwit erbij je lichaam meer gelegenheid om mineralen op te nemen dan een los moment op een lege maag. Voor wie dit niet bedoeld is Dit hoort er eerlijk bij. Control+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar, niet voor zwangere vrouwen en niet voor vrouwen die borstvoeding geven. Gebruik je medicatie, bijvoorbeeld voor je schildklier of voor je bloedsuiker, of ben je onder behandeling, overleg dan eerst met je arts. Die afweging hoort bij iemand die je dossier kent. Waar je op let als je iets anders kiest Kies je voor een ander product, dan zijn dit de dingen waar ik zelf naar zou kijken. Of de stoffen die in dezelfde processen meewerken erbij zitten, in plaats van alleen die ene. Of de hoeveelheden ergens in de orde van de dagelijkse referentie liggen in plaats van een veelvoud daarvan. En of alle hoeveelheden gewoon op het etiket staan, want een merk dat met een verzamelnaam werkt zonder getallen, maakt je de vergelijking onmogelijk. Dat is overigens de nuttigste vaardigheid die ik mensen kan meegeven: leer een etiket lezen. Dan ben je van niemands verhaal meer afhankelijk, ook niet van het mijne. Tot slot Als je een ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: het gaat bij koolhydraten zelden om de hoeveelheid en bijna altijd om de verpakking, de volgorde op je bord en de beweging erna. Begin bij je ontbijt, wandel na het eten, en zorg dat de meewerkers er ook zijn. Een hele fijne dag. 1 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten, draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme. Chroom 100 mcg (250% RI). 2 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme, aan een normaal vetmetabolisme, aan een normale concentratie en aan een normale hormoonhuishouding. Zink 15 mg (150% RI). 3 Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress. Vitamine B5 20 mg (333% RI). 4 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie. Jodium 150 mcg (100% RI). 5 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme. Vitamine C 150 mg (188% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt
Learn moreZo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt
◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat er met glucose gebeurt en waar snel en langzaam vandaan komen. Nu het praktische deel: hoe bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt? Ik werk met een paar vaste stappen die ik mensen in mijn praktijk meegeef. Ze zijn simpel genoeg om zonder lijstjes te onthouden. De vaste volgorde waarmee ik een bord opbouw Stap 1: begin bij het eiwit. Kies eerst de vis, de eieren, de kip, de linzen, de kwark of de tofu, en bouw de rest daaromheen. Eiwit vertraagt de maaglediging en geeft het sterkste verzadigingssignaal van alles op je bord. Stap 2: dan de groente, en flink. Mik op ruwweg de helft van je bord. De vezels erin vormen een rem op de snelheid waarmee de rest vrijkomt, en ze leveren bovendien de mineralen die in deze hele stofwisseling meedraaien. Stap 3: dan pas de koolhydraatbron, met de verpakking eromheen. Zoete aardappel, hele granen, peulvruchten, gewone aardappelen. Een portie ter grootte van je vuist is voor de meeste mensen een goed begin. Stap 4: zet er vet bij. Olijfolie, avocado, noten, zaden, een stuk vette vis. Vet vertraagt en maakt bovendien de vetoplosbare stoffen uit je groente beschikbaar. Deze volgorde werkt ook letterlijk. Eet je de groente en het eiwit eerst en de koolhydraten daarna, dan verloopt de opname gelijkmatiger dan andersom. Dat is een gratis handeling. Het ontbijt is het moment met de meeste winst Bij de meeste mensen is het ontbijt het zwakste moment van de dag: wit brood met zoet beleg, gezoete granen, een stuk fruit onderweg, of een koffie met iets zoets erbij. En dat is precies de maaltijd die de golfbeweging voor de rest van de dag op gang brengt. Begin je met een scherpe stijging, dan kom je rond elf uur laag uit, grijp je naar iets zoets, en herhaalt het patroon zich. Zet er daarom iets neer met eiwit en vet. Eieren met groente. Kwark of skyr met noten, zaden en een handje bessen. Havermout met gemalen lijnzaad, noten en een lepel yoghurt. Of gewoon een restje van gisteravond, want daar is niets mis mee. Als je een ding uit deze reeks meeneemt en doorvoert, laat het dit zijn. In mijn praktijk zie ik hier het meeste verschil van, en het kost je geen extra tijd. Beweeg na het eten, al is het tien minuten Zoals ik in deel een uitlegde, haalt een samentrekkende spier de deuren voor glucose naar de celwand zonder dat er insuline aan te pas komt. Een wandeling van tien tot vijftien minuten na je maaltijd doet dus iets heel concreets. Je hoeft daar niet voor om te kleden. De hond, een rondje om het blok, de boodschappen te voet, of gewoon de afwas en daarna even de tuin in. Het gaat om de samentrekking, niet om de prestatie. Werk je zittend, zet dan een paar momenten per dag in je agenda waarop je opstaat. Tien keer uit je stoel komen en weer gaan zitten telt ook mee. En traplopen is, als je het hebt, de meest onderschatte beweging die er is. Bouw spieren, want dat is je opslagplaats Je spierweefsel is de grootste plek waar glucose naartoe kan. Hoe meer spier je hebt en hoe vaker je die gebruikt, hoe meer deuren er zijn en hoe soepeler het verloopt. Daar is geen sportschool voor nodig. Twee keer per week iets met weerstand: tassen dragen, uit je stoel opstaan zonder je handen, een paar oefeningen met je eigen gewicht, traplopen met de boodschappen. Wat telt is dat je spieren af en toe echt iets moeten. Dit is ook de reden dat ik vrouwen vanaf een jaar of veertig hier extra op wijs. Spiermassa neemt vanaf die leeftijd vanzelf af als je er niets aan doet, en daarmee krimpt je opslagcapaciteit. Geef je systeem pauzes Dit is een punt waar ik voorzichtig over wil zijn, want het wordt makkelijk te streng gemaakt. Het idee is simpel: elke keer dat je iets eet, komt het systeem in actie. Eet je de hele dag door in kleine beetjes, dan staat het ook de hele dag halfaan. Drie momenten per dag met rust ertussen geeft je lichaam de gelegenheid om tussendoor ook op vet over te schakelen, en dat is precies de flexibiliteit uit deel een. Dat betekent niet dat je moet vasten of maaltijden moet overslaan. Het betekent: maak van je maaltijden echte maaltijden, zodat je er tussendoor niet bij hoeft te eten. Loop je om elf uur toch leeg, dan is dat vrijwel altijd een aanwijzing dat je ontbijt te licht was. Slaap, want een korte nacht verandert dit systeem Dit wordt bij dit onderwerp vaak overgeslagen en het hoort er echt bij. Na een paar korte nachten reageert je lichaam anders op dezelfde maaltijd, en je trek in zoet neemt toe. Regelmaat werkt daarbij beter dan lengte. Rond dezelfde tijd naar bed, rond dezelfde tijd op, ook in het weekend. En het laatste uur voor je gaat slapen geen fel scherm vlak voor je gezicht. Een paar dingen die klein lijken en het niet zijn Drink je calorieen niet. Sap, frisdrank, gezoete koffie en smoothies die gezeefd zijn gaan er in zonder rem. Water, thee, koffie zonder suiker. Zet azijn of citroen in je dressing. Iets zuurs bij een maaltijd vertraagt de maaglediging. Een eetlepel azijn in je slasaus is een gratis zet. Kook een portie extra en laat die afkoelen. Aardappelen, rijst en pasta van gisteren uit de koelkast gedragen zich anders, zoals ik in deel twee uitlegde. Eet rustig en kauw. Je verzadigingssignaal heeft tijd nodig om aan te komen. Eten achter je laptop in zeven minuten is op dit punt geen neutrale keuze. Houd je eigen patroon in de gaten. Wanneer op de dag zak je weg? Wat at je daarvoor? Twee weken een paar aantekeningen maken leert je meer over jezelf dan welk algemeen advies ook. Wanneer je naar iemand toe gaat Dit hoort er eerlijk bij. Merk je dat je erg veel dorst hebt, veel moet plassen, onbedoeld gewicht verliest of je structureel anders voelt dan je gewend bent, ga dan langs je huisarts en laat je bloed prikken. Dat is geen paniek, dat is gewoon verstandig. Gebruik je medicatie, dan geldt hetzelfde: veranderingen in je voedingspatroon bespreek je met de arts die je behandelt. Een artikel kan uitleggen hoe iets werkt, maar het kan niet naar jou kijken. Tot slot De korte samenvatting: bouw je bord op in de volgorde eiwit, groente, koolhydraat met verpakking, vet. Begin bij je ontbijt. Beweeg na het eten. Bouw wat spier. En geef je systeem tussendoor rust. In het laatste deel kijk ik naar de voedingsstoffen die in deze stofwisseling meedraaien, en naar wat je doet als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
Learn moreSnelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent
◷ 6 min leestijd In het vorige deel keken we naar wat er met glucose gebeurt en hoe je cellen er energie van maken. Nu het verschil waar iedereen het over heeft: snelle en langzame koolhydraten. En ik ga je meteen vertellen dat die indeling net iets anders ligt dan je waarschijnlijk denkt. Het gaat niet om de soort, het gaat om de verpakking Dit is het idee dat in mijn vakgebied veel wordt gebruikt en dat ik graag doorgeef, want het maakt kiezen eenvoudig. In een boon, een linze, een hele graankorrel, een stuk pompoen of een aardappel zitten de koolhydraten nog netjes in cellen verpakt. De wanden van die cellen zijn van vezel. Je moet je dat voorstellen als een doosje met een deksel erop: je lichaam moet eerst het doosje openbreken voordat het bij de inhoud kan. Die doosjes zijn stevig. Ze doorstaan koken, bakken en een flink deel van de vertering. Daardoor komt de glucose geleidelijk vrij, over een langere tijd, en haalt een deel van de inhoud zelfs je dikke darm. Zet daar wit brood, witte rijst, gewone pasta, crackers, koek en frisdrank naast. Daar is de verpakking er in de fabriek al afgehaald: gemalen, gezeefd, ontdaan van de buitenlagen. De inhoud ligt los, en kan dus meteen worden opgenomen. Dus niet de suiker zelf is het verschil, maar of er nog iets omheen zit. Een appel en een glas appelsap bevatten vergelijkbare suikers; in de appel zit het vruchtvlees er nog omheen. Wat er gebeurt bij een snelle stroom Komt er in korte tijd veel glucose binnen, dan moet je alvleesklier daar stevig op reageren met insuline om het bloed weer in evenwicht te brengen. Dat lukt, en vaak schiet het daarbij een beetje door. Het gevolg is dat je anderhalf tot twee uur later lager uitkomt dan waar je begon. Dat is precies die zone die veel mensen herkennen: zwaar, wat prikkelbaar, moeite met je aandacht erbij houden, en zin in iets zoets. Dat laatste is geen zwakte, dat is een signaal dat je hersenen uitzenden om de aanvoer op gang te krijgen. En dan begint het patroon opnieuw. Dat is wat ik mensen altijd uitteken: niet een piek is het punt, maar de golfbeweging die zichzelf de hele dag herhaalt. Waar snel en langzaam echt door bepaald worden Vier dingen, en ze zijn alle vier praktisch. 1. De verpakking. Heel of gemalen, met zemellaag of zonder, met vruchtvlees of geperst. Dit is veruit de grootste factor. 2. Wat er verder in de maaltijd zit. Vet, eiwit en vezels vertragen de maaglediging. Dezelfde boterham gedraagt zich anders met alleen jam dan met ei en avocado erbij. 3. De bereiding. Hoe langer en natter je iets kookt, hoe toegankelijker het zetmeel wordt. Pasta al dente gedraagt zich anders dan pasta die acht minuten te lang heeft gestaan. Een kruimige, lang gekookte aardappel anders dan een vastkokende die net gaar is. 4. De temperatuur achteraf. Dit is de leukste. Laat je gekookte aardappelen, rijst of pasta afkoelen, dan verandert een deel van het zetmeel van structuur en wordt het bestand tegen je verteringsenzymen. Dat deel gedraagt zich daarna als vezel. Opwarmen mag; het effect blijft voor een flink deel bestaan. Fructose gaat een andere route Even apart, want dit is een veelgestelde vraag. Fructose, de suiker uit fruit, wordt grotendeels in je lever verwerkt en komt niet op dezelfde manier als glucose in je bloed terecht. Dat maakt nogal uit tussen een stuk fruit en een glas sap of frisdrank. In heel fruit zit fructose in bescheiden hoeveelheden, samen met vezels, water en een hoop andere stoffen, en je eet er maar een beperkte hoeveelheid van. In sap, siropen en gezoete dranken zit het geconcentreerd en zonder rem. Fruit is dus geen probleem. Vloeibare suiker is een ander verhaal, en dat geldt ook voor honing, agavesiroop en vruchtenconcentraat. De glycemische index en waarom ik er weinig mee werk Je komt dit getal overal tegen, dus ik wil er eerlijk over zijn. De glycemische index geeft aan hoe snel een los voedingsmiddel je bloedsuiker laat stijgen ten opzichte van zuivere glucose. Het probleem is dat je zelden losse voedingsmiddelen eet. Zodra er vet, eiwit en vezels bij komen, verandert het getal. En de index zegt niets over de hoeveelheid die je werkelijk eet: watermeloen scoort hoog, maar er zit zo weinig koolhydraat in een partje dat het in de praktijk nauwelijks meetelt. Daarom werk ik liever met de vier praktische punten hierboven. Die kun je in de keuken toepassen zonder een tabel erbij te pakken. Wat een glucosemeter je wel en niet leert Steeds meer mensen plakken een sensor op hun arm om te zien wat hun voeding doet. Ik vind dat op zichzelf interessant, en ik wil er toch iets bij zeggen. Wat zo'n meting je goed laat zien, is je eigen patroon. Twee mensen kunnen op dezelfde boterham heel verschillend reageren, en dat ligt aan van alles: hoe je geslapen hebt, hoeveel spier je hebt, hoeveel je beweegt, hoe gespannen je bent en wat je verder die dag gegeten hebt. Die persoonlijke verschillen zijn echt, en daar kun je iets van leren. Wat zo'n meting niet is, is een rapportcijfer. Een stijging na het eten hoort erbij; dat is precies wat er moet gebeuren. Het gaat om de hoogte en de duur, niet om de stijging zelf. En ik zie mensen er ook nerveus van worden, waarbij spanning op zichzelf weer invloed heeft op de uitslag. Dan ben je je eigen meting aan het beïnvloeden. Mijn advies: gebruik het als leermiddel voor een paar weken als je dat leuk vindt, en niet als dagelijkse beoordeling van jezelf. En trek er geen medische conclusies uit; dat is werk voor je huisarts. Waar koolhydraten op je bord thuishoren Om het concreet te maken, de bronnen met de verpakking er nog omheen: peulvruchten, hele granen zoals haver, gerst, spelt en zilvervliesrijst, knollen zoals zoete aardappel en pastinaak, gewone aardappelen, pompoen, bietjes, hele vruchten, en in bescheiden mate noten en zaden. En de bronnen zonder verpakking: wit meel in al zijn vormen, witte rijst, gewone pasta, crackers, koek, gebak, frisdrank, sap, snoep en vrijwel alles wat als tussendoortje is verpakt. Dat tweede rijtje hoeft niet helemaal te verdwijnen. Maar als het de basis van je dag vormt in plaats van de uitzondering, dan draait die golfbeweging uit de vorige paragraaf de hele dag door. Tot slot De korte samenvatting: snel of langzaam zit niet in de soort suiker maar in de verpakking, in wat er verder op je bord ligt, in hoe je het bereidt en in of het heeft afgekoeld. Vier dingen die je zelf in de hand hebt. In het volgende deel bouwen we daarmee een maaltijd op. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
Learn moreWat koolhydraten in je lichaam doen
◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in de groep voedingsstoffen waar het meest over gediscussieerd wordt en waar het minst goed over wordt uitgelegd: koolhydraten. Ze zijn de afgelopen jaren beurtelings de held en de schurk geweest, en in beide gevallen ging het verhaal over de hoeveelheid. Terwijl het eigenlijk nergens over de hoeveelheid gaat. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn werk uitleg: met de biologie erachter, in gewone taal. Wat een koolhydraat is Een koolhydraat is in de kern een suikermolecuul, al dan niet aan andere suikermoleculen vastgeknoopt. Glucose is er een van, fructose uit fruit ook, en zetmeel is niets anders dan een lange ketting van glucosemoleculen achter elkaar. Wat je lichaam doet, is die kettingen knippen. In je mond begint dat al, in je dunne darm gaat het verder, totdat er losse bouwstenen overblijven die door je darmwand naar binnen kunnen. Glucose komt daarna in je bloed terecht. Vezels zijn ook koolhydraten, maar dan met knopen waar jouw enzymen niet op passen. Die worden dus niet geknipt en komen ver in je spijsvertering terecht. Daar kom ik in deel twee op terug, want ze bepalen voor een flink deel het tempo van alles wat hierboven staat. Glucose in je cellen: de deur moet open Zodra glucose in je bloed zit, moet het nog ergens heen. En hier zit een stuk dat veel mensen verrast: glucose kan niet zomaar een cel binnenwandelen. Er moet een deur open. Die deuren zijn transporteiwitten in de celwand. Sommige weefsels, zoals je hersenen en je rode bloedcellen, hebben deuren die altijd openstaan. Die krijgen hun glucose hoe dan ook, want ze staan vooraan in de rij. Je spieren en je vetweefsel werken anders. Daar zitten de deuren in rust opgeborgen binnen in de cel, en ze komen pas naar de wand als er een signaal komt. Dat signaal is insuline. Je moet je dat voorstellen als een magazijn met deuren die plat tegen de muur binnen liggen opgestapeld. Insuline is de melding dat er een levering is, en pas dan worden de deuren naar buiten gereden en opengezet. Insuline is een verdeler, geen boeman Dit vind ik belangrijk om recht te zetten, want insuline heeft een slechte naam gekregen en dat is onterecht. Insuline is in de eerste plaats een verdeler van energie. Het hormoon meldt aan je lichaam dat er voldoende binnen is, waarop je lever stopt met zelf glucose vrijmaken en je hersenen geen hongersignaal meer hoeven sturen. Tegelijk zet het de deuren open bij de weefsels die kunnen opslaan. Dat systeem is er niet om je dik te maken. Het is er om energie precies daar te krijgen waar hij op dat moment nodig is. En het werkt het mooiste als het af en toe aan en af en toe uit staat, in plaats van de hele dag halfopen. De drie manieren waarop je energie maakt Zodra glucose in je cel is, kan die op verschillende manieren omgezet worden in bruikbare energie. En die manieren verschillen enorm in opbrengst en in snelheid. De snelle weg zonder zuurstof. In het vocht van je cel wordt glucose in een paar stappen afgebroken. Dat levert twee eenheden energie op. Weinig, maar razendsnel beschikbaar. Dit is het oudste mechanisme dat er bestaat, en vrijwel elke cel op aarde gebruikt het. De langzame weg met zuurstof. Wat er na die eerste stappen overblijft, gaat je energiefabrieken in, je mitochondrien. Daar wordt het volledig verbrand, en dat levert ongeveer zesendertig eenheden op uit datzelfde molecuul glucose. Achttien keer zoveel, alleen duurt het langer. De weg via vet. In diezelfde energiefabrieken kunnen ook vetzuren worden verbrand, en dat levert nog veel meer op: ruim honderd eenheden per vetzuur. Daar kun je urenlang op doorgaan. Zie het als een huishouden met een spaarrekening en contant geld in je zak. Het contante geld is er meteen maar is snel op. De spaarrekening is enorm, alleen moet je even wachten voordat het beschikbaar is. Metabole flexibiliteit: kunnen schakelen En nu het begrip waar het in mijn vakgebied allemaal om draait, en dat in gewone artikelen bijna nooit langskomt: metabole flexibiliteit. Dat is het vermogen van je cellen om soepel te schakelen tussen die manieren. Even snel glucose verbranden als dat nodig is, en moeiteloos overgaan op vet als er geen glucose voorhanden is. Een cel die dat kan, zit altijd goed. Een cel die dat niet meer kan, is metabool inflexibel geworden. Die valt steeds terug op de snelle weg zonder zuurstof, en dat is de weg met de laagste opbrengst. Dan heb je dus wel voeding binnen, maar je haalt er weinig uit. Wat maakt cellen inflexibel? Vooral het ontbreken van uitdaging. Als je spiercellen nooit zonder glucose zitten en nooit flink belast worden, dan verdwijnt de reden om die andere wegen te onderhouden. In de biologie geldt: wat je niet gebruikt, raak je kwijt. Je energiefabrieken nemen in aantal af, en de capaciteit om vet te verbranden loopt terug. En dat merk je. Niet alleen aan je energie, maar ook aan hoe je omgaat met veranderingen en met spanning. Je hersenen kunnen namelijk zowel glucose als de restproducten van vetverbranding gebruiken. Is er maar een route beschikbaar, dan worden ze afhankelijker van een constante aanvoer. Beweging zet de deuren open zonder insuline Dit is misschien wel het meest praktische stuk van dit hele artikel. Een spier die samentrekt, haalt diezelfde deuren naar de celwand zonder dat er insuline aan te pas komt. Het samentrekken zelf is het signaal. En hoe vaker je dat doet, hoe meer van die deuren je spier aanmaakt. Dat betekent dat een wandeling na het eten iets heel concreets doet: hij opent deuren. En dat betekent ook dat spierweefsel je grootste opslagplaats is. Een spier die regelmatig gebruikt wordt, kan meer glucose kwijt en heeft daar minder insuline voor nodig. Daarom heeft bewegen in mijn vak niet alleen met conditie te maken. Het is de belangrijkste knop op dit hele systeem. Wat je hiervan onthoudt Drie dingen. Glucose heeft deuren nodig om je cellen in te komen, en insuline is de verdeler die ze openzet. Je kunt energie op drie manieren maken, en soepel kunnen schakelen tussen die manieren is waar het om draait. En beweging opent die deuren rechtstreeks, zonder tussenkomst van insuline. In het volgende deel kijken we naar het verschil tussen snelle en langzame koolhydraten, en waarom dat minder met de soort te maken heeft dan met de verpakking. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
Learn moreWat er met je bloedsuiker gebeurt na een maaltijd
◷ 7 min leestijd Je eet een boterham, of een bord pasta, of gewoon een appel tussendoor. En dan komt er in je lichaam best wel een hoop op gang, zonder dat je daar iets van merkt. Ik vind dit eigenlijk een van de mooiste processen om uit te leggen, omdat het zo nauwkeurig geregeld is en tegelijk zo herkenbaar terugkomt in hoe je je voelt in de uren na het eten. Vandaag wil ik je meenemen in wat er stap voor stap gebeurt vanaf het moment dat je eerste hap je mond in gaat. Als je dat eenmaal voor je ziet, begrijp je ook veel beter waarom de ene maaltijd je een hele ochtend op de been houdt en de andere je binnen anderhalf uur weer richting de koelkast stuurt. Je hersenen staan vooraan in de rij Glucose, ofwel de suiker uit je voeding, is de brandstof waar je lichaam het makkelijkst mee werkt. Vooral je hersenen zijn er dol op. Die draaien dag en nacht door en willen continu bevoorraad worden, ook als je slaapt of vast. Wat we in mijn vakgebied altijd benadrukken, is dat je lichaam met een soort rangorde werkt als het om energie gaat. De hersenen staan bijna altijd vooraan, daarna komen organen als je hart, je lever, je nieren en je darm, en pas daarna je spieren. Je lichaam bewaakt je bloedsuiker daarom net zo precies als je hartslag en je bloeddruk. Er zit dus geen los knopje op dat je zelf moet bedienen; er is een heel systeem dat de hele dag bezig is om die waarde binnen een smalle marge te houden. Wat er gebeurt zodra je begint te eten Het begint eigenlijk al in je mond. In je speeksel zit een enzym dat koolhydraten in stukjes knipt, dus terwijl je kauwt is de vertering al bezig. Daarna gaat het door naar je maag en vervolgens naar je dunne darm, waar het werk wordt afgemaakt. De koolhydraten uit je maaltijd worden daar afgebroken tot enkelvoudige suikers, klein genoeg om door de darmwand heen te gaan en in je bloed terecht te komen. En dan gebeurt er iets wat ik zelf heel elegant vind. Je darm wacht niet af tot de suiker daadwerkelijk in je bloed staat. De darmwand geeft alvast een seintje naar voren, via hormonen die je alvleesklier laten weten dat er iets aankomt. Je moet je dat voorstellen als een keuken die even wordt gebeld: er komt zo een bestelling binnen, zet de boel alvast klaar. Daardoor kan je lichaam reageren op het moment dat het nodig is, in plaats van er achteraan te lopen. De alvleesklier en de sleutel op de celdeur Dat seintje komt terecht bij een klein clubje cellen in de staart van je alvleesklier. Klein is hier echt klein: die cellen vormen samen ongeveer twee procent van het gewicht van het hele orgaan. En juist daar wordt insuline gemaakt. Insuline is het hormoon dat ervoor zorgt dat de suiker uit je bloed ook echt gebruikt kan worden. Ik leg het altijd uit als een sleutel. De glucose staat voor de deur van je cel, en zonder sleutel blijft die deur dicht. Insuline draait het slot om, de deur gaat open, de glucose gaat naar binnen en kan daar in je energiefabriekjes worden omgezet in bruikbare energie. En omdat de suiker uit je bloed naar je cellen verhuist, zakt je bloedsuiker vanzelf weer. Insuline doet trouwens meer dan alleen deuren openen. Het geeft ook een signaal van verzadiging af in je hersenen, het speelt mee bij de opbouw en vernieuwing van weefsel, en het helpt je nieren om mineralen terug te winnen. Het is dus veel breder dan alleen een suikerregelaar. De voorraadkast: je lever en je spieren Wat er niet meteen nodig is, gaat de voorraad in. Je lichaam slaat glucose op als glycogeen, en dat gebeurt vooral in je lever en in je spieren. Je spieren zijn daarbij de grootste afnemer, en dat is best wel een belangrijk gegeven om te onthouden. Iemand die overdag beweegt, heeft simpelweg meer plek om die brandstof kwijt te kunnen dan iemand die de hele dag zit. De lever heeft nog een tweede rol: die geeft tussen de maaltijden door weer beetje bij beetje glucose af aan je bloed. Daarom val je 's nachts niet flauw en kun je 's ochtends gewoon opstaan zonder eerst iets te eten. Er is een tegenhanger van insuline die dat regelt, en samen houden die twee je waarde netjes binnen de lijnen. Het is net zoals een thermostaat die de hele dag bijstuurt, een beetje omhoog, een beetje omlaag. Waarom de ene maaltijd anders uitpakt dan de andere Dan de vraag die eigenlijk het meest praktisch is: waarom geeft de ene maaltijd een rustige lijn en de andere een steile golf? Daar spelen een paar dingen in mee. De vorm waarin de koolhydraten zitten. Dit is iets waar we in de kPNI veel aandacht aan besteden. Koolhydraten die nog netjes in de plantencel verpakt zitten, zoals in groente, peulvruchten, knollen en hele granen, moeten eerst uitgepakt worden. Dat kost tijd, en daardoor druppelt de suiker rustiger je bloed in. Koolhydraten die al uit die cel zijn gehaald, zoals meel, suiker, witte rijst en vruchtensap, staan als het ware al klaar voor gebruik en gaan een stuk sneller. Wat er verder op je bord ligt. Vezels, eiwit en vet vertragen de maaglediging. Dezelfde hoeveelheid koolhydraten met wat groente, noten of een ei erbij gedraagt zich anders dan diezelfde hoeveelheid in je eentje. Vloeibaar of vast. Drinken gaat sneller dan kauwen. Een glas sap is binnen een paar minuten verwerkt, waar hetzelfde fruit in hele vorm je veel langer bezighoudt. Hoeveel en hoe snel. Een grote portie in tien minuten naar binnen werken vraagt meer van je systeem dan een normale portie die je rustig eet. En dan is er nog spanning Hier wordt het interessant, want je bloedsuiker gaat niet alleen omhoog van eten. Als je schrikt, haast hebt of onder druk staat, maakt je lichaam adrenaline en cortisol vrij. Die stoffen halen glucose uit de voorraad in je lever en zetten die in je bloed, want vanuit de natuur bekeken hoor je na zo'n sein te gaan rennen of te vechten. Je krijgt dus brandstof aangereikt voor actie die in ons dagelijks leven meestal niet volgt. Daar komt bij dat vertering vooral goed loopt als je in de rustmodus zit. Eten achter je laptop, met je telefoon in je hand of tussen twee afspraken door, geeft je spijsvertering minder ruimte dan een maaltijd waarbij je echt even gaat zitten. Ik zeg altijd: een paar keer rustig uitademen voordat je begint, is geen zweverig advies maar gewoon praktische fysiologie. Wat je hier zelf van kunt merken Als een maaltijd rustig verloopt, merk je dat meestal aan drie dingen. Je bent er een aantal uren zoet mee, je energie blijft redelijk gelijkmatig, en je hebt geen dwingende trek in iets zoets kort na het eten. Verloopt het steiler, dan voel je vaak het omgekeerde: kort daarna nog wat loom, en binnen anderhalf tot twee uur alweer honger. Dat is trouwens niet elke dag hetzelfde, en dat is ook helemaal niet gek. Een korte nacht, een drukke week, je cyclus, een periode van weinig beweging of gewoon ziek zijn: het speelt allemaal mee in hoe je lichaam met een maaltijd omgaat. Dus als je op een dag anders reageert op precies hetzelfde bord, dan zegt dat iets over de omstandigheden, niet over jou. Wat ik je graag meegeef Schommelingen door de dag heen horen erbij. Je lichaam is er de hele dag mee bezig en doet dat over het algemeen heel goed. Wat je zelf kunt doen, zit vooral in de omstandigheden: hoe je bord is samengesteld, hoeveel rust je neemt bij het eten, en of je in beweging komt na een maaltijd. Twijfel je over je eigen bloedsuikerwaarden of voel je je regelmatig niet goed rond het eten, ga daar dan even mee naar je huisarts. Dat is geen zwaar traject, en het geeft je duidelijkheid. In het volgende artikel ga ik in op iets wat heel veel mensen herkennen: die dip die soms na het eten komt opzetten. Ik leg uit wat er dan gebeurt, en wat er in de praktijk het meeste aan scheelt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waarom je na het eten soms een dip krijgt Zo stel je een bord samen dat je lang verzadigd houdt Chroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans
Learn moreChroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans
◷ 6 min leestijd In deze reeks liepen we het hele verhaal langs. Wat er na een maaltijd in je lichaam op gang komt, waarom er soms een dip achteraan komt, en hoe je een bord samenstelt waar je uren mee vooruit kunt. In dit laatste artikel pak ik de draad op bij de twee stoffen die in het vorige artikel voorbijkwamen, en laat ik zien hoe je daar praktisch voor kunt zorgen. Even terug: chroom en zink Om koolhydraten om te zetten in bruikbare energie draaien er in je lichaam allerlei vitaminen en mineralen mee als cofactoren. Twee daarvan zijn in dit verhaal extra relevant, en van beide is de rol officieel vastgesteld. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme.2 Dat zijn geen grote woorden, en dat is precies de bedoeling. Het zijn stoffen die meedoen in het dagelijkse werk van je lichaam, net zoals er in een keuken mensen meewerken die je niet ziet maar zonder wie er niets op tafel komt. Waar je ze in je voeding vindt De basis leg je altijd op je bord, dus laat ik daar beginnen. Chroom zit onder andere in broccoli, volle granen, peulvruchten, noten, eieren en gist. Het gaat om heel kleine hoeveelheden, en de hoeveelheid in groente en granen hangt ook nog eens af van de bodem waarop ze gegroeid zijn. Zink haal je vooral uit vlees, schaal- en schelpdieren, eieren, kaas, noten, pompoenpitten en volle granen. Eet je plantaardig, dan is het goed om te weten dat zink uit plantaardige bronnen wat lastiger opneembaar is, onder andere door stoffen in granen en peulvruchten. Weken, kiemen en zuurdesem helpen daarbij. Eet je gevarieerd en kleurrijk, dan kom je een heel eind. Alleen weet ik ook hoe een drukke periode eruitziet, en dat het dan niet elke dag lukt om zo te koken. Waarom een brede basis meestal prettiger werkt dan een losse stof Wat ik in mijn werk regelmatig zie, is dat mensen ergens iets lezen over één stof en die vervolgens los gaan nemen, in een flinke hoeveelheid. Soms is dat zinvol, maar vaker is het handiger om te zorgen dat je basis breed is. Je lichaam werkt namelijk niet met losse stoffen, maar met processen waarin heel veel stoffen tegelijk meedraaien. Je moet je dat voorstellen als een lopende band waar op elk punt iemand staat. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt de band, hoeveel je ook van dat ene onderdeel aanvoert. Daarom kijken we vanuit de kPNI altijd naar het geheel en niet naar een enkel radertje. Voor de stofwisseling van koolhydraten betekent dat concreet: chroom en zink doen mee, maar ze doen dat samen met een hele rij andere vitaminen en mineralen, en met alles wat er verder op je bord ligt. Een aanvulling is dus precies dat, een aanvulling, en geen vervanging van je maaltijden. De bundel Suiker in Balans Daarom hebben we bij ScKIN de bundel Suiker in Balans samengesteld. Daarin zitten twee dingen die elkaar aanvullen: een supplement en een receptenboek. Het een zorgt voor de aanvulling, het ander voor de praktijk in je keuken. Control+ Control+ is een brede formule met vitaminen en mineralen, en daar zitten precies die twee stoffen in waar deze reeks bij uitkwam. Per dagdosering van drie tabletten bevat Control+ 100 microgram chroom, wat neerkomt op 250 procent van de referentie-inname, en 15 milligram zink, oftewel 150 procent. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme.2 Daarnaast bevat de formule onder andere vitamine C, vitamine D3, vitamine E, vitamine A, vitamine B5, biotine, selenium en jodium, aangevuld met MSM, lactoferrine, mariadistel, groene thee en gember als onderdeel van de samenstelling. Over de inname: we adviseren rustig op te bouwen. De eerste week één tablet per dag, de tweede week twee, en vanaf de derde week de volledige dagdosering van drie tabletten. Neem ze bij een maaltijd, dan zit je goed. Suikervrij Genieten Het tweede deel van de bundel is het receptenboek Suikervrij Genieten, dat ik zelf heb samengesteld. Het is een e-book van achtendertig pagina's met recepten zonder suiker, zonder gluten en zonder zuivel, verdeeld over ontbijt, lunch en diner. Waarom een receptenboek bij een supplement? Omdat ik in mijn werk steeds weer zie dat mensen prima begrijpen wat ze zouden moeten doen, en vervolgens vastlopen op de vraag wat ze dan vanavond moeten koken. Precies daar helpt zo'n boek. De ontbijtrecepten zijn eiwit- en vetrijk, zodat je dag rustig begint. De lunchgerechten zitten vol groente. En bij het diner vind je gerechten die smaakvol zijn zonder dat er suiker aan te pas komt, met kruiden en specerijen als gember, kurkuma, oregano en basilicum. Het mooie is dat je die recepten ook gewoon naast je gewone manier van koken kunt gebruiken. Kies er twee uit die je aanspreken, maak die deze week, en breid daarna uit. Bekijk de bundel Suiker in Balans In deze bundel zitten Control+ en Suikervrij Genieten. Je kunt ze ook los bekijken. Hoe ik het zelf zou aanpakken Als je met deze reeks iets wilt doen, zou ik het zo aanpakken. Week een. Pak alleen je ontbijt aan en zorg dat daar eiwit en vet in zitten. Start tegelijk met één tablet per dag. Week twee. Houd je ontbijt vast en voeg er één ding aan toe: tien minuten naar buiten na je lunch. Ga naar twee tabletten. Week drie. Kies twee recepten uit het boek en maak die deze week. Ga naar de volledige dagdosering. Week vier. Kijk eens terug naar je middagen. Verlopen die anders dan een maand geleden? Dan weet je waar je verder op wilt bouwen. Zo bouw je het rustig op, en laat je het supplement het stille werk op de achtergrond doen terwijl jij je aandacht richt op je bord en je ritme. Geef het ook tijd. Je lichaam werkt in weken, niet in dagen, en de dingen die blijven hangen zijn de dingen die je makkelijk volhoudt. Tot slot Twijfel je over je eigen bloedsuikerwaarden, gebruik je medicijnen of ben je onder behandeling, overleg dan altijd eerst met je huisarts of behandelaar voordat je een supplement toevoegt. En heb je een vraag over wat bij jou past, stel die dan gerust. We denken graag met je mee. 1 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten. Control+ bevat 100 mcg chroom per dagdosering (250% RI). 2 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme. Control+ bevat 15 mg zink per dagdosering (150% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding en een gezonde leefstijl. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat er met je bloedsuiker gebeurt na een maaltijd Waarom je na het eten soms een dip krijgt Zo stel je een bord samen dat je lang verzadigd houdt
Learn moreZo stel je een bord samen dat je lang verzadigd houdt
◷ 7 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar wat er na een maaltijd in je lichaam gebeurt, en waarom je soms een dip krijgt terwijl je toch netjes gegeten hebt. Dit artikel gaat over het bord zelf. Want als je één ding kunt veranderen waar je de hele dag iets aan hebt, dan is het wel de samenstelling van je maaltijden. Ik houd het hier heel praktisch. Geen weegschaal, geen lijstjes die je moet bijhouden, gewoon een manier van kijken naar je bord die je binnen een week automatisch doet. Verzadiging komt van drie kanten Om te begrijpen waarom het ene bord je vier uur op de been houdt en het andere twee, helpt het om te weten waar dat volle gevoel eigenlijk vandaan komt. Er zijn grofweg drie dingen die meespelen. Volume. Je maag heeft rekstrekkers in de wand die doorgeven hoe vol het daar is. Een bord met veel groente vult letterlijk meer ruimte dan hetzelfde aantal calorieën in geconcentreerde vorm. Eiwit. Van alle voedingsstoffen geeft eiwit het sterkste verzadigingssignaal. Bovendien wordt eiwit langzaam verteerd, dus je hebt er langer profijt van. Vet en vezels. Beide vertragen de snelheid waarmee je maag zich leegt naar je darm. Vet zet daarnaast hormonen in gang die je hersenen laten weten dat er genoeg binnen is. Vezels zorgen er bovendien voor dat de suikers uit je maaltijd geleidelijker vrijkomen. Met andere woorden: een maaltijd die je lang verzadigd houdt, heeft alle drie de elementen aan boord. Dat is eigenlijk het hele geheim. De bordformule Ik werk graag met een simpele indeling die je met je eigen handen kunt afmeten, want dan heb je nooit iets nodig om het uit te rekenen. De helft van je bord: groente. Liefst in verschillende kleuren, rauw en gekookt door elkaar. Dit is het deel dat bij de meeste mensen het kleinst is en het meeste oplevert als je het groter maakt. Een handpalm eiwit. Vis, gevogelte, vlees, ei, of plantaardig zoals linzen, kikkererwten of tempé. Elke maaltijd, ook je ontbijt. Een duim gezond vet. Olijfolie, avocado, noten, zaden, olijven. Vet is hier geen bijzaak; het is wat je maaltijd afmaakt. Een vuist koolhydraten, in hele vorm. Zoete aardappel, pompoen, quinoa, peulvruchten, een aardappel van gisteren. Meer daarover hieronder. Werk je plantaardig, dan combineer je peulvruchten met noten, zaden en volle granen om aan je eiwit te komen, en maak je de vetten wat royaler. Waarom de vorm van je koolhydraten zoveel uitmaakt Dit vind ik een van de nuttigste dingen die ik uit mijn opleiding heb meegenomen, en het is bovendien makkelijk uit te leggen. Koolhydraten komen in twee soorten verpakking. De eerste zit nog netjes in de plantencel. Denk aan groente, peulvruchten, knollen zoals zoete aardappel en pompoen, en granen die nog heel zijn. Je lichaam moet die cellen eerst openbreken voordat het bij de suikers kan. Dat kost tijd en energie, en dus komt de brandstof druppelsgewijs binnen. De tweede soort is al uit die cel gehaald voordat het op je bord kwam. Meel, suiker, witte rijst, sap, koekjes, crackers. Het werk is als het ware al voor je gedaan, en alles komt in één keer beschikbaar. Precies dat geeft de steile golf uit het vorige artikel. Ik zeg dus nooit dat je nooit meer brood mag eten. Wat ik wel adviseer, is om de basis van je koolhydraten uit de eerste categorie te halen, en de tweede te bewaren voor de momenten waarop je er echt zin in hebt. Dat is vol te houden, en daar gaat het uiteindelijk om. Volgorde, tempo en kauwen Drie kleine dingen die verrassend veel doen. Volgorde. Begin bij de groente en het eiwit, en eet de koolhydraten daarna. Je vult je maag dan eerst met wat traag verteert. Tempo. Het duurt ongeveer twintig minuten voordat het verzadigingssignaal echt doorkomt. Eet je je bord in acht minuten leeg, dan ben je klaar voordat je lichaam heeft kunnen meedelen dat het genoeg is. Kauwen. De vertering begint in je mond, en goed kauwen scheelt je maag en darm werk. Leg je vork af en toe neer; dat is een simpele manier om vanzelf langzamer te eten. Drie voorbeelden die je meteen kunt gebruiken Ontbijt. Twee eieren met een flinke hand spinazie en champignons in olijfolie, met een halve avocado erbij. Of volle yoghurt met walnoten, pompoenpitten, kaneel en een klein handje bessen. Beide houden je makkelijk tot de lunch op de been, waar een boterham met jam dat zelden doet. Lunch. Een grote salade met bladgroen, komkommer, paprika en tomaat, daarop gerookte zalm of kip of een blik linzen, met olijfolie, citroen en een hand pompoenpitten. Wil je er brood bij, neem dan een snee volkoren of desem en eet die aan het eind. Diner. Half je bord gestoomde broccoli, bloemkool en wortel, een stuk vis of kip, een lepel olijfolie erover en een vuist zoete aardappel of quinoa ernaast. Kruiden als gember, kurkuma en oregano maken het smaakvol zonder dat je iets zoets nodig hebt. Wat je in alle drie ziet: groente als basis, eiwit standaard aanwezig, vet niet vermeden, en de koolhydraten in hele vorm en in een normale hoeveelheid. De stoffen die in je stofwisseling meedraaien Nu we het toch over het bord hebben, wil ik je nog meenemen naar een laag dieper. Want om koolhydraten om te zetten in bruikbare energie heeft je lichaam meer nodig dan alleen de koolhydraten zelf. Er zijn vitaminen en mineralen die in dat proces meedraaien als een soort meewerkers. Ik noem ze altijd cofactoren: in hun eentje doen ze niets, maar zonder hen komt de lopende band niet op gang. Twee daarvan zijn in dit verhaal extra interessant. Chroom. Dit sporenelement heb je maar in heel kleine hoeveelheden nodig, maar het draait wel mee in de stofwisseling van suikers. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Je haalt het uit broccoli, volle granen, peulvruchten, noten, eieren en gist. Zink. Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme.2 Het zit vooral in vlees, schaal- en schelpdieren, eieren, kaas, noten, pompoenpitten en volle granen. Zink is bovendien betrokken bij heel veel andere processen in je lichaam, dus het is er een die je sowieso wilt binnenkrijgen. Wat hier belangrijk aan is: je haalt dit soort stoffen uit gewone voeding, en hoe gevarieerder je eet, hoe breder je aanbod is. Precies daarom is dat kleurrijke bord uit de formule hierboven geen esthetisch advies, maar een praktisch advies. Hoe je dit volhoudt Begin bij één maaltijd. In mijn ervaring is het ontbijt de beste plek om te starten, omdat het de toon zet voor de rest van je dag en omdat het de maaltijd is waar de meeste routine in zit. Houd dat twee weken vol en pak dan pas je lunch aan. En wees niet te streng. Een bord dat voor tachtig procent klopt en dat je elke dag opnieuw maakt, doet meer voor je dan een perfect bord dat je na vijf dagen loslaat. In het laatste artikel van deze reeks kom ik terug op chroom en zink, en laat ik zien hoe je daar naast je voeding praktisch voor kunt zorgen. 1 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten. 2 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat er met je bloedsuiker gebeurt na een maaltijd Waarom je na het eten soms een dip krijgt Chroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans
Learn moreWaarom je na het eten soms een dip krijgt
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel nam ik je mee in wat er na een maaltijd allemaal in gang wordt gezet: de vertering, het seintje vanuit je darm, insuline die de deur van je cellen opent, en de voorraad in je lever en spieren. Nu het stuk waar ik de meeste vragen over krijg, namelijk die dip die soms een halfuur tot anderhalf uur na het eten komt opzetten. Je kent het misschien wel. Je hebt geluncht, je hebt keurig gegeten, en toch zit je om drie uur met je ogen dicht te knipperen achter je scherm. Of je bent na het avondeten binnen een uur alweer aan het kijken of er nog iets zoets in de kast staat. Best wel vervelend, en het voelt vaak alsof het aan jou ligt. Dat is het meestal niet. Wat er in zo'n dip eigenlijk gebeurt Stel dat je een maaltijd eet met veel snel opneembare koolhydraten erin en verder weinig anders. Denk aan een broodje met zoet beleg, een schaal witte pasta zonder veel groente, of een lunch met een glas sap erbij. De suiker uit die maaltijd komt vlot je bloed in, en je lichaam reageert daar netjes op door insuline vrij te maken. Omdat de stijging stevig is, is de reactie erop ook stevig. En dan kan het gebeuren dat de waarde daarna wat verder terugzakt dan waar je begon. Je lichaam vindt dat niet prettig, want je hersenen willen een constante aanvoer. Dus wordt er gecorrigeerd, en dat gebeurt met dezelfde stoffen die je bij spanning vrijmaakt: adrenaline en cortisol. Dat verklaart eigenlijk precies wat mensen beschrijven. Je voelt je eerst loom en zwaar, en daarna wat gejaagd of onrustig, met een dwingende trek in iets zoets. Dat is geen gebrek aan wilskracht, dat is je lichaam dat aan het bijsturen is. En de snelste weg naar die correctie is, hoe vervelend ook, precies datgene wat de golf opnieuw op gang brengt. Je spijsvertering vraagt zelf ook energie Er speelt nog iets mee. Verteren kost energie, en een grote maaltijd kost meer dan een gewone. Je maag-darmkanaal is qua energieverbruik een duur systeem, en tijdens het verteren gaat er dus een flinke portie van je beschikbare energie die kant op. Hoe groter en zwaarder de maaltijd, hoe meer je daarvan merkt. Dat is ook de reden dat je na een uitgebreid diner anders op de bank hangt dan na een normale portie. Dat is op zichzelf niet verkeerd, maar als je na de lunch nog een werkmiddag te gaan hebt, is het wel handig om je portie daarop af te stemmen. Het moment van de dag doet mee Nog iets wat vaak wordt vergeten: je lichaam heeft een dagritme, en dat loopt gewoon door. Ergens tussen twee en vier uur 's middags zit bij veel mensen een natuurlijk laag punt. Dat heeft niet alleen met je lunch te maken, dat hoort bij je biologische klok. Wat je daar wel aan kunt doen, is voorkomen dat je maaltijd die natuurlijke dip nog eens extra aanzet. Als je weet dat drie uur voor jou een lastig moment is, dan is dat precies het moment om je lunch anders in te richten. Zes dingen die in mijn ervaring het meeste schelen 1. Begin je dag met eiwit en vet Een ontbijt van alleen brood met zoet beleg, of van een kom ontbijtgranen, zet de toon voor de rest van je dag. Begin je daarentegen met eiwit en wat gezond vet, dan blijft de lijn veel rustiger. Denk aan eieren met groente, volle yoghurt met noten en zaden, of een restje van gisteren. Dat laatste klinkt gek, maar het werkt prima en scheelt je ook nog tijd. 2. Loop tien tot vijftien minuten na het eten Dit is misschien wel de meest onderschatte tip uit dit hele artikel. Als je spieren samentrekken, halen ze glucose uit je bloed, en dat gaat voor een deel ook zonder dat er veel insuline aan te pas hoeft te komen. Je spieren zijn de grootste afnemer die je hebt, dus door ze in te schakelen geef je die brandstof meteen een bestemming. Een blokje om, de trap nemen, even naar de brievenbus: het hoeft echt niet meer te zijn dan dat. 3. Eet in een andere volgorde Begin met je groente en je eiwit, en eet de koolhydraten daarna. Je maag is dan al deels gevuld met dingen die langzaam verteren, waardoor de rest er geleidelijker achteraan komt. Je hoeft je bord niet in vakjes te verdelen; gewoon beginnen bij de salade en de vis, en het brood of de aardappelen erna, is al genoeg. 4. Drink je suikers niet Vruchtensap, frisdrank, ijsthee, koffie met siroop: die gaan razendsnel je bloed in, omdat er niets is wat ze afremt. Zelfs vers geperst sap gedraagt zich heel anders dan het hele stuk fruit waar het van gemaakt is. Water, thee, koffie zonder zoetigheid of gewoon water met wat citroen zijn hier de makkelijke winst. 5. Houd het aantal eetmomenten beperkt Hier zit denk ik de grootste verschuiving voor veel mensen. We zijn gaan geloven dat we elke twee uur iets moeten eten, terwijl je alvleesklier daar juist weinig plezier aan beleeft. Elk eetmoment is namelijk een nieuwe opdracht. Binnen de kPNI wordt daarom vaak gewerkt met een richtlijn van ongeveer twintig eetmomenten per week, dus in de buurt van drie maaltijden per dag met rust ertussen. Belangrijk daarbij: dat werkt alleen als die maaltijden ook echt voldoende zijn. Drie schrale maaltijden met vier uur honger ertussen is geen winst. In het volgende artikel laat ik precies zien hoe je een bord samenstelt waarmee je die uren makkelijk overbrugt. 6. Ga even zitten en adem drie keer rustig uit Je spijsvertering draait het beste in de rustmodus. Als je staand bij het aanrecht eet, of tussen twee vergaderingen door, dan zit je lichaam nog in de actiestand. Ga zitten, leg je telefoon weg, adem een paar keer rustig uit voordat je begint. Het kost je tien seconden en het verandert echt de omstandigheden waaronder je eet. Twee dingen die vaak over het hoofd worden gezien Slaap. Na een korte nacht gaat je lichaam de volgende dag anders om met koolhydraten. Je hebt dan bovendien meer trek in snelle dingen, wat logisch is als je bedenkt dat je lichaam op zoek is naar makkelijke brandstof. Als je merkt dat je in een drukke periode veel meer behoefte hebt aan zoet, kijk dan eerst eens naar je nachten voordat je naar je karakter kijkt. Spanning. Zoals ik in het vorige artikel beschreef, maakt je lichaam bij spanning zelf glucose vrij uit de voorraad in je lever. Een stevige werkdag kan daardoor op zichzelf al invloed hebben op hoe je je voelt, los van wat je hebt gegeten. En koffie op een lege maag Een kleine maar praktische: koffie drinken voordat je iets gegeten hebt, geeft bij veel mensen een wat onrustig gevoel. Dat komt doordat cafeïne diezelfde stresstoon aanzet. Als jij merkt dat je trillerig wordt van je ochtendkoffie, probeer die dan eens na je ontbijt in plaats van ervoor. Voor heel veel mensen scheelt dat meteen. Wanneer je er iemand bij haalt Wordt je regelmatig duizelig, trillerig of onwel rond het eten, of twijfel je over je eigen bloedsuikerwaarden, maak dan even een afspraak bij je huisarts. Dat is geen paniekadvies, het geeft je gewoon helderheid en dan weet je waar je aan toe bent. In het volgende artikel gaan we naar het bord zelf. Ik laat je zien hoe je een maaltijd opbouwt waar je uren mee vooruit kunt, met concrete voorbeelden voor ontbijt, lunch en diner. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat er met je bloedsuiker gebeurt na een maaltijd Zo stel je een bord samen dat je lang verzadigd houdt Chroom, zink en suikervrije recepten: de bundel Suiker in Balans
Learn more


