ScKIN Journal
Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat vitamine D in een groeiend lichaam doet, waar het vandaan komt en wie je de vraag over hoeveelheden stelt. In dit laatste deel maak ik het praktisch. Dit zijn geen regels en het is geen programma. Het zijn de dingen die in mijn ervaring het meeste doen en die ouders ook echt volhouden. Kies er twee of drie uit, want dat werkt beter dan alles tegelijk. 1. Maak van buiten zijn de makkelijkste optie Van alles in dit artikel is dit de grootste, en het is ook nog gratis. Buitenspelen is voor kinderen de meest directe route naar vitamine D, en een jonge huid is daar bovendien goed in. Leg buitenspullen zo dat ze zonder jouw hulp te pakken zijn. Laarzen bij de deur, de bal in de gang, de fiets voor en niet achter in de schuur. Loop of fiets naar school als dat kan, ook in de winter. Het is vaak sneller dan je denkt en het is een vast moment buiten. Ga er in de zomer midden op de dag een keer uit, want dan staat de zon het hoogst. Spreek met andere ouders af. Een kind dat weet dat er iemand buiten staat, gaat veel makkelijker naar buiten. Regen is geen reden om binnen te blijven, een goede jas is een investering in je hele gezin. En onthoud: achter glas telt niet mee. Bij een zonnig raam spelen voelt heerlijk en levert op dit punt niets op. 2. Bescherm de huid, en zie dat niet als tegenstrijdig Een kinderhuid is dunner en gevoeliger, en verbranden op jonge leeftijd is iets wat je echt wilt voorkomen. Bescherming gaat voor. Dat botst niet met het vorige punt, want het gaat bij vitamine D niet om lang en fel zonnen. Gewone blootstelling bij het buitenspelen doet al het werk. Gebruik in de felle zon en bij langer buiten zijn gewoon bescherming zoals je dat altijd al deed, en laat ze voor de rest gewoon spelen. 3. Laat ze springen, klimmen en rennen Vitamine D zorgt dat er calcium binnenkomt, en belasting zorgt dat het lichaam er iets mee doet. Botweefsel reageert namelijk op de krachten die erop werken. Het mooie is dat je hier niets voor hoeft te organiseren. Rennen, springen, klimmen, van een muurtje af springen, touwtjespringen, tikkertje: precies wat kinderen uit zichzelf doen, is de prikkel die hun skelet vraagt. Zwemmen is fijn voor de conditie maar draagt het skelet minder, dus laat het niet de enige beweging zijn. 4. Zet twee keer per week vis op tafel Vette vis is de rijkste bron die er is. Zalm en gerookte makreel zijn voor de meeste kinderen toegankelijker dan haring. Zalm door de pasta of uit de oven met een beetje olijfolie en citroen. Gerookte makreel door een omelet of door een salade. Makreel of sardines uit blik op brood, flink geprakt met wat mayonaise. Vissticks tellen gewoon mee als opstapje, al is de vis erin meestal mager. Blijf het aanbieden zonder er een strijd van te maken. Smaak ontwikkelt zich door herhaling, en dat vraagt vaak meer keren dan ouders verwachten. 5. Laat ze het hele ei eten De vitamine D in een ei zit in de dooier. Een omelet, roerei, een gekookt ei bij het ontbijt of een ei door de pasta: het telt allemaal mee. En een ei is meteen een prima bron van eiwit, wat in de groei goed uitkomt. 6. Wees niet te zuinig met vet Vitamine D is vetoplosbaar en reist mee op het vet in de maaltijd. Een kind dat vrijwel vetloos eet, haalt minder uit dezelfde bronnen. Daarom kies ik bij kinderen niet automatisch voor de magerste variant. Volle yoghurt, roomboter op brood, een scheut olijfolie over de groente, een halve avocado erbij. Kinderen zijn in de groei, en vet is voor deze vitamine bovendien het vervoermiddel. 7. Kijk of je verrijkte producten gebruikt Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn in Nederland al decennia verrijkt met vitamine D, juist met het oog op kinderen. Dat telt dus gewoon mee. Gebruik je plantaardige dranken, kijk dan even op het pak of ze verrijkt zijn. Bij ongezoete en biologische varianten is dat lang niet altijd zo, en dat is een verschil dat makkelijk over het hoofd wordt gezien als je overstapt van koemelk. 8. Zorg dat er genoeg calcium aangeboden wordt Vitamine D bepaalt hoeveel calcium er binnenkomt, maar er moet wel calcium zijn. De bronnen zijn breder dan alleen zuivel: Melk, yoghurt, kwark en kaas. Sardines uit blik, met graat en al, want die graat is zacht en eet gewoon mee. Broccoli, boerenkool en Chinese kool. Sesamzaad en tahin, amandelen en vijgen. Verrijkte plantaardige dranken, mits ze verrijkt zijn. Drinkt je kind weinig of geen zuivel, dan is dat een punt om expliciet naar te kijken, en ook om in dat gesprek bij het consultatiebureau of de huisarts te noemen. 9. Leg alles wat je kind gebruikt een keer op tafel Een multivitamine, vitaminesnoepjes, levertraan en verrijkte producten tellen allemaal op. Zeker als er meerdere volwassenen zijn die iets geven. Zet het een keer bij elkaar, schrijf op wat erin zit per dagdosering, en kijk even in welke eenheid dat staat. Eén microgram is 40 internationale eenheden. Dat briefje neem je mee naar het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek. 10. Nooit een product voor volwassenen Het punt waar ik het duidelijkst over wil zijn. Supplementen voor volwassenen zijn samengesteld voor een volwassen lichaam, en veel vitamine D-producten vermelden daarom expliciet dat ze niet geschikt zijn voor kinderen onder een bepaalde leeftijd. Geef een kind dus nooit een volwassen product, en ga ook geen volwassen dosering opdelen. Voor kinderen bestaan aparte producten in passende hoeveelheden, meestal als druppels. Welke daarvan past, vraag je aan het consultatiebureau, de jeugdarts, de huisarts of de apotheek. En bewaar supplementen buiten bereik van kinderen. Vitaminesnoepjes zien eruit als snoep, en dat is precies waarom dat telkens weer misgaat. Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: het meeste van wat een kind nodig heeft, krijgt het binnen door gewoon buiten te spelen, gevarieerd te eten en genoeg te bewegen. Dat is geen schraal advies, dat is echt waar het grootste deel van de winst zit. En voor de vraag of er in jullie situatie iets bij moet: dat is een vraag met een duidelijk adres. Het consultatiebureau, de jeugdarts of je huisarts. Zij kennen je kind, zij kennen de richtlijn, en ze helpen je graag. Daar hoef je niet zelf uit te komen. Lees ook Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt
Learn more
Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt
◷ 7 min leestijd In de eerste twee artikelen zagen we wat vitamine D in een groeiend lichaam doet en waar het vandaan komt. In dit derde deel gaat het over de vraag die daarachter ligt: hoeveel heeft een kind nodig, en hoe weet je dat? Ik ga je hier geen getal geven dat je op jouw kind kunt toepassen, en ik leg uit waarom niet. Daarna laat ik zien waar dat antwoord wel vandaan komt, en hoe je dat gesprek voorbereidt zodat je er echt iets aan hebt. Waarom ik hier geen dosering geef Drie redenen, en ze gelden alle drie. Ten eerste: voor kinderen gelden eigen richtlijnen, en die verschillen per leeftijd. Wat voor een baby geldt, geldt niet voor een kleuter, en wat voor een kleuter geldt, geldt niet voor een tiener. Het is geen onderwerp waar je met één getal uit de voeten kunt. Ten tweede: de hoeveelheid die past, hangt af van dingen die ik niet van jouw kind weet. Het huidtype, hoeveel het buiten komt, het seizoen, wat er op het bord ligt, of er verrijkte producten worden gebruikt, en of er iets medisch speelt. Ten derde: vitamine D is vetoplosbaar en wordt opgeslagen. Dat betekent dat te veel over langere tijd een andere betekenis heeft dan bij een wateroplosbare vitamine, en bij kinderen liggen de veilige grenzen lager dan bij volwassenen. Dat is precies de reden dat je dit niet zelf moet gaan inschatten. Waar het antwoord wel vandaan komt In Nederland bestaat er een openbaar advies van de Gezondheidsraad over vitamine D, en daarin staan ook de adviezen voor kinderen. Jonge kinderen krijgen daarin een eigen advies, en daarnaast is er aandacht voor kinderen met een donkere huid en voor kinderen die weinig buiten komen. Dat advies wordt in de praktijk uitgedragen door drie plekken, en die zijn alle drie gratis en deskundig: Het consultatiebureau. Voor de jongste kinderen is dit de eerste plek. Zij brengen het zelf ter sprake, kennen de richtlijn en zien je kind regelmatig. De jeugdgezondheidszorg op school. Voor oudere kinderen loopt het daar vaak via. De huisarts. Altijd, en zeker als er iets medisch speelt of als je kind medicijnen gebruikt. En voor een vraag over een specifiek product is de apotheek een prima adres. Die kijkt ook naar wat je kind verder gebruikt. Een gesprek dat echt iets oplevert Wat ik ouders graag meegeef: ga niet met de vraag of mijn kind vitamine D nodig heeft, maar met een beeld. Dan krijg je een antwoord dat over jouw kind gaat in plaats van over een gemiddelde. Schrijf van tevoren even op: De leeftijd van je kind. Het huidtype. Hoeveel het doordeweeks en in het weekend buiten komt, en in welk seizoen je nu zit. Hoe vaak er vis op tafel staat, en of dat vette vis is. Welke zuivel je gebruikt, en of je margarine of halvarine smeert. Of je plantaardige dranken gebruikt, en of die verrijkt zijn. Welke supplementen je kind al gebruikt, met het etiket erbij. Dat laatste punt is belangrijker dan het lijkt, en daar gaat de volgende paragraaf over. Tel op wat er al binnenkomt Dit is in de praktijk de plek waar het mis kan gaan, en bijna altijd met goede bedoelingen. Vitamine D zit op meer plekken dan mensen denken. Een kindermultivitamine bevat vrijwel altijd vitamine D. Vitaminesnoepjes of gummies ook. Levertraan is een geconcentreerde bron, en bevat daarnaast vitamine A, waarvoor bij kinderen eigen grenzen gelden. Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn verrijkt. Veel plantaardige dranken en sommige ontbijtproducten zijn verrijkt. Soms geeft de ene ouder iets en de andere ook, zonder dat ze het van elkaar weten. Leg alles wat je kind gebruikt gewoon een keer op tafel en neem de etiketten mee naar dat gesprek. Dat is de hele voorbereiding. Microgram en internationale eenheden Een vaardigheid die je bij elk etiket helpt, en die zo geleerd is. Vitamine D wordt in twee eenheden vermeld, en dat levert eindeloos verwarring op. Eén microgram komt overeen met 40 internationale eenheden. 400 internationale eenheden is 10 microgram. 1000 internationale eenheden is 25 microgram. Het getal in internationale eenheden ziet er altijd veel groter uit terwijl het om hetzelfde gaat. Kijk dus altijd eerst welke eenheid erbij staat voordat je ergens van schrikt. Waarom een product voor volwassenen niet voor kinderen is Dit is het punt waar ik het duidelijkst over wil zijn van deze hele reeks. Supplementen voor volwassenen zijn geen kleinere of grotere versie van hetzelfde. Ze zijn samengesteld voor een volwassen lichaam. Je ziet dat ook gewoon terug op de verpakking. Veel vitamine D-producten voor volwassenen vermelden expliciet dat ze niet geschikt zijn voor kinderen onder een bepaalde leeftijd. Dat staat er niet voor de vorm, dat staat er omdat de hoeveelheid is afgestemd op een volwassene en de veilige grenzen voor kinderen lager liggen. Dus: geef een kind nooit een product dat voor volwassenen bedoeld is, en ga ook niet zelf een volwassen dosering opdelen. Voor kinderen bestaan er aparte producten in passende hoeveelheden, meestal als druppels, en welke daarvan past, vraag je aan het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek. En een praktisch punt dat hierbij hoort: bewaar supplementen buiten bereik van kinderen. Vitaminesnoepjes zien eruit als snoep, en dat is precies het risico. Wat ik ouders over ongerustheid wil meegeven Ik merk dat dit onderwerp bij ouders soms meer spanning oproept dan nodig is. Er wordt veel over geschreven, er staan veel producten in het schap, en op internet is het toontje vaak alarmerend. Laat ik daarom het volgende zeggen. Het overgrote deel van wat een kind nodig heeft, komt binnen door gewoon buiten te spelen, gevarieerd te eten en genoeg te bewegen. Dat is geen schraal advies dat ik erbij zeg om netjes te zijn, dat is echt waar de meeste winst zit. En de gevallen waarin er wel extra aandacht nodig is, zijn precies de gevallen die in de officiële richtlijn staan en die bij het consultatiebureau en de huisarts bekend zijn. Je hoeft dat dus niet zelf te bedenken, en je hoeft ook niet bang te zijn dat je iets mist zolang je die contactmomenten gewoon gebruikt. Als er iets medisch speelt Er zijn situaties waarin dit onderwerp echt bij een arts hoort en niet bij een artikel of bij de drogist. Een paar daarvan: Als je kind medicijnen gebruikt. Sommige middelen hebben invloed op de omzetting van vitamine D of op de calciumhuishouding. Als er iets speelt met de nieren, de lever of de bijschildklier. Als er een aandoening is waarbij de opname van vetten anders verloopt, want vitamine D reist mee op vet. Als je kind een sterk beperkt voedingspatroon heeft, bijvoorbeeld door allergieën of door een eetprobleem. Als je kind te vroeg geboren is. Daar gelden eigen afspraken voor. In al die gevallen geldt: stel de vraag gewoon. Huisartsen en jeugdartsen krijgen hem vaak, en ze vinden het geen rare vraag. Een waarde laten bepalen Soms wordt er bij een kind een vitamine D-waarde bepaald. Dat gebeurt op verzoek van een arts en met een reden. Wat gemeten wordt is de opslagvorm die in de lever ontstaat, en die waarde beweegt bovendien door het jaar heen. Wat zo'n uitslag betekent, is een gesprek met degene die de bepaling heeft aangevraagd. Ga daar niet zelf op sturen aan de hand van een tabel op internet. In het laatste deel van deze reeks maak ik het praktisch: wat je als ouder gewoon zelf kunt doen, zonder dat er iets van moet. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
Learn more
Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we waarom vitamine D bij kinderen om opbouw gaat en niet om onderhoud. In dit deel kijken we naar de twee plekken waar het vandaan komt: het bord en de buitenlucht. Ik begin met de eerlijke kant, want die verklaart het hele onderwerp: via voeding alleen kom je in onze streek niet ver. Dat geldt voor volwassenen, en het geldt net zo goed voor kinderen. De bronnen die echt iets leveren Vette vis is met afstand de rijkste bron. Haring, makreel, zalm en sardines. Eidooier levert mee. Dat is een van de redenen dat ik altijd zeg: laat ze het hele ei eten en niet alleen het wit. Volle zuivel en roomboter leveren een bescheiden hoeveelheid. Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn in Nederland al decennia verrijkt met vitamine D. Dat was een bewuste keuze vanuit de volksgezondheid, juist met het oog op kinderen, en het telt dagelijks mee. Verrijkte plantaardige dranken en sommige ontbijtproducten. Of ze verrijkt zijn, staat op de verpakking. Bij ongezoete en biologische varianten is dat lang niet altijd het geval. Paddenstoelen die aan UV-licht zijn blootgesteld bevatten vitamine D, al is dat de D2-vorm, die minder doeltreffend is dan de D3-vorm uit dierlijke bronnen. Veel verder gaat het rijtje niet. Groente, fruit, brood en vlees leveren op dit punt vrijwel niets, hoe goed ze verder ook zijn. Waarom dit rijtje bij kinderen lastig is Kijk je naar dat rijtje door de ogen van een gemiddeld gezin, dan zie je het probleem meteen. Vette vis is precies het product dat de meeste kinderen niet uit zichzelf kiezen. Lever staat nergens meer op het menu. En veel gezinnen zijn, met goede bedoelingen, overgestapt op magere zuivel en minder boter. Dat is geen verwijt aan ouders. Het laat alleen zien waarom de zon voor kinderen in de praktijk de hoofdbron is, en waarom er in Nederland een officiële richtlijn voor bestaat. Vis op tafel krijgen zonder strijd Omdat vis hier de rijkste bron is, een paar dingen die in de praktijk werken. Niet als lijstje dingen die moeten, maar als ideeën. Begin met de milde soorten. Zalm en gerookte makreel zijn voor veel kinderen toegankelijker dan haring. Verstop hem in iets bekends. Zalm door de pasta, gerookte makreel door een omelet, tonijn of makreel door een salade met veel mayonaise. Vissticks tellen gewoon mee, al is de vis erin meestal mager en levert hij daarmee minder dan vette vis. Het is een prima opstapje. Laat ze helpen. Kinderen eten eerder iets wat ze zelf op de bakplaat hebben gelegd. Blijf het aanbieden zonder er een strijd van te maken. Smaak ontwikkelt zich door herhaalde blootstelling, en dat heeft vaak meer keren nodig dan ouders denken. En dan de zon De tweede bron, en bij kinderen in de praktijk de grootste. In de huid zit een stof uit de cholesterolstofwisseling, en als daar UV-B-licht op valt, ontstaat daaruit vitamine D3. Kinderen hebben daarbij een voordeel dat vaak over het hoofd gezien wordt: een jonge huid is dun en maakt vitamine D efficiënt aan. Met de jaren neemt dat vermogen af, maar in de kindertijd werkt dat systeem op zijn best. Buitenspelen is dus niet alleen leuk, het is ook de meest directe route naar deze vitamine. Wat de aanmaak beïnvloedt Het seizoen. In Nederland staat de zon van november tot en met maart zo laag dat er praktisch geen aanmaak plaatsvindt, hoe helder de dag ook is. In de zomermaanden staat hij hoog genoeg. Glas. Glas laat UV-B vrijwel niet door. Spelen bij een zonnig raam levert op dit punt niets op. Kleding. Hoe meer huid bedekt is, hoe kleiner het oppervlak waarop de aanmaak plaatsvindt. Huidtype. Een kind met een donkere huid heeft ongeveer tien keer zo lang nodig om dezelfde hoeveelheid aan te maken als een kind met een lichte huid. Dat is een van de redenen dat de officiële richtlijn daar apart aandacht aan besteedt. Zonnebrand en vitamine D: hoe zit dat nou Dit is de vraag die ouders mij het vaakst stellen, en ik vind het belangrijk om daar heel duidelijk in te zijn. Ja, zonnebrandmiddel houdt UV tegen, en daarmee ook een deel van de aanmaak van vitamine D. Dat is immers precies waar het voor gemaakt is. En nee, dat is geen reden om een kind onbeschermd in de felle zon te laten spelen. Een kinderhuid is dunner en gevoeliger dan die van een volwassene, en verbranden op jonge leeftijd is iets wat je echt wilt voorkomen. Bescherming gaat hier voor. Het gaat bij vitamine D ook helemaal niet om lang en fel zonnen. Korte, gewone blootstelling bij het buitenspelen doet al het werk, en het lichaam heeft bovendien een eigen rem: bij voortgaande blootstelling schakelt de huid zelf over, zodat er niet eindeloos wordt doorgeproduceerd. Mijn praktische lijn: laat ze gewoon elke dag buitenspelen, en gebruik in de felle zon of bij langer buiten zijn gewoon bescherming zoals je dat altijd al deed. Dat zijn geen tegengestelde adviezen. Hoe een gewone dag eruit kan zien Om het tastbaar te maken, een doodgewone dag waarop dit onderwerp zonder moeite goed staat. Geen bijzondere producten, geen gedoe: Ontbijt: volle yoghurt met fruit, of een boterham met roomboter en een gekookt ei. Naar school: lopend of op de fiets, ook als het grijs is. Lunch: brood met kaas of met geprakte makreel uit blik. Na school: een uur buiten. Rennen, klimmen, op de fiets, wat dan ook. Avondeten: twee keer per week vis, en een scheut olijfolie over de groente. Dat is geen programma en geen dieet. Het is gewoon een dag waarin de twee bronnen, bord en buitenlucht, alle twee voorkomen. En dat is eerlijk gezegd het grootste deel van het verhaal. Waarom D2 en D3 niet hetzelfde zijn Een onderscheid dat in het bronnenrijtje verstopt zit en dat de moeite waard is om te kennen, zeker als je etiketten leest. Vitamine D2 komt uit planten en schimmels, zoals paddenstoelen en gist. Vitamine D3 komt uit dierlijke bronnen, en het is ook de vorm die de huid zelf maakt. Die twee zijn niet gelijkwaardig: D3 is aanzienlijk doeltreffender in het op peil brengen van de vitamine D-status, omdat hij beter wordt vastgehouden en langer beschikbaar blijft. Op etiketten staan ze soms onder hun officiële naam: ergocalciferol is D2, cholecalciferol is D3. Eet je gezin volledig plantaardig, dan is het goed om te weten dat er tegenwoordig ook plantaardige D3 bestaat, gewonnen uit korstmos. Welk product bij een kind past, blijft een vraag voor het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek. Vet erbij hoort erbij Tot slot een punt dat voor alle bronnen geldt. Vitamine D is vetoplosbaar en reist mee op het vet in de maaltijd. Een kind dat vrijwel vetloos eet, haalt minder uit dezelfde bronnen. Dat is een van de redenen waarom ik bij kinderen niet automatisch voor de magerste variant kies. Volle yoghurt, roomboter op brood, een scheut olijfolie over de groente, de dooier gewoon meegeten. Kinderen zijn in de groei en hebben vet nodig, en voor deze vitamine is het bovendien het vervoermiddel. In het volgende artikel kijken we naar wat de officiële richtlijn in Nederland zegt, en wie je het vraagt. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
Learn more
Vitamine D voor kinderen: wat er in een groeiend lichaam gebeurt
◷ 7 min leestijd Vitamine D is een van de weinige onderwerpen waar ouders bijna allemaal mee in aanraking komen. Bij het consultatiebureau komt het ter sprake, in de apotheek staan er flesjes, en op het schoolplein hoor je er van alles over. Dat roept vragen op, en die zijn terecht. In deze reeks leg ik uit wat vitamine D in een groeiend lichaam doet, waar het vandaan komt en wat je er als ouder praktisch mee kunt. Wat ik niet doe, en dat zeg ik meteen aan het begin: ik geef geen doseringsadvies voor kinderen. Dat hoort bij het consultatiebureau, de jeugdarts of je huisarts, en nergens anders. Zij kennen jouw kind en de officiële richtlijn, en ik niet. Wat vitamine D eigenlijk is De naam is een beetje misleidend, want vitamine D gedraagt zich in je lichaam meer als een hormoon dan als een vitamine. Een vitamine is per definitie iets wat je lichaam niet zelf kan maken. Vitamine D maak je wel zelf, in je huid, onder invloed van zonlicht. En zodra hij is omgebouwd tot zijn actieve vorm, reist hij door het bloed en geeft hij op allerlei plekken instructies af. Er zijn inmiddels receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende typen cellen en weefsels. Dat verklaart waarom je hem in zoveel verschillende verhalen tegenkomt. De hoofdtaak: bepalen hoeveel calcium er binnenkomt De belangrijkste taak van vitamine D is het regelen van de calcium- en fosforhuishouding. En dan niet door zelf calcium te leveren, maar door te bepalen hoeveel ervan uit de voeding wordt opgenomen. De getallen zijn opvallend. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan loopt de opname van calcium uit de voeding op tot ongeveer dertig tot veertig procent, en die van fosfaat tot zo'n tachtig procent. Is er minder, dan zakt de calciumopname naar ergens tussen de tien en vijftien procent. Je kunt het zien als een bouwplaats. Calcium is de steen, en vitamine D is degene die bij de poort bepaalt hoeveel steen er naar binnen mag. Lever je nog zoveel stenen aan, als die poort maar op een kier staat, komt er weinig binnen. Waarom dat bij kinderen anders ligt dan bij volwassenen En hier komt het verschil met een volwassen lichaam. Bij een volwassene gaat het om onderhoud. Bot wordt voortdurend afgebroken en weer opgebouwd, en het doel is om die balans in evenwicht te houden. Bij een kind gaat het niet om onderhoud maar om opbouw. Er moet daadwerkelijk nieuw skelet bij: botten worden langer, dikker en zwaarder. Dat gebeurt onder meer in de groeischijven, de zones aan de uiteinden van de lange botten waar nieuw weefsel wordt aangelegd en daarna wordt gemineraliseerd. Die opbouw vraagt gewoon meer materiaal dan onderhoud, en dus meer calcium en fosfor, en dus ook een goed werkende poort. Dat is de hele reden dat dit onderwerp bij kinderen zo veel aandacht krijgt en waarom er voor hen eigen richtlijnen bestaan. De botmassa die in de jeugd wordt opgebouwd Er is nog een reden waarom deze periode telt, en die vind ik zelf het interessantst. De hoeveelheid botmassa die iemand in zijn leven opbouwt, wordt voor een flink deel in de kindertijd en de puberteit neergezet. Ergens in de jonge volwassenheid bereikt iemand zijn hoogste punt, en daarna gaat het meer om behouden dan om opbouwen. Dat betekent dat de jaren waarin een kind groeit ook de jaren zijn waarin die basis gelegd wordt. Dat is geen reden om er zenuwachtig van te worden, want kinderen bouwen die basis grotendeels gewoon op door normaal te eten, te spelen en buiten te zijn. Het is wel de reden dat voeding en beweging in deze fase echt iets doen. Belasting speelt daarbij een hoofdrol. Botweefsel reageert op de krachten die erop werken: rennen, springen, klimmen, van een muurtje af springen. Wat kinderen van nature het liefste doen, is precies de prikkel die hun skelet nodig heeft. Dat is wel zo prettig. Waarom de eerste jaren apart genoemd worden Er is een reden dat juist bij de allerjongsten zo vroeg over dit onderwerp begonnen wordt. Een baby groeit in het eerste jaar sneller dan in welke periode daarna ook, en legt in die tijd de eerste botstructuur aan. Tegelijk zijn de twee bronnen die we in deze reeks bespreken bij een baby allebei beperkt. Buiten spelen in de zon is er nog niet bij, en een jonge huid hoort sowieso uit de felle zon te blijven. En de voeding bestaat in die periode uit melk, waarin de hoeveelheid vitamine D bescheiden is. Dat is precies waarom het consultatiebureau dit uit zichzelf ter sprake brengt en er een eigen advies voor bestaat. Het is geen alarm, het is gewoon de logische plek waar een richtlijn nodig is. En dan de groeispurt van de puberteit De tweede periode waarin er veel gebeurt is de puberteit. Dan wordt er in een paar jaar tijd een flink deel van de uiteindelijke botmassa neergezet, en de vraag naar bouwmateriaal is in die jaren hoog. Wat er in die fase tegelijk gebeurt, herkennen veel ouders: het eetpatroon wordt onregelmatiger, zuivel wordt soms vervangen door frisdrank of een plantaardige drank die niet verrijkt is, en de tijd buiten wordt korter omdat er een scherm bij is gekomen. Ik noem dat niet om er zwaar aan te tillen, want pubers zijn pubers en dat hoort erbij. Het is wel de fase waarin een beetje aandacht voor het bord en voor tijd buiten precies op het goede moment komt. Spieren, afweer en celdeling Naast botten komt vitamine D nog op een paar andere plekken langs die in een groeiend lichaam relevant zijn. Hij doet mee in de normale werking van spieren, en dat loopt via diezelfde calciumhuishouding, want een spier spant aan doordat er calcium de spiercel in stroomt en ontspant doordat het er weer uit gepompt wordt. Hij speelt een rol in de normale celdeling, iets wat in een groeiend lichaam dag en nacht gebeurt. En hij is betrokken bij het normaal functioneren van het afweersysteem. Dat laatste is de reden dat dit onderwerp in de winter ook vaak langskomt. Daar wil ik meteen bij zeggen: dat een stof meedoet in de normale werking van het afweersysteem, is iets anders dan de belofte dat een kind er minder vaak ziek van wordt. Dat zijn twee verschillende uitspraken, en de tweede doe ik niet. Hoe vitamine D bruikbaar wordt Tot slot nog even de route, want die verklaart een paar praktische dingen in de volgende artikelen. Vitamine D komt binnen via de huid of via de darm, en in beide gevallen kan het lichaam er in die vorm nog niets mee. Er zijn twee verbouwingen nodig. De eerste gebeurt in de lever, en daar ontstaat de opslagvorm die ook gemeten wordt bij een bloedbepaling. De tweede gebeurt in de nieren, en daar ontstaat de actieve vorm. Die tweede stap wordt streng geregeld, op basis van wat het lichaam op dat moment nodig heeft. Er zit dus een flinke buffer tussen voorraad hebben en actief inzetten. En voor beide verbouwingen zijn meewerkers nodig, waaronder magnesium. Een breed en gevarieerd bord staat dus niet los van dit onderwerp. In het volgende artikel kijken we naar waar vitamine D voor kinderen vandaan komt: van hun bord en van buiten spelen. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Vitamine D voor kinderen op je bord: de bronnen en de rol van buitenspelen Vitamine D voor kinderen: wat de officiële richtlijn zegt en wie je het vraagt Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen
Learn more
