ScKIN Journal
Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat calcium, magnesium en zink elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. Nu de bronnen, want dat is waar het concreet wordt. Ik loop ze per mineraal langs, en daarna leg ik de lijstjes over elkaar heen. Want dat laatste is waar het leuke patroon zichtbaar wordt. Calcium op je bord De referentiewaarde op Europese etiketten is 800 milligram calcium per dag, en dat is van de drie veruit de grootste hoeveelheid. Zuivel is de bekendste bron en ook echt de sterkste: melk, yoghurt, kwark en kaas. Een harde kaas levert per honderd gram het meest, al eet je daar natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Dit is de meest over het hoofd geziene bron die er is. Sesamzaad en tahin. Een eetlepel tahin door je dressing is een van de simpelste manieren om er iets bij te doen. Amandelen leveren van alle noten het meeste calcium. Groene groenten zoals boerenkool, broccoli, paksoi en spitskool leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Peulvruchten en tofu die met een calciumzout is gestremd doen stevig mee. Eén waarschuwing hoort hierbij. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Dat bindt zich in je darm aan calcium en vormt een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is waarom ik die als calciumbron boven spinazie noem. Magnesium op je bord De referentiewaarde is 375 milligram magnesium per dag. En hier is een vuistregel die het makkelijk maakt: magnesium zit in het hart van bladgroen. Chlorofyl, de groene kleurstof in planten, heeft namelijk een magnesiumion in zijn midden zitten. Precies zoals hemoglobine in jouw bloed een ijzerion in het midden heeft. Groene bladgroente is dus letterlijk gevuld met magnesium, en hoe donkerder het groen, hoe meer. Daarnaast: noten en zaden, met amandelen, cashewnoten, pompoenpitten en zonnebloempitten voorop. Peulvruchten zoals zwarte bonen, kikkererwten en linzen. Volkorengranen zoals havermout, zilvervliesrijst en speltbrood. En pure chocolade, die van alle alledaagse voedingsmiddelen een van de sterkste magnesiumbronnen is. Dat is geen excuus, het is gewoon een feit. Ook mineraalwater telt mee. De verschillen tussen merken zijn groot, dus kijk eens op het etiket van de fles die je in huis hebt. Zink op je bord De referentiewaarde is 10 milligram zink per dag, en van de drie is dit de kleinste hoeveelheid. Oesters en schelpdieren staan met afstand bovenaan. Rood vlees is in de praktijk de belangrijkste bron, en het zit er in een vorm die goed wordt opgenomen. Orgaanvlees zit in dezelfde categorie. Kaas doet goed mee. En aan de plantaardige kant zijn pompoenpitten de sterkste, gevolgd door cashewnoten, sesamzaad, hennepzaad en peulvruchten. Leg de drie lijstjes over elkaar heen Dit is het aardige deel. Kijk eens welke voedingsmiddelen in meerdere lijstjes terugkomen. Sesamzaad en tahin staan in alle drie. Amandelen staan in alle drie. Pompoenpitten staan in magnesium en zink en doen iets aan calcium. Peulvruchten staan in alle drie. Groene bladgroenten staan in calcium en magnesium. Kaas staat in calcium en zink. Zie je het? Het trio uit dit artikel is in voedingsmiddelen helemaal geen trio dat je zelf moet samenstellen. Het zit al bij elkaar, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, een tahindressing en wat kaas levert alle drie tegelijk. Dat is ook precies waarom een scheve verhouding in de praktijk bijna alleen ontstaat door losse supplementen in hoge doseringen. In de natuur komen deze drie altijd in elkaars gezelschap. De twee remmen die voor alle drie gelden Fytaat. Granen, peulvruchten, noten en zaden bevatten fytinezuur, waarin de plant zijn fosfor voor de kiem bewaart. Dat bindt zich in je darm aan mineralen. Zink is daar het gevoeligst voor, maar calcium en magnesium worden er ook door geremd. Vervelend genoeg zijn het dezelfde voedingsmiddelen die veel mineralen én veel fytaat bevatten. Gelukkig hadden traditionele bereidingswijzen daar het antwoord al op. Weken van peulvruchten, noten en granen, en dat water weggooien. Kiemen, waarbij de plant zijn eigen fytaat afbreekt. Zuurdesem, waarbij de bacteriën tijdens het lange rijzen een flink deel afbreken. En fermenteren, zoals bij tempeh en bij zuivel. Oxaalzuur. Dat zit vooral in spinazie, rabarber, snijbiet en bietenblad, en het houdt de opname van calcium en magnesium uit juist die groenten tegen. Kort blancheren en het kookwater weggooien haalt er een deel uit. En wat juist helpt: een eiwitbron in de maaltijd, en een scheut zuur eroverheen. Citroensap over je groente of azijn in je dressing maakt mineralen beter beschikbaar. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, lopen we een doordeweekse dag langs en zetten we die af tegen de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink. Een ontbijt met een flinke schaal volle yoghurt en een handvol gemengde noten en zaden levert al een kwart tot een derde van je calcium, en daarnaast serieus magnesium en zink uit de noten. Een lunch met twee sneden zuurdesembrood, kaas en een gekookt ei zet daar opnieuw calcium en zink bovenop. Een avondmaaltijd met een grote portie boerenkool of broccoli, kikkererwten en een tahindressing doet vooral de magnesiumkant, met calcium uit het groen en de tahin erbij. Je ziet dat je met drie heel gewone maaltijden een heel eind komt, zonder dat er iets bijzonders op tafel staat. En je ziet ook waar het misloopt: een dag van wit brood met zoet beleg, een kant-en-klare lunch en weinig groen levert van alle drie de mineralen bedroevend weinig, want juist de bronnen zijn dan weggelaten. Koken en bewaren Twee praktische punten die bij mineralen vaak worden vergeten. Anders dan vitaminen zijn mineralen niet gevoelig voor hitte of licht. Je kookt ze niet kapot, want het zijn zouten en die blijven gewoon wat ze zijn. Wat wel gebeurt, is dat ze oplossen in je kookvocht. Kook je groente in ruim water en giet je dat weg, dan verdwijnt daar een flink deel van je magnesium en calcium mee in de gootsteen. Stomen, roerbakken, of koken in weinig water en dat vocht gebruiken als basis voor een saus of soep, houdt het binnen. Het kookvocht van peulvruchten telt daar ook in mee, met het voorbehoud dat je het wéékwater wél weggooit vanwege het fytaat. En bewaar noten en zaden koel, donker en in een gesloten pot. Niet vanwege de mineralen, maar vanwege de vetten die erin zitten. Een pot amandelen die maanden in een warme kast staat, wordt op den duur ranzig, en dan eet je hem niet meer op. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Zet tahin in je keuken. Een eetlepel door een dressing, door hummus of over geroosterde groente levert alle drie de mineralen in één handeling. Maak een pot met gemengde noten en zaden. Amandelen, cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad. Over salades, door yoghurt, als tussendoor. Eet elke dag donkergroene bladgroente. Boerenkool, paksoi, rucola, broccoli. Dat is je magnesium en een deel van je calcium ineens. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, meer opneembare mineralen uit je dagelijkse brood. Houd sardines in je kast. Calcium uit de graat, zink uit de vis, en een lunch binnen een minuut. Week je peulvruchten en spoel blikpeulvruchten goed af. In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: hoe verdeel je deze drie over je dag, en wat doe je als je iets gebruikt waar ze alle drie in zitten? Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
Learn moreCalcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen
◷ 6 min leestijd Calcium, magnesium en zink kom je opvallend vaak als trio tegen. Op verpakkingen staan ze naast elkaar, in adviezen worden ze in één adem genoemd, en er bestaan hele producten die precies deze drie combineren. De vraag die daarbij hoort is natuurlijk: waarom juist deze drie, en wat hebben ze met elkaar te maken? Het antwoord is interessanter dan je zou denken. Ze doen namelijk heel verschillend werk, en toch komen ze elkaar op drie plekken tegen: in je bot, in je spieren en zenuwen, en bij de deur van je darm. In dit artikel loop ik die drie ontmoetingsplekken met je langs. Wat ze elk doen Eerst even apart, want zonder dat snap je de samenhang niet. Calcium is in gewicht het meest aanwezige mineraal in je lichaam: je hebt er ruim een kilo van, en het overgrote deel daarvan zit in je skelet en je gebit. Maar het kleine deel dat niet in je bot zit, is minstens zo belangrijk. Calcium zet de samentrekking van je spieren in gang, het doet mee bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen, en het speelt een rol bij de bloedstolling. Magnesium is de meewerkende stof bij zo'n driehonderd enzymreacties. De bekendste daarvan is de energieproductie: de energiedrager in je cellen, ATP, is pas bruikbaar als er een magnesiumion aan vastzit. Zonder magnesium ligt die energie er wel, maar kun je er niets mee. Daarnaast is magnesium nodig voor de twee omzettingen die vitamine D werkzaam maken, en doet het mee bij de prikkeloverdracht in je zenuwen en bij de werking van je spieren. Zink is co-factor in ook zo'n driehonderd enzymen, en het is daarnaast de centrale pin in de zinkvingers: structuren van eiwit die zich aan je DNA hechten en waarmee hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron hun boodschap afleveren. Drie heel verschillende profielen dus. En dan nu de plekken waar ze elkaar tegenkomen. Ontmoetingsplek één: je bot Dit is de bekendste, en ook de meest misbegrepen. Vraag iemand waar bot uit bestaat en je hoort calcium. Dat klopt, en het is niet het hele verhaal. Je bot bestaat uit een raamwerk van eiwit, vooral collageen, waarin mineralen worden afgezet. Calcium is daarvan de grootste in gewicht. Maar ongeveer zestig procent van al het magnesium in je lichaam zit óók in je bot, en zink zit er eveneens in. Dat zijn geen passagiers; ze doen mee aan de structuur en aan de cellen die het bot opbouwen en afbreken. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag wordt afgebroken en weer opgebouwd, door twee soorten cellen die elkaar in evenwicht houden. De cellen die bouwen hebben bouwmateriaal nodig én de enzymen om ermee te werken, en daar komen magnesium en zink om de hoek kijken. Daarom is calcium alleen voor je skelet een halve oplossing. Je hebt het raamwerk nodig, de mineralen, de enzymen die ze op hun plek zetten, en het signaal van beweging om het hele proces aan te zetten. Ontmoetingsplek twee: je spieren en zenuwen Dit vind ik de mooiste, omdat calcium en magnesium hier letterlijk tegenover elkaar staan. En dat is geen probleem maar precies de bedoeling. Een spiercel trekt samen doordat er calcium de cel in stroomt. Dat calcium bindt aan eiwitten in de cel en zet daarmee de samentrekking in gang. Wil de spier weer ontspannen, dan moet dat calcium er ook weer uit, en moet de instroom gestopt worden. Magnesium doet daarbij mee: het zit bij de kanalen waardoor calcium naar binnen gaat en het werkt mee aan de pompen die het er weer uit zetten. Zie het als een gaspedaal en een rempedaal in dezelfde cel. Calcium geeft gas, magnesium houdt in. Een auto zonder rem is niet beter dan een auto met rem; een auto zonder rem is onbestuurbaar. Je hebt ze allebei nodig, en wat telt is dat ze in verhouding tot elkaar staan. Hetzelfde patroon zie je bij je zenuwen. Een zenuwcel geeft een signaal door als er een kanaal opengaat en er calcium naar binnen schiet. Bij een bepaald type kanaal in je hersenen zit magnesium als een soort dop op de opening: het kanaal gaat pas open als het signaal sterk genoeg is. Magnesium is daar dus de drempel die bepaalt hoe makkelijk een prikkel wordt doorgegeven. Dat is een prachtig systeem, want het zorgt ervoor dat niet elk klein signaal meteen wordt doorgegeven. En het verklaart waarom magnesium in verhalen over spieren en over het zenuwstelsel zo vaak terugkomt. Ontmoetingsplek drie: de deur van je darm Dan de derde plek, en die is praktisch het meest relevant. Deze drie mineralen zijn allemaal positief geladen ionen, en je darmwand gebruikt voor een deel dezelfde transportroutes voor ze. Ze zitten elkaar dus in de weg bij de ingang. Vooral calcium is hier de grote jongen, simpelweg omdat je er in hoeveelheid veel meer van binnenkrijgt dan van de andere twee. Komt er in één keer een flinke hoeveelheid calcium aan, dan bezet dat de doorgang en blijft er minder ruimte over voor magnesium en zink. Bij gewone voeding speelt dat nauwelijks. Daar zitten deze drie in bescheiden hoeveelheden naast elkaar in dezelfde voedingsmiddelen, en dan is het rustig bij de deur. Het speelt wel bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral als je alles op één moment neemt. Dat is meteen de belangrijkste praktische les die uit dit hele artikel volgt: bij mineralen is spreiden over de dag vrijwel altijd verstandiger dan alles in één keer. En er is nog een vierde verband Eentje die vaak wordt vergeten en die ik graag noem. Magnesium is nodig voor de twee omzettingen die vitamine D van een opslagvorm naar een werkzame vorm maken. En vitamine D is op zijn beurt de stof die bepaalt hoeveel calcium je uit je voeding opneemt. Daar loopt dus een lijn van magnesium naar vitamine D naar calcium. Minder magnesium betekent een vitamine D die minder goed wordt omgezet, en dat werkt door in hoeveel calcium er binnenkomt. Deze drie staan dus niet alleen naast elkaar, ze staan ook achter elkaar in een keten. Wat je hiervan meeneemt Deze drie mineralen zijn geen willekeurig trio. Ze zitten alle drie in je bot, ze werken in je spieren en zenuwen als elkaars tegenwicht, ze delen een deel van de route naar binnen, en ze hangen via vitamine D ook nog eens achter elkaar in een keten. Daarom is de vraag bij deze drie zelden hoeveel je van één ervan neemt. De vraag is of ze alle drie aanwezig zijn en of ze in een verhouding staan die klopt. In het volgende artikel kijken we naar waar ze in je eten zitten, en of die verhouding daar vanzelf goed uitvalt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
Learn moreZink en koper samen: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we zink en koper als duo bekeken. We zagen wat ze elk doen: zink in zo'n driehonderd enzymen en in de zinkvingers waarmee hormonen je DNA aansturen, koper in de enzymen die bindweefsel vastknopen, pigment maken, je energieketen afsluiten en vrije radicalen opruimen. We zagen dat ze een deel van hun route naar binnen delen, en dat zink de aanmaak aanzet van een eiwit dat vooral koper vasthoudt. En we zagen dat dit bij gewoon eten niet speelt, omdat ze in voedingsmiddelen vrijwel altijd naast elkaar zitten. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait Het gaat om twee spoorelementen, zink en koper, en het belangrijkste inzicht uit deze reeks is dat je ze niet los van elkaar moet bekijken. Een los product met alleen zink is in feite een situatie die je in de natuur nergens tegenkomt. Daarom kijk ik bij deze twee liever naar een brede formule waarin ze allebei zitten, dan naar twee losse producten die je zelf moet afstemmen. Waar je op let bij een aanvulling Of ze er allebei in zitten. Dit is het eerste wat je nakijkt, en het volgt direct uit het eerste artikel. De hoeveelheid van elk. Zet ze naast de referentiewaarden van 10 milligram zink en 1 milligram koper, en naast de bovengrenzen van 25 milligram zink en 5 milligram koper. Tel daarbij op wat je verder nog gebruikt. Het gezelschap. Zink werkt in de methylering samen met magnesium, folaat en de vitaminen B2, B6 en B12. Koper werkt bij bindweefsel samen met vitamine C en mangaan, en bij het antioxidant-enzym samen met zink. Een formule waarin dat gezelschap aanwezig is, sluit aan op hoe je lichaam ermee werkt. De vorm. Organisch gebonden vormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment. Niet op een lege maag, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Zink en koper zitten daar allebei in, naast elkaar, precies zoals dit hele verhaal voorschrijft: 12 milligram zink en 2,25 milligram koper per dagdosering. En het gezelschap uit de vorige paragraaf zit er ook in. Magnesium, het volledige B-complex van B1 tot en met B12 inclusief folaat en vitamine B6, vitamine C, mangaan, en verder het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2, aangevuld met calcium, kalium, jodium en chroom en een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen sluiten aan op wat in deze reeks aan bod kwam. Van koper: koper draagt bij tot de instandhouding van normale bindweefsels en is goed voor het bindweefsel in de huid.1 Koper draagt bij tot een normale pigmentatie van het haar.2 Koper draagt bij aan een normale energiestofwisseling en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel.3,4 Koper helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade en ondersteunt het immuunsysteem.5,6 Van zink: zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid.7 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar en van normale nagels.8,9 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding.10,11 Zie je hoe die twee lijstjes in elkaar grijpen? Bindweefsel en huid, haar en pigment, afweer en celbescherming. Ze werken niet toevallig in dezelfde gebieden; ze staan in een aantal enzymen letterlijk naast elkaar. De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Dus niet in kokend water en niet meekoken. In de ochtend of rond de lunch werkt het beste, en voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. Neem het bij of vlak na een maaltijd, want mineralen worden op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of je mengt het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Moet ik er dan nog los koper bij? Zit koper al in je formule, dan is dat niet logisch. Los koper is bovendien een stof waar je niet zomaar mee moet gaan schuiven, want de bovengrens ligt op 5 milligram per dag. Heb je daar een vraag over, leg die dan voor aan een therapeut of je huisarts. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Deze mineralen doen mee in processen die over weken lopen, zoals het vernieuwen van weefsel en het vastknopen van bindweefsel. Denk in maanden en houd het rustig vol. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat je bij deze twee mineralen nooit naar één getal moet kijken. Ze delen een deur, ze werken in dezelfde gebieden, en in de natuur zitten ze altijd bij elkaar. Houd ze dus samen, varieer je noten en zaden, verander je bereiding, en tel één keer je hele kast op. Dan is dit onderwerp eenvoudiger dan het lijkt. 1 Koper draagt bij tot de instandhouding van normale bindweefsels en is goed voor het bindweefsel in de huid. 2 Koper draagt bij tot een normale pigmentatie van het haar. 3 Koper draagt bij aan een normale energiestofwisseling. 4 Koper ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. 5 Koper helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade. 6 Koper ondersteunt het immuunsysteem. 7 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid. 8 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 9 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 10 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 11 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen
Learn moreZink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen
◷ 6 min leestijd We weten nu waar zink en koper elk hun werk doen, waarom ze een deel van hun route delen en waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt. Dan nu het deel waar je vandaag iets mee kunt. Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1. Tel op wat je al binnenkrijgt Dit staat bovenaan omdat het in de praktijk het vaakst misgaat. Zink zit in een brede formule, maar vaak ook in een los product, en soms nog een keer in iets voor huid of haar. Elk van die drie is op zichzelf bescheiden gedoseerd, en bij elkaar opgeteld is het dat niet meer. Pak dus één keer alles uit je kast, schrijf per product op hoeveel zink en hoeveel koper erin zit, en tel het bij elkaar. Vijf minuten werk, en het is het enige wat je echt moet weten. Ter oriëntatie: de referentiewaarde op Europese etiketten is 10 milligram zink per dag en 1 milligram koper. De Europese voedselveiligheidsautoriteit houdt voor volwassenen een aanvaardbare bovengrens aan van 25 milligram zink per dag en 5 milligram koper, uit alle bronnen samen. 2. Gebruik je zink, kijk dan of koper meeloopt Dit volgt direct uit het eerste artikel. Gaat het om een losse zinkdosering die je langere tijd gebruikt, dan is het logisch om te kijken of er koper in dezelfde formule zit, of anders of het ergens anders in je dag aanwezig is. Gaat het om een brede formule waarin ze allebei zitten, dan is dat al geregeld. Dat is ook precies waarom brede formules ze standaard naast elkaar zetten. 3. Varieer je noten en zaden, dat is de makkelijkste knop Veel mensen eten altijd dezelfde noot. Zonde, want juist hier zit variatie die niets kost. Maak een pot met een mix: cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten, walnoten en wat sesamzaad. Zet die op je aanrecht en gebruik hem over salades, door yoghurt en als tussendoor. Cashewnoten en zonnebloempitten trekken de koperkant omhoog, pompoenpitten de zinkkant. Door de mix regel je de verhouding zonder dat je ergens over hoeft na te denken. 4. Zet champignons en pure chocolade in je week Dit zijn de twee bronnen die vooral koper leveren, en ze zijn allebei alledaags. Champignons kun je door vrijwel elk gerecht doen, en een paar stukjes pure chocolade van zeventig procent of hoger is een serieuze koperbron. Vooral wie veel vlees en kaas eet, heeft hier baat bij, want die leunen vooral op de zinkkant. 5. Verander je bereiding in plaats van je hoeveelheid Hier zit de grootste winst, en dat vind ik zelf het aardigste van dit hele onderwerp. Je hoeft niet meer te eten, je kunt het ook anders klaarmaken. Kies zuurdesembrood in plaats van brood met gistrijzing. Week gedroogde peulvruchten een nacht en gooi dat water weg. Spoel blikpeulvruchten goed af. Kies tempeh boven ongefermenteerde soja. En rooster je noten en zaden licht, want ook dat helpt een beetje. 6. Zet een eiwitbron en een scheut zuur bij je maaltijd Dierlijk eiwit tilt de mineraalopname uit de hele maaltijd omhoog, inclusief die uit de plantaardige bestanddelen. En organische zuren maken mineralen beter beschikbaar. Praktisch: ei, kaas, vis of vlees bij je maaltijd, en citroensap of azijn over je groente. Een salade met pompoenpitten, gekookt ei, olijfolie en citroen is hier een bijna perfect voorbeeld van. 7. Houd een los ijzersupplement apart IJzer gebruikt voor een deel dezelfde transportroute als zink en koper. Gebruik je een los ijzersupplement, neem dat dan op een ander moment van de dag. Bij ijzer uit voeding speelt dit niet. 8. Neem mineralen niet op een lege maag Zink wordt op een lege maag minder goed verdragen en kan misselijkheid geven. Bij of vlak na een maaltijd is prettiger en levert geen slechtere opname op. 9. Kijk ook naar wat de behoefte opdrijft Dit punt wordt het vaakst overgeslagen, en het is in mijn werk juist het punt waar ik meestal begin. Je verbruik van deze mineralen ligt niet vast; het beweegt mee met wat er van je gevraagd wordt. Zink doet mee bij het vernieuwen van weefsel en bij je afweer. Een periode waarin je lichaam veel herstelwerk te doen heeft, bijvoorbeeld na een operatie of in een intensieve trainingsperiode, vraagt daar meer van. Zink doet ook mee in de structuren waarmee hormonen hun boodschap afleveren, en dat speelt in drukke, gespannen periodes sterker. Daarnaast zijn er dingen die aan de andere kant trekken. Roken brengt cadmium binnen, en dat metaal nestelt zich op plekken waar zink hoort te zitten. Veel alcohol beïnvloedt de mineraalhuishouding ook. Dat is geen reden om aan je dosering te gaan sleutelen; het is een reden om in zo'n periode wat beter op je bronnen en je bereiding te letten. De knoppen uit dit artikel werken daar prima voor. Een voorbeeldweek Om het concreet te maken. In je keuken staat een pot gemengde noten en zaden, en zuurdesembrood in plaats van gistbrood. Door de week gaan er een paar keer champignons door een gerecht. Eén keer in die week staat er een pan mosselen of een stuk rood vlees op tafel, en één keer per maand iets met lever. Peulvruchten week je een nacht of je spoelt ze goed af. Bij elke maaltijd ligt een eiwitbron en gaat er wat citroen of azijn over de groente. En 's avonds eet je gerust twee stukjes pure chocolade. Dat is alles. Geen weegschaal, geen tabel, geen gereken. En de verhouding tussen die twee mineralen regelt zich daarmee vanzelf, precies zoals het tweede artikel liet zien. Wat ik niet zou doen Ik zou niet op eigen houtje aan de verhouding tussen deze twee gaan sleutelen op basis van wat je ergens leest. De verhouding in je lichaam is niet af te lezen uit een eenvoudige bloedwaarde, omdat het grootste deel van beide mineralen in je cellen zit en niet in je plasma, en omdat zo'n plasmawaarde meebeweegt met van alles. En ik zou geen losse hoge dosering van één van de twee langdurig gebruiken zonder dat iemand meekijkt die het geheel overziet. Dat is precies de situatie waarin die gedeelde deur uit het eerste artikel wél een rol gaat spelen. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis
Learn moreZink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat zink en koper verschillend werk doen en tegelijk een deel van hun route naar binnen delen. En we eindigden met de constatering dat dat bij gewoon eten geen probleem is, omdat ze in voedingsmiddelen vrijwel altijd naast elkaar zitten. Dat verdient uitwerking, want als je eenmaal ziet hoe consequent dat patroon is, kijk je anders naar je boodschappen. Dit artikel gaat over waar ze zitten, en waarom dat samen zit. De voedingsmiddelen die allebei leveren Oesters en schelpdieren. Dit is de absolute koploper voor allebei. Oesters, mosselen en krab leveren zowel zink als koper in ruime mate. Dat is ook de reden dat schelpdieren in voedingsleer altijd apart genoemd worden; ze zijn op mineralen buitengewoon rijk. Orgaanvlees. Lever is voor koper misschien wel de sterkste bron die er is, en levert daarnaast flink wat zink. Eén portie lever per maand telt serieus mee. Cashewnoten. Van alle noten zijn cashewnoten in koper het sterkst, en ze leveren tegelijk zink. Een handvol per dag is een van de makkelijkste manieren om er allebei iets van binnen te krijgen. Zonnebloempitten en sesamzaad. Allebei goed in zink én koper. Tahin, gemaakt van sesamzaad, is daarmee een verrassend sterke mineraalbron die je zo door een dressing roert. Volkorengranen. Havermout, speltbrood en tarwekiemen leveren beide mineralen, met wel het fytaatvoorbehoud waar ik zo op terugkom. Peulvruchten. Kikkererwten, linzen en witte bonen leveren zink en koper naast elkaar. Zie je het patroon? Dit zijn allemaal voedingsmiddelen waar een hoge concentratie aan mineralen in zit, en dat komt omdat ze bestaan uit weefsel of zaad waar de plant of het dier zijn mineralen in bewaart. Waar vooral koper in zit Een paar bronnen zijn specifiek sterk in koper. Pure chocolade en cacao staan hoog op de koperlijst; een paar stukjes pure chocolade levert serieus wat koper. Champignons, en dan vooral shiitake, leveren koper én doen weinig aan zink. Avocado, aardappel en zoete aardappel leveren bescheiden maar meetbaar koper. En groene bladgroenten doen mee. Deze bronnen zijn interessant omdat ze de verhouding de andere kant op bewegen. Eet je veel vlees, dan leun je op zink; zet je er champignons en pure chocolade naast, dan komt koper er ook in. Waar vooral zink in zit Omgekeerd zijn er bronnen die vooral zink leveren. Rood vlees is daar het duidelijkste voorbeeld van: veel zink, en in een vorm die goed wordt opgenomen. Pompoenpitten zijn de sterkste plantaardige zinkbron. En kaas, vooral de lang gerijpte soorten, levert zink. Iemand die vooral vlees en kaas eet en weinig noten, zaden, champignons en cacao, leunt dus naar de zinkkant. Dat is geen ramp, maar het laat wel zien waarom variatie hier praktisch nut heeft. De rem die voor allebei geldt Dan het punt dat ik niet kan overslaan: fytinezuur, ook wel fytaat. Dat zit in granen, peulvruchten, noten en zaden, en het is de vorm waarin een plant zijn fosforvoorraad voor de kiem bewaart. Fytaat hecht zich in je darm aan mineralen en vormt daarmee verbindingen die je weer uitscheidt. Zink is daar bijzonder gevoelig voor, koper in wat mindere mate. En het vervelende is dat precies de voedingsmiddelen die rijk zijn aan deze mineralen ook het meeste fytaat bevatten. Gelukkig hadden traditionele bereidingswijzen hier het antwoord al op. Weken van peulvruchten, noten en granen in water, en dat water weggooien, haalt een flink deel eruit. Kiemen zorgt dat de plant zijn eigen fytaat afbreekt omdat hij de fosfor nodig heeft. Zuurdesem is wat mij betreft het mooiste voorbeeld: de bacteriën breken tijdens het lange rijzen een groot deel van het fytaat af, waardoor zuurdesembrood aanzienlijk meer opneembare mineralen levert dan brood met gistrijzing. En fermenteren doet hetzelfde bij tempeh en bij zuivel. Dat is dus niet meer eten, maar anders bereiden. En het is een keuze die je één keer in de winkel maakt. Wat de opname helpt Er is ook een kant die meewerkt. Dierlijk eiwit in een maaltijd tilt de mineraalopname uit die hele maaltijd omhoog, ook uit de plantaardige bestanddelen ervan. Pompoenpitten over een salade met ei of kaas leveren dus meer op dan diezelfde pitten in een maaltijd zonder eiwitbron. En organische zuren helpen mee. Een scheut citroensap over je groente, azijn in je dressing, of gefermenteerde groente als bijgerecht maakt mineralen beter beschikbaar. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, is het aardig om eens langs een doordeweekse dag te lopen. De referentiewaarden op Europese etiketten zijn 10 milligram zink en 1 milligram koper per dag, dus daar zetten we het tegen af. Een ontbijt van havermout met een handvol gemengde noten en zaden levert van allebei een flink deel. Een lunch met zuurdesembrood, kaas en een gekookt ei tikt vooral aan de zinkkant aan. Een avondmaaltijd met kikkererwten, champignons en olijfolie doet vooral de koperkant. En twee stukjes pure chocolade na het eten zetten daar nog eens wat koper bovenop. Je ziet hoe die verhouding zich over een dag vanzelf uitmiddelt zodra er variatie in zit. En je ziet ook waar het scheef zou kunnen gaan: een dag die alleen uit vlees, kaas en wit brood bestaat, leunt sterk naar de zinkkant en levert weinig van de koperbronnen. Bewaren en bereiden Nog twee praktische punten die bij mineralen vaak vergeten worden. Mineralen zijn, anders dan vitaminen, niet gevoelig voor hitte of licht. Je kookt ze niet kapot. Wat wel gebeurt, is dat ze oplossen in je kookvocht, want het zijn zouten. Kook je groente in ruim water en giet je dat weg, dan gaat daar een deel van je mineralen mee de gootsteen in. Stomen, roerbakken, of koken in weinig water en dat vocht gebruiken als basis voor een saus of soep, houdt het binnen. Dat geldt net zo goed voor het kookvocht van peulvruchten, met het voorbehoud dat je weekwater wél weggooit vanwege het fytaat. En bewaar noten en zaden koel en donker in een gesloten pot. Niet vanwege de mineralen, maar vanwege de vetten die erin zitten; die worden in een warme kast op den duur ranzig, en dan eet je ze niet meer op. Waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt Dit is waar ik naartoe wilde. Als je bovenstaande lijstjes over elkaar heen legt, zie je dat vrijwel elk mineraalrijk voedingsmiddel allebei de mineralen levert, in verhoudingen die in de natuur vastliggen. Een plant of een dier kan zijn weefsel niet opbouwen zonder allebei. De enzymen die ik in het vorige artikel noemde, bestaan ook in planten en in andere dieren. Wat je eet, is dus altijd weefsel waarin die verhouding al verwerkt zit. Dat is precies waarom een scheve verhouding in de praktijk bijna alleen ontstaat door een los supplement. In de natuur bestaat zink zonder koper eenvoudigweg niet. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Varieer je noten en zaden. Niet alleen amandelen, maar een mix met cashewnoten, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad. Dat regelt de verhouding in één keer. Zet champignons vast in je week. Goedkoop, veelzijdig, en een van de weinige bronnen die vooral koper levert. Eet gerust wat pure chocolade. Een paar stukjes van zeventig procent of hoger is een serieuze koperbron. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, meer opneembare mineralen uit je dagelijkse brood. Week je peulvruchten en spoel blikgroenten goed af. Eet af en toe schelpdieren. Een pan mosselen om de paar weken is voordelig, snel klaar en op mineralen moeilijk te verslaan. In het volgende artikel maak ik hier een praktische week van en ga ik in op de vraag wat je doet als je toch iets gebruikt waar zink in zit. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis
Learn moreHoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we zink van alle kanten bekeken. We zagen dat het in zo'n driehonderd enzymen meedoet en de centrale pin vormt in de zinkvingers waarmee hormonen je DNA aansturen. We zagen dat er geen voorraadkast is, zodat de dagelijkse aanvoer telt. We keken naar de bronnen en naar fytaat, dat de opname uit granen, noten en peulvruchten tegenhoudt. En we zagen dat de bovengrens bij zink relatief dicht bij de dagelijkse hoeveelheid ligt, met het koperverhaal als reden. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stof waar het om draait De hoofdrolspeler is zink, een spoorelement. En uit het derde artikel volgt meteen de belangrijkste conclusie voor dit onderwerp: bij zink is een bescheiden hoeveelheid in een brede basis logischer dan een hoge losse dosering, omdat de bovengrens dichtbij ligt en omdat koper mee moet lopen. Dat is ook waarom ik bij deze stof liever naar een formule kijk waarin zink naast zijn gezelschap staat, dan naar een los product. Waar je op let bij een aanvulling De hoeveelheid per dagdosering. Zet die naast de referentiewaarde van 10 milligram en naast de bovengrens van 25 milligram, en tel alles op wat je verder nog gebruikt. Of er koper bij zit, en in welke verhouding. Zink en koper horen bij elkaar, en bij langdurig gebruik is dat het punt waar het om draait. Het gezelschap van de methyleringsstoffen. Zink werkt in dat proces samen met magnesium, folaat, vitamine B2, B6 en B12. Zitten die er al bij, dan sluit dat aan op hoe je lichaam ermee werkt. De vorm. Zink komt in verschillende verbindingen voor. Organisch gebonden vormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment van innemen. Niet op een lege maag, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Zink zit daar in met 12 milligram per dagdosering, dus net boven de referentiewaarde en ruim onder de bovengrens. En het staat er niet alleen in. Koper zit erin met 2,25 milligram, precies het gezelschap waar het derde artikel over ging. Magnesium zit erin, en het volledige B-complex van B1 tot en met B12, inclusief folaat en vitamine B6, dus de hele groep die in de methylering met zink samenwerkt. Daarnaast het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2, aangevuld met calcium, kalium, mangaan, jodium en chroom, en een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen van zink sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid.1 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar en aan het behoud van normale nagels.2,3 Zink ondersteunt het immuunsysteem.4 Zink draagt bij aan een normale concentratie en aan de normale weerstand tegen stress.5,6 En zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding, wat precies aansluit op het zinkvingerverhaal uit het eerste artikel.7 Koper draagt daarnaast bij tot de instandhouding van normale bindweefsels en aan een normale energiestofwisseling.8,9 De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Niet in kokend water dus, en niet meekoken. Qua moment: in de ochtend of rond de lunch werkt het beste. Voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. En neem het bij of vlak na een maaltijd, want zink wordt op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of meng het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Heb ik er dan nog een los zinksupplement bij nodig? Dat zou ik niet zomaar doen, en dat is precies de les uit het derde artikel. Tel eerst op wat je al binnenkrijgt. Heb je een specifieke vraag, leg die dan voor aan een therapeut of je huisarts. Kan ik het met andere supplementen combineren? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Zink zit in processen die zich over weken afspelen, zoals het vernieuwen van weefsel. Dit is geen stof om na een week te beoordelen; denk in maanden en houd het rustig vol. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat de vraag hoeveel zink per dag niet los te zien is van twee andere vragen: hoeveel komt er doorheen, en wat loopt ermee mee. Werk aan je bereidingswijze, houd koper in de buurt, tel je hele kast op en zorg voor regelmaat. Dat doet meer dan een hoog getal op een verpakking. 1 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van een normale huid. 2 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 3 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 4 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 5 Zink draagt bij aan een normale concentratie. 6 Zink draagt bij aan de normale weerstand tegen stress. 7 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 8 Koper draagt bij tot de instandhouding van normale bindweefsels. 9 Koper draagt bij aan een normale energiestofwisseling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt
Learn moreHoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt
◷ 6 min leestijd We hebben gezien wat zink in je lichaam doet en waar het in je voeding zit, inclusief het punt dat de opname bij dit mineraal sterk afhangt van wat er verder in dezelfde maaltijd zit. Dan nu de getallen. Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie over wat er bekend is. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. Wat gebruikelijk is De referentiewaarde die op Europese etiketten wordt gebruikt is 10 milligram zink per dag. Dat is het getal waartegen percentages op een verpakking worden afgezet: staat er 120 procent, dan gaat het om 12 milligram. In voedingsadviezen zie je daar kleine verschillen omheen, waarbij voor mannen doorgaans iets meer wordt aangehouden dan voor vrouwen, en waarbij er tijdens zwangerschap en borstvoeding iets bij komt. Ook voor mensen die overwegend plantaardig eten wordt meestal een hogere hoeveelheid genoemd, en dat is precies vanwege het fytaatverhaal uit het vorige artikel. Zet dat naast je bord en het wordt behapbaar. Honderd gram rundvlees levert al een flink deel van die tien milligram. Een handvol pompoenpitten doet een paar milligram. Een portie kikkererwten, een plak oude kaas, een ei: het telt allemaal op. Voor wie gemengd eet, is het in een normale dag goed te doen. Waar de bovengrens ligt, en waarom die hier echt telt Dit is het deel waar ik bij zink altijd even bij stilsta, want hier verschilt dit mineraal van de meeste onderwerpen in deze reeks. De Europese voedselveiligheidsautoriteit houdt voor volwassenen een aanvaardbare bovengrens aan van 25 milligram zink per dag, uit alle bronnen samen. Dat is een stuk dichter bij de dagelijkse hoeveelheid dan je bij andere stoffen ziet: de bovengrens ligt hier op ongeveer tweeënhalf keer de referentiewaarde. Vergelijk dat met vitamine B12, waarvoor helemaal geen bovengrens is vastgesteld, of met de omega 3-vetzuren, waar die grens vele malen boven een gewone dosering ligt. Bij zink zit er veel minder ruimte tussen, en dat betekent dat je bij dit mineraal wel degelijk moet opletten wat je optelt. Vooral als je meerdere producten gebruikt. Zink zit in een brede formule, maar vaak ook in een los supplement, en soms nog een keer in iets voor huid of haar. Die drie opgeteld kunnen zomaar boven die grens uitkomen, terwijl geen van de drie op zichzelf hoog gedoseerd is. Tel dus altijd je hele kast bij elkaar op en niet alleen het product dat je in je hand hebt. Waarom te veel zink een probleem vormt: het koperverhaal Dit is de reden achter die bovengrens, en het is goed om te weten waarom het zo werkt. Zink en koper gebruiken voor een deel dezelfde transportroute door je darmwand. Ze concurreren dus om dezelfde doorgang. Daarbovenop zet een hoge zinkinname in je darmcellen de aanmaak aan van een eiwit dat metallothioneïne heet. Dat eiwit bindt metalen, en het heeft een sterkere voorkeur voor koper dan voor zink. Het gevolg is dat koper in die darmcel wordt vastgehouden, en die darmcel wordt na een paar dagen gewoon afgestoten en afgevoerd. Het koper gaat dan mee naar buiten zonder ooit in je bloed te zijn gekomen. Langdurig veel zink zonder koper erbij werkt dus als een rem op je koperopname. En koper heeft zijn eigen werk: het doet mee bij bindweefsel, bij de pigmentatie van je haar, bij je energiestofwisseling en bij je zenuwstelsel. Dat is precies waarom zink en koper in een brede formule meestal samen zitten, in een verhouding die daarop is afgestemd. In een gewoon voedingspatroon speelt dit niet. Daar zitten zink en koper al naast elkaar in dezelfde voedingsmiddelen, in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Het speelt bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral over langere tijd. Wat er verder bij een hoge inname speelt Kortdurend kan een grote hoeveelheid zink op een lege maag misselijkheid geven; dat is vervelend maar het trekt weg. Over langere tijd is het koperverhaal het belangrijkste punt, en daarnaast speelt dezelfde concurrentie in mindere mate bij ijzer. Daarom is mijn lijn bij dit mineraal eenvoudig: een bescheiden hoeveelheid in een brede basis, structureel, liever dan een hoge losse dosering over langere tijd. Dat sluit ook aan bij wat we in het eerste artikel zagen, namelijk dat je lichaam geen voorraadkast voor zink heeft en dus vooral gebaat is bij regelmaat. Zeven praktische punten 1. Tel je hele kast op. Kijk op elk etiket hoeveel zink erin zit en tel die bij elkaar. Dit is het belangrijkste punt van dit artikel. 2. Kijk of er koper bij zit. Gebruik je iets met zink over langere tijd, kijk dan of koper in de formule zit of elders in je dag. 3. Neem het niet op een lege maag. Bij een maaltijd wordt het beter verdragen. 4. Houd afstand tot een los ijzersupplement. Gebruik je allebei, neem ze dan op verschillende momenten van de dag, want ze gebruiken dezelfde doorgang. 5. Werk aan de opname, niet alleen aan de hoeveelheid. Zuurdesem in plaats van gistbrood, geweekte peulvruchten, een eiwitbron bij elke maaltijd en een scheut zuur erover. 6. Eet gevarieerd met de bronnen. Pompoenpitten, cashewnoten, peulvruchten, kaas, vlees, schelpdieren. Variatie regelt de verhoudingen vanzelf. 7. Denk in dagen, niet in kuren. Er is geen voorraad om op terug te vallen, dus regelmaat doet meer dan een korte periode met een hoge hoeveelheid. Over meten Zink in het bloed meten is lastiger dan het lijkt, omdat het grootste deel van je zink in je cellen zit en niet in je bloedplasma. Een plasmawaarde beweegt bovendien mee met van alles, waaronder een ontstekingsreactie en zelfs het moment van de dag waarop er geprikt wordt. Daarom zou ik nooit zelf op zo'n getal gaan sturen. Wil je het laten bekijken, doe dat dan met je huisarts of met een therapeut die de uitslag in de juiste context kan plaatsen. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis
Learn moreCalcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
◷ 7 min leestijd In deze reeks hebben we calcium, magnesium en zink als trio bekeken. We zagen dat ze elkaar op drie plekken tegenkomen: in je bot, waar ze alle drie in zitten, in je spieren en zenuwen, waar calcium en magnesium als gaspedaal en rempedaal tegenover elkaar staan, en bij de deur van je darm, waar ze een deel van dezelfde route delen. En we zagen dat er via magnesium en vitamine D ook nog een keten naar calcium loopt. In het tweede artikel bleek dat deze drie in voedingsmiddelen al bij elkaar zitten, en in het derde dat spreiden over de dag bij mineralen bijna altijd verstandiger is dan alles in één keer. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait Het gaat om drie mineralen, en de rode draad van deze reeks is dat ze bij elkaar horen. Niet omdat ze hetzelfde doen, maar omdat ze elkaars werk mogelijk maken en elkaars opname beïnvloeden. Daarom kijk ik bij dit onderwerp liever naar een formule waarin ze alle drie zitten, in bescheiden hoeveelheden naast hun gezelschap, dan naar drie losse producten die je zelf moet afstemmen. Dat laatste is precies de situatie waarin die gedeelde deur uit het eerste artikel een rol gaat spelen. Waar je op let bij een aanvulling Of alle drie aanwezig zijn. Dit is het eerste wat je nakijkt. De hoeveelheid van elk, afgezet tegen de bovengrenzen. Zet ze naast de referentiewaarden van 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink, en naast de bovengrenzen uit het vorige artikel. Tel daarbij op wat je verder nog gebruikt. Of de vitaminen uit de keten erbij zitten. Vitamine D bepaalt hoeveel calcium je opneemt, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 zorgt dat calcium op de goede plek terechtkomt. Zitten die erbij, dan sluit de formule aan op hoe je lichaam ermee werkt. Of koper meeloopt. Zink en koper delen een deel van hun route, en bij langdurig gebruik is het logisch dat koper in dezelfde formule zit. De vorm. Organisch gebonden mineraalvormen worden doorgaans beter verdragen dan anorganische. Het moment. Bij of vlak na een maaltijd, en niet tegelijk met een los ijzersupplement. Super Greens+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Super Greens+: één maatschep van tien gram per dag met 89 ingrediënten. Het trio uit deze reeks zit er alle drie in: calcium met ongeveer 240 milligram per dagdosering, magnesium met 100 milligram en zink met 12 milligram. Je ziet dat dat bescheiden hoeveelheden zijn ten opzichte van de referentiewaarden, en dat is precies de bedoeling. Dit is een brede basis naast je voeding, geen vervanging ervan, en het blijft daarmee ruim onder de bovengrenzen uit het vorige artikel. En de hele keten zit erbij. Vitamine D3 met 10 microgram, vitamine K2 met 70 microgram, koper met 2,25 milligram, mangaan, kalium, jodium en chroom, en het volledige vitaminespectrum van A tot en met K2 inclusief het hele B-complex. Daarnaast een brede mix van groenten, algen, planten en kruiden. De erkende bijdragen sluiten aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en is nodig voor de instandhouding van normale tanden.1,2 Calcium draagt bij aan een normale spierwerking en aan een normale prikkeloverdracht in de zenuwen.3,4 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten en is goed voor de werking van de spieren.5,6 Magnesium heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan de geestelijke veerkracht.7,8 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme en helpt bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van het lichaam.9,10 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van normaal haar en van normale nagels.11,12,13 Zink ondersteunt het immuunsysteem en draagt bij aan een normale hormoonhuishouding.14,15 En de twee vitaminen uit de keten: vitamine D voor het behoud van sterke botten, en vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en bij de opname van mineralen in de botten.16,17 De plantenmix beschouwen we als onderdeel van de formule. Bekijk Super Greens+ Hoe je het inpast in je dag Eén maatschep per dag, geroerd door water, plantaardige drank of een smoothie. Neem het koud, want warmte is niet goed voor de enzymen en de bacterieculturen in de formule. Dus niet in kokend water en niet meekoken. In de ochtend of rond de lunch werkt het beste, en voor wie daar gevoelig voor is, is het prettiger om het niet na vier uur 's middags te nemen. Neem het bij of vlak na een maaltijd, want mineralen worden op een lege maag minder goed verdragen. Voor de smaak werkt een scheut citroen- of limoensap goed, of je mengt het door een smoothie met mango, ananas of banaan. Voeg het dan als laatste toe en niet in de blender. En houd vooral het deel uit het derde artikel erbij dat je niet uit een verpakking haalt: zorg dat er bij elke maaltijd iets van deze mineralen zit, kies zuurdesem boven gistbrood, en belast je botten twee keer per week met krachttraining. Dat laatste is het signaal waar je hele skelet op reageert, en daar kan geen enkele formule iets aan veranderen. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Dit zijn toch lage hoeveelheden? Dat klopt, en dat is bewust. Een brede basis is bedoeld naast je voeding, niet in plaats daarvan. Juist bij mineralen die elkaars opname beïnvloeden, is een bescheiden hoeveelheid die alle drie bedient logischer dan een hoge dosering van één. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel, al zou ik een los ijzersupplement op een ander moment van de dag nemen. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Deze mineralen werken in processen die over weken tot maanden lopen, en je skelet denkt zelfs in jaren. Dit is niets om na een week te beoordelen. Een paar praktische punten Super Greens+ is niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die doet mee bij de bloedstolling. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat je bij deze drie nooit naar één getal moet kijken. Ze zitten in hetzelfde bot, ze houden elkaar in je spieren en zenuwen in evenwicht, en ze delen de deur naar binnen. Spreid ze over je dag, houd vitamine D en K2 erbij, en geef je botten het signaal waar ze op reageren. Dan doet dit trio zijn werk precies zoals het bedoeld is. 1 Calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 2 Calcium is nodig voor de instandhouding van normale tanden. 3 Calcium draagt bij aan een normale spierwerking. 4 Calcium draagt bij aan een normale prikkeloverdracht in de zenuwen. 5 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten. 6 Magnesium is goed voor de werking van de spieren. 7 Magnesium heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel. 8 Magnesium draagt bij aan de geestelijke veerkracht. 9 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme. 10 Magnesium helpt bij het handhaven van de normale balans in de water- en mineralenhuishouding van het lichaam. 11 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. 12 Zink draagt bij aan het behoud van normaal haar. 13 Zink draagt bij aan het behoud van normale nagels. 14 Zink ondersteunt het immuunsysteem. 15 Zink draagt bij aan een normale hormoonhuishouding. 16 Vitamine D voor het behoud van sterke botten. 17 Vitamine K draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en bij de opname van mineralen in de botten. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt
Learn moreCalcium, magnesium en zink samen in de praktijk: hoe je ze over je dag verdeelt
◷ 6 min leestijd We weten nu wat calcium, magnesium en zink elk doen, waar ze elkaar tegenkomen en waar ze in je eten zitten. Dan nu het deel waar je vandaag iets mee kunt: hoe verdeel je ze over je dag? Eén ding vooraf: wat hier staat is algemene informatie. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1. Spreiden is bij mineralen bijna altijd beter Dit is verreweg het belangrijkste punt, en het volgt direct uit het eerste artikel. Deze drie delen een deel van de route door je darmwand. Alles op één moment betekent drukte bij de deur. Daar komt bij dat je darm per gelegenheid maar een beperkte hoeveelheid calcium actief kan opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per keer zakt het rendement. En calcium is van de drie de grootste in hoeveelheid, dus daar telt dit het hardst. Praktisch: zorg dat er bij elke maaltijd iets van deze mineralen zit, in plaats van alles bij het avondeten. Yoghurt of havermout in de ochtend, kaas of tahin op je brood, bladgroen en zaden bij je warme maaltijd. 2. Zet een vaste bron bij elke maaltijd Dat klinkt ingewikkelder dan het is. In de praktijk kun je met drie vaste gewoontes alle drie de mineralen over je dag verdelen. In de ochtend: volle yoghurt of havermout met een handvol gemengde noten en zaden. Calcium uit de zuivel, magnesium en zink uit de noten en zaden. Rond de lunch: zuurdesembrood met kaas, of een salade met tahindressing. Calcium, zink en een scheut magnesium. Bij het avondeten: een flinke portie donkergroene bladgroente en een eiwitbron. Magnesium uit het groen, zink uit het eiwit. Drie vaste punten, en je hoeft nooit meer te rekenen. 3. Werk aan je bereiding, niet aan je hoeveelheid Hier zit de grootste stille winst. Kies zuurdesembrood in plaats van brood met gistrijzing. Week gedroogde peulvruchten een nacht en gooi dat weekwater weg. Spoel blikpeulvruchten goed af. Kies tempeh boven ongefermenteerde soja. En blancheer spinazie en snijbiet kort en gooi dat water weg, want daar gaat een deel van het oxaalzuur mee. Dat is geen reden om spinazie te laten staan, het is wel een reden om voor je calcium liever boerenkool of broccoli te nemen. 4. Doe er een eiwitbron en een scheut zuur bij Dierlijk eiwit tilt de mineraalopname uit de hele maaltijd omhoog, ook uit de plantaardige bestanddelen ervan. En organische zuren maken mineralen beter beschikbaar. Een salade met bladgroen, pompoenpitten, gekookt ei, olijfolie en citroensap is hier een bijna perfect voorbeeld van: alle drie de mineralen, een eiwitbron die de opname helpt, en zuur eroverheen. 5. Belast je botten, anders gebeurt er niets Dit punt wordt in mineraalverhalen het vaakst vergeten, en het is misschien wel het belangrijkste. Je bot past zich aan aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het bouwmateriaal ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 6. Vergeet het eiwitraamwerk niet Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een raamwerk van collageen in, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk is er niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt. 7. Houd de vitaminen erbij die erbij horen Uit het eerste artikel: magnesium is nodig voor de twee omzettingen die vitamine D werkzaam maken, en vitamine D bepaalt hoeveel calcium je opneemt. Daar loopt dus een keten. En vitamine K2 zorgt dat het calcium dat binnenkomt op de goede plek wordt afgezet, namelijk in je botten en je gebit. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding zoals oude kaas en zuurkool, en in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Vitamine D haal je in het zomerhalfjaar uit daglicht, en uit vette vis en eigeel. 8. Tel op wat je al binnenkrijgt Gebruik je supplementen, pak dan één keer alles uit je kast en tel per mineraal op hoeveel erin zit. Dat is vijf minuten werk en het is het enige wat je echt moet weten. Ter oriëntatie: de referentiewaarden op Europese etiketten zijn 800 milligram calcium, 375 milligram magnesium en 10 milligram zink per dag. Voor de bovenkant houdt de Europese voedselveiligheidsautoriteit voor volwassenen aan: 2500 milligram calcium uit alle bronnen samen, 25 milligram zink uit alle bronnen samen, en voor magnesium uit supplementen 250 milligram per dag bovenop wat je uit voeding haalt. Die laatste is er niet omdat magnesium schadelijk zou zijn, maar omdat magnesiumzouten in hogere hoeveelheden vocht naar je darm trekken en daarmee je ontlasting dunner maken. Dat is vervelend en het gaat vanzelf over als je minder neemt. 9. Houd een los ijzersupplement apart IJzer gebruikt voor een deel dezelfde transportroute. Gebruik je een los ijzersupplement, neem dat dan op een ander moment van de dag dan je mineralen. Bij ijzer uit voeding speelt dat niet. 10. Neem mineralen niet op een lege maag Zeker zink wordt op een lege maag minder goed verdragen. Bij of vlak na een maaltijd is prettiger en levert geen slechtere opname op. Een voorbeeldweek Om het samen te vatten. Je ochtend heeft zuivel of havermout met een handvol gemengde noten en zaden. Je lunch heeft zuurdesembrood met kaas of een salade met tahindressing. Je avondeten heeft donkergroen blad en een eiwitbron, met citroen of azijn erover. Eén keer in je week staat er vette vis op tafel. Je peulvruchten week je of spoel je goed af. En twee keer per week doe je aan krachttraining. Dat is alles. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Calcium, magnesium en zink samen: wat ze elk doen en waar ze elkaar tegenkomen Calcium, magnesium en zink op je bord: de bronnen op een rij Calcium, magnesium en zink samen: waar je op let bij een brede basis
Learn more


