De avocado ligt bij de meeste mensen in de fruitschaal of op de toast, en veel verder komt hij niet. Terwijl er in de badkamer een fles staat die van precies diezelfde vrucht is gemaakt. Ik merk dat weinig vrouwen weten hoe die olie eigenlijk tot stand komt, en dat is jammer, want juist daar zit het antwoord op de vraag waarom deze olie zo anders aanvoelt dan de meeste andere.
Vandaag wil ik je meenemen in wat avocado olie precies is, waar de vrucht vandaan komt, hoe de olie gewonnen wordt en waarom de opbouw ervan bepaalt hoe zwaar of licht een olie op je huid ligt. Als je dat eenmaal ziet, kies je voortaan veel gerichter.
Een vrucht met een lange geschiedenis
Avocado olie komt van Persea americana, een boom uit de laurierfamilie die van oorsprong groeit in het zuiden van Mexico en in Midden-Amerika. Daar wordt de vrucht al duizenden jaren gegeten, en dat is geen slag in de lucht: archeologen hebben in Mexicaanse grotten avocadopitten gevonden die vele duizenden jaren oud zijn.
Ook de naam komt daarvandaan. In het Nahuatl, de taal van de Azteken, heette de vrucht ahuacatl. Via het Spaanse aguacate is dat in het Nederlands avocado geworden. Tegenwoordig wordt de boom geteeld in Mexico, Peru, Chili, Zuid-Afrika, Kenia, Israël, Spanje en Nieuw-Zeeland, en de vraag naar de vrucht is de afgelopen twintig jaar enorm gegroeid.
Voor de teelt betekent dat wel iets. Een avocadoboom wil warmte en vraagt behoorlijk wat water, en in sommige teeltgebieden legt dat druk op de watervoorraad. Ik vind dat je dat mag weten als je iets koopt, ook al gaat het bij een fles van 50 ml om een heel andere hoeveelheid dan bij een kist vruchten.
Uit het vruchtvlees, niet uit de pit
Dit is het punt waar avocado olie zich onderscheidt van bijna alle oliën in je badkamer. Kijk maar eens mee. Argan komt uit de pit van de arganvrucht, jojoba uit het zaad van een woestijnstruik, castor uit de zaden van de wonderboom, zonnebloem uit zonnebloempitten, amandel uit amandelen. Allemaal zaden en pitten.
Avocado olie komt uit het vruchtvlees. Dat is zeldzaam. In de hele plantenwereld zijn er maar een paar oliën die uit het vlees van een vrucht geperst worden, en de bekendste andere is olijfolie. En dat is geen toeval, want die twee lijken in hun opbouw ook opvallend veel op elkaar. Wie weleens een rijpe avocado heeft geprakt weet trouwens meteen waarom er olie uit te halen valt: dat vruchtvlees is bijzonder vet voor een vrucht, en dat voel je aan alles.
De pit gaat er dus niet in. Die is hard, houtig en levert nauwelijks bruikbare olie op.
Hoe de olie gemaakt wordt
Het maken van avocado olie is bewerkelijker dan het persen van een zaad, en dat verklaart een deel van de prijs. Het gaat in grote lijnen zo.
- De avocado's moeten écht rijp zijn. Uit een harde vrucht komt weinig olie, en het vetgehalte in het vruchtvlees loopt tijdens het rijpen nog op.
- De schil en de pit gaan eraf, en het vruchtvlees wordt tot moes gemalen.
- Die moes wordt langzaam geroerd, soms licht verwarmd, zodat de vetdruppels samenklonteren en makkelijker vrijkomen.
- Daarna volgt persen of centrifugeren, waarbij de olie van het water en de vaste delen wordt gescheiden.
- Tot slot wordt de olie gefilterd en afgevuld.
Bij de meest ambachtelijke methode gebeurt dat zonder toegevoegde hitte, en dan spreken we van koudgeperst. Er bestaan ook methodes met hogere temperaturen of met oplosmiddelen, die meer rendement uit dezelfde hoeveelheid vruchtvlees halen. Dat gaat ten koste van de stoffen die alleen bij lagere temperaturen intact blijven.
Waarom de ene fles diepgroen is en de andere lichtgeel
Zet twee flessen avocado olie naast elkaar en de kans is groot dat ze niet dezelfde kleur hebben. De ene is diep groen, bijna smaragd. De andere is bleekgeel of vrijwel kleurloos. Dat verschil zegt iets.
Ongeraffineerde, koudgeperste avocado olie is groen. Die kleur komt van chlorofyl, het bladgroen uit het vruchtvlees, en van carotenoïden, de gele en oranje kleurstoffen die je ook in wortels en pompoen tegenkomt. Zo'n olie heeft ook een lichte, vegetale geur die een beetje aan de vrucht doet denken.
Wordt de olie geraffineerd, dan worden kleur- en geurstoffen eruit gehaald en houd je een bleke, vrijwel reukloze olie over. Dat is niet per se slecht: voor sommige toepassingen is een neutrale olie juist prettig. Maar wil je zo dicht mogelijk bij de vrucht blijven, dan kies je de ongeraffineerde variant. Kleur en geur zijn dan geen fout in het product, ze horen erbij.
Wat er in de olie zit
Dan de samenstelling, want daar draait het uiteindelijk om als je wilt begrijpen hoe een olie zich gedraagt op je huid.
Je moet je een plantaardige olie voorstellen als een kapstok met drie haken: een ruggengraat van glycerol met daaraan drie vetzuren. In het vak heten die triglyceriden, en dat woord zegt precies wat het is. Welke vetzuren er aan die kapstok hangen, bepaalt vrijwel alles: hoe dik de olie is, hoe snel hij intrekt, en hoe lang hij goed blijft.
Bij avocado olie hangt daar voor het overgrote deel oliezuur aan, een enkelvoudig onverzadigd vetzuur dat je ook uit olijfolie kent. Afhankelijk van herkomst en ras is dat grofweg zestig tot zeventig procent. Daarnaast zit er palmitinezuur in, een verzadigd vetzuur, en een kleiner deel linolzuur, dat meervoudig onverzadigd is. Verder vind je in ongeraffineerde avocado olie vitamine E in de vorm van tocoferolen, plantensterolen en die carotenoïden van hierboven.
Dat vetzuurprofiel maakt avocado olie tot een rijke olie. Ze is dikker en voelt voller aan dan jojoba of argan, en ze blijft wat langer op je huid liggen voor ze is ingetrokken. Voor een huid die snel droog aanvoelt is dat precies de reden om er juist deze te kiezen. Heb je een huid die van zichzelf al vet aanvoelt, dan is een lichtere olie logischer. Daar kom ik in het tweede artikel op terug.
Waarom die vetzuren ook over houdbaarheid gaan
Er zit nog een kant aan die samenstelling waar je in de badkamer echt iets aan hebt. Vetzuren met veel dubbele bindingen zijn gevoelig voor zuurstof, licht en warmte. Precies op die dubbele bindingen grijpt oxidatie aan. Je kent het effect wel van een fles olie die te lang open in de kast staat en dan ineens scherp en muf ruikt.
Ik gebruik in mijn uitleg vaak het beeld van Pac-Man: vrije radicalen die happend door je cellen heen gaan. Geoxideerd vet is precies wat dat spel voedt, en dat is niet wat je op je huid wilt smeren.
Enkelvoudig onverzadigde vetzuren hebben één zo'n dubbele binding, meervoudig onverzadigde hebben er meerdere. Omdat avocado olie het vooral van dat enkelvoudig onverzadigde oliezuur moet hebben, is ze aanmerkelijk stabieler dan bijvoorbeeld zonnebloem- of druivenpitolie, die veel linolzuur bevatten. De vitamine E die van nature in de olie zit doet daar nog wat bij, want die is zelf gevoelig voor zuurstof en vangt zo als eerste de klappen op.
Toch is avocado olie geen eeuwigheidsproduct. Ze is stabieler dan de lichte, meervoudig onverzadigde oliën en minder stabiel dan jojoba. In het laatste artikel van deze reeks vertel ik precies hoe je haar bewaart en waaraan je ruikt dat een olie over de datum is.
Een weetje voor als je een hond hebt
In de avocado zit een stof die persine heet. Voor mensen is dat geen enkel probleem, we eten de vrucht al duizenden jaren. Maar voor honden, katten, konijnen, knaagdieren en vooral vogels ligt dat anders: die kunnen er behoorlijk ziek van worden. Laat een halve avocado dus niet op het aanrecht liggen als er een nieuwsgierige hond rondloopt, en geef ze ook geen restjes.
Wat je hieruit meeneemt
Avocado olie komt dus uit het vruchtvlees en niet uit een pit, is daarmee familie van olijfolie, is rijk aan enkelvoudig onverzadigd oliezuur, bevat van nature vitamine E en carotenoïden, en is door dat alles een van de vollere plantaardige oliën die je kunt kopen. Groen betekent ongeraffineerd, bleek betekent geraffineerd.
In het volgende artikel loop ik langs alle manieren waarop avocado olie gebruikt wordt, en net zo belangrijk: waar ze juist minder geschikt voor is. Want rijk is fijn als je huid daarom vraagt, en te veel van het goede als dat niet zo is.
