◷ 6 min leestijd
Nou, misschien herken je dit wel. Je huid speelt op, je smeert er van alles op om het rustig te krijgen, en toch komt die droge, jeukende plek telkens terug. Je doet je best aan de buitenkant, en toch lijkt het maar niet echt te landen. Dat is best frustrerend, en het is ook precies waarom ik het over eczeem wil hebben zoals ik er vanuit mijn achtergrond naar kijk.
Want wat ik in mijn werk als orthomoleculair therapeut steeds terugzie, is dat eczeem bijna nooit alleen een verhaal van de buitenkant is. Je huid is de buitenste laag van een veel groter geheel, en ze laat vaak zien wat er verderop in je lichaam speelt. In dit eerste artikel neem ik je mee in wat er onder die onrust kan zitten, zodat de rest van deze reeks meer gaat kloppen.
Wat eczeem eigenlijk is
Laten we bij het begin beginnen. Eczeem wordt gezien als een niet-infectieuze ontstekingsreactie van de huid. Dat betekent dat er geen bacterie of virus aan de basis staat, maar dat je huid reageert. Die reactie kan getriggerd worden door dingen van buitenaf, zoals parfum, wol of huisstof, en door dingen van binnenuit, zoals spanning of wat je eet. Het is eigenlijk een huid die snel uit balans raakt en daar heel zichtbaar op reageert.
Wat vaak vergeten wordt, is dat het bij veel mensen een aanleg is die al vroeg zichtbaar was. Denk aan een gevoelige huid als kind, plekjes in de plooien, de knieholtes of de ellebogen. Bij volwassenen zie je het vaak juist op de handen. Die aanleg zegt iets over hoe je huid is opgebouwd, en dat brengt me bij het belangrijkste stuk van dit artikel.
Je huid heeft een muurtje, en dat muurtje bepaalt veel
Om te begrijpen waarom je huid zo reageert, helpt het om te weten hoe die buitenste laag in elkaar zit. Stel je een muurtje voor van bakstenen met specie ertussen. De huidcellen zijn de stenen, en de vetten daartussen zijn de specie. Zolang dat muurtje netjes dicht is, houdt je huid haar vocht vast en blijft er van buitenaf weinig ongewenst binnenkomen.
Er is een eiwit dat een sleutelrol speelt in hoe compact dat muurtje is. Dat heet filaggrine. Filaggrine helpt de bovenste hoornlaag stevig en gesloten te houden, en het vormt de bouwstenen voor wat we de natuurlijke vochtvasthouders van de huid noemen. Zo houdt je huid haar water binnen en blijft de zuurgraad zoals die hoort. Best knap eigenlijk, dat je huid dat de hele dag zelf regelt.
Bij mensen met eczeem is filaggrine vaak minder actief. Dit is deels genetisch bepaald, en het komt vaker voor dan je zou denken. Als er minder filaggrine wordt aangemaakt, gebeuren er twee dingen tegelijk. Je huid verliest sneller vocht, waardoor ze droog en trekkerig aanvoelt. En prikkels van buitenaf, zoals allergenen en irriterende stofjes, komen makkelijker binnen. Je huid staat als het ware een beetje open.
Waarom dat zo veel verklaart
Als je huid open staat, wordt ze niet alleen droger, maar ook gevoeliger. De zenuwuiteinden in je huid raken sneller geprikkeld, en dat is precies waarom veel mensen jeuk ervaren zonder dat er iets zichtbaars aan de hand is. Die jeuk is vaak 's avonds en 's nachts erger, en krabben maakt het muurtje weer een stukje opener. Zo houd je een kringetje in stand waar je maar moeilijk uitkomt.
En hier zit meteen de reden waarom alleen smeren vaak niet genoeg is. Een crème kan de huid aan de buitenkant verzachten, en dat is fijn en zeker zinvol. Maar als het muurtje van binnenuit minder goed sluit, blijft de kern van het verhaal liggen. Je vult als het ware steeds bij aan de buitenkant, terwijl de opbouw zelf aandacht vraagt.
Waarom het de ene week erger is dan de andere
Iets wat veel mensen met eczeem herkennen, is dat het wisselt. De ene week is je huid redelijk rustig, de andere week speelt alles op, terwijl je niks aan je verzorging veranderd hebt. Dat wisselende is juist veelzeggend. Als het puur aan een product lag, zou je huid veel constanter reageren. Dat het per periode verschilt, wijst erop dat er omstandigheden meespelen die zelf ook wisselen: hoe druk je het hebt, hoe je slaapt, waar je in je cyclus zit, wat er die week op je bord lag, en of het koud en droog weer is. Voor je gevoel komt het uit het niets, maar meestal is er wel een samenloop van dingen die je huid net over een grens duwt. Het fijne daaraan is dat je aan veel van die omstandigheden zelf iets kunt doen, en daar gaat het volgende artikel over.
Wat er van binnenuit meespeelt
In mijn vak kijken we altijd naar het grotere geheel, en er zijn een paar dingen die bij eczeem bijna altijd meespelen. Het eerste is een lage, sluimerende ontsteking in het lichaam. Dingen als veel suiker, veel zuivel, granen, spanning en te weinig rust kunnen die sluimerende ontsteking voeden. Je merkt daar niet direct iets van als een griepgevoel, maar je huid merkt het wel.
Het tweede is de opbouw zelf. Je huid wordt continu vernieuwd, en daar heeft je lichaam bouwstoffen voor nodig die uit je voeding komen. Een paar daarvan wil ik hier alvast noemen, want ze komen in deze reeks steeds terug. De vetten tussen je huidcellen, die specie, bouw je onder andere op met essentiele vetzuren. Dat zijn vetzuren die je lichaam niet zelf kan maken en die je dus echt uit je eten moet halen, bijvoorbeeld uit vette vis, noten en zaden. Daarnaast gebruikt je lichaam mineralen als zink bij het opbouwen en herstellen van huidweefsel, en speelt vitamine A een rol bij het normaal houden van de huid. Dit is voedingsleer, geen wondermiddel: het zijn gewoon stoffen die meedraaien in het dagelijkse werk van je huid.
Wat dit betekent voor jou
De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel: als je eczeem hebt, kijk dan niet alleen naar wat je erop smeert. Dat is een deel van het verhaal, en een belangrijk deel. Maar het andere deel zit in hoe je huid van binnenuit is opgebouwd en wat je lichaam daarvoor nodig heeft. Juist die twee samen geven je huid de rust waar ze naar zoekt.
En bedenk goed: dit is geen defect. Je lichaam doet precies wat het doet, alleen heeft jouw huid van nature wat meer ondersteuning nodig om gesloten te blijven. In het volgende artikel loop ik met je langs de praktische dingen die je daar zelf voor kunt doen, en dat zijn er meer dan je waarschijnlijk denkt.
