ScKIN Journal
Bloedsuiker in balans: wat het betekent en hoe je het van binnenuit ondersteunt
Rustige, stabiele energie in plaats van pieken en dalen. Wat een bloedsuiker in balans betekent, waar je het aan merkt en hoe je het van binnenuit ondersteunt.
Learn moreMagnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat magnesium in je lichaam doet, waar het vandaan komt en wat er in de loop van een dag aan trekt. In dit laatste deel maak ik het praktisch. Niet als een plan dat je een week volhoudt en daarna loslaat, maar als een handvol dingen die je gewoon in je week kunt schuiven. Wat ik mensen altijd meegeef: begin met twee of drie dingen en houd die een paar weken vol. Alles tegelijk veranderen klinkt daadkrachtig, maar het houdt bijna niemand vol, en je weet achteraf ook niet wat er nou werkte. 1. Zet je ontbijt iets anders in elkaar Het ontbijt is de makkelijkste maaltijd om te veranderen, omdat hij zich elke dag herhaalt. Een paar varianten die goed werken: Havermout die je de avond ervoor in water of yoghurt laat staan, met een eetlepel pompoenpitten en wat lijnzaad erdoor. Het weken scheelt in de opname, en het staat 's ochtends gewoon klaar. Yoghurt of kwark met een handvol amandelen en wat bosvruchten. Een boterham van zuurdesem met avocado en sesamzaad of tahin erop. Doe je de noten en zaden in een pot op het aanrecht in plaats van achter in de kast, dan gebruik je ze ook echt. Zo simpel is het vaak. 2. Maak van groen de hoofdzaak, niet de garnering Donkergroene bladgroente is je breedste bron, en de meeste mensen eten er minder van dan ze denken. Een paar manieren om het te verhogen zonder dat het werk wordt: Gooi twee flinke handen spinazie door een pastasaus, een curry of een soep in de laatste minuut. Het slinkt tot bijna niets en je proeft het nauwelijks. Maak een keer per week een grote pan groentesoep en gebruik het kookvocht mee, zodat de mineralen die uit de groente lopen niet door de gootsteen gaan. Rooster boerenkool in de oven met wat olijfolie. Dat eet weg als niets. 3. Leg je peulvruchten en noten op tijd in de week Weken is de bewerking met de meeste winst, en het kost je vrijwel geen tijd, alleen vooruitdenken. Zet gedroogde bonen, kikkererwten of linzen 's avonds in ruim water. Gooi het weekwater de volgende dag weg en kook ze met vers water. Laat amandelen of pompoenpitten een nacht in water staan, spoel ze af en laat ze drogen of rooster ze kort. Gebruik je blikgroenten, spoel ze dan goed af. Kies je voor brood, kijk dan eens of er een echte zuurdesem in de buurt is. De lange rijstijd doet hetzelfde werk als weken, en je hoeft er zelf niets voor te doen. 4. Kook korter en in minder water Magnesium lost op in water. Groente die twintig minuten in een volle pan staat te koken, laat een deel ervan achter in dat water. Stomen, kort roerbakken of in de oven roosteren houdt meer vast. En kook je toch in water, gebruik dat vocht dan voor een soep, een saus of een risotto. 5. Kijk eens eerlijk naar je drinken Dit is het punt waar mensen in mijn praktijk het meest van schrikken, en tegelijk het punt waar de snelste winst zit. Houd een dag bij wat je drinkt. Niet om er iets van te vinden, gewoon om het te zien. Een paar aanpassingen die goed werken en die niemand als straf ervaart: Zet een fles of karaf water op je bureau en vul hem twee keer per dag. Dan drink je vanzelf meer. Vervang de derde of vierde koffie door hetzelfde ritueel met iets anders. Even opstaan, even weglopen van je scherm, iets warms in je handen. Dat is vaak waar het je echt om ging. Drink frisdrank als uitzondering in plaats van als vaste begeleider van de lunch. Ik merk zelf dat het rond kantooruren prettig werkt om bewust even iets anders te pakken dan koffie. Het haalt een beetje de hijgerigheid uit de middag. 6. Pure chocolade mag gewoon Pure chocolade met een hoog cacaogehalte is een serieuze bron, en ik vind het fijn als er in zo'n rijtje ook iets staat waar je blij van wordt. Twee blokjes na het eten is geen zonde die je goed moet praten, het is gewoon onderdeel van je bord. Kies wel echt puur, want hoe meer suiker, hoe minder cacao en hoe minder er overblijft van het goede verhaal. 7. Bouw een rustmoment in dat je echt haalt Omdat spanning aan dezelfde kant van de balans trekt, hoort dit er gewoon bij. En dan bedoel ik geen uur yoga waar je toch nooit aan toekomt, maar iets wat lukt op een slechte dag. Tien minuten naar buiten na de lunch, zonder telefoon in je hand. Drie keer rustig uitademen voor je een gesprek of een vergadering ingaat. Een vast moment aan het eind van de werkdag waarop je de laptop dichtdoet, ook als je nog niet klaar bent. Regelmaat werkt hier beter dan lengte. Vijf minuten die elke dag lukken doen meer dan een uur dat je een keer per maand haalt. 8. En kijk naar een week, niet naar een dag De laatste en misschien wel de belangrijkste. Een dag is te kort om iets aan te zien, en dat geldt voor je hele voeding. Kijk naar je week: hoe vaak stond er groen op je bord, hoe vaak at je peulvruchten, hoeveel dagen zaten er noten of zaden in, en hoe zag je drinken eruit. Dat is ook waarom ik niet zo geloof in strenge regels. Een week waarin vijf van de zeven dagen goed staan, is een prima week. Je lichaam rekent ook in gemiddelden. Wanneer je het aan iemand voorlegt Tot slot nog dit. Heb je een medische achtergrond, gebruik je medicijnen of speelt er iets met je nieren, leg dit onderwerp dan voor aan je arts of apotheker voordat je zelf iets gaat veranderen. En wil je weten wat er bij jou precies speelt, ga dan het gesprek aan met een arts of therapeut die naar het hele plaatje kan kijken. Een artikel kan uitleggen hoe iets werkt, maar het kan nooit naar jou kijken. Lees ook Wat magnesium in je lichaam doet: waar het zit en waarom het overal meedoet Magnesium op je bord: de bronnen en wat de opname beïnvloedt Waar je magnesium naartoe gaat: stress, sport en de rest van je dag
Learn moreWaar je magnesium naartoe gaat: stress, sport en de rest van je dag
◷ 7 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar wat magnesium in je lichaam doet en waar het vandaan komt. In dit derde deel gaat het over de andere kant van de balans: wat er in de loop van een dag aan trekt. Want dat is het stuk waar mensen het minst bij stilstaan, terwijl het vaak het verschil maakt. Magnesium is geen voorraad die je een keer aanvult en die daarna blijft staan. Het is meer een rekening-courant. Er komt elke dag iets binnen via je eten, en er gaat elke dag iets uit, deels afhankelijk van wat je dag van je vraagt. Spanning is de grootste verbruiker Wat uit onderzoek naar voren komt, is dat mensen onder spanning tot wel vier keer zoveel magnesium via de urine uitscheiden als normaal. Dat geldt niet alleen voor hoofdwerk en deadlines, maar net zo goed voor lichamelijke belasting, zwaar werk of een intensieve training. Het wrange is dat het beide kanten op werkt. Spanning vraagt meer magnesium, en als je magnesium op raakt, blijft die deur in je zenuwstelsel die we in het eerste artikel bespraken minder makkelijk dicht. Daardoor reageer je scherper op prikkels, wat op zijn beurt weer spanning geeft. Zo kan een drukke periode zichzelf een beetje opjagen. Daar hoef je niet van te schrikken, want het werkt ook de andere kant op. Als je in een drukke periode bewust iets meer aandacht geeft aan wat er binnenkomt, voer je de rustigste kant van die lus. Sporten, zweten en de sauna Bij inspanning verlies je mineralen via je zweet, en magnesium hoort daarbij. Train je intensief, werk je lichamelijk, zit je graag in de sauna of is het gewoon een warme week, dan ligt je verbruik hoger dan op een dag achter je bureau. Tegelijk vraagt herstel na die inspanning ook weer energie, en energie vrijmaken uit ATP vraagt magnesium. Dus zowel de inspanning zelf als het herstel erna trekken aan dezelfde voorraad. Daarom zeg ik tegen sporters altijd dat de dag na een zware training net zo goed telt als de trainingsdag zelf. Koffie, thee, frisdrank en alcohol Dit is een groepje waar ik in de praktijk veel over praat. Koffie en thee werken vochtafdrijvend, waardoor je meer mineralen uitplast. Frisdrank levert fosfaten, die de opname van magnesium in de weg zitten. En alcohol voert de uitscheiding via de nieren op. Ik vraag mensen weleens om een dag eerlijk bij te houden wat ze drinken. Vier koffie, twee thee, een glas frisdrank bij de lunch en een glas wijn op de bank is voor veel mensen een doodnormale dag. Bij elkaar trekt dat behoorlijk aan dezelfde kant van de balans, zonder dat er ook maar iets binnenkomt. Suiker en snelle happen Hoe sterker voeding bewerkt is, hoe minder mineralen er in zitten en hoe meer je lichaam moet investeren om er iets mee te doen. Suiker verwerken vraagt bovendien zelf het nodige van je stofwisseling, en daar doet magnesium weer in mee. Wat ik vaak terugzie is dat drukte en snelle happen samen oplopen. Als het druk is, kook je minder, grijp je sneller naar iets uit een pak en sla je een maaltijd over. Juist in de periode waarin je verbruik het hoogst is, ligt er dus het minst op je bord. Dat is geen karakterkwestie, het is gewoon hoe een drukke week werkt. Maar het is wel het moment om het te herkennen. Waar je dag verder aan trekt Er zijn nog een paar dingen die in mijn vak standaard langskomen als het over de vraagkant gaat. Mensen die veel zweten, mensen die zwaar lichamelijk werk doen, jongeren in de groei, mensen van boven de vijftig en vrouwen die borstvoeding geven hebben doorgaans een hogere behoefte. Ook bepaalde medicijnen en aandoeningen spelen mee, en dat is bij uitstek iets om met je arts of apotheker te bespreken in plaats van zelf in te schatten. Je darm is de douanepost Er is nog een plek waar het verhaal kan stokken, en dat is bij de ingang. Alles wat je eet komt langs je darmwand, en die bepaalt wat er daadwerkelijk doorgelaten wordt. Ik noem dat weleens de douanepost: er wordt gekeken wat er aankomt en in welke vorm. Dat betekent dat je vertering meedoet in dit verhaal. Eet je gehaast, kauw je nauwelijks, of loopt je spijsvertering niet lekker, dan heeft je lichaam minder kans om eruit te halen wat erin zit. Rustig eten en goed kauwen klinkt als een open deur, maar het is wel het begin van elke opname. Ook de vorm waarin een mineraal binnenkomt doet ertoe. Magnesium zit in voeding altijd gebonden aan iets anders, en die verbinding bepaalt mede hoe goed het herkend wordt. Dat is precies hetzelfde principe dat speelt bij supplementen, waar je verschillende verbindingen naast elkaar ziet staan. Wat er binnenkomt is niet wat er aankomt Nog een verschil dat in dit soort verhalen door elkaar loopt. In een voedingstabel staat hoeveel milligram er in honderd gram zit. Dat is wat er op je bord ligt, en dat is iets anders dan wat er daadwerkelijk door je darmwand komt. Tussen die twee getallen zit alles wat we in het vorige artikel bespraken: fytaat uit granen en peulvruchten, oxalaten uit bladgroente, fosfaten uit frisdrank, en de manier waarop je iets klaarmaakt. Weken, kiemen, fermenteren en kort koken verschuiven dat verschil echt. Daarom is een rijtje getallen altijd een vertrekpunt en nooit een eindpunt. Wie puur op tabellen rekent, rekent zichzelf rijk of arm zonder dat het iets zegt. En medicijnen horen in dit gesprek thuis Een laatste punt aan de vraagkant dat ik niet wil overslaan. Een aantal veelgebruikte medicijnen heeft invloed op de opname of de uitscheiding van mineralen. Dat geldt onder meer voor middelen die de zuurgraad in je maag veranderen en voor vochtafdrijvende middelen. Dat is geen reden om ergens mee te stoppen, en het is al helemaal geen onderwerp om zelf uit te zoeken. Het is wel een prima vraag voor je apotheker, die precies ziet wat je gebruikt en er in een paar minuten antwoord op geeft. Waarom je dit aan je dag merkt en niet aan een getal Omdat maar ongeveer 1 procent van je magnesium in je bloed zit, zegt een losse bloedwaarde weinig over je voorraad. Je lichaam houdt dat ene procent namelijk zorgvuldig stabiel, desnoods door magnesium uit je botten of spieren te halen. De waarde in je bloed blijft daardoor lang netjes, terwijl de voorraad eronder best kan schuiven. Dat maakt dit onderwerp eerlijk gezegd lastig om hard te maken met cijfers, en daar ben ik ook gewoon duidelijk over. Heb je vragen over jouw situatie, leg die dan voor aan je arts of therapeut. Die kan kijken naar het hele plaatje in plaats van naar een getal. Wat dit betekent voor je week Het beeld dat ik je wil meegeven, is dat van een balans met twee kanten. Aan de ene kant staat wat je eet, aan de andere kant staat wat je dag van je vraagt. Voor de meeste mensen is er niet veel mis met de linkerkant, maar is de rechterkant in de loop van de jaren zwaarder geworden: meer prikkels, meer schermtijd, meer koffie, drukkere weken. Dat betekent ook dat je aan twee kanten iets kunt doen, en dat je het jezelf makkelijker maakt als je niet alleen aan de aanvoerkant trekt. Een week met iets meer rust is net zo goed een week waarin je balans verandert. In het laatste artikel van deze reeks maak ik het concreet: hoe bouw je dit rustig in in een gewone week, zonder dat het een project wordt. Met voorbeelden voor je ontbijt, je lunch en je avond, en met de dingen die in mijn ervaring het makkelijkst blijven hangen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Wat magnesium in je lichaam doet: waar het zit en waarom het overal meedoet Magnesium op je bord: de bronnen en wat de opname beïnvloedt Magnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in
Learn moreMagnesium op je bord: de bronnen en wat de opname beïnvloedt
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we waar magnesium in je lichaam zit en waarom het in zoveel processen meedoet. Nu de praktische vraag die daar logisch op volgt: waar haal je het vandaan? Want magnesium maakt je lichaam niet zelf aan. Het komt binnen via je bord, elke dag opnieuw. Het mooie is dat magnesium in behoorlijk gewone dingen zit. Je hoeft er geen bijzondere producten voor te kopen. Het lastige is dat de opname wordt beinvloed door wat er verder op je bord ligt, en dat is het deel waar de meeste mensen niet bij stilstaan. De groene hoek, en waarom dat geen toeval is Donkergroene bladgroenten staan altijd bovenaan in een rijtje magnesiumbronnen. Spinazie, boerenkool, snijbiet, rucola, postelein. Dat komt doordat het groen in bladeren bladgroen is, en in het hart van elk bladgroenmolecuul zit een magnesiumatoom. Het is precies dezelfde rol die ijzer in ons eigen bloed speelt. Ik vind dat een fijn weetje om te onthouden, want het geeft je een vuistregel die altijd klopt: hoe donkerder en voller het groen, hoe meer magnesium je mag verwachten. Een handvol diepgroene spinazie levert dus meer dan een bleke krop ijsbergsla. Noten, pitten en zaden De tweede grote hoek zijn noten en zaden, en die zijn vaak nog geconcentreerder dan groente. Pompoenpitten staan hier met afstand bovenaan en zijn een van de rijkste bronnen die er zijn. Amandelen zijn een makkelijke dagelijkse bron, en je hebt er niet veel van nodig. Pijnboompitten, cashewnoten en paranoten leveren ook ruim. Zonnebloempitten, lijnzaad en sesamzaad horen in hetzelfde rijtje, en sesam gebruik je ook makkelijk als tahin. Een handvol noten of pitten per dag is een van de eenvoudigste manieren om je basis op te hogen. Rooster ze kort in een droge pan en je gebruikt ze veel sneller dan wanneer ze achter in de kast blijven staan. Peulvruchten, volle granen en pure cacao Zwarte bonen, kikkererwten, linzen en witte bonen leveren allemaal magnesium, en ze hebben het voordeel dat je er flinke porties van eet. Quinoa, boekweit en haver horen ook in dit rijtje. En dan pure cacao, mijn favoriete bron om te noemen omdat mensen er altijd blij van worden. Rauwe cacao en pure chocolade met een hoog cacaogehalte bevatten echt een serieuze hoeveelheid magnesium. Dat is ook de reden dat sommige mensen in een drukke periode meer zin krijgen in pure chocolade. Ik zeg altijd: je lichaam is slimmer dan je denkt. Ook dierlijke bronnen tellen mee Magnesium wordt vaak als een plantaardig verhaal gepresenteerd, maar vlees, vis en schelpdieren leveren het ook. Vooral schelp- en schaaldieren zijn goede bronnen. Een gevarieerd bord waarop vis een paar keer per week terugkomt, draagt dus gewoon bij. Fruit staat wat lager op de ranglijst, met de banaan als bekendste uitzondering. Die heeft niet het hoogste gehalte van allemaal, maar hij is wel een van de makkelijkste dingen om mee te nemen en zonder gedoe te eten, en dat telt ook. Waarom de opname niet vanzelf spreekt Hier wordt het interessant. Je lichaam neemt lang niet alles op wat er binnenkomt, en een deel van wat je eet werkt de opname van magnesium tegen. De bekendste remmer is fytaat, ook wel fytinezuur genoemd. Dat zit in volkoren graanproducten, in peulvruchten en in noten en zaden. Het bindt mineralen aan zich, waardoor een deel ervan gewoon weer je lichaam verlaat. Oxalaten doen iets vergelijkbaars, en die zitten onder andere in spinazie, rabarber en bietenblad. Ook fosfaten spelen mee, en die vind je veel in frisdrank. Dat klinkt tegenstrijdig, want spinazie en volkorenbrood stonden net nog in het rijtje bronnen. En dat is ook zo. Ze leveren magnesium en ze remmen de opname ervan, allebei tegelijk. Daarom is het rijtje bronnen alleen nooit het hele verhaal. Wat je er praktisch mee kunt Gelukkig zijn er simpele bewerkingen die de rem een stuk losser maken, en die worden in keukens over de hele wereld al eeuwen gebruikt. Weken. Peulvruchten een nacht in ruim water laten staan, het weekwater weggooien en met vers water koken. Hetzelfde geldt voor noten en zaden, en voor havermout die je al de avond ervoor klaarzet. Kiemen. Laat je peulvruchten of zaden een dag langer staan tot ze net ontkiemen, dan breekt een deel van het fytaat vanzelf af. Zuurdesem. Brood dat op zuurdesem is gemaakt heeft een lange rijstijd, en in die tijd gebeurt hetzelfde. Dat is een van de redenen dat ik zuurdesembrood fijner vind dan snel gebakken volkorenbrood. Fermenteren. Zuurkool, miso en tempeh hebben dat proces al achter de rug. Kort koken. Magnesium lost op in water, dus groente die lang in veel water staat te pruttelen laat een deel achter in de pan. Stomen, roerbakken of het kookvocht gebruiken in een soep of saus scheelt. Wat er nog meer aan trekt Buiten je bord zijn er dingen die vragen om extra magnesium of de uitscheiding ervan opvoeren. Veel koffie, thee en frisdrank, alcohol, veel suiker en sterk geraffineerde producten horen daarbij. Dat hoeft geen reden te zijn om alles te schrappen, maar het is wel goed om te weten dat je basis eronder lijdt als dat rijtje je hele dag beslaat. Water telt ook mee Een bron die bijna altijd wordt overgeslagen is je drinkwater. Mineraalwater kan behoorlijk verschillen in samenstelling, en er zijn merken die een serieuze hoeveelheid magnesium leveren. Dat staat gewoon op het etiket, onder de analyse. Drink je toch al flessenwater, dan kun je daar net zo goed even naar kijken. Het kost je niets extra en het telt elke dag mee. Kraanwater verschilt per streek in hardheid, en hard water bevat doorgaans meer calcium en magnesium dan zacht water. Dat is geen reden om je waterleiding te gaan veranderen, maar het verklaart wel waarom zoiets per regio kan verschillen. Hoe een dag er ongeveer uitziet als je erop let Om het concreet te maken, een gewone dag waarop het vanzelf goed staat, zonder dat er iets bijzonders op tafel komt: Ochtend: havermout die een nacht geweekt heeft, met een eetlepel pompoenpitten en wat lijnzaad erdoor. Tussendoor: een handvol amandelen, of een banaan. Lunch: een flinke salade met donker blad, kikkererwten en een dressing met tahin. Avond: zalm of een linzenschotel, met een berg spinazie of boerenkool erbij. Na het eten: twee stukjes pure chocolade met een hoog cacaogehalte. Dat is geen dieet en ook geen schema. Het is gewoon een dag waarop in elke maaltijd iets zit uit de groepen die we hierboven langsliepen. En dat is eerlijk gezegd de hele kunst: niet een supervoeding zoeken, maar zorgen dat elke maaltijd iets bijdraagt. Waarom variatie hier meer doet dan een topbron Mensen vragen mij vaak welke bron nou echt het meeste oplevert. Mijn antwoord is altijd hetzelfde: de bron die je ook echt eet. Pompoenpitten staan bovenaan elke ranglijst, maar als je ze twee keer per jaar koopt, doen ze weinig voor je. Amandelen staan lager en doen meer, als ze elke dag binnen handbereik liggen. Daar komt bij dat die verschillende bronnen ook andere stoffen meebrengen. Groene groente brengt vezels en folaat mee, noten brengen gezonde vetten, peulvruchten brengen eiwit en vezels. Je lichaam werkt nooit met een losse stof, maar altijd met het hele pakket dat binnenkomt. Hoeveel is gebruikelijk Voor volwassen mannen wordt doorgaans rond de 400 tot 420 milligram per dag aangehouden, voor vrouwen rond de 310 tot 320 milligram. Een andere vuistregel die in mijn vak wordt gebruikt is ongeveer 10 milligram per kilo lichaamsgewicht. Beide zijn gemiddelden, en je persoonlijke situatie hangt af van hoe je leeft, hoeveel je beweegt en wat je dag van je vraagt. In het volgende artikel kijken we naar precies dat: wat er in de loop van een dag aan je magnesium trekt, waarom drukke periodes en intensief sporten daarin zo zwaar wegen, en wat dat betekent voor de manier waarop je je dag inricht. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Wat magnesium in je lichaam doet: waar het zit en waarom het overal meedoet Waar je magnesium naartoe gaat: stress, sport en de rest van je dag Magnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in
Learn moreWat magnesium in je lichaam doet: waar het zit en waarom het overal meedoet
◷ 6 min leestijd Magnesium is zo'n mineraal dat je overal tegenkomt. In een artikel over energie, in een stuk over spieren, in een verhaal over botten, en dan ook nog eens als het over je zenuwstelsel gaat. Dat voelt soms een beetje ongeloofwaardig, alsof er toevallig een stof is die overal bij hoort. En toch klopt het, en ik leg je graag uit waarom. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI kijk ik altijd liever naar processen dan naar losse functies. Als je magnesium op die manier bekijkt, wordt het meteen logisch dat het in zoveel verschillende verhalen opduikt. Het zit namelijk niet op een vaste plek met een vaste taak. Het doet mee in het werk zelf. Hoeveel magnesium je bij je draagt, en waar het zit Je lichaam bevat ongeveer 21 tot 28 gram magnesium. Bij elkaar nog geen twee eetlepels, en toch is dat over je hele lichaam verdeeld op een manier die veel verklaart. Ongeveer 60 procent is ingebouwd in je botten en je gebit. Ongeveer 20 procent zit in je spieren. Ongeveer 20 procent zit in ander zacht weefsel en in je lever. En ongeveer 1 procent circuleert mee in je bloed. Dat laatste getal is eigenlijk het interessantst, want van dat ene procent zie je maar een fractie terug in het bloedserum. Dat betekent dat een bloedwaarde voor magnesium maar een heel klein hoekje van het verhaal laat zien. Het grootste deel is immers ingebouwd in bot en spierweefsel, en dat lees je in zo'n uitslag niet terug. Wil je weten hoe jouw situatie eruitziet, dan is dat een gesprek met je arts of therapeut, en niet iets wat je uit een getal op internet haalt. Magnesium is een meewerker, geen eindproduct Het woord dat ik in mijn vak het vaakst gebruik voor magnesium is cofactor. Dat klinkt technisch, dus ik vertaal het even. Een cofactor is een stof die zelf niet het eindresultaat is, maar die een proces mogelijk maakt. Zonder die stof blijft de machine stilstaan, ook al ligt alle grondstof klaar. Magnesium is zo'n meewerker bij meer dan driehonderd enzymen. Enzymen zijn de werkers van je lichaam: ze knippen, plakken en zetten stoffen om. En bij heel veel van die werkzaamheden staat magnesium ernaast om het mogelijk te maken. Je moet het je voorstellen als een lopende band waar op honderden plekken dezelfde handeling nodig is. Zit er op die plek geen magnesium, dan stokt de band precies daar. Wat er gebeurt in je energiefabriekjes Het bekendste verhaal rond magnesium gaat over energie, en dat begint in je mitochondrien. Dat zijn de energiefabriekjes in je cellen, en daar worden glucose en vetten uit je voeding verbrand. De energie die daarbij vrijkomt wordt opgeslagen in ATP, en ATP kun je zien als een accu die je lichaam de hele dag door oplaadt en weer leegtrekt. Het punt zit in dat leegtrekken. De energie uit ATP komt pas vrij als magnesium erbij aanwezig is. Zonder dat mineraal blijft de accu vol, maar krijg je er niets uit. En die energie gebruik je voor werkelijk alles: denken, bewegen, spieren aanspannen, hormonen maken, eiwitten opbouwen, cellen delen en herstellen. Dat verklaart meteen waarom magnesium zo vaak naast het woord energie staat. Het levert zelf geen energie, zoals een boterham dat doet. Het is de handeling die de energie uit je voorraad haalt. De bewaker van je zenuwstelsel Het tweede verhaal vind ik zelf het mooiste om uit te leggen, en het gaat over een receptor met een onhandige naam: de NMDA-receptor. Die zit tussen twee zenuwcellen in, op de plek waar ze met elkaar praten. Je kunt hem zien als een deur in je zenuwstelsel. Magnesium zit op die deur en houdt hem gesloten. Pas als er een echt signaal langskomt, gaat magnesium er even af, stroomt er calcium naar binnen en wordt de prikkel doorgegeven. Daarna hoort magnesium er weer op te gaan, zodat de deur dichtvalt en de cel niet oneindig doorgaat met seinen. Magnesium is daarmee de bewaker van die deur. Is er genoeg van, dan gaat de deur netjes open en weer dicht. Is het magnesium in de loop van de dag opgegaan, dan valt die deur minder makkelijk terug in de gesloten stand en blijft het systeem langer aanstaan. Dat is precies waarom magnesium in mijn vak ook wel het rustmineraal wordt genoemd. Spieren spannen aan, en moeten ook weer loslaten Bij spieren denken de meeste mensen aan aanspannen. Dat doet vooral calcium: dat stroomt de spiercel in en de vezels trekken samen. Het loslaten daarna is net zo goed werk, en daar is magnesium bij betrokken, samen met de pompen die calcium weer uit de cel halen. Een spier die goed werkt, kan dus twee dingen: strak aanspannen en daarna volledig ontspannen. Die tweede helft wordt vaak vergeten, terwijl het de helft is waar je lichaam actief energie in steekt. En die energie, daar had je ATP voor nodig, en bij ATP had je magnesium nodig. Zo loopt alles weer in elkaar over. De elektrische kant van het verhaal Dan is er nog een laag die minder bekend is. Rond elke cel staat een klein spanningsverschil, een soort lading. Die lading wordt in stand gehouden door pompen die natrium de cel uitwerken en kalium naar binnen halen. Die pompen draaien op ATP, en dus ook weer op magnesium. Daardoor is magnesium betrokken bij de balans tussen natrium, kalium, calcium en fosfor in je lichaam. Dat is de reden dat je magnesium ook tegenkomt in verhalen over de water- en mineralenhuishouding, en waarom het in sportdranken opduikt naast natrium en kalium. En dan het bot als voorraadkast Die 60 procent in je botten is niet alleen bouwmateriaal. Botweefsel is levend weefsel dat de hele tijd wordt afgebroken en weer opgebouwd, en magnesium zit in dat proces verweven. Het speelt mee in de manier waarop calcium zijn plek vindt, en dat is de reden dat magnesium, calcium en vitamine D in zoveel verhalen samen worden genoemd. Waarom het zo breed is Als je deze stukken naast elkaar legt, zie je waar die lange lijst vandaan komt. Energie, spieren, zenuwstelsel, botten en de mineralenbalans zijn geen vijf losse claims. Het is vijf keer hetzelfde mechanisme dat op een andere plek in je lichaam zijn werk doet: een mineraal dat processen mogelijk maakt. In het volgende artikel kijken we naar waar magnesium vandaan komt. Welke voedingsmiddelen leveren het, hoeveel zit daar ongeveer in, en wat bepaalt of het ook echt wordt opgenomen. Dat laatste is namelijk een verhaal op zich. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Magnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt. Lees ook Magnesium op je bord: de bronnen en wat de opname beïnvloedt Waar je magnesium naartoe gaat: stress, sport en de rest van je dag Magnesium in de praktijk: zo bouw je het rustig in je dag in
Learn moreChroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat koolhydraten in je lichaam doen, waar snel en langzaam vandaan komen en hoe je een maaltijd opbouwt. In dit laatste deel het praktische stuk: welke voedingsstoffen in deze stofwisseling meedraaien, en waar je op let als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Eerst de korte samenvatting Glucose heeft deuren nodig om je cellen binnen te komen, en insuline is de verdeler die ze openzet. Hoe snel glucose vrijkomt hangt niet af van de soort suiker maar van de verpakking, van wat er verder op je bord ligt, van de bereiding en van of het heeft afgekoeld. En beweging opent diezelfde deuren rechtstreeks. Wat daar in meedraait zijn de meewerkers: de vitaminen en mineralen zonder welke de enzymen in deze stofwisseling hun werk niet kunnen doen. Waarom een brede basis prettiger werkt dan een losse hoge dosering Wat ik in mijn werk het vaakst terugzie, is dat iemand over een stof iets gelezen heeft en daar vervolgens heel gericht op gaat doseren. Soms is dat zinvol. Vaker werkt het anders, en dat komt doordat je lichaam niet met losse stoffen werkt maar met processen. Je moet je zo'n proces voorstellen als een lopende band met een rij meewerkers ernaast. Elke meewerker heeft zijn eigen onderdeel nodig: deze een mineraal, die een vitamine, de volgende weer iets anders. Zet je een meewerker aan een dubbele voorraad, dan gaat de band niet sneller lopen. Hij gaat pas haperen als er ergens anders in de rij iemand zonder onderdeel zit. In mijn vak noemen we dat de zwakke plek in de keten. Bij dit onderwerp geldt dat extra sterk, want de omzetting van glucose naar bruikbare energie is letterlijk een band met een lange rij stappen. Elke stap heeft zijn eigen enzym, en bijna elk van die enzymen heeft een vitamine of een mineraal nodig. Welke voedingsstoffen hierbij een erkende rol hebben Er is een aantal vitaminen en mineralen waarvan de rol wetenschappelijk is vastgesteld. Ik zet ze voor je op een rij, in gewone taal. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Chroom draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.2 Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress.3 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie.4 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.5 Wat opvalt als je dit rijtje ziet: het zijn meewerkers, geen brandstof. De brandstof komt van je bord. Deze stoffen zorgen dat er iets mee gebeurt. Waar haal je ze vandaan? Chroom uit broccoli, volkoren graan, noten, eigeel en peulvruchten. Zink uit vlees, schelpdieren, pompoenzaad, cashewnoten en linzen. Vitamine B5 uit ei, paddenstoelen, avocado en volkoren graan. Jodium uit vis, zeewier en gejodeerd zout. Vitamine C uit paprika, kool en fruit. Waar ScKIN Control+ in dit verhaal past Die brede basis is precies waarom we Control+ hebben samengesteld. Per dagdosering van drie tabletten zit er 100 microgram chroom in en 15 milligram zink, aangevuld met de andere stoffen die in dezelfde processen meewerken. Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten.1 Chroom draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.1 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme.2 Daarnaast zitten er stoffen in die in dezelfde lijn meedraaien. Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress.3 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie.4 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.5 Zink draagt bij aan een normale concentratie en aan een normale hormoonhuishouding.2 Verder bevat de formule vitamine A, vitamine D3, vitamine E, biotine en selenium, en is zij aangevuld met MSM, lactoferrine, mariadistel, groene thee extract en gember als onderdeel van het geheel. Zie het als een fundament onder je dag. Geen vervanging van goed eten, en zeker geen vervanging voor de vier stappen uit deel drie, wel een manier om je basis breed te houden in periodes waarin dat lastiger lukt. Bekijk Control+ Hoe je het gebruikt De dagdosering is drie tabletten. Bouw dat rustig op, dat is mijn vaste advies bij een breed samengesteld product: de eerste week een tablet per dag, de tweede week twee, en vanaf de derde week drie. Zo geef je je spijsvertering de tijd om eraan te wennen, en merk je bovendien beter hoe je lichaam erop reageert. Neem ze bij een maaltijd. Zoals ik in deel drie schreef, geeft een maaltijd met wat vet en eiwit erbij je lichaam meer gelegenheid om mineralen op te nemen dan een los moment op een lege maag. Voor wie dit niet bedoeld is Dit hoort er eerlijk bij. Control+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar, niet voor zwangere vrouwen en niet voor vrouwen die borstvoeding geven. Gebruik je medicatie, bijvoorbeeld voor je schildklier of voor je bloedsuiker, of ben je onder behandeling, overleg dan eerst met je arts. Die afweging hoort bij iemand die je dossier kent. Waar je op let als je iets anders kiest Kies je voor een ander product, dan zijn dit de dingen waar ik zelf naar zou kijken. Of de stoffen die in dezelfde processen meewerken erbij zitten, in plaats van alleen die ene. Of de hoeveelheden ergens in de orde van de dagelijkse referentie liggen in plaats van een veelvoud daarvan. En of alle hoeveelheden gewoon op het etiket staan, want een merk dat met een verzamelnaam werkt zonder getallen, maakt je de vergelijking onmogelijk. Dat is overigens de nuttigste vaardigheid die ik mensen kan meegeven: leer een etiket lezen. Dan ben je van niemands verhaal meer afhankelijk, ook niet van het mijne. Tot slot Als je een ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: het gaat bij koolhydraten zelden om de hoeveelheid en bijna altijd om de verpakking, de volgorde op je bord en de beweging erna. Begin bij je ontbijt, wandel na het eten, en zorg dat de meewerkers er ook zijn. Een hele fijne dag. 1 Chroom draagt bij tot de instandhouding van normale bloedsuikergehalten, draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme en aan een normaal vetmetabolisme. Chroom 100 mcg (250% RI). 2 Zink draagt bij aan een normaal koolhydraatmetabolisme, aan een normaal vetmetabolisme, aan een normale concentratie en aan een normale hormoonhuishouding. Zink 15 mg (150% RI). 3 Vitamine B5 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de normale weerstand tegen stress. Vitamine B5 20 mg (333% RI). 4 Jodium draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan een normale concentratie. Jodium 150 mcg (100% RI). 5 Vitamine C draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme. Vitamine C 150 mg (188% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt
Learn moreZo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt
◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat er met glucose gebeurt en waar snel en langzaam vandaan komen. Nu het praktische deel: hoe bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt? Ik werk met een paar vaste stappen die ik mensen in mijn praktijk meegeef. Ze zijn simpel genoeg om zonder lijstjes te onthouden. De vaste volgorde waarmee ik een bord opbouw Stap 1: begin bij het eiwit. Kies eerst de vis, de eieren, de kip, de linzen, de kwark of de tofu, en bouw de rest daaromheen. Eiwit vertraagt de maaglediging en geeft het sterkste verzadigingssignaal van alles op je bord. Stap 2: dan de groente, en flink. Mik op ruwweg de helft van je bord. De vezels erin vormen een rem op de snelheid waarmee de rest vrijkomt, en ze leveren bovendien de mineralen die in deze hele stofwisseling meedraaien. Stap 3: dan pas de koolhydraatbron, met de verpakking eromheen. Zoete aardappel, hele granen, peulvruchten, gewone aardappelen. Een portie ter grootte van je vuist is voor de meeste mensen een goed begin. Stap 4: zet er vet bij. Olijfolie, avocado, noten, zaden, een stuk vette vis. Vet vertraagt en maakt bovendien de vetoplosbare stoffen uit je groente beschikbaar. Deze volgorde werkt ook letterlijk. Eet je de groente en het eiwit eerst en de koolhydraten daarna, dan verloopt de opname gelijkmatiger dan andersom. Dat is een gratis handeling. Het ontbijt is het moment met de meeste winst Bij de meeste mensen is het ontbijt het zwakste moment van de dag: wit brood met zoet beleg, gezoete granen, een stuk fruit onderweg, of een koffie met iets zoets erbij. En dat is precies de maaltijd die de golfbeweging voor de rest van de dag op gang brengt. Begin je met een scherpe stijging, dan kom je rond elf uur laag uit, grijp je naar iets zoets, en herhaalt het patroon zich. Zet er daarom iets neer met eiwit en vet. Eieren met groente. Kwark of skyr met noten, zaden en een handje bessen. Havermout met gemalen lijnzaad, noten en een lepel yoghurt. Of gewoon een restje van gisteravond, want daar is niets mis mee. Als je een ding uit deze reeks meeneemt en doorvoert, laat het dit zijn. In mijn praktijk zie ik hier het meeste verschil van, en het kost je geen extra tijd. Beweeg na het eten, al is het tien minuten Zoals ik in deel een uitlegde, haalt een samentrekkende spier de deuren voor glucose naar de celwand zonder dat er insuline aan te pas komt. Een wandeling van tien tot vijftien minuten na je maaltijd doet dus iets heel concreets. Je hoeft daar niet voor om te kleden. De hond, een rondje om het blok, de boodschappen te voet, of gewoon de afwas en daarna even de tuin in. Het gaat om de samentrekking, niet om de prestatie. Werk je zittend, zet dan een paar momenten per dag in je agenda waarop je opstaat. Tien keer uit je stoel komen en weer gaan zitten telt ook mee. En traplopen is, als je het hebt, de meest onderschatte beweging die er is. Bouw spieren, want dat is je opslagplaats Je spierweefsel is de grootste plek waar glucose naartoe kan. Hoe meer spier je hebt en hoe vaker je die gebruikt, hoe meer deuren er zijn en hoe soepeler het verloopt. Daar is geen sportschool voor nodig. Twee keer per week iets met weerstand: tassen dragen, uit je stoel opstaan zonder je handen, een paar oefeningen met je eigen gewicht, traplopen met de boodschappen. Wat telt is dat je spieren af en toe echt iets moeten. Dit is ook de reden dat ik vrouwen vanaf een jaar of veertig hier extra op wijs. Spiermassa neemt vanaf die leeftijd vanzelf af als je er niets aan doet, en daarmee krimpt je opslagcapaciteit. Geef je systeem pauzes Dit is een punt waar ik voorzichtig over wil zijn, want het wordt makkelijk te streng gemaakt. Het idee is simpel: elke keer dat je iets eet, komt het systeem in actie. Eet je de hele dag door in kleine beetjes, dan staat het ook de hele dag halfaan. Drie momenten per dag met rust ertussen geeft je lichaam de gelegenheid om tussendoor ook op vet over te schakelen, en dat is precies de flexibiliteit uit deel een. Dat betekent niet dat je moet vasten of maaltijden moet overslaan. Het betekent: maak van je maaltijden echte maaltijden, zodat je er tussendoor niet bij hoeft te eten. Loop je om elf uur toch leeg, dan is dat vrijwel altijd een aanwijzing dat je ontbijt te licht was. Slaap, want een korte nacht verandert dit systeem Dit wordt bij dit onderwerp vaak overgeslagen en het hoort er echt bij. Na een paar korte nachten reageert je lichaam anders op dezelfde maaltijd, en je trek in zoet neemt toe. Regelmaat werkt daarbij beter dan lengte. Rond dezelfde tijd naar bed, rond dezelfde tijd op, ook in het weekend. En het laatste uur voor je gaat slapen geen fel scherm vlak voor je gezicht. Een paar dingen die klein lijken en het niet zijn Drink je calorieen niet. Sap, frisdrank, gezoete koffie en smoothies die gezeefd zijn gaan er in zonder rem. Water, thee, koffie zonder suiker. Zet azijn of citroen in je dressing. Iets zuurs bij een maaltijd vertraagt de maaglediging. Een eetlepel azijn in je slasaus is een gratis zet. Kook een portie extra en laat die afkoelen. Aardappelen, rijst en pasta van gisteren uit de koelkast gedragen zich anders, zoals ik in deel twee uitlegde. Eet rustig en kauw. Je verzadigingssignaal heeft tijd nodig om aan te komen. Eten achter je laptop in zeven minuten is op dit punt geen neutrale keuze. Houd je eigen patroon in de gaten. Wanneer op de dag zak je weg? Wat at je daarvoor? Twee weken een paar aantekeningen maken leert je meer over jezelf dan welk algemeen advies ook. Wanneer je naar iemand toe gaat Dit hoort er eerlijk bij. Merk je dat je erg veel dorst hebt, veel moet plassen, onbedoeld gewicht verliest of je structureel anders voelt dan je gewend bent, ga dan langs je huisarts en laat je bloed prikken. Dat is geen paniek, dat is gewoon verstandig. Gebruik je medicatie, dan geldt hetzelfde: veranderingen in je voedingspatroon bespreek je met de arts die je behandelt. Een artikel kan uitleggen hoe iets werkt, maar het kan niet naar jou kijken. Tot slot De korte samenvatting: bouw je bord op in de volgorde eiwit, groente, koolhydraat met verpakking, vet. Begin bij je ontbijt. Beweeg na het eten. Bouw wat spier. En geef je systeem tussendoor rust. In het laatste deel kijk ik naar de voedingsstoffen die in deze stofwisseling meedraaien, en naar wat je doet als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
Learn moreSnelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent
◷ 6 min leestijd In het vorige deel keken we naar wat er met glucose gebeurt en hoe je cellen er energie van maken. Nu het verschil waar iedereen het over heeft: snelle en langzame koolhydraten. En ik ga je meteen vertellen dat die indeling net iets anders ligt dan je waarschijnlijk denkt. Het gaat niet om de soort, het gaat om de verpakking Dit is het idee dat in mijn vakgebied veel wordt gebruikt en dat ik graag doorgeef, want het maakt kiezen eenvoudig. In een boon, een linze, een hele graankorrel, een stuk pompoen of een aardappel zitten de koolhydraten nog netjes in cellen verpakt. De wanden van die cellen zijn van vezel. Je moet je dat voorstellen als een doosje met een deksel erop: je lichaam moet eerst het doosje openbreken voordat het bij de inhoud kan. Die doosjes zijn stevig. Ze doorstaan koken, bakken en een flink deel van de vertering. Daardoor komt de glucose geleidelijk vrij, over een langere tijd, en haalt een deel van de inhoud zelfs je dikke darm. Zet daar wit brood, witte rijst, gewone pasta, crackers, koek en frisdrank naast. Daar is de verpakking er in de fabriek al afgehaald: gemalen, gezeefd, ontdaan van de buitenlagen. De inhoud ligt los, en kan dus meteen worden opgenomen. Dus niet de suiker zelf is het verschil, maar of er nog iets omheen zit. Een appel en een glas appelsap bevatten vergelijkbare suikers; in de appel zit het vruchtvlees er nog omheen. Wat er gebeurt bij een snelle stroom Komt er in korte tijd veel glucose binnen, dan moet je alvleesklier daar stevig op reageren met insuline om het bloed weer in evenwicht te brengen. Dat lukt, en vaak schiet het daarbij een beetje door. Het gevolg is dat je anderhalf tot twee uur later lager uitkomt dan waar je begon. Dat is precies die zone die veel mensen herkennen: zwaar, wat prikkelbaar, moeite met je aandacht erbij houden, en zin in iets zoets. Dat laatste is geen zwakte, dat is een signaal dat je hersenen uitzenden om de aanvoer op gang te krijgen. En dan begint het patroon opnieuw. Dat is wat ik mensen altijd uitteken: niet een piek is het punt, maar de golfbeweging die zichzelf de hele dag herhaalt. Waar snel en langzaam echt door bepaald worden Vier dingen, en ze zijn alle vier praktisch. 1. De verpakking. Heel of gemalen, met zemellaag of zonder, met vruchtvlees of geperst. Dit is veruit de grootste factor. 2. Wat er verder in de maaltijd zit. Vet, eiwit en vezels vertragen de maaglediging. Dezelfde boterham gedraagt zich anders met alleen jam dan met ei en avocado erbij. 3. De bereiding. Hoe langer en natter je iets kookt, hoe toegankelijker het zetmeel wordt. Pasta al dente gedraagt zich anders dan pasta die acht minuten te lang heeft gestaan. Een kruimige, lang gekookte aardappel anders dan een vastkokende die net gaar is. 4. De temperatuur achteraf. Dit is de leukste. Laat je gekookte aardappelen, rijst of pasta afkoelen, dan verandert een deel van het zetmeel van structuur en wordt het bestand tegen je verteringsenzymen. Dat deel gedraagt zich daarna als vezel. Opwarmen mag; het effect blijft voor een flink deel bestaan. Fructose gaat een andere route Even apart, want dit is een veelgestelde vraag. Fructose, de suiker uit fruit, wordt grotendeels in je lever verwerkt en komt niet op dezelfde manier als glucose in je bloed terecht. Dat maakt nogal uit tussen een stuk fruit en een glas sap of frisdrank. In heel fruit zit fructose in bescheiden hoeveelheden, samen met vezels, water en een hoop andere stoffen, en je eet er maar een beperkte hoeveelheid van. In sap, siropen en gezoete dranken zit het geconcentreerd en zonder rem. Fruit is dus geen probleem. Vloeibare suiker is een ander verhaal, en dat geldt ook voor honing, agavesiroop en vruchtenconcentraat. De glycemische index en waarom ik er weinig mee werk Je komt dit getal overal tegen, dus ik wil er eerlijk over zijn. De glycemische index geeft aan hoe snel een los voedingsmiddel je bloedsuiker laat stijgen ten opzichte van zuivere glucose. Het probleem is dat je zelden losse voedingsmiddelen eet. Zodra er vet, eiwit en vezels bij komen, verandert het getal. En de index zegt niets over de hoeveelheid die je werkelijk eet: watermeloen scoort hoog, maar er zit zo weinig koolhydraat in een partje dat het in de praktijk nauwelijks meetelt. Daarom werk ik liever met de vier praktische punten hierboven. Die kun je in de keuken toepassen zonder een tabel erbij te pakken. Wat een glucosemeter je wel en niet leert Steeds meer mensen plakken een sensor op hun arm om te zien wat hun voeding doet. Ik vind dat op zichzelf interessant, en ik wil er toch iets bij zeggen. Wat zo'n meting je goed laat zien, is je eigen patroon. Twee mensen kunnen op dezelfde boterham heel verschillend reageren, en dat ligt aan van alles: hoe je geslapen hebt, hoeveel spier je hebt, hoeveel je beweegt, hoe gespannen je bent en wat je verder die dag gegeten hebt. Die persoonlijke verschillen zijn echt, en daar kun je iets van leren. Wat zo'n meting niet is, is een rapportcijfer. Een stijging na het eten hoort erbij; dat is precies wat er moet gebeuren. Het gaat om de hoogte en de duur, niet om de stijging zelf. En ik zie mensen er ook nerveus van worden, waarbij spanning op zichzelf weer invloed heeft op de uitslag. Dan ben je je eigen meting aan het beïnvloeden. Mijn advies: gebruik het als leermiddel voor een paar weken als je dat leuk vindt, en niet als dagelijkse beoordeling van jezelf. En trek er geen medische conclusies uit; dat is werk voor je huisarts. Waar koolhydraten op je bord thuishoren Om het concreet te maken, de bronnen met de verpakking er nog omheen: peulvruchten, hele granen zoals haver, gerst, spelt en zilvervliesrijst, knollen zoals zoete aardappel en pastinaak, gewone aardappelen, pompoen, bietjes, hele vruchten, en in bescheiden mate noten en zaden. En de bronnen zonder verpakking: wit meel in al zijn vormen, witte rijst, gewone pasta, crackers, koek, gebak, frisdrank, sap, snoep en vrijwel alles wat als tussendoortje is verpakt. Dat tweede rijtje hoeft niet helemaal te verdwijnen. Maar als het de basis van je dag vormt in plaats van de uitzondering, dan draait die golfbeweging uit de vorige paragraaf de hele dag door. Tot slot De korte samenvatting: snel of langzaam zit niet in de soort suiker maar in de verpakking, in wat er verder op je bord ligt, in hoe je het bereidt en in of het heeft afgekoeld. Vier dingen die je zelf in de hand hebt. In het volgende deel bouwen we daarmee een maaltijd op. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat koolhydraten in je lichaam doen Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
Learn moreWat koolhydraten in je lichaam doen
◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in de groep voedingsstoffen waar het meest over gediscussieerd wordt en waar het minst goed over wordt uitgelegd: koolhydraten. Ze zijn de afgelopen jaren beurtelings de held en de schurk geweest, en in beide gevallen ging het verhaal over de hoeveelheid. Terwijl het eigenlijk nergens over de hoeveelheid gaat. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn werk uitleg: met de biologie erachter, in gewone taal. Wat een koolhydraat is Een koolhydraat is in de kern een suikermolecuul, al dan niet aan andere suikermoleculen vastgeknoopt. Glucose is er een van, fructose uit fruit ook, en zetmeel is niets anders dan een lange ketting van glucosemoleculen achter elkaar. Wat je lichaam doet, is die kettingen knippen. In je mond begint dat al, in je dunne darm gaat het verder, totdat er losse bouwstenen overblijven die door je darmwand naar binnen kunnen. Glucose komt daarna in je bloed terecht. Vezels zijn ook koolhydraten, maar dan met knopen waar jouw enzymen niet op passen. Die worden dus niet geknipt en komen ver in je spijsvertering terecht. Daar kom ik in deel twee op terug, want ze bepalen voor een flink deel het tempo van alles wat hierboven staat. Glucose in je cellen: de deur moet open Zodra glucose in je bloed zit, moet het nog ergens heen. En hier zit een stuk dat veel mensen verrast: glucose kan niet zomaar een cel binnenwandelen. Er moet een deur open. Die deuren zijn transporteiwitten in de celwand. Sommige weefsels, zoals je hersenen en je rode bloedcellen, hebben deuren die altijd openstaan. Die krijgen hun glucose hoe dan ook, want ze staan vooraan in de rij. Je spieren en je vetweefsel werken anders. Daar zitten de deuren in rust opgeborgen binnen in de cel, en ze komen pas naar de wand als er een signaal komt. Dat signaal is insuline. Je moet je dat voorstellen als een magazijn met deuren die plat tegen de muur binnen liggen opgestapeld. Insuline is de melding dat er een levering is, en pas dan worden de deuren naar buiten gereden en opengezet. Insuline is een verdeler, geen boeman Dit vind ik belangrijk om recht te zetten, want insuline heeft een slechte naam gekregen en dat is onterecht. Insuline is in de eerste plaats een verdeler van energie. Het hormoon meldt aan je lichaam dat er voldoende binnen is, waarop je lever stopt met zelf glucose vrijmaken en je hersenen geen hongersignaal meer hoeven sturen. Tegelijk zet het de deuren open bij de weefsels die kunnen opslaan. Dat systeem is er niet om je dik te maken. Het is er om energie precies daar te krijgen waar hij op dat moment nodig is. En het werkt het mooiste als het af en toe aan en af en toe uit staat, in plaats van de hele dag halfopen. De drie manieren waarop je energie maakt Zodra glucose in je cel is, kan die op verschillende manieren omgezet worden in bruikbare energie. En die manieren verschillen enorm in opbrengst en in snelheid. De snelle weg zonder zuurstof. In het vocht van je cel wordt glucose in een paar stappen afgebroken. Dat levert twee eenheden energie op. Weinig, maar razendsnel beschikbaar. Dit is het oudste mechanisme dat er bestaat, en vrijwel elke cel op aarde gebruikt het. De langzame weg met zuurstof. Wat er na die eerste stappen overblijft, gaat je energiefabrieken in, je mitochondrien. Daar wordt het volledig verbrand, en dat levert ongeveer zesendertig eenheden op uit datzelfde molecuul glucose. Achttien keer zoveel, alleen duurt het langer. De weg via vet. In diezelfde energiefabrieken kunnen ook vetzuren worden verbrand, en dat levert nog veel meer op: ruim honderd eenheden per vetzuur. Daar kun je urenlang op doorgaan. Zie het als een huishouden met een spaarrekening en contant geld in je zak. Het contante geld is er meteen maar is snel op. De spaarrekening is enorm, alleen moet je even wachten voordat het beschikbaar is. Metabole flexibiliteit: kunnen schakelen En nu het begrip waar het in mijn vakgebied allemaal om draait, en dat in gewone artikelen bijna nooit langskomt: metabole flexibiliteit. Dat is het vermogen van je cellen om soepel te schakelen tussen die manieren. Even snel glucose verbranden als dat nodig is, en moeiteloos overgaan op vet als er geen glucose voorhanden is. Een cel die dat kan, zit altijd goed. Een cel die dat niet meer kan, is metabool inflexibel geworden. Die valt steeds terug op de snelle weg zonder zuurstof, en dat is de weg met de laagste opbrengst. Dan heb je dus wel voeding binnen, maar je haalt er weinig uit. Wat maakt cellen inflexibel? Vooral het ontbreken van uitdaging. Als je spiercellen nooit zonder glucose zitten en nooit flink belast worden, dan verdwijnt de reden om die andere wegen te onderhouden. In de biologie geldt: wat je niet gebruikt, raak je kwijt. Je energiefabrieken nemen in aantal af, en de capaciteit om vet te verbranden loopt terug. En dat merk je. Niet alleen aan je energie, maar ook aan hoe je omgaat met veranderingen en met spanning. Je hersenen kunnen namelijk zowel glucose als de restproducten van vetverbranding gebruiken. Is er maar een route beschikbaar, dan worden ze afhankelijker van een constante aanvoer. Beweging zet de deuren open zonder insuline Dit is misschien wel het meest praktische stuk van dit hele artikel. Een spier die samentrekt, haalt diezelfde deuren naar de celwand zonder dat er insuline aan te pas komt. Het samentrekken zelf is het signaal. En hoe vaker je dat doet, hoe meer van die deuren je spier aanmaakt. Dat betekent dat een wandeling na het eten iets heel concreets doet: hij opent deuren. En dat betekent ook dat spierweefsel je grootste opslagplaats is. Een spier die regelmatig gebruikt wordt, kan meer glucose kwijt en heeft daar minder insuline voor nodig. Daarom heeft bewegen in mijn vak niet alleen met conditie te maken. Het is de belangrijkste knop op dit hele systeem. Wat je hiervan onthoudt Drie dingen. Glucose heeft deuren nodig om je cellen in te komen, en insuline is de verdeler die ze openzet. Je kunt energie op drie manieren maken, en soepel kunnen schakelen tussen die manieren is waar het om draait. En beweging opent die deuren rechtstreeks, zonder tussenkomst van insuline. In het volgende deel kijken we naar het verschil tussen snelle en langzame koolhydraten, en waarom dat minder met de soort te maken heeft dan met de verpakking. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Snelle en langzame koolhydraten: wat het verschil betekent Zo bouw je een maaltijd die je energie langer vasthoudt Chroom en zink rond je bloedsuiker: waar je op let bij een brede basis
Learn more


