ScKIN Journal
Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we de vraag hoeveel vitamine B12 per dag van alle kanten bekeken. We zagen dat je lichaam er dagelijks maar een spoorhoeveelheid van verbruikt, dat de route naar binnen met vier eiwitten en een specifieke plek in je darm de ingewikkeldste van alle vitaminen is, en dat er daarnaast een kleine passieve route bestaat die bij hogere hoeveelheden gaat meetellen. We keken naar de bronnen, die uitsluitend dierlijk zijn, en naar de omstandigheden die de opname beïnvloeden. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait De hoofdrolspeler is vitamine B12, oftewel cobalamine. Die komt in verschillende vormen voor, en dat verschil is praktisch van belang. De twee actieve vormen zijn methylcobalamine en adenosylcobalamine. Dat zijn precies de twee uit het eerste artikel: de ene werkt in het methyleringsproces en in je zenuwstelsel, de andere in je mitochondriën en je energiestofwisseling. Je lichaam kan ze direct gebruiken. Daarnaast bestaat er een synthetische vorm, cyanocobalamine, die je lichaam eerst moet omzetten voordat er iets mee gedaan kan worden. Die is goedkoper in productie en kom je daarom vaak tegen. En dan zijn er de twee meewerkende stoffen uit het eerste artikel: folaat en vitamine B6. Die drie geven elkaar in het methyleringsproces het stokje door, dus het is logisch om ze bij elkaar te houden. Waar je op let bij een aanvulling De vorm. Kijk of het om de actieve vormen gaat of om de synthetische variant die eerst omgezet moet worden. De meewerkende stoffen. Zit folaat erbij, en in welke vorm? Folaat is de actieve variant; foliumzuur is de synthetische vorm die je lichaam nog moet omzetten. Bij vitamine B6 geldt hetzelfde onderscheid. De toedieningsvorm. Een zuigtablet benut de opname via het mondslijmvlies, en dat is precies de route die niet van de hele maagdarmcascade afhankelijk is. De hoeveelheid, en of die te verdelen is. Een tablet die je in vieren of in tweeën kunt breken, geeft je ruimte om de hoeveelheid aan te passen aan wat bij jou past. De overige ingrediënten. Zuigtabletten hebben een bindmiddel en een smaak nodig. Kijk waar die vandaan komen. Vitamin B12+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin B12+, een zuigtablet die je onder je tong laat smelten. Eén zuigtablet levert 20.000 microgram vitamine B12, en dat in allebei de actieve vormen: 10.000 microgram methylcobalamine en 10.000 microgram adenosylcobalamine. Cyanocobalamine zit er niet in. Daarnaast zitten de twee meewerkende stoffen er gewoon bij, en in hun actieve vorm. Folaat als 5-MTHF quatrefolic, 400 microgram, dus folaat en geen synthetisch foliumzuur. En vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, 2,8 milligram. De smaak komt van zwarte bessenextract en kersenaroma, en er zit geen suiker in. Een verpakking bevat 60 zuigtabletten. De erkende bijdragen sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel en tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.1,2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen.3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen en tot een normaal metabolisme van homocysteïne.4,5 Folaat draagt bij aan een normale celdeling, aan normale bloedaanmaak en aan een normaal homocysteïnemetabolisme.6 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale energiestofwisseling.7 Omdat deze formule precies 400 microgram folaat per dagdosering levert, geldt hier ook de zwangerschapsbijdrage: adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap.8 Bekijk Vitamin B12+ Hoe je het inpast in je dag Eén zuigtablet per dag, en die laat je onder je tong smelten. Sabbelen tot er niets meer van over is, dus niet doorslikken met een slok water. Dat is de hele kunst, en het is ook het punt waar het in de praktijk het vaakst misgaat. Het moment van de dag maakt weinig uit. Wat wel helpt, is dat je het aan iets vasts hangt: bij je ochtendkoffie, bij het tandenpoetsen, bij het eerste moment dat je gaat zitten. Zet de verpakking op die plek neer, want wat je niet ziet, neem je niet. De doseerinstructie is een kwart, een halve of een hele zuigtablet. Dat betekent dat je met één verpakking afhankelijk van je keuze lang vooruit kunt. Welke hoeveelheid bij jou past, is iets om met een therapeut of je huisarts te bespreken. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Waarom zo'n hoog getal? Omdat een deel ervan via de passieve route en via het mondslijmvlies binnenkomt, en die routes zijn niet afhankelijk van de hele cascade met intrinsieke factor en receptoren. Je lichaam verbruikt geen 20.000 microgram; het gaat om wat er na die route overblijft. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Je lever houdt een voorraad van deze vitamine aan die in jaren wordt gerekend. Dit is dus geen stof om na een week te beoordelen. Denk in maanden. Een paar praktische punten Vitamin B12+ is niet geschikt voor kinderen tot en met drie jaar. Overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben, omdat er isomalt als bindmiddel in zit. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een medisch deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Als je uit deze vier artikelen één ding meeneemt, laat het dan dit zijn: bij vitamine B12 is de vraag hoeveel je binnenkrijgt veel minder interessant dan de vraag hoeveel er doorheen komt. Die route bepaalt alles. En de vraag wat in jouw situatie passend is, hoort thuis bij je huisarts of een therapeut die jou kent, en niet bij een getal dat je ergens leest. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel. 2 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. 3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen. 4 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen. 5 Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne. 6 Folaat draagt bij aan een normale celdeling, aan normale bloedaanmaak en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. 7 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale energiestofwisseling. 8 Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 mcg folaat. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen tot en met 3 jaar. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt
Learn moreHoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt
◷ 6 min leestijd We hebben gekeken naar wat vitamine B12 doet, naar zijn ingewikkelde route naar binnen en naar waar hij in je voeding zit. Dan nu de vraag waar deze reeks mee begon: hoeveel per dag? Eén ding vooraf, en dat meen ik oprecht. Wat hier staat is algemene informatie over wat er bekend is. Het is geen persoonlijk voorschrift en zeker geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. Wat gebruikelijk is Laten we beginnen bij de officiële getallen. De referentiewaarde die op Europese etiketten wordt gebruikt is 2,5 microgram per dag. In Nederland wordt voor volwassenen rond de 2,8 microgram aangehouden, en tijdens zwangerschap en borstvoeding ligt dat iets hoger. Dat zijn de hoeveelheden die je lichaam daadwerkelijk per dag verbruikt. Ze zijn bedoeld voor een gemiddelde situatie: iemand die dierlijke producten eet en bij wie de opnameroute uit het eerste artikel gewoon doet wat hij moet doen. En daar zit precies waarom supplementen vaak zoveel hoger doseren. Die hoge getallen zijn geen poging om je meer te geven dan je nodig hebt. Ze zijn een antwoord op de vraag wat er gebeurt als die route stroever loopt. Waarom supplementen zo hoog doseren Hier komt het eerste artikel weer van pas. De normale route naar binnen gaat via de intrinsieke factor en via receptoren helemaal achter in je dunne darm. Die route heeft een beperkte capaciteit: per keer gaat er maar een bescheiden hoeveelheid doorheen. Daarnaast is er een tweede, passieve route. Ongeveer een procent van wat er in je darm aanwezig is, komt daar simpelweg doorheen zonder dat er een eiwit of receptor aan te pas komt. Een procent klinkt verwaarloosbaar, en bij normale hoeveelheden is dat ook zo. Maar reken het eens door. Neem je honderd microgram, dan levert die passieve route alleen al rond de microgram op, los van wat er via de gewone route binnenkomt. En dat is dus de gedachte achter de hoge doseringen: niet omdat je lichaam honderd microgram verbruikt, maar omdat een deel ervan een route gebruikt die niet van die hele cascade afhankelijk is. Wat de opname in de praktijk bepaalt Dit vind ik het nuttigste deel van dit artikel, want hier kun je zelf iets mee. Er zijn een aantal heel gewone omstandigheden die invloed hebben op hoe goed die route loopt. De zuurproductie in je maag. Je hebt een zure maag nodig om B12 los te maken uit je voeding en om de eiwitwisseling op gang te brengen. Neemt die zuurproductie af, zoals bij het ouder worden heel normaal gebeurt, dan verloopt dat stroever. Ook maagzuurremmers grijpen hier direct op in. De intrinsieke factor. Dat eiwit wordt gemaakt door cellen in je maagwand. Is er iets met die maagwand aan de hand, of is een deel van de maag verwijderd, dan heeft dat gevolgen voor deze stap. Het laatste stuk van je dunne darm. Daar zitten de receptoren. Chronische darmaandoeningen die juist dat stuk raken, hebben daardoor invloed op de opname. Medicijngebruik. Van metformine, een veelgebruikt medicijn, is bekend dat het de opname van B12 beïnvloedt. Hetzelfde geldt voor langdurig gebruik van maagzuurremmers. Dat is geen reden om ermee te stoppen, wel een reden om het te bespreken met je arts. Je voedingspatroon. Eet je geen dierlijke producten, dan komt er via je voeding simpelweg geen B12 binnen, hoe goed je opname verder ook werkt. Je leeftijd. Bij het ouder worden verandert de maagfunctie geleidelijk bij vrijwel iedereen. Daarom krijgt deze vitamine in adviezen voor ouderen vaak aparte aandacht. Waarom de toedieningsvorm uitmaakt Hier komt het detail uit het eerste artikel terug: een klein deel van de B12 wordt al via je mondslijmvlies opgenomen. Dat is de reden dat er zuigtabletten en smelttabletten bestaan. Je laat zo'n tablet langzaam onder je tong smelten, en dan loopt een deel niet via je maag en darm maar rechtstreeks via het slijmvlies. Belangrijk daarbij: een zuigtablet moet je dus ook echt laten smelten en niet doorslikken. Sabbelen tot er niets meer van over is. Slik je hem door met een slok water, dan heb je er een gewone tablet van gemaakt en gooi je dat voordeel weg. Waar de bovengrens ligt Dan de vraag naar de bovenkant, en die heeft een opvallend antwoord. Voor vitamine B12 is geen aanvaardbare bovengrens vastgesteld. De reden daarvoor is dat er bij langdurig hoge inname geen ongewenste effecten zijn gevonden, en dat je lichaam zelf regelt hoeveel het via het maagdarmkanaal opneemt. Dat is geruststellend, en toch wil ik er iets bij zeggen. Geen vastgestelde bovengrens betekent niet dat meer automatisch beter is. Het betekent dat er geen schadegrens is gevonden. Dat is iets anders. Een praktisch punt dat ik hier graag bij noem: er zijn mensen die bij het gebruik van hogere hoeveelheden B12 een reactie op hun huid zien. Dat is geen teken van een overschot. Het hangt vaker samen met aanleg of met het ontbreken van meewerkende stoffen zoals biotine. Komt het bij jou voor, bespreek het dan met een therapeut of je huisarts in plaats van er zelf aan te gaan sleutelen. Over meten Je huisarts kan B12 in je bloed meten, en er bestaan uitgebreidere bepalingen die naar het actieve deel kijken of naar tussenproducten uit de stofwisseling. Dat zijn nuttige hulpmiddelen in de handen van iemand die ze kan uitleggen. Wat ik je op het hart wil drukken: ga niet zelf op zo'n getal sturen. Een waarde zonder context zegt weinig, en de keuze of er iets nodig is en welke route daarbij past, is een medische afweging die bij je huisarts hoort. Ik noem hier bewust geen streefwaarden, want die horen in een gesprek en niet in een artikel. Wat ik wel praktisch zou doen Zorg dat er dierlijke bronnen in je week zitten, of kies bewust verrijkte producten als je plantaardig eet. Gebruik je maagzuurremmers of metformine, bespreek dit dan een keer met je arts. Laat een zuigtablet echt smelten. En reken op maanden in plaats van weken, want je lever houdt een voorraad aan en die verandert langzaam. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken: welke vorm, welke meewerkende stoffen en wat daar precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
Learn moreHoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel keken we naar wat vitamine B12 in je lichaam doet en naar de bijzonder ingewikkelde route die hij aflegt om binnen te komen. Nu de bronnen, want dat is waar de vraag hoeveel per dag concreet wordt. Dit is een kort maar helder lijstje, en daar zit meteen het belangrijkste punt van dit artikel in. B12 komt alleen uit dierlijke voeding Dat is de kern, en ik zeg het bewust zo stellig. Vitamine B12 wordt in de natuur gemaakt door bacteriën, niet door planten en niet door dieren zelf. Dieren krijgen het binnen via de bacteriën in hun omgeving en hun spijsvertering, en slaan het vervolgens op in hun weefsels. Daarom vind je B12 terug in vlees, orgaanvlees, vis, schaaldieren, eieren en zuivel. En daarom vind je het niet in groente, fruit, granen, noten, zaden of peulvruchten. Geen enkele. De sterkste bronnen zijn de orgaanvleessoorten, en dan vooral lever. Een kleine portie runder- of kippenlever levert een veelvoud van wat je op een dag gebruikt. Daarna volgen schaal- en schelpdieren zoals mosselen en oesters, die ook bijzonder sterk zijn. In het dagelijks eten komt het vooral uit de gewone bronnen: rundvlees, lam, kip, makreel, haring, zalm, eieren, melk, kwark, yoghurt en kaas. Een ei levert al een flink deel van de dagelijkse referentiewaarde, en een glas melk met een plak kaas erbij komt daar ook een heel eind mee. Waarom gefermenteerde zuivel iets extra's doet Een detail dat ik aardig vind: kefir, yoghurt en oude kaas leveren B12 niet alleen uit de melk zelf, maar ook via de bacterieculturen die erin zitten. Gefermenteerde zuivel zit daardoor vaak iets gunstiger dan gewone melk. Datzelfde geldt voor rauwmelkse producten en voor traditioneel bereide zuivel. Niet spectaculair anders, maar het telt mee. Wat géén bron is, ook al wordt dat beweerd Hier wil ik even bij stilstaan, want dit is de meest hardnekkige misvatting rond deze vitamine en ze houdt al decennia stand. Algen en zeewieren, waaronder spirulina en chlorella, bevatten een stof die sterk op vitamine B12 lijkt. In een laboratoriumtest komt die er ook als B12 uit. Alleen werkt die stof in je lichaam niet als B12. Het is een analoog: dezelfde vorm, andere functie. Erger nog, zo'n analoog kan de plek bezetten waar de echte stof had moeten zitten. Datzelfde geldt voor tempeh, miso, zuurkool en andere gefermenteerde plantaardige producten. Wat daarin zit, komt meestal uit bacteriën op het oppervlak en is wisselend van hoeveelheid en van soort. Daar kun je niet op bouwen. Gistextract zoals Marmite is een apart geval: daar is B12 aan toegevoegd en dat telt wel mee. Alleen moet je er dan zoveel van eten dat het in de praktijk geen serieuze bron is. Hetzelfde geldt voor paddenstoelen: er zijn soorten waarin iets van B12 is aangetroffen, maar in hoeveelheden die niet in de buurt komen. Verrijkte plantaardige producten zijn wel een echte bron. Aan veel sojadranken, haverdranken en vleesvervangers wordt B12 toegevoegd, en dat is dan gewoon de vitamine zelf. Kijk alleen even op het etiket, want niet elk merk doet het en de hoeveelheden lopen uiteen. Kunnen je eigen darmbacteriën het maken? Dat is een vraag die regelmatig terugkomt, en het antwoord is genuanceerder dan je zou denken. Bacteriën in je darm maken inderdaad B12. Alleen gebeurt dat voor een groot deel in je dikke darm, en de receptoren die B12 opnemen zitten in het laatste stuk van je dunne darm, dus daarvóór. Sinds de jaren tachtig weten we dat er ook in de dunne darm bacteriën zitten die B12 kunnen maken. Of je daar in de praktijk een betekenisvolle hoeveelheid uit haalt, is niet goed onderzocht. Voorlopig is de stand van zaken dus dat we ervan uitgaan dat je het uit je voeding haalt. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, is het aardig om eens door een doorsnee dag te lopen en te kijken wat die aan B12 levert. De referentiewaarde op Europese etiketten is 2,5 microgram per dag, dus daar zetten we het tegen af. Een ontbijt met twee eieren en een glas melk zit daar al ruim overheen. Een lunch met twee plakken kaas of een stuk gerookte makreel doet hetzelfde. En een avondmaaltijd met vlees of vis legt daar nog eens een flinke schep bovenop. Iemand die normaal dierlijke producten eet, komt in een gewone dag dus ruimschoots aan die hoeveelheid, en vaak aan een veelvoud ervan. Dat is precies waarom deze vitamine in voedingsadviezen zo weinig aandacht krijgt zolang je gemengd eet. Het wordt pas een onderwerp als er iets verandert: in wat je eet, of in hoe goed je het opneemt. Daar gaat het derde artikel over. Bereiding: hoe gevoelig is B12? Een praktische vraag die logisch volgt op zo'n lijstje met bronnen. Vitamine B12 is redelijk hittebestendig, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld folaat of vitamine C. Koken, bakken en braden kosten wel iets, maar lang niet alles. Waar je meer van verliest, is in het kookvocht. B12 is in water oplosbaar, dus wat uit het vlees of de vis in je pan loopt, zit in dat vocht. Gebruik je dat vocht als saus of als basis voor een soep, dan houd je het binnen. Giet je het weg, dan gaat het weg. Lange, hete bereidingen zoals urenlang doorkoken of stevig frituren kosten het meest. Zacht garen, stoven met het vocht erbij, kort bakken en rauwe of licht gerookte bereidingen houden er het meeste van intact. Dat is overigens geen reden om je kookwijze om te gooien, wel een reden om de jus niet weg te gooien. Hoe je het praktisch op je bord krijgt Een paar dingen die eenvoudig zijn en goed werken. Zet eieren vast in je week. Ze zijn goedkoop, bewaren lang en leveren naast B12 ook eiwit, choline en vetoplosbare vitaminen. Twee eieren bij het ontbijt is een van de simpelste dingen die je kunt doen. Houd gerookte vis in de koelkast. Makreel en haring zijn sterk in B12 en leveren tegelijk EPA en DHA. Een lunch met gerookte makreel regelt twee dingen in één keer. Eet af en toe orgaanvlees. Ik weet dat dit niet bij iedereen populair is, maar een keer per maand lever in een stoofpot of als paté is qua inhoud buitengewoon. Let wel op bij zwangerschap, want lever bevat ook veel vitamine A en daar gelden aparte adviezen voor. Kies gefermenteerde zuivel. Kefir, yoghurt en oude kaas boven de gewone zoete varianten. Eet je plantaardig? Lees etiketten. Kies dan bewust verrijkte producten en vertrouw niet op algen, zeewier of gefermenteerde sojaproducten als bron. Dat is de belangrijkste praktische boodschap van dit artikel. Wat er op het etiket staat Nog iets praktisch over die etiketten. De referentiewaarde die op Europese verpakkingen wordt gebruikt voor B12 is 2,5 microgram per dag. In Nederland wordt voor volwassenen een dagelijkse hoeveelheid van rond de 2,8 microgram aangehouden. Dat zijn dus heel kleine getallen. Zie je op een verpakking staan dat iets vierduizend procent van de referentiewaarde levert, dan betekent dat honderd microgram, en dat is nog steeds een tiende van een milligram. Het klinkt enorm, maar het gaat hier letterlijk om spoorhoeveelheden. In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: welke hoeveelheden gebruikelijk zijn, waarom die zo ver boven de referentiewaarde kunnen liggen, en wat er bekend is over een bovengrens. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
Learn moreHoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet
◷ 6 min leestijd Hoeveel vitamine B12 heb je nu eigenlijk per dag nodig? Het is een vraag met een merkwaardig antwoord, want de hoeveelheid die je lichaam dagelijks gebruikt is minuscuul, terwijl je op verpakkingen getallen ziet staan die duizenden procenten van de referentiewaarde zijn. Dat lijkt niet te rijmen, en toch klopt het allebei. Om te snappen hoe dat zit, wil ik je meenemen in wat vitamine B12 in je lichaam doet en vooral in hoe hij daar terechtkomt. Want bij deze vitamine is de route naar binnen ingewikkelder dan bij welke andere ook, en precies daar zit de verklaring voor die vreemde getallen. Wat B12 in je lichaam doet Laten we beginnen bij het werk. Vitamine B12 doet twee dingen die heel verschillend zijn, en hij gebruikt daar twee verschillende vormen voor. De eerste vorm is methylcobalamine, en die werkt vooral in het methyleringsproces. Methylering is een van de meest basale processen die je hebt: je lichaam plakt daarbij een kleine chemische groep op een ander molecuul, en daarmee wordt dat molecuul aan- of uitgezet. Het speelt mee bij het aanmaken en repareren van DNA, bij het maken van boodschapperstoffen in je hersenen en bij het verwerken van homocysteïne, een tussenproduct van je eiwitstofwisseling. In dat methyleringsproces staat B12 nooit alleen. Hij werkt samen met folaat en met vitamine B6, en die drie geven elkaar als het ware het stokje door. Mist er eentje, dan hapert de hele overdracht. Dat is ook precies de reden dat je die drie zo vaak in elkaars gezelschap tegenkomt. De tweede vorm is adenosylcobalamine, en die werkt in je mitochondriën. Dat zijn de energiefabrieken in je cellen, de plek waar brandstof wordt omgezet in bruikbare energie. Adenosylcobalamine is daar nodig bij een specifieke omzetting die ervoor zorgt dat bepaalde brandstoffen de citroenzuurcyclus in kunnen, de centrale motor van je energiestofwisseling. Twee vormen dus, twee werkplekken: de ene meer in je hersenen en zenuwstelsel, de andere meer in je energiehuishouding. De stroomdraad en het omhulsel Er is nog een plek waar B12 een rol speelt, en die leg ik graag uit met een beeld dat blijft hangen. Je zenuwen kun je zien als stroomdraden. Om een stroomdraad zit een rubberen omhulsel, de isolatie, en die zorgt ervoor dat het signaal netjes door de draad gaat en niet alle kanten op lekt. Bij je zenuwen heet dat omhulsel de myelineschede. Die laag moet steeds onderhouden en vernieuwd worden, en B12 doet daarbij mee. Daarom kom je deze vitamine ook tegen in verhalen over het zenuwstelsel en over hoe snel en hoe helder signalen worden doorgegeven. En nog een derde plek: de aanmaak van rode bloedcellen. Die cellen vervoeren zuurstof door je hele lichaam, en voor hun aanmaak is B12 nodig. Zie je hoe breed deze ene stof meedoet? Methylering, energie, zenuwen en bloedaanmaak. En dan de route naar binnen Nu het deel dat de rare getallen verklaart. Vitamine B12 heeft met afstand de ingewikkeldste opnameroute van alle vitaminen. Ik loop hem stap voor stap langs, want als je dit één keer ziet, snap je de rest vanzelf. Het begint in je mond. Zodra B12 daar binnenkomt, hecht zich er al een transporteiwit aan, en een klein deel wordt meteen via het mondslijmvlies opgenomen. Dat is een route die veel mensen niet kennen, en hij is verderop in dit verhaal belangrijk. Daarna komt het in je maag. Daar wordt B12 losgekoppeld van zijn eerste drager en gekoppeld aan een ander eiwit, haptocorrine, dat hem beschermt tegen de zure omgeving. Zonder die bescherming zou hij daar simpelweg kapotgaan. In je dunne darm wordt hij weer losgekoppeld en gebonden aan een derde eiwit: de intrinsieke factor. Dat eiwit wordt gemaakt door speciale cellen in je maagwand, en het is de sleutel tot de volgende stap. Want pas helemaal aan het einde van je dunne darm, in het laatste stuk dat het ileum heet, zitten de receptoren die dat complex van B12 en intrinsieke factor herkennen en naar binnen halen. Dat is actief transport: je lichaam haalt het er bewust doorheen, en dat kost energie. In de darmwand wordt de intrinsieke factor weer afgebroken en komt B12 vrij in je bloed, waar hij opnieuw aan een transporteiwit wordt gekoppeld om naar je weefsels te reizen. Waarom die route de hele vraag verandert Tel het eens op: vier eiwitten, drie koppelingen, en één specifieke plek in je darm met receptoren die je nodig hebt. Dat zijn zes of zeven plekken waar het proces stroever kan verlopen. En er zit nog een rem op. Dat actieve transport via de intrinsieke factor heeft een beperkte capaciteit. Je kunt er per keer maar een bescheiden hoeveelheid doorheen krijgen, en die receptoren zijn na een maaltijd ook even bezet. Neem je in één keer een heel grote hoeveelheid, dan komt daar via deze route niet evenredig meer van binnen. Gelukkig is er nog een tweede route. Een klein percentage van de B12 die in je darm aanwezig is, komt er simpelweg passief doorheen, zonder intrinsieke factor en zonder receptoren. Dat percentage is heel klein, in de orde van een procent, maar het is wel onafhankelijk van die hele cascade. En daar zit de verklaring voor die enorme getallen op verpakkingen. Bij hoge hoeveelheden gaat die kleine passieve route meetellen. Eén procent van iets groots is nog altijd meer dan honderd procent van iets heel kleins dat er niet doorheen komt. Je lichaam heeft een voorraad Nog iets wat deze vitamine bijzonder maakt. De meeste in water oplosbare vitaminen slaat je lichaam nauwelijks op; wat je niet gebruikt, plas je uit. Bij B12 is dat anders. Je lever bewaart er een voorraad van, en die voorraad gaat lang mee, doorgaans gerekend in jaren in plaats van dagen. Dat is prettig, want het betekent dat één dag overslaan echt niets voorstelt. Tegelijk verklaart het waarom veranderingen bij deze vitamine zo langzaam zichtbaar worden: een voorraad die jaren meegaat, loopt ook pas na jaren leeg, en vult zich daarna ook niet in een week weer aan. Wat je hiervan meeneemt Drie dingen. De hoeveelheid die je lichaam per dag werkelijk gebruikt is klein. De route naar binnen is zo ingewikkeld dat wat je eet en wat je opneemt twee verschillende dingen zijn. En je lever houdt een voorraad aan, dus dit is een onderwerp van jaren en niet van dagen. In het volgende artikel kijken we naar waar B12 in je voeding zit, en vooral naar waar hij niet zit, want daar wordt veel over beweerd dat niet klopt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
Learn moreVitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen
◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat een neurotransmitter is, waar je lichaam de bouwstenen en de meewerkers vandaan haalt, en wat een drukke dag met je concentratie doet. In dit laatste artikel gaat het over het aanvullen van die meewerkers, en specifiek over de drie die in de artikelen hiervoor het vaakst terugkwamen: vitamine B12, folaat en vitamine B6. Even kort terug naar waarom deze drie In het tweede artikel liep ik ze langs op stofniveau. B6 is nodig bij de omzetting van tryptofaan en bij de aanmaak van meerdere boodschappers. B12 doet mee in de methylering en in het opbouwen van de vettige omhulsels om je zenuwen, dat beeld van de stroomdraad met het rubberen jasje. En folaat werkt in diezelfde methylering nauw met B12 samen, zo nauw dat je ze eigenlijk niet los kunt bekijken. Ze staan dus niet naast elkaar maar achter elkaar op dezelfde lopende band. Daarom zie je ze in een goede formule ook altijd samen. Waar je bij deze drie op let Drie dingen, en ze gaan allemaal over de vorm en over de opname. 1. De vorm moet er een zijn die je lichaam direct kan gebruiken Van B12 bestaan er vier vormen. Methylcobalamine en adenosylcobalamine zijn de actieve vormen, en die doen in de cel elk iets anders: methylcobalamine werkt in het cytoplasma als methyldonor, en daar zit ook de link met de hersenen, de zenuwen en de neurotransmitters. Adenosylcobalamine zit juist in de mitochondriën, waar je energie gemaakt wordt, en doet mee in de citroenzuurcyclus. Cyanocobalamine is de synthetische variant die je lichaam eerst nog moet omzetten. Bij folaat is 5-MTHF de actieve vorm, en bij B6 is dat pyridoxaal-5-fosfaat, vaak afgekort als P5P. Die laatste regelt de opname optimaal en stapelt niet. 2. De opname is bij B12 het lastigste deel In het tweede artikel liep ik die zes stappen langs, van je mond tot je kronkeldarm. Het punt daarvan: er zit een flink traject tussen wat je binnenkrijgt en wat er in je cel aankomt, en van wat je slikt wordt maar een deel werkelijk opgenomen. Dat verklaart waarom je op een B12-etiket percentages ziet staan die ver boven de honderd liggen. Dat is geen overdaad, dat is rekening houden met het traject. Er is één route die een deel van dat traject overslaat, en dat is de weg onder de tong. Wat je daar laat smelten, wordt via het slijmvlies in je mond opgenomen en gaat dus niet eerst door je maag. Een praktische tip die ik altijd meegeef bij een zuigtablet: sabbelen en niet doorslikken, tot er niets meer van over is. 3. Ze horen bij elkaar, en niet alleen op papier Omdat die drie in dezelfde keten staan, is het weinig zinvol om er één van op te pakken. Dat is dat beeld van de lopende band: als er verderop een medewerker ontbreekt, blijft de band staan, hoeveel je er aan de voorkant ook op gooit. Vitamine B12+ van ScKIN Daarom hebben we bij ScKIN Vitamin B12+: één zuigtablet per dag, onder de tong, met precies die drie erin. Twee actieve B12-vormen: 10.000 mcg methylcobalamine en 10.000 mcg adenosylcobalamine, samen 20.000 mcg per dagdosering. Dus beide kanten van het verhaal: de kant van de methylering en de kant van de mitochondriën. Cyanocobalamine zit er niet in. Folaat als 5-MTHF quatrefolic, 400 mcg (200% RI). Dat is de direct actieve vorm, die niet eerst omgezet hoeft te worden. Vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, 2,8 mg (200% RI). Ook hier de vorm die het lichaam direct kan gebruiken. Aangevuld met zwarte bessen extract als onderdeel van de complete formule, met een natuurlijk kersenaroma. Wat deze drie volgens de goedgekeurde claims doen Ik zet ze hieronder letterlijk neer zoals ze zijn toegestaan: Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel en speelt een belangrijke rol in het functioneren van zenuwen.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie en draagt bij aan een heldere geest.2 Vitamine B12 is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen.3 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.4 Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne en tot een normale vorming van rode bloedcellen.5 Folaat draagt bij aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme.6 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale psychologische functie.7 Vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling.8 Eén ding dat dit product onderscheidt: met precies 400 mcg folaat per dagdosering is hier ook de zwangerschapsclaim toegestaan. Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap.9 Praktisch: hoe je het inneemt Eén zuigtablet per dag, onder de tong laten smelten. Sabbelen tot er niets meer van over is, en niet doorslikken. Dan gebruik je de route via het mondslijmvlies. In de ochtend of rond het middaguur. Deze drie doen mee in je energiestofwisseling, en voor wie daar gevoelig voor is werkt laat op de dag minder prettig. Houd het vol. Dit zijn meewerkers in processen die dag in dag uit lopen. Je merkt zoiets niet aan één dag, en dat is ook niet de bedoeling. Het is geen cafeïne en geen snelle energie, het is een voedingsstof. Niet geschikt voor kinderen tot en met drie jaar. En onthoud daarbij wat in het tweede artikel de hoofdzaak was: de bouwstenen komen uit eiwit op je bord. Een aanvulling levert de meewerkers, niet de grondstof. Je hebt ze allebei nodig. Bekijk Vitamin B12+ Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: je lichaam maakt die boodschappers zelf, elke dag opnieuw, en het heeft daar twee dingen voor nodig. Bouwstenen uit eiwit, en meewerkers uit een brede voeding. Dat is minder spannend dan een snelle oplossing, en het is wel waar het werkelijk op rust. Een hele fijne dag. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel en speelt een belangrijke rol in het functioneren van zenuwen. 2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie en draagt bij aan een heldere geest. 3 Vitamine B12 is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen. 4 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. 5 Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne en tot een normale vorming van rode bloedcellen. 6 Folaat draagt bij aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. 7 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale psychologische functie. 8 Vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling. 9 Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 mcg folaat. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Niet geschikt voor kinderen tot en met 3 jaar. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat neurotransmitters zijn en wat ze doen Waar je lichaam de bouwstenen voor neurotransmitters vandaan haalt Wat een drukke dag met je concentratie doet
Learn moreWat een drukke dag met je concentratie doet
◷ 7 min leestijd Je kent het denk ik wel. Je begint de dag scherp, je werkt een paar uur goed door, en tegen het eind van de middag kost dezelfde taak drie keer zo veel moeite. Of je hebt een dag vol gesprekken gehad, je komt thuis en je kunt niet eens meer kiezen wat je gaat eten. Dat is geen karakter en het is geen gebrek aan discipline. Daar zit biologie onder, en in dit artikel loop ik die met je langs. Vooraf één ding: ik beschrijf hier een normaal dagverloop. Ik ga geen uitspraak doen over wat er bij jou aan de hand is, en dat kan ik ook niet. Loop je tegen iets aan waar je je zorgen over maakt, dan is een arts of een therapeut de plek om dat neer te leggen. Je aandacht is een vorm van voorraad We denken over concentratie alsof het een schakelaar is: je zet hem aan en dan blijft hij aan. Zo werkt het niet. Elke keuze, elke prikkel en elk gesprek vraagt om signaaloverdracht tussen zenuwcellen, en zoals je in het eerste artikel las gaat dat met stofjes die je lichaam elke keer opnieuw moet aanmaken, afleveren en weer opruimen. Dat proces kost grondstof en het kost energie. En dat is precies waarom een dag met veertig kleine beslissingen anders aanvoelt dan een dag met één grote taak, ook als er net zoveel uren in zitten. De gaskant en de remkant over een dag In het eerste artikel noemde ik glutamaat als de activerende boodschapper en GABA als de dempende. Over een dag verschuift de verhouding tussen die twee, en dat is heel normaal. In de ochtend is je systeem van nature het meest alert. Dat heeft met je biologische klok te maken: je lichaam heeft een vast dagritme waarin bepaalde hormonen en boodschappers op vaste momenten een hoogtepunt en een laagtepunt hebben. Het hormoon cortisol, dat vaak alleen als stresshormoon wordt neergezet, heeft zijn hoogste waarde kort na het ontwaken en zakt gedurende de dag. Dat is geen fout, dat is de bedoeling: het is de stof die je op gang brengt. Later op de dag verschuift dat, en dan merk je iets wat ik zelf heel herkenbaar vind: het wordt moeilijker om je aandacht ergens vast te houden, en tegelijk moeilijker om hem ergens los te laten. Je gaat kleine prikkels harder voelen. Geluiden. Dat ene bericht. De vraag van iemand die binnenloopt. In de kPNI leggen we dat bij die poort uit het eerste artikel: als hij vaker en langer openstaat, reageer je op meer dingen dan je 's ochtends zou doen. Drie dingen die op een drukke dag ongemerkt meespelen 1. Je bloedsuiker gaat heen en weer Je hersenen gebruiken verhoudingsgewijs heel veel energie, en ze hebben een voorkeur voor een gelijkmatige aanvoer. Begin je met een ontbijt dat vooral uit snelle koolhydraten bestaat, dan krijg je een piek en daarna een dip, en dat patroon herhaalt zich de hele dag. Die dip rond drie uur 's middags waar zoveel mensen het over hebben, is vaak gewoon de staart van wat er 's ochtends is ingezet. Wat eraan helpt: combineer je koolhydraten elke keer met eiwit en vezels. Yoghurt met noten in plaats van alleen fruit. Volkorenbrood met ei in plaats van alleen jam. Een stuk fruit samen met een handvol walnoten. Je energie blijft dan veel gelijkmatiger, en je hoofd merkt dat als eerste. 2. Je slaat je eiwit over bij het ontbijt en de lunch De bouwstenen voor je boodschappers komen uit eiwit, en je lichaam heeft daar geen grote voorraad van liggen. Veel mensen eten 's ochtends en 's middags bijna geen eiwit en halen het allemaal 's avonds binnen. Dan loopt de aanvoer van bouwstenen dus precies niet gelijk op met het moment waarop je er het meeste van vraagt. Heel praktisch: zorg bij het ontbijt en bij de lunch voor iets met eiwit. Een ei, kwark of yoghurt, vis, hummus, bonen, noten. 3. Je eet op drukke dagen anders Dit is een punt dat ik in mijn werk heel vaak zie, en het is bijna een vicieuze cirkel. Op een drukke dag grijp je sneller naar een snelle hap: een pakje soep, een broodje van de hoek, iets uit een zak, een bak van de afhaal. Juist in dat soort producten zitten veel smaakversterkers, en de bekendste daarvan is een vorm van glutamaat. Dus precies de stof die je gaskant bedient. Ik zeg niet dat je daar nooit iets van mag eten. Ik zeg wel: dat is de dag waarop je het minst goed kunt gebruiken. Een drukke dag is de dag waarop een gewone maaltijd je het meeste oplevert, en dat is precies de dag waarop dat het lastigst is. Daarom werkt vooruit denken hier beter dan goede bedoelingen. Wat ik mensen aanraad is om voor die dagen iets klaar te hebben staan, zodat de keuze al gemaakt is voordat je moe bent. Acht dingen die in de praktijk het meeste verschil maken Hieronder wat ik zelf doe en wat ik het vaakst meegeef. Pak er twee of drie uit, en houd die een paar weken vol. Licht in de ochtend, echt licht. Ga binnen een uur na het opstaan even naar buiten, ook als het grijs is. Buitenlicht is op een bewolkte dag nog altijd tientallen keren sterker dan binnenlicht, en het is het belangrijkste signaal waarmee je je dagritme op orde houdt. Werk in blokken en neem echte pauzes. Vijftig minuten aan één ding, dan tien minuten iets anders. En met iets anders bedoel ik niet je telefoon, want dat is voor je systeem precies hetzelfde werk. Zet de zwaarste taak in de ochtend. Niet omdat ochtendmensen beter zijn, maar omdat je rond je eigen hoogtepunt werkt. Het inhalen van dezelfde taak om half vijf kost je meer. Verminder het aantal kleine beslissingen. Vaste ontbijten, kleding al klaar, boodschappenlijst van tevoren. Alles wat je niet hoeft te kiezen, hoef je ook niet te betalen in aandacht. Beweeg kort en vaak. Vijf minuten lopen tussen twee gesprekken doet meer voor je hoofd dan vijf minuten doorwerken. Je hoeft er niet voor om te kleden. Drink verspreid over de dag. Een fles op je bureau en een glas bij elke maaltijd. Je hoofd merkt een krappe vochtbalans vrij snel. Pas op met koffie na het middaguur. Cafeïne blokkeert het stofje dat je slaapdruk opbouwt. Die druk gaat er niet van weg, hij wordt uitgesteld, en je krijgt hem later op de dag alsnog, vaak op een onhandiger moment. Zet één vast moment per dag waarop je niets doet. Een korte wandeling zonder telefoon, vijf minuten rustig ademen bij het raam. Regelmaat werkt hier beter dan lengte. Wat je van jezelf mag verwachten Ik wil hier graag eindigen met iets wat ik in de praktijk vaak zeg. Dat je aandacht in de loop van de dag minder wordt, is geen mankement. Dat is hoe het werkt, bij iedereen. De vraag is niet hoe je de hele dag op je ochtendniveau blijft, want dat gaat niet. De vraag is of je je dag zo kunt inrichten dat de dingen die er het meest van vragen staan op het moment dat je er het meest voor hebt. En aan de andere kant: of de aanvoer van bouwstenen en meewerkers op orde is. Dat is het stuk waar je voeding over gaat, en waar de twee artikelen hiervoor over gingen. In het laatste artikel van deze reeks ga ik in op het aanvullen van die meewerkers: welke vormen van B12, folaat en B6 je lichaam direct kan gebruiken, waar je op let, en wanneer je het inneemt. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat neurotransmitters zijn en wat ze doen Waar je lichaam de bouwstenen voor neurotransmitters vandaan haalt Vitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen
Learn moreWaar je lichaam de bouwstenen voor neurotransmitters vandaan haalt
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zag je het patroon: een neurotransmitter wordt gebouwd uit een bouwsteen, en bij elke stap van die bouw staat een meewerker. Nu gaan we naar je bord, want daar komen beide vandaan. Dit is het artikel waar je het meest praktisch mee kunt. Ik loop de bouwstenen langs, dan de meewerkers, en daarna iets wat ik in mijn werk heel vaak zie en wat zelden genoemd wordt: dat het niet alleen gaat om wat je eet, maar ook om wat er daadwerkelijk binnenkomt. De bouwstenen: eiwitten uit je eten Bijna alle neurotransmitters worden gemaakt uit aminozuren, en aminozuren zijn de onderdelen waar eiwitten uit bestaan. Eet je een stuk vis, dan knipt je spijsvertering dat eiwit in losse aminozuren, en met die losse onderdelen gaat je lichaam daarna bouwen wat het nodig heeft. Een paar die in dit verhaal meedoen: Tryptofaan is de bouwsteen voor serotonine. Je vindt het in kalkoen en kip, eieren, vis, zuivel, noten en zaden (vooral pompoenzaad), havermout, bananen en sojaproducten. Tyrosine is de bouwsteen voor dopamine, en daarmee ook voor noradrenaline en adrenaline. Je vindt het in vlees, vis, eieren, kaas, bonen en linzen, amandelen en pompoenzaad. Glutamine is de bouwsteen voor glutamaat, en zit in eiwitrijke voeding breed. Ook in kwark, bonen en kool. Glycine is het aminozuur dat het meest in onze voeding voorkomt, en het zit vooral in bindweefselrijke stukken: bouillon van botten, vel en kraakbeen, maar ook in gelatine. Taurine maakt je lichaam zelf, en het zit daarnaast in vis, schaaldieren en vlees. Wat ik hieruit het liefst meegeef: een maaltijd met eiwit erin is geen sportverhaal. Het is de voorwaarde voor een hele reeks stoffen die je zenuwstelsel dagelijks aanmaakt. En dat is een van de redenen dat ik mensen vraag om bij élke maaltijd aan eiwit te denken, en niet alleen bij het avondeten. Een praktische tip over tryptofaan Tryptofaan moet van je bloed naar je hersenen, en dat gaat via een transportroute waar hij moet concurreren met een aantal andere aminozuren. Eet je een maaltijd die alleen uit eiwit bestaat, dan staan al die concurrenten gelijktijdig in de rij. Combineer je het eiwit met wat langzame koolhydraten, dan verschuift die verdeling in het voordeel van tryptofaan. Heel praktisch: havermout met noten en wat yoghurt werkt daarom prettiger dan alleen een eiwitshake. Dat is geen belofte over hoe je je gaat voelen, het is simpelweg hoe het transport werkt. De meewerkers: welke vitaminen en mineralen in dat proces meedoen Dan de tweede helft. Hieronder de stoffen die bij die omzettingen betrokken zijn, met waar ze in zitten. Vitamine B6 B6 is nodig bij de omzetting van tryptofaan en bij de aanmaak van meerdere boodschappers. Hij staat bij meer stappen op die lopende band dan de rest. Je vindt hem in vis, gevogelte, varkensvlees, aardappels, bananen, noten, volkoren producten en groene bladgroenten. Let bij een product op de vorm: pyridoxaal-5-fosfaat, vaak afgekort als P5P, is de vorm die het lichaam direct kan gebruiken zonder hem eerst om te zetten. Vitamine B12 B12 komt in dit verhaal op twee plekken terug: in de methylering waar bijna al die omzettingen van afhangen, en in het opbouwen van de vettige omhulsels om je zenuwen, dat beeld van de stroomdraad met het rubberen jasje. B12 zit uitsluitend in dierlijke voeding. Lever (vooral kippenlever), lamsvlees, rundvlees, vis, schaaldieren, eieren, melk en melkproducten. Plantaardig komt hij niet voor. Algen en zeewier bevatten wel een stof die op B12 lijkt, maar die heeft geen vitaminewerking, en dat is een belangrijk detail waar veel misverstanden over bestaan. Er is plantaardige drank met toegevoegde B12, en gistextract bevat het ook, al levert honderd gram gistextract nog niet de helft van de dagelijkse behoefte van een volwassene. Folaat Folaat werkt in de methylering samen met B12, en die twee zijn eigenlijk niet los van elkaar te bekijken. De naam zegt het al: folium betekent blad. Je vindt het in donkere bladgroenten zoals spinazie en boerenkool, in broccoli en spruitjes, in linzen en kikkererwten, in avocado en in asperges. Ook hier is de vorm relevant. Folaat heeft een actieve vorm die 5-MTHF heet, voluit methyltetrahydrofolaat. Dat is de vorm die je lichaam direct kan gebruiken. Foliumzuur, de synthetische variant, moet eerst nog omgezet worden. De essentiële vetzuren Je zenuwcellen hebben een celmembraan, en dat membraan bestaat uit vet. De receptoren, dus de sloten waar die sleutels in passen, zitten in dat membraan. Hoe soepel zo'n membraan is, hangt af van het soort vet waar het van gemaakt is. Essentiële vetzuren heten essentieel omdat je lichaam ze niet zelf kan maken. Ze moeten uit je eten komen. Je vindt ze in vette vis zoals makreel, haring, zalm en sardines, in walnoten, lijnzaad en chiazaad, en in algen. En de mineralen Magnesium doet mee in meer dan driehonderd enzymreacties en is daarnaast die poortwachter op de NMDA-receptor uit het vorige artikel. Je vindt het in noten en zaden, in groene bladgroenten, in volkoren producten, in pure chocolade en in bonen. Zink doet mee in de omzettingsketen en zit in vlees, schaaldieren, noten en zaden. IJzer is nodig bij de aanmaak van dopamine en serotonine, en zit in vlees, in linzen en bonen en in donkere bladgroenten. En dan het stuk dat vaak wordt overgeslagen: de opname Hier wil ik even bij stil blijven staan, want dit is wat ik in mijn werk het vaakst terugzie. Mensen kijken naar wat ze eten, en dat is logisch. Maar tussen wat op je bord ligt en wat in je cel aankomt, zitten nog een paar stappen. Neem B12 als voorbeeld, want daar is het opnameproces het ingewikkeldst van allemaal. Het gaat ongeveer zo: Je eet iets met B12 in. In je mond bindt een eiwit zich er al aan, en een klein deel wordt direct via je wangslijmvlies opgenomen. In de maag wordt het weer losgekoppeld en tijdelijk aan een ander eiwit gebonden, dat het tegen afbraak beschermt. In de dunne darm wordt het overgedragen aan de intrinsieke factor, een eiwit dat door de cellen van je maagwand wordt gemaakt. Dat complex wordt helemaal aan het eind van de dunne darm, in de kronkeldarm, via een eigen receptor naar binnen gehaald. Daar wordt het weer losgekoppeld en aan transporteiwitten gegeven die het naar de weefsels brengen. Zes stappen, en bij elke stap kan er iets niet soepel lopen. Bij een maag die weinig zuur aanmaakt, of die minder intrinsieke factor maakt, komt er minder binnen. Dat verklaart waarom je op een etiket percentages ziet die ver boven de honderd liggen: van wat je binnenkrijgt wordt maar een deel werkelijk opgenomen, en dat deel wordt kleiner als de dosering hoger is. Een paar praktische dingen die daarmee helpen: Eet rustig en kauw goed. Je spijsvertering begint in je mond, en een maaltijd die haastig naar binnen gaat wordt verderop slechter afgebroken. Appelazijn bij de maaltijd is een tip die ik vaak meegeef als de maag weinig zuur aanmaakt. Een eetlepel in een beetje water, kort voor het eten. Combineer plantaardig ijzer met vitamine C. Dus linzen met paprika, spinazie met een beetje citroen. Vitamine C bevordert de opname van ijzer uit de voeding. Neem de vetoplosbare stoffen bij een maaltijd met vet erin. Dat geldt ook voor de essentiële vetzuren. Verdeel eiwit over de dag. Bij elke maaltijd iets, in plaats van alles 's avonds. Wat je hieruit meeneemt De bouwstenen komen uit eiwit, de meewerkers uit een brede en gevarieerde voeding, en tussen je bord en je cel zitten een paar stappen die je met heel gewone dingen kunt ondersteunen. In het volgende artikel kijken we naar wat er op een drukke dag met je concentratie gebeurt, en waarom dat biologisch goed te volgen is. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat neurotransmitters zijn en wat ze doen Wat een drukke dag met je concentratie doet Vitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen
Learn moreWat neurotransmitters zijn en wat ze doen
◷ 7 min leestijd Je hebt het vast wel eens gehoord of gelezen: neurotransmitters. Het woord valt overal, en bijna altijd met een stevige uitspraak erachter. Terwijl de biologie eronder eigenlijk heel helder en heel mooi is. Daarom wil ik je in deze reeks meenemen in wat een neurotransmitter werkelijk is, waar je lichaam ze van maakt, en welke voedingsstoffen in dat proces meedoen. Ik doe dat zonder beloftes. Wat ik je wel kan geven is inzicht, en dat is in mijn ervaring veel nuttiger dan een lijstje. Je zenuwcellen raken elkaar niet Dit is het beeld waar alles mee begint, en als je dit voor je ziet, snap je de rest meteen. Je zenuwstelsel bestaat uit miljarden zenuwcellen die signalen aan elkaar doorgeven. Je zou denken dat ze dus aan elkaar vastzitten, zoals draden in een stekkerdoos. Dat is niet zo. Tussen twee zenuwcellen zit een hele kleine ruimte, en die ruimte heet een synaps. Elektrisch gaat het signaal door de zenuwcel heen, maar om die ruimte over te steken moet het worden omgezet in iets anders. En dat iets is een stofje. Dat stofje is de neurotransmitter. De ene zenuwcel laat het los, het zweeft die kleine ruimte over, en aan de andere kant zit een receptor die er precies op past. Als het past, wordt het signaal doorgegeven. Ik gebruik daar altijd het beeld van een sleutel en een slot voor: de neurotransmitter is de sleutel, de receptor is het slot. Past de sleutel, dan gaat de deur open. En er is nog iets: na de overdracht moet het stofje weer worden opgeruimd of teruggehaald, want anders blijft de deur openstaan. Dat opruimen is minstens zo belangrijk als het versturen. Een signaal dat niet stopt, is net zo onhandig als een signaal dat niet aankomt. De bekendste boodschappers, en wat ze in je lichaam doen Er zijn er tientallen. Ik noem de namen die je het vaakst voorbij ziet komen, met wat de wetenschap over hun functie weet. Serotonine. Betrokken bij stemming, bij je eetlust en bij je slaapritme. Wat veel mensen niet weten: een groot deel van de serotonine in je lichaam zit niet in je hoofd maar in je darmwand, waar het meedoet in de beweging van je darm. Dopamine. Betrokken bij motivatie, beloning, aandacht en beweging. Dopamine is de stof die het verschil maakt tussen weten dat je iets moet doen en er ook daadwerkelijk aan beginnen. Noradrenaline en adrenaline. De alertheidskant. Ze worden uit dopamine gemaakt, in diezelfde keten, en ze zorgen ervoor dat je in actie komt. Acetylcholine. Betrokken bij geheugen, bij leren en bij de aansturing van je spieren. Glutamaat. De belangrijkste activerende boodschapper in je brein. Hij zet dingen aan. GABA. De belangrijkste remmende boodschapper. Hij zet dingen uit, of beter gezegd: hij dempt. Glycine en taurine. Twee aminozuren die zelf ook een remmende rol spelen in de overdracht. Gas en rem horen bij elkaar Dat laatste rijtje is belangrijker dan het lijkt. We hebben de neiging om bij neurotransmitters alleen aan de stofjes te denken die iets aanzetten. Terwijl je zenuwstelsel net zo hard afhankelijk is van de stofjes die iets dempen. Je kunt het vergelijken met een auto. Een auto met alleen een gaspedaal is geen snelle auto, het is een onbruikbare auto. Precies zo werkt je brein. Glutamaat geeft gas, GABA dempt, en de kunst zit in de afwisseling. Een hoofd dat na een drukke dag niet meer uit wil, is een hoofd waarin de gaskant nog aanstaat terwijl je de remkant wil. Een poort die dicht hoort te zitten In de kPNI, waar ik mijn opleiding in heb gedaan, wordt daar vaak één receptor als voorbeeld genomen, en ik vind hem heel verhelderend: de NMDA-receptor. Je kunt die zien als een poort in de zenuwcel, en hij hoort het grootste deel van de tijd dicht te zitten. Hij doet mee bij leren, bij geheugen, bij pijnsignalen en bij je slaap-waakritme. Om die poort open te krijgen moeten er twee stofjes tegelijk aandokken, namelijk glutamaat en glycine. Pas dan gaat hij open en stroomt er calcium de cel in, en dat calcium is het eigenlijke signaal. Om hem weer te sluiten is er een andere groep stoffen nodig, waaronder GABA, taurine en het mineraal magnesium, dat als een soort poortwachter op die receptor zit. En dan het interessante: staat die poort te lang open, dan komt er te veel calcium de cel in en raakt de cel uitgeput. Dat is in gewone taal precies wat overprikkeling is. Het zit niet tussen je oren maar tussen je cellen, en dat is een belangrijk verschil. Waarom dit met je eten te maken heeft Hier komen we bij het punt waar het voor mij als orthomoleculair therapeut interessant wordt. Al die boodschappers worden door je lichaam zelf gemaakt. Ze komen niet uit de lucht vallen. Ze worden gebouwd, in je eigen cellen, uit grondstoffen die je binnenkrijgt met je eten. Twee dingen zijn daarvoor nodig, en dat is elke keer hetzelfde patroon: Een bouwsteen. Bijna alle neurotransmitters worden gemaakt uit aminozuren, en aminozuren haal je uit de eiwitten in je eten. Serotonine wordt gebouwd uit het aminozuur tryptofaan. Dopamine uit tyrosine. Glutamaat uit glutamine. Geen eiwit betekent geen bouwsteen. Meewerkers die de omzetting mogelijk maken. Zo'n bouwsteen is nog geen neurotransmitter. Hij moet in een paar stappen omgebouwd worden, en bij elke stap staat er een enzym dat zelf een vitamine of een mineraal nodig heeft om zijn werk te kunnen doen. Die meewerkers noemen we cofactoren. Dit is dat beeld van de lopende band weer. De bouwsteen gaat erop, bij elke stap staat een medewerker die precies één handeling doet, en aan het eind komt de neurotransmitter eraf. Ontbreekt er ergens een medewerker, dan stokt de band, en dan helpt het niet om er meer grondstof op te gooien. Welke voedingsstoffen in dat proces meedoen Ik noem ze hier alvast op stofniveau, en in het volgende artikel ga ik erop door: Vitamine B6 is nodig bij de omzetting van tryptofaan en bij de aanmaak van meerdere neurotransmitters. Hij staat bij meer stappen op die band dan welke andere vitamine. Vitamine B12 doet mee in een proces dat methylering heet, en dat proces is bij vrijwel al die omzettingen betrokken. B12 is daarnaast nodig bij het opbouwen van vettige structuren, en dat brengt ons bij het volgende punt. Folaat werkt in dat methyleringsproces nauw samen met B12. Je kunt ze niet los van elkaar zien. De essentiële vetzuren uit je voeding zitten in de celmembranen van je zenuwcellen, en dus ook in de membranen waar de receptoren in zitten. De bouw van het slot is net zo belangrijk als de sleutel. Een draad met een omhulsel Nog één beeld dat ik graag meegeef, want het verklaart waarom B12 in dit verhaal zo vaak terugkomt. Een zenuw is te vergelijken met een stroomdraad, en om een stroomdraad zit een rubberen omhulsel. Bij een zenuw heet dat de myelineschede, en die zorgt ervoor dat het signaal netjes door de draad blijft lopen in plaats van weg te lekken. Die omhulsels bestaan voor een groot deel uit vet, en bij het opbouwen en onderhouden ervan doet vitamine B12 mee. Daarom zie je B12 terugkomen zodra het over het zenuwstelsel gaat. Niet als wondermiddel, maar omdat hij op twee plekken in dat verhaal gewoon meedoet: bij de omzettingen én bij de isolatie van de draad. Wat je hieruit meeneemt Een neurotransmitter is een stofje dat een signaal van de ene zenuwcel naar de andere brengt, en je lichaam maakt die stofjes zelf. Er is een bouwsteen voor nodig, en er zijn meewerkers nodig: vitaminen en mineralen die de omzetting mogelijk maken. Gas en rem horen allebei bij een gezond systeem. In het volgende artikel loop ik langs waar die bouwstenen in je eten zitten, welke producten de meewerkers leveren, en wat er in dat verhaal vaak ongemerkt mis gaat met de opname. Daarna kijken we naar wat een drukke dag met je concentratie doet, en waarom dat biologisch heel goed te volgen is. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar je lichaam de bouwstenen voor neurotransmitters vandaan haalt Wat een drukke dag met je concentratie doet Vitamine B12, folaat en B6: waar je op let bij aanvullen
Learn moreB12 bij plantaardig eten: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen hebben we het hele onderwerp doorlopen. De bijzonder lange route die vitamine B12 van je bord naar je cel aflegt, met tien stappen en drie transporteiwitten. De drie plekken waar B12 het werk doet: rond je zenuwen, in je bloedaanmaak en energiehuishouding, en in de methylering samen met folaat en B6. Waar B12 in zit, waarom dat lijstje uitsluitend dierlijk is, en waarom algen en zeewier in dit dossier niet meetellen. En wat je zelf kunt doen, van het etiket van je plantaardige drank tot goed kauwen voor je maagzuur. In dit laatste deel breng ik het samen, want de logische vervolgvraag is: hoe houd ik dit praktisch bij elkaar, en waar let ik op als ik mijn basis breed wil houden. Eerst: waarom je naar drie stoffen kijkt en niet naar één Wat ik in de praktijk vaak zag, is dat mensen heel gericht met één stof aan de slag gingen omdat ze daarover iets gelezen hadden. Dat kan zinvol zijn. Vaker is het praktischer om voor een brede basis te zorgen, want je lichaam werkt niet met losse stoffen maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je ook van dat ene neemt. Bij dit onderwerp is dat heel concreet. B12, folaat en vitamine B6 doen in de methylering samen het werk. Je kunt de ene niet goed laten functioneren zonder de andere twee. En bij plantaardig eten ligt het mooi: folaat en B6 haal je ruim van je bord, en er is er één die er niet op voorkomt. Dat maakt de keuze eenvoudig in plaats van ingewikkeld. Waar je op let als je je basis breed wilt houden Een paar punten, in de volgorde waarin ze gewicht hebben. De vorm. Actieve vormen kunnen direct mee doen. Methylcobalamine en adenosylcobalamine werken op verschillende plekken in je lichaam, dus beide hebben is anders dan één van de twee hebben. Voor folaat geldt hetzelfde: 5-MTHF is de vorm die geen omzetting meer nodig heeft. De route naar binnen. Een vorm die via je mondslijmvlies naar binnen kan, slaat een deel van die lange keten over. Dat is relevant als er in die keten iets minder soepel verloopt, en dat is vaker het geval dan mensen denken. Of de drie uit het team samen zitten. B12 zonder folaat en B6 is een halve oplossing voor een proces waar alle drie in meedoen. Of het bij je voedingspatroon past. Als je plantaardig eet, is het logisch dat een aanvulling dat ook is. Die vitamine B12, dat is Vitamin B12+ De stof waar deze reeks over gaat, in precies de vormen die hierboven staan, is wat er in ScKIN Vitamin B12+ zit. Eén zuigtablet per dag, en daarin zitten de twee actieve B12-vormen naast elkaar: 10.000 microgram adenosylcobalamine en 10.000 microgram methylcobalamine, samen 20.000 microgram. Het is een vegan en suikervrij zuigtablet, met zwarte bessenextract en kersenaroma voor de smaak. En de twee andere teamleden uit de methylering zitten erbij. Folaat in de actieve vorm, 5-MTHF quatrefolic, 400 microgram per dagdosering, wat 200 procent van de referentie-inname is. En vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, de biologisch actieve vorm, 2,8 milligram, ook 200 procent van de referentie-inname. Die 400 microgram folaat is geen willekeurig getal, daar kom ik hieronder op terug. De erkende bijdragen op een rij. Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid en draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en draagt bij aan een heldere geest.2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen en tot een normaal metabolisme van homocysteïne.3 Folaat draagt bij aan normale bloedaanmaak, aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme.4 En vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale psychologische functie.5 Je ziet in die rij het verhaal uit het eerste artikel terugkomen: de zenuwen, de bloedaanmaak en de methylering met het homocysteïnemetabolisme, waar alle drie de stoffen aan meedoen. Bekijk Vitamin B12+ Over die 400 microgram folaat Een detail dat ik erbij wil vertellen omdat het voor een bepaalde groep het verschil maakt. Bij 400 microgram folaat per dag mag de volgende uitspraak gedaan worden: adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Dat gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 microgram folaat, en dat is precies wat hierin zit. Ben je zwanger of wil je zwanger worden, overleg dan altijd met je verloskundige of arts over wat in jouw situatie past. Praktisch: hoe je het inneemt Eén zuigtablet per dag, en nu komt het: onder de tong laten smelten. Niet doorslikken met water, want dan haal je het voordeel van het mondslijmvlies er zelf uit. Sabbelen tot er niets meer van over is. Dat duurt een paar minuten en die paar minuten zijn het punt. Niet geschikt voor kinderen tot en met drie jaar. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een medisch deskundige. En net als bij alles: zet het ergens waar je het ziet, want een aanvulling achter in een keukenkastje wordt vergeten. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze reeks meeneemt, is vooral het inzicht. Bij B12 gaat het niet alleen om wat er op je bord ligt, maar om een lange keten die van je mond tot in je cel loopt, en om drie stoffen die in de methylering samen het werk doen. Plantaardig eten is bij twee van die drie juist in het voordeel. Bij de derde is het zaak om het bewust te regelen in plaats van te hopen. En onthoud die voorraad van een jaar. Die geeft je rust en hij maakt het ook wat verraderlijk, want hij zorgt ervoor dat je de keuzes van vandaag pas veel later terugziet. Dus doe het nu goed, en dan hoef je er het hele jaar niet meer over na te denken. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel. 2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie. Vitamine B12 is goed voor het concentratievermogen. Vitamine B12 draagt bij aan een heldere geest. 3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen. Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne. 4 Folaat draagt bij aan normale bloedaanmaak, aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 mcg folaat. 5 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. Vitamine B6 draagt bij aan een normale psychologische functie. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook B12 bij plantaardig eten: de weg die vitamine B12 door je lichaam aflegt B12 bij plantaardig eten: waar het in zit, en waarom algen niet meetellen B12 bij plantaardig eten in de praktijk: wat je zelf kunt doen
Learn more


