◷ 6 min leestijd
Je hebt het woord vast al honderd keer voorbij horen komen. Vitamine D, de zonvitamine, iets met botten en met de winter. En dan denk je al gauw dat je het wel zo'n beetje weet. Toch is vitamine D eigenlijk een van de meest onderschatte stoffen in je lichaam, en hoe langer ik ermee werk, hoe meer het me verbaast hoe breed die stof meespeelt.
Ik ben Caroline, orthomoleculair therapeut, en ik wil je in deze reeks meenemen in het echte verhaal achter vitamine D. Niet het rijtje van de verpakking, maar wat het eigenlijk doet, daar diep vanbinnen. Want zodra je dat snapt, ga je er anders naar kijken. In dit eerste artikel begin ik bij de basis: waarom vitamine D zo'n grote rol speelt, en waarom heel veel mensen er in onze streken minder van binnenkrijgen dan ze denken.
Vitamine D is eigenlijk geen gewone vitamine
Om maar meteen met iets te beginnen wat veel mensen verrast: vitamine D is strikt genomen helemaal geen gewone vitamine. Het gedraagt zich veel meer als een hormoon, een soort boodschapper die op allerlei plekken in je lichaam instructies afgeeft. Een gewone vitamine doet meestal één afgebakende taak. Vitamine D praat mee in honderden processen tegelijk.
Dat klinkt misschien wat abstract, dus laat me het concreet maken. Onderzoekers hebben inmiddels ontdekt dat er in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels speciale ontvangers voor vitamine D zitten. Je moet je zo'n ontvanger voorstellen als een slot op de celwand, dat alleen opengaat als de juiste sleutel langskomt. Vitamine D is die sleutel. En dat je lichaam op zó veel plekken zo'n slot heeft geplaatst, zegt eigenlijk al genoeg over hoe belangrijk het deze stof vindt.
Waar vitamine D allemaal aan meewerkt
Laten we eens langs de plekken lopen waar vitamine D een erkende rol speelt, want dan zie je vanzelf hoe breed het gaat.
Het bekendst is de rol bij je botten en je gebit. Vitamine D zorgt ervoor dat je lichaam de calcium uit je voeding daadwerkelijk opneemt en naar de goede plek brengt. En dat is echt niet vanzelfsprekend. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan neemt je lichaam een flink deel van de calcium uit je eten op. Is er maar weinig vitamine D beschikbaar, dan blijft daar een veel kleiner deel van over, hoeveel calcium je ook op je bord hebt liggen. Zonder die sleutel blijft de deur naar je botten dus half dicht.
Je spieren
Minder bekend, maar minstens zo belangrijk: vitamine D speelt een rol in een normale spierwerking. Je spieren hebben de stof nodig om soepel te kunnen samentrekken en ontspannen. Heel veel mensen die zich stijf of futloos voelen, staan daar niet bij stil, terwijl hun spieren de hele dag door aan het werk zijn.
Je afweer
Dan je immuunsysteem, en dit vind ik zelf een van de mooiste stukken. Je afweer kan zonder vitamine D niet goed z'n werk doen. De stof helpt namelijk om immuuncellen aan te zetten, opnieuw via die sloten op de celwand. Je afweer is niet alleen bezig als je ziek wordt, maar de hele dag door met opruimen en bewaken. En vitamine D draait daarin mee als een van de meewerkers op de achtergrond.
Je cellen en de celdeling
En tot slot iets wat bijna niemand weet: vitamine D speelt een rol bij een normale celdeling. Je lichaam vernieuwt zichzelf voortdurend, cel voor cel, en dat proces van netjes verdelen en vernieuwen loopt met vitamine D als een van de betrokken stoffen. Als je bedenkt dat je huid, je darmwand en zo veel andere weefsels zich continu vernieuwen, snap je waarom dit zo breed doorwerkt.
De zon is je grootste bron, en dat is precies waar het wringt
Nu de grote vraag: waar haal je die vitamine D eigenlijk vandaan? Voor het overgrote deel maakt je lichaam de stof zelf aan, in je huid, onder invloed van zonlicht. Om precies te zijn de UV-B-straling in dat zonlicht. Je huid gebruikt daarvoor een stof die verwant is aan cholesterol, en zet die via een paar stappen om in vitamine D3. Best knap eigenlijk, dat je huid dat gewoon zelf kan.
Maar hier zit meteen het probleem, en dat heeft alles te maken met waar wij wonen. In Nederland staat de zon alleen in de zomermaanden, grofweg van mei tot september, hoog genoeg aan de hemel om die UV-B-straling tot bij ons te laten komen. In de maanden november tot en met maart staat de zon zó laag dat er via de huid vrijwel niets wordt aangemaakt. Je kunt dan een hele middag buiten lopen, en toch levert het je op dit punt weinig op.
En zelfs in de zomer valt het vaak tegen. We werken veel binnen, we zitten achter ramen, we gaan bedekt naar buiten of smeren ons in tegen verbranden, wat op zich verstandig is. Alles bij elkaar maakt dat je huid minder aanmaakt dan je op grond van het seizoen zou verwachten. Mensen met een donkere huid hebben bovendien veel meer tijd in de zon nodig voor dezelfde hoeveelheid, en naarmate we ouder worden, wordt de huid dunner en maakt hij de stof minder makkelijk aan.
En uit voeding dan?
Dan denk je misschien: dan eet ik het toch gewoon? Was het maar zo makkelijk. Vitamine D zit in een klein aantal voedingsmiddelen, vooral in vette vis zoals haring, zalm en makreel, in eieren en in paddenstoelen die in de zon hebben gestaan. Dat zijn fijne dingen om regelmatig te eten, en toch is het via voeding alleen bijna niet te doen om aan een ruime hoeveelheid te komen. De porties die je daarvoor nodig zou hebben, zijn simpelweg groter dan wat de meeste mensen op een dag eten.
Zo ontstaat een bijzondere situatie. We hebben een stof die op tientallen plekken in ons lichaam meespeelt, we kunnen die grotendeels zelf aanmaken, en juist in het halfjaar dat we die aanmaak het hardst zouden willen, laat de zon het op onze breedtegraad afweten.
Wat ik je hiermee wil meegeven
De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel: vitamine D is veel meer dan een botenverhaal. Het werkt mee aan je botten en je gebit, aan je spieren, aan je afweer en aan de vernieuwing van je cellen, allemaal tegelijk. En omdat we hier wonen waar we wonen, is het goed om er bewust mee bezig te zijn, in plaats van er vanzelf van uit te gaan dat het wel goed zit.
In het volgende artikel word ik praktisch. Dan loop ik met je langs de dingen die je zelf kunt doen om je vitamine D op een prettige manier op peil te houden, van hoe je met daglicht omgaat tot wat er op je bord ligt. En ik neem je mee in een stof die daar onmisbaar bij is en die vaak vergeten wordt: magnesium.
