◷ 7 min leestijd
Er is een zin die ik in de kliniek bijna wekelijks hoorde: ik drink echt wel twee liter water per dag, en toch voelt mijn huid droog. En dat klopt allebei. Het is geen tegenstelling, want water drinken en water vasthouden zijn twee verschillende dingen, en voor dat tweede heeft je huid een eigen systeem.
In dit artikel neem ik je mee in dat systeem. Want als je eenmaal ziet hoe je huid vocht binnenhoudt, begrijp je ook waarom de ene maatregel wel werkt en de andere niet, en waarom een glas water alleen niet het antwoord is.
Water gaat voortdurend naar buiten, en dat hoort
Laten we beginnen bij iets wat veel mensen niet weten. Door je huid verdampt de hele dag water. Niet via zweet, maar gewoon door de huid heen, en dat gaat door terwijl je dit zit te lezen. Dat heet verdamping door de opperhuid en het is een volstrekt normaal proces.
Hoe snel dat gaat, hangt af van het verschil tussen de hoeveelheid water in je huid en de hoeveelheid water in de lucht eromheen. Hoe droger de lucht, hoe groter dat verschil, en hoe sneller het water eruit trekt. Daarom is een huiskamer met de verwarming op twintig graden in januari voor je huid een ander klimaat dan diezelfde kamer in mei. Niet de temperatuur doet het, maar hoe droog die lucht is.
Je huid heeft dus twee dingen nodig. Ze heeft iets nodig dat het water vasthoudt, en ze heeft een deksel nodig dat voorkomt dat het te snel verdampt. Die twee zijn echt verschillend en ze worden door verschillende stoffen geregeld. Dat onderscheid is de kern van dit hele artikel.
Het deksel: de vetten tussen je huidcellen
Het deksel is het makkelijkst te begrijpen. Je buitenste huidlaag bestaat uit afgeplatte huidcellen met vetten ertussen, en die vetten zijn ceramiden, cholesterol en vetzuren. Zolang die laag compleet is, gaat het water er maar langzaam doorheen.
Wordt die laag dunner, dan gaat de verdamping sneller. En wat die laag dunner maakt, is bijna altijd alledaags: te heet douchen, te vaak of te stevig reinigen, zeep, een hoop verschillende producten door elkaar, koude wind, droge binnenlucht. Elke keer een beetje.
Het vasthouden: de natuurlijke vochtregelaars
En dan het stuk dat veel minder bekend is, en wat mij betreft het interessantste van dit onderwerp. In je huidcellen zit een mengsel van kleine, wateraantrekkende moleculen. In vakliteratuur heten ze de natural moisturizing factors, en ik noem ze gewoon de natuurlijke vochtregelaars van je huid.
Je moet je voorstellen dat die moleculen werken zoals zout of suiker in een glas water: ze trekken water naar zich toe en houden het vast. Ze zitten in de cellen van je hoornlaag, en ze zorgen ervoor dat die buitenste laag soepel en gevuld blijft in plaats van hard en bros.
In dat mengsel zitten vrije aminozuren, en daarnaast stoffen die daaruit ontstaan: urocaanzuur, pyrrolidoncarbonzuur, melkzuur, ureum en wat minerale zouten. Het zijn geen exotische stoffen, het zijn gewoon afbraakproducten van je eigen eiwitten en van je gewone stofwisseling. En dat laatste is precies de reden waarom het een verhaal van binnenuit is.
Waar die vochtregelaars vandaan komen
Hier komt het mooiste stukje biochemie uit dit onderwerp, en het legt meteen uit waarom je huidstructuur en je vochtbalans bij elkaar horen.
In de diepere lagen van je hoornlaag zit een eiwit dat filaggrine heet. Dat eiwit heeft als eerste taak om de keratinevezels in je huidcellen samen te persen tot een compact pakket, en zo worden die cellen stevige bouwstenen van je buitenste laag.
Maar daarmee is filaggrine nog niet klaar. Als de cel verder naar het oppervlak schuift, wordt het filaggrine zelf afgebroken, en bij die afbraak komen juist die vrije aminozuren vrij die het grootste deel van de natuurlijke vochtregelaars vormen. Filaggrine is dus eerst de timmerman en daarna het materiaal. Dat is de reden waarom ik altijd zeg dat de belangrijkste functie van filaggrine het vasthouden van vocht in de huid is.
En er is nog een detail dat ik hier graag bij vertel. Filaggrine is opvallend rijk aan één bepaald aminozuur: histidine. Als filaggrine wordt afgebroken, komt dat histidine vrij, en in de huid wordt het vervolgens omgezet in urocaanzuur. Dat urocaanzuur doet twee dingen tegelijk: het bindt water, en het helpt de zuurgraad van je huidoppervlak op peil te houden. Daar kom ik zo op terug.
De zuurmantel, en waarom zeep daar iets mee doet
Je huidoppervlak is licht zuur. De zuurgraad ligt doorgaans ergens tussen de 4,7 en 5,5, en die lichte zuurheid is geen toeval maar een werkomstandigheid.
De enzymen die de vetten tussen je huidcellen aanmaken en op hun plek leggen, werken namelijk het best in dat zure milieu. En ongewenste bacteriën gedijen er juist minder goed. Je zuurmantel is dus tegelijk een productieomgeving en een bescherming.
Gewone zeep is basisch, dus het tegenovergestelde van zuur. Was je je met zeep, dan schuift de zuurgraad van je huid omhoog, en het duurt daarna een aantal uren voordat hij weer op zijn plek staat. In die uren werken de enzymen die je vetlaag onderhouden minder goed. Doe je dat twee keer per dag, dan is je huid een flink deel van de dag bezig met herstellen van iets wat je zelf veroorzaakt hebt.
Dat is geen reden om je niet te wassen, laat dat duidelijk zijn. Het is wel een reden om milde, pH-neutrale producten te kiezen en niet te vaak te boenen.
Waarom twee liter water drinken niet genoeg is
Nu kunnen we terug naar de vraag waar dit artikel mee begon. Water drinken is zinvol en het is de basis. Alleen gebeuren er daarna twee dingen die bepalen of dat water ook in je huid terechtkomt en blijft.
Ten eerste: je huid staat achteraan in de rij als je lichaam vocht verdeelt. Je nieren, je hersenen, je bloedsomloop en je spijsvertering krijgen voorrang. Dat is logisch, want die zijn op korte termijn belangrijker voor je overleving. Je huid krijgt wat er over is.
Ten tweede, en dat is het punt van dit hele artikel: als de natuurlijke vochtregelaars er in onvoldoende mate zijn, is er niets wat dat water in je hoornlaag vasthoudt. En als de vetlaag dunner is, verdampt het ook nog eens sneller. Je kunt dan drinken wat je wilt, het blijft er niet.
Daarom werkt dit onderwerp van drie kanten tegelijk: genoeg water binnenkrijgen, voldoende vochtregelaars hebben om het vast te houden, en een intacte vetlaag om het binnen te houden. Mis je er één, dan merk je dat aan je huid.
Hoe je dit bij jezelf herkent
Een paar dingen die passen bij een huid die moeite heeft met vasthouden. Dit is nadrukkelijk geen diagnose, het is een manier om te snappen wat je ziet.
- Een huid die een uur na het wassen trekt, ook als je niets anders deed dan water.
- Een crème die prettig voelt en binnen een paar uur weer helemaal weg lijkt.
- Fijne schilfering, vooral op de wangen en langs de neus.
- Handpalmen die droog, bijna glazig aanvoelen en waarbij handcrème nooit lang helpt.
- Een huid die 's winters duidelijk anders doet dan 's zomers, en in een vliegtuig of een hotelkamer meteen reageert.
- Een neus of ogen die ook snel droog aanvoelen, want je slijmvliezen werken volgens hetzelfde principe.
Wat dit betekent voor de rest van deze reeks
Als je één ding meeneemt: water drinken is de basis en niet de oplossing. De oplossing zit in de combinatie van wat je binnenkrijgt, wat je huid heeft om het mee vast te houden, en wat je doet om het deksel heel te houden.
In het volgende artikel kijken we naar je bord, want zowel de vochtregelaars als de vetlaag worden gemaakt van materiaal dat je eet. En daarna gaan we naar het praktische deel, waar een paar dingen in zitten die veel meer uitmaken dan mensen verwachten.
Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Huid en vocht vasthouden: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.
