Doorgaan naar artikel

Doe de supplementen quiz hier

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Black Friday 20% OFF 

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)

ScKIN Journal

Open deur van een lichte hal naar een zonnig terras

Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 6 min leestijd We hebben gekeken naar hoe vitamine D en calcium samenwerken, en waar ze vandaan komen. Nu het deel waar je vandaag iets mee kunt. Hieronder staan de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken, en ik heb ze zo gerangschikt dat je bovenaan kunt beginnen en gewoon kunt doorlopen. Eén ding vooraf: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol voordat je er iets bij doet. Je skelet denkt in maanden, niet in dagen. Alles tegelijk veranderen levert je vooral op dat je achteraf niet weet wat het verschil maakte. 1. Pak daglicht in het zomerhalfjaar, en doe dat midden op de dag Dit voelt tegenintuïtief, want we leren juist de felste uren te mijden. Toch is het midden van de dag precies het moment waarop de zon hoog genoeg staat voor die reactie in je huid. Vroeg in de ochtend en laat in de middag staat hij zo laag dat er van het UV-B-licht weinig overblijft. Wat praktisch werkt: ga tussen de middag even naar buiten met je armen bloot. Kort is prima, en kort is ook beter dan lang, want je wilt niet verbranden. Verbranden levert geen extra vitamine D op, het levert alleen schade op. Zodra je huid licht begint te kleuren, is het mooi geweest. 2. Weet dat het winterhalfjaar anders is, en pas je verwachting aan Van november tot maart doet buiten lopen niets voor je vitamine D. Dat betekent niet dat wandelen zinloos is, integendeel. Het betekent alleen dat je voor deze ene stof in die maanden op andere bronnen leunt: je voeding, en eventueel een aanvulling. Wat ik mensen vaak hoor zeggen is dat ze in de zomer wel genoeg buiten zijn geweest en dat dat de winter wel overbrugt. Je lichaam slaat inderdaad iets op in je vetweefsel, maar die voorraad is niet oneindig en gaat zeker geen vijf maanden mee als er niets bij komt. 3. Neem vetoplosbare stoffen altijd bij een maaltijd met vet Vitamine D is vetoplosbaar, net als de vitaminen A, E en K. Ze liften mee op de vetten uit je eten. Neem je ze op een lege maag, dan komt er simpelweg minder van binnen. Dus: bij de warme maaltijd, of bij een ontbijt waar wat vet in zit. Een lunch met olijfolie, avocado, noten, ei of volle zuivel telt ook prima mee. Het hoeft echt geen vette maaltijd te zijn, er moet alleen íets van vet aanwezig zijn. 4. Verdeel je calcium over de dag Dit is een tip waar veel mensen van opkijken. Je darm kan per keer maar een beperkte hoeveelheid calcium actief opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per gelegenheid zakt het rendement. Alles in één maaltijd proppen is dus minder slim dan het verspreiden. Praktisch betekent dat: iets van calcium bij je ontbijt, iets bij je lunch en iets bij je avondeten. Yoghurt in de ochtend, kaas of tahin op de boterham, groene groente en eventueel sardines bij het avondeten. Je hoeft niet te rekenen, je hoeft het alleen te spreiden. 5. Zet vette vis vast in je week Vette vis is het enige voedingsmiddel dat vitamine D en, bij soorten die je met graat eet, ook calcium levert. Zet er een vaste dag voor in je week, dan hoef je er verder niet over na te denken. En maak het jezelf makkelijk. Een blik sardines of makreel in olijfolie staat maanden in je kast en is binnen een minuut een lunch, met wat citroen, peterselie en een snee zuurdesembrood. Zo'n voorraad in huis hebben is de helft van het werk. 6. Belast je botten, want daar reageren ze op Je bot is levend weefsel dat zichzelf aanpast aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het calcium ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 7. Vergeet je eiwit niet Dit wordt vaak overgeslagen in botverhalen. Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een eiwitraamwerk in, vooral collageen, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk heb je niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt: ei, vis, vlees, zuivel, peulvruchten, tofu. 8. Let op de dingen die calcium juist laten weglopen Twee gewoontes werken de andere kant op. De eerste is veel zout: hoe meer natrium je nieren moeten uitscheiden, hoe meer calcium er meeloopt. Kant-en-klare producten, soep uit pakjes, hartige snacks en veel brood tikken hier aan. De tweede is heel veel koffie, wat in mindere mate hetzelfde doet. Dit is geen reden om nooit meer koffie te drinken. Het is wel een reden om te kijken of je het aantal koppen en de hoeveelheid bewerkte producten een beetje kunt temperen, want daar win je aan twee kanten. 9. Zet je meewerkende stoffen vast Magnesium en vitamine K2 zijn de twee schakels die het hele proces laten lopen. Magnesium zit in noten, zaden, bladgroente, peulvruchten en pure chocolade. Vitamine K2 in oude kaas, kwark, zuurkool, eigeel en grasgevoerd vlees. Een handvol noten als vaste tussendoor en een paar keer per week iets gefermenteerds regelt dit grotendeels vanzelf. 10. Laat het meten aan je arts over Je huisarts kan de voorraadvorm van vitamine D in je bloed meten, de 25-hydroxyvitamine D. Dat is een nuttig getal, maar het blijft een momentopname en het is geen getal om zelf op te gaan sturen. Heb je er vragen over, of gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die je kent. Dat is waar die vraag thuishoort, en niet bij een artikel op internet. Hoe je dit volhoudt Begin bij punt één en punt zes, want dat zijn de twee die het meeste gewicht hebben en die niets kosten. Zet daarna vette vis vast in je week en verdeel je calcium over de dag. Dat zijn vier dingen, en als je die vier een paar maanden volhoudt heb je meer gedaan dan welke losse aanvulling ook. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen, en wat daar bij vitamine D precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Bladgroen, sardines, ei, amandelen en olijfolie met twee capsules in een schaal

Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen van deze reeks hebben we het mechanisme uitgelopen: vitamine D opent de deur in je darm waardoor calcium naar binnen komt, magnesium maakt vitamine D werkzaam, vitamine K2 zet het calcium op de goede plek, en beweging geeft je bot het signaal om te bouwen. We keken naar de bronnen op je bord en naar de rol van de zon, die van november tot maart op onze breedtegraad eenvoudigweg niet meedoet. Blijft de vraag over die veel mensen dan stellen: wat doe je in die maanden, en waar let je op als je je basis breder wilt maken? Daar gaat dit laatste artikel over. Eerst: dit is de stof waar het om draait De stof die in deze hele reeks de hoofdrol speelde, is vitamine D3, met de officiële naam cholecalciferol. Dat is de vorm die je huid zelf maakt uit zonlicht, en dezelfde vorm die in vette vis, eigeel en lever zit. De plantaardige variant uit paddenstoelen en gist heet vitamine D2, en die is voor je lichaam duidelijk minder doeltreffend. Wil je dus aanvullen, dan is D3 de vorm waar je naar kijkt. En omdat het een vetoplosbare stof is, maakt het ook uit waar hij in zit opgelost en wanneer je hem neemt. Waar je op let bij een aanvulling Ik loop de punten langs die ik zelf nakijk. De vorm. D3 en niet D2, om de reden die hierboven staat. Het dragervet. Een vetoplosbare vitamine wil in een vet zitten om goed opgenomen te worden. Een capsule met olie eromheen doet dat beter dan een droge tablet. Kijk ook welk vet er wordt gebruikt. Het moment van innemen. Bij of vlak na een maaltijd, en bij voorkeur een maaltijd waar wat vet in zit. De meewerkende stoffen. Magnesium is nodig voor allebei de omzettingen die vitamine D werkzaam maken. Zorg dus dat magnesium in je voeding gewoon goed vertegenwoordigd is. De dosering, en de bovengrens. Doseringen lopen sterk uiteen. Houd je altijd aan wat er op de verpakking staat en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan eerst met je huisarts of een therapeut. Vitamin D+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin D+. Eén capsule per dag levert 75 microgram vitamine D3, oftewel 3000 internationale eenheden. De D3 is opgelost in olijfolie, en verder zit er niets in: de capsulewand en het dragervet, meer niet. De verpakking bevat 120 capsules. De erkende bijdragen van deze stof sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed.1 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en draagt bij aan een sterk gebit.2,3 Daarnaast draagt vitamine D bij aan een normale spierwerking, aan het normale functioneren van het immuunsysteem en aan een normale celdeling.4,5,6 Zie het als een brede basis onder je dag in de maanden dat de zon het werk niet doet, naast alles wat je met je voeding en je beweging al doet. Het is geen vervanging van goed eten, en het vervangt ook het belasten van je botten niet. Bekijk Vitamin D+ Hoe je het inpast in je dag Eén capsule, één keer per dag, tijdens of vlak na de maaltijd. Ik zou hem bij je warme maaltijd nemen, want daar zit meestal het meeste vet in, en omdat je dan een vast moment hebt waar je niet over hoeft na te denken. Zet hem op tafel in plaats van in de kast, dan vergeet je hem niet. En houd de rest van het verhaal erbij, want dat is waar het in deze reeks steeds om ging. Zorg dat er calcium in elke maaltijd zit en spreid het over de dag. Houd magnesium en vitamine K2 in je eten. Belast je botten twee keer per week met krachttraining. En ga in het zomerhalfjaar midden op de dag even met blote armen naar buiten, kort, zonder te verbranden. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Ik gebruik al een multivitamine, is dat genoeg? Dat hangt volledig af van wat erin zit. Veel brede formules bevatten een bescheiden hoeveelheid vitamine D, omdat ze van alles een beetje leveren. Kijk dus op het etiket hoeveel microgram er daadwerkelijk in zit en of het om D3 gaat, en tel dat mee als je iets toevoegt. Ik voel er niets van, werkt het dan wel? Vitamine D doet zijn werk op processen die je niet voelt gebeuren: de opname van mineralen in je darm, de afzetting in je botten, de aansturing van cellen. Dat is precies hetzelfde als bij calcium. Je merkt het niet van dag tot dag, en dat is ook niet waar je op moet sturen. Kan ik het beter in de ochtend of de avond nemen? Daar is bij een vetoplosbare vitamine geen vast moment voor. Wat wel uitmaakt, is dat er een maaltijd met vet bij zit en dat het een moment is dat je volhoudt. Regelmaat telt hier zwaarder dan het tijdstip. Een paar praktische punten Vitamin D+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar. Een volwassen capsule is nooit iets om op te delen voor een kind; de vraag over kinderen hoort bij het consultatiebureau, de jeugdarts, de huisarts of de apotheek. Gebruik je medicijnen, is er sprake van ziekte, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan altijd eerst met een deskundige voordat je iets toevoegt. En overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat vitamine D en calcium één verhaal zijn en geen twee. De sleutel en het slot, de bouwsteen en de deur. Zorg voor alle vier de schakels, geef het tijd, en laat het meten en het persoonlijke advies over aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1 Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed. 2 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 3 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit. 4 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. 5 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. 6 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar. Raadpleeg bij zwangerschap, lactatie, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER
Flatlay met zalm, haring, sardines, eieren, kaas, yoghurt, amandelen en boerenkool

Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet

◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar het mechanisme: vitamine D opent de deur in je darm, calcium komt binnen, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 wijst het calcium de goede kant op. Nu het praktische deel daarvan, want al die stoffen moeten ergens vandaan komen. Dit artikel gaat over je bord, en over de zon, omdat die twee bronnen bij vitamine D en calcium heel verschillend liggen. Vitamine D komt vooral van buiten, niet van je bord Laat ik daar eerlijk over zijn, want het scheelt je een hoop moeite. Vitamine D is een van de weinige voedingsstoffen die je met gewoon eten nauwelijks binnenkrijgt. Zelfs met een prima voedingspatroon kom je er niet in de buurt van wat je huid op een zonnige zomerdag in een half uur maakt. De voeding die wel iets levert, is een kort lijstje: vette vis zoals zalm, haring, makreel en sardines, eigeel, lever, en paddenstoelen die in daglicht hebben gestaan. Daarnaast wordt er in Nederland vitamine D toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten, omdat men al lang weet dat voeding hier tekortschiet. Bij paddenstoelen en gist gaat het om vitamine D2, de plantaardige variant. Bij vis, ei en lever gaat het om vitamine D3, dezelfde vorm die je huid maakt. D3 is voor je lichaam aanzienlijk doeltreffender dan D2, en dat is goed om te weten als je naar etiketten kijkt. Waarom de zon van mei tot september wel werkt en daarna niet De echte bron van vitamine D is dus zonlicht, en daar zit in ons land een duidelijke grens in. In de zomer, grofweg van mei tot en met september, staat de zon op onze breedtegraad hoog genoeg en is het UV-B-licht sterk genoeg om die reactie in je huid op gang te brengen. Van november tot maart staat de zon zo laag dat het UV-B-licht de atmosfeer nauwelijks nog doorkomt. Dan maakt je huid dus geen vitamine D aan, hoe helder zo'n winterdag ook is en hoe lang je ook buiten loopt. Dat is een van de weinige dingen in de voedingsleer die echt zwart-wit zijn. Hoe lager de zon staat, hoe langer de weg die het licht door de atmosfeer aflegt, en hoe meer UV-B er onderweg wordt tegengehouden. Wat daarbij vaak vergeten wordt: ook in de zomer is het minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Werk je overdag binnen, en ga je naar buiten met lange mouwen, een zonnebril en zonnebrand op, dan is er in precies die uren dat de zon goed staat weinig huid beschikbaar voor de reactie. Alles wat tussen het UV-B-licht en je huid in zit, telt mee. Het is dus zinvol om ook in juni eens bij jezelf na te gaan hoeveel onbedekte huid er op een gemiddelde dag echt in de zon komt. En er is nog een factor: je huidtype. Hoe meer pigment je huid heeft, hoe langer het duurt voordat dezelfde hoeveelheid vitamine D is aangemaakt. Iemand met een donkere huid doet daar in ons klimaat al gauw een veelvoud langer over dan iemand met een lichte huid. Dat is geen gebrek, dat is gewoon hoe pigment werkt: het beschermt tegen UV, en daarmee houdt het ook deze reactie in. Calcium ligt wél gewoon op je bord Bij calcium is het verhaal precies omgekeerd. Daar is je voeding de enige bron die telt, en gelukkig is die breed. Ik loop de categorieën even langs. Zuivel Melk, yoghurt, kwark en kaas zijn de bekendste calciumbronnen, en ze zijn ook echt sterk. Een beker yoghurt of een paar plakken kaas tikt flink aan. Harde kazen bevatten per honderd gram het meest, maar je eet er natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat Dit is de bron die het vaakst over het hoofd wordt gezien, en ik vind hem prachtig. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Daar komt bij dat vette vis tegelijk vitamine D levert. Twee schakels van die ketting in één keer, dus. Noten en zaden Amandelen, sesamzaad en tahin zijn stevige calciumleveranciers. Een eetlepel tahin door je dressing of over je groente is een van de makkelijkste manieren om er iets bij te doen zonder dat je er iets voor hoeft te plannen. Groene groenten Boerenkool, broccoli, paksoi, spitskool en rucola leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Dat laatste is belangrijk, want niet alle plantaardige calcium komt even makkelijk binnen. Peulvruchten en plantaardige alternatieven Witte bonen en kikkererwten doen mee, en tofu die met een calciumzout is gestremd is een sterke bron. Plantaardige melk is verrijkt met calcium; schud zo'n pak wel goed, want het zakt naar de bodem. Waarom spinazie geen goede calciumbron is Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het een hardnekkig misverstand is. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Oxaalzuur bindt zich in je darm aan calcium en vormt daarmee een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Iets vergelijkbaars speelt bij fytaat, dat in volkorengranen, noten en peulvruchten zit. Weken, kiemen en zuurdesembereiding verlagen het fytaatgehalte, en dat is precies waarom die oude bereidingswijzen bestaan. Niet omdat volkoren slecht is, maar omdat de opname er beter van wordt. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is de reden dat ik die boven spinazie noem als je op calcium let. De twee meewerkende stoffen op je bord Blijven over magnesium en vitamine K2, de twee schakels die het geheel laten lopen. Magnesium haal je uit noten, zaden, bladgroente, peulvruchten, volkorenproducten en pure chocolade. Vitamine K2 zit in gefermenteerde voeding zoals oude kaas, kwark en zuurkool, en verder in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Zie je wat er gebeurt als je deze vier lijstjes over elkaar heen legt? Een bord met sardines, boerenkool, een beetje oude kaas, wat amandelen en een scheut olijfolie levert alle vier de schakels tegelijk. Dat is geen toeval. Voedingsmiddelen die bij elkaar horen, leveren vaak ook de stoffen die bij elkaar horen. Hoe ik hier zelf naar kijk Ik ben geen voorstander van tellen. Wat veel beter werkt, is dat je van elk van deze groepen iets vasts in je week hebt zitten: een paar keer vis waarvan minstens één keer vette vis, dagelijks iets van zuivel of een goed verrijkt alternatief, elke dag een flinke portie groene groente, en standaard noten of zaden in huis. In het volgende artikel maak ik daar een praktische week van, en ga ik in op het stuk dat je niet van je bord haalt: hoe je in het zomerhalfjaar daadwerkelijk daglicht pakt, en wat je in het winterhalfjaar anders doet. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Laag winterlicht dat schuin over een lichte muur en houten vloer valt

Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken

◷ 7 min leestijd Er is een vraag die ik vaker krijg dan welke andere ook als het over botten gaat: moet ik nu calcium nemen, of vitamine D? En het eerlijke antwoord is dat die vraag eigenlijk niet te splitsen valt. Deze twee werken in je lichaam namelijk als een duo. Calcium is de bouwsteen, en vitamine D is degene die bepaalt of die bouwsteen binnenkomt en waar hij vervolgens terechtkomt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI leg ik dat het liefst uit vanaf het mechanisme. Want als je één keer goed voor je ziet wat hier gebeurt, hoef je nooit meer een lijstje te onthouden. Dan snap je vanzelf waarom de ene periode van het jaar anders is dan de andere, en waarom calcium alleen niet zo veel oplevert. Vitamine D gedraagt zich meer als een hormoon Laten we beginnen met iets wat veel mensen verrast. Vitamine D is strikt genomen geen gewone vitamine. Een vitamine is per definitie iets wat je uit je voeding moet halen omdat je het zelf niet maakt. Vitamine D maakt je lichaam wel degelijk zelf aan, in je huid, en zodra hij actief is gedraagt hij zich in je lichaam als een hormoon: hij geeft instructies aan cellen. Dat is geen woordspelletje, dat heeft gevolgen. Er zijn inmiddels receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels. Een receptor kun je zien als een slot, en vitamine D is de sleutel die daarin past. Overal waar zo'n slot zit, heeft deze stof dus iets te zeggen. Daarom kom je vitamine D in zoveel verschillende verhalen tegen, van botten tot spieren tot afweer. De hoofdtaak: de calcium- en fosforhuishouding regelen Van al die taken is er één die je de hoofdtaak mag noemen, en dat is het regelen van calcium en fosfor. Deze twee mineralen zijn namelijk niet alleen bouwmateriaal voor je skelet. Ze doen ook mee bij het samentrekken van je spieren, bij het doorgeven van prikkels in je zenuwen en bij het functioneren van zo ongeveer elke cel die je hebt. Je lichaam vindt het gehalte calcium in je bloed daarom zó belangrijk dat het daar nauwelijks van wil afwijken. En hier komt het getal dat ik altijd deel, want het maakt het verhaal in één klap concreet. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan neemt je darm ongeveer dertig tot veertig procent op van het calcium dat je eet. Is er weinig vitamine D, dan zakt dat naar ongeveer tien tot vijftien procent. Voor fosfor is het verschil net zo groot: van rond de tachtig procent naar rond de zestig procent. Lees dat nog eens rustig over, want dit is de kern van dit hele artikel. Dezelfde yoghurt, dezelfde sardines, dezelfde amandelen. Alleen komt er in de ene situatie ruim twee keer zoveel calcium door de darmwand als in de andere. Je kunt calcium dus wel netjes eten, maar als de sleutel niet in het slot zit, blijft het grootste deel ervan gewoon weer je lichaam verlaten. Je bot is ook een voorraadkast Dan de tweede helft van het verhaal, en die vind ik minstens zo mooi. Je lichaam wil dat calciumgehalte in je bloed binnen een smalle marge houden, want daar hangt te veel vanaf. Komt er via de darm te weinig binnen, dan heeft je lichaam nog een achterdeur: het haalt calcium uit je eigen bot. Dat gaat via een samenspel tussen de actieve vorm van vitamine D en een hormoon uit je bijschildklier. Samen geven ze het sein dat er calcium vrijgemaakt moet worden uit de voorraad. Je bot is namelijk geen dode steen. Het is levend weefsel dat de hele dag door wordt afgebroken en weer opgebouwd, en het fungeert tegelijk als de grootste calciumvoorraad die je hebt. Zolang dat af en toe gebeurt, is er niets aan de hand, want dat is precies waar die voorraad voor is. Gebeurt het jarenlang en wordt er aan de andere kant weinig aangevuld, dan loopt de voorraadkast langzaam leeg. En dat is dus geen probleem van je botten op zich. Dat begint bij de deur waar het calcium naar binnen had moeten komen. De route van zonlicht naar werkzame stof Om te snappen waarom die deur soms maar half opengaat, moet je weten welke weg vitamine D in je lichaam aflegt. Ik vergelijk het graag met een lopende band met een paar bewerkingsstations. Het begint in je huid. Daar zit een stof die afstamt van cholesterol, 7-dehydrocholesterol genoemd. Valt er UV-B-licht op je huid, dan wordt die stof omgebouwd naar provitamine D, en daaruit ontstaat cholecalciferol, wat we vitamine D3 noemen. Dit is een reactie die licht nodig heeft. Geen UV-B, geen reactie. Daarna is die D3 nog niet werkzaam. Hij wordt opgeslagen in je vetweefsel en reist, verpakt in kleine vettransporters, via de lymfe en het bloed naar je lever. Daar vindt de eerste bewerking plaats en ontstaat 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol. Dat is de voorraadvorm, en dat is ook precies de vorm die je huisarts meet als er bloed wordt geprikt. Pas in je nieren volgt de tweede bewerking. Dan ontstaat 1,25-dihydroxyvitamine D, oftewel calcitriol, en dat is de vorm die daadwerkelijk in je cellen het werk doet. Die zorgt ervoor dat je darmwand de eiwitten aanmaakt waarmee calcium actief naar binnen wordt gehaald. Twee stations op die lopende band dus. En wat ik daar altijd bij vertel: voor allebei die bewerkingen is magnesium nodig. Magnesium is hier de meewerkende stof, de cofactor. Dat is precies de reden waarom ik vitamine D nooit los van magnesium bekijk. Zonder die meewerkende stof blijft er materiaal op de band liggen. Waar het calcium daarna naartoe gaat Je hebt nu een darm die calcium binnenlaat. Blijft de vraag waar dat calcium heen gaat, want dat is niet vanzelfsprekend. Je wilt het in je botten en je gebit hebben, en je wilt het juist niet in zachte weefsels zoals je bloedvaten. Daar komt vitamine K2 om de hoek kijken. Die activeert eiwitten die calcium als het ware op de goede bestemming afzetten. Je kunt het zien als een bezorger die de pakketten op het juiste adres aflevert in plaats van ze ergens in de straat neer te zetten. Vitamine K2 vind je in gefermenteerde voeding, in grasgevoerd vlees, in volle zuivel en in eieren. Zo ontstaat er een ketting van vier schakels die allemaal mee moeten doen: vitamine D opent de deur, calcium komt binnen, magnesium maakt de vitamine D werkzaam, en vitamine K2 wijst de weg. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces verderop, hoeveel je van die ene stof ook neemt. Wat ik hiervan het belangrijkste vind Als je één ding meeneemt uit dit artikel, laat het dan dit zijn: calcium en vitamine D zijn geen twee aparte onderwerpen. Ze horen bij elkaar, en het verschil tussen wel of niet genoeg vitamine D is letterlijk het verschil tussen de helft en het dubbele van wat je uit je eten haalt. Dat maakt het ook veel minder ingewikkeld dan het lijkt. Je hoeft geen tabellen bij te houden. Je hoeft alleen te zorgen dat die vier schakels alle vier aanwezig zijn in je dag. In het volgende artikel laat ik zien waar ze op je bord vandaan komen, en waarom de zon daar in ons land een heel eigen rol in speelt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Vensterbank met een karaf water in zacht winterochtendlicht

Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis

◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat er bij het ouder worden verandert rond vitamine D, wat je bord kan leveren en wat je zelf kunt doen. In dit laatste deel gaat het over de keuze: waar let je op als je je basis breder wilt maken? Even terughalen waar het om draait Drie dingen schuiven tegelijk. Je huid wordt dunner en maakt minder vitamine D aan uit dezelfde hoeveelheid zon. Je komt vaak minder buiten, en achter glas telt niet mee. En de omzetting in je lever en je nieren verloopt geleidelijk anders. Daar komt bij dat de zon in Nederland van november tot en met maart te laag staat voor aanmaak, en dat voeding alleen in onze streek niet ver komt. Dat samen verklaart waarom dit onderwerp in deze levensfase standaard langskomt, en waarom de Gezondheidsraad voor een aantal groepen, waaronder vrouwen vanaf vijftig en iedereen vanaf zeventig jaar, extra vitamine D adviseert. De stof waar het om gaat: vitamine D3 De vorm die je huid zelf maakt en die ook in vette vis en eidooier zit, heet cholecalciferol, oftewel vitamine D3. De plantaardige variant uit paddenstoelen en gist is vitamine D2, en die is minder doeltreffend in het op peil brengen van je vitamine D-status. Als je kiest, is D3 daarom de logische vorm. Wat vitamine D in je lichaam doet De bijdragen van vitamine D die wetenschappelijk zijn vastgesteld, in gewone taal: Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding.1 Vitamine D draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed.1 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten.2 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit.3 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking.4 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem.5 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling.6 Die eerste drie horen in deze levensfase bij elkaar: vitamine D bepaalt hoeveel calcium er binnenkomt, en botten en gebit komen daar rechtstreeks uit voort. Dat de spierwerking er ook in staat, past precies bij het verhaal over onderhoud uit het eerste artikel. Waar je op let bij een etiket De vorm. Staat er D3 of cholecalciferol? Of staat er alleen vitamine D, zonder meer? De drager. Vitamine D is vetoplosbaar, dus hij komt het beste mee als hij in een vet is opgelost. Olijfolie is daar een prettige keuze voor. De eenheid. Microgram of internationale eenheden? Eén microgram komt overeen met 40 internationale eenheden. De dagdosering. Hoort het getal bij één capsule of bij twee of drie? De hulpstoffen. Een korte lijst zegt meestal meer dan een mooie voorkant. ScKIN Vitamin D+ Die vitamine D3 waar deze reeks over ging, dat is bij ons Vitamin D+. Eén capsule per dag levert 75 microgram cholecalciferol, oftewel 3000 internationale eenheden, opgelost in olijfolie. Verder zit er niets in: alleen de vitamine, de olijfolie en de capsulewand. Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en aan een sterk gebit, draagt bij aan een normale spierwerking en aan het normale functioneren van het immuunsysteem, en draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding.1,2,3,4,5 Dat we voor olijfolie kozen is een bewuste keuze geweest. Vitamine D3 is vetoplosbaar en een vetmatrix is precies wat hij nodig heeft om goed mee te komen. Juist in deze levensfase, waarin mensen nogal eens magerder gaan eten, vind ik dat een prettige eigenschap. Neem hem desondanks tijdens of vlak na de maaltijd, dan lift hij nog eens extra mee op het vet in je eten. Bekijk Vitamin D+ Waar je bij dit product op let Eén capsule per dag, tijdens of vlak na de maaltijd. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Tel op wat je verder gebruikt. Zit er al vitamine D in je multivitamine, in levertraan of in een botproduct, kijk dan naar het geheel in plaats van naar één product. Niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar. Raadpleeg een deskundige bij zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik of ziekte, en zeker als er iets speelt met je nieren, je lever of je bijschildklier. Een waarde laten bepalen: wat dat wel en niet zegt Steeds meer mensen laten hun vitamine D-waarde bepalen, en in deze levensfase gebeurt dat vaker omdat er toch al bloed geprikt wordt. Dat kan nuttig zijn, mits je weet wat je leest. Wat gemeten wordt, is de opslagvorm die in je lever ontstaat, en niet de actieve vorm die het werk doet. Die waarde beweegt bovendien door het jaar heen: in september ziet hij er anders uit dan in maart. Wat zo'n uitslag voor jou betekent, is bij uitstek een gesprek met degene die de bepaling heeft aangevraagd. Ik zie te vaak dat mensen zelf gaan sturen op een getal uit een tabel op internet, en dat is precies de manier waarop het misgaat. Neem dat briefje met al je supplementen erbij, dan heb je in één gesprek een antwoord dat echt over jou gaat. Vitamine D werkt niet alleen Twee stoffen horen hier nog bij. Magnesium doet mee in de stappen waarin vitamine D wordt omgezet naar de vorm die je lichaam kan gebruiken, dus een brede basis aan mineralen staat niet los van dit onderwerp. En vitamine K2 speelt een rol bij waar calcium in je lichaam terechtkomt. Gebruik je bloedverdunners, dan is vitamine K altijd een onderwerp om eerst met je arts te bespreken. En niet te vergeten: beweging. Vitamine D zorgt dat er calcium binnenkomt, en belasting zorgt dat je lichaam er iets mee doet. Die twee samen zijn sterker dan elk van de twee apart. Tot slot Wat ik mensen in deze fase het liefst meegeef, is dat er veel meer te onderhouden valt dan vaak gedacht wordt. Je botten en je spieren reageren op wat je ze geeft en op wat je ze vraagt, ook op je zestigste en ook op je zeventigste. Begin klein. Wandelschoenen bij de deur, twee keer vis per week, een scheut olijfolie over je groente en elke dag een keer echt naar buiten. Dat is het soort verandering dat blijft hangen, en opgeteld over een jaar doet dat meer dan welk plan voor drie weken ook. 1 Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed. 2 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 3 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit. 4 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. 5 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. 6 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar. Raadpleeg bij zwangerschap, lactatie, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Lees ook Vitamine D bij het ouder worden: wat er in je huid en je lichaam verandert Vitamine D bij het ouder worden op je bord: de bronnen en het vet erbij Vitamine D bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen

LEES MEER
Lichte ruime woonkamer met winterdaglicht door een hoog raam

Vitamine D bij het ouder worden: wat er in je huid en je lichaam verandert

◷ 6 min leestijd Er zijn van die onderwerpen die in elke levensfase spelen en die bij het ouder worden ineens meer aandacht krijgen. Vitamine D is daar een goed voorbeeld van. Er verandert niets aan wat deze vitamine doet. Wat verandert, zijn de omstandigheden waarin hij zijn werk moet doen, en dat op drie plekken tegelijk. In dit artikel loop ik die drie plekken met je langs. Niet om ergens bezorgd over te doen, maar omdat je er een hoop aan hebt als je weet waar het schuift. Eerst: wat vitamine D doet De hoofdtaak van vitamine D is het regelen van de calcium- en fosforhuishouding. Hij levert zelf geen calcium, maar hij bepaalt hoeveel ervan uit je voeding wordt opgenomen. De getallen daarbij zijn opvallend. Is er voldoende vitamine D aanwezig, dan loopt de opname van calcium uit je voeding op tot ongeveer dertig tot veertig procent, en die van fosfaat tot zo'n tachtig procent. Is er minder, dan zakt de calciumopname naar ergens tussen de tien en vijftien procent. Dezelfde hoeveelheid calcium op je bord levert dus iets heel anders op, afhankelijk van hoeveel vitamine D erbij is. Vitamine D is de portier die bepaalt hoeveel bouwmateriaal er binnenkomt. Daarnaast zijn er receptoren voor vitamine D gevonden in meer dan dertig verschillende typen cellen en weefsels, en dat verklaart waarom hij in zoveel verhalen opduikt. Verandering een: je huid maakt minder aan De eerste plek waar het schuift, is je huid. En dat is meteen de belangrijkste. In je huid zit een stof uit de cholesterolstofwisseling, en als daar UV-B-licht op valt, ontstaat daaruit vitamine D3. Met de jaren wordt je huid dunner, en neemt de hoeveelheid van die uitgangsstof af. Daardoor levert dezelfde tijd in dezelfde zon op je zeventigste minder op dan op je dertigste. Dat is geen gebrek en geen aandoening, het is gewoon hoe huid met de jaren verandert. Maar het betekent wel dat de grootste bron die wij als mens hebben, geleidelijk minder gul wordt. En daar komt in onze streek nog iets bovenop: van november tot en met maart staat de zon in Nederland zo laag dat er sowieso praktisch geen aanmaak plaatsvindt, op welke leeftijd dan ook. De zomer is dus de periode waarin het moet gebeuren, en juist dan wordt de opbrengst per uur zon kleiner. Verandering twee: je komt vaak minder buiten De tweede plek zit niet in je lichaam maar in je week. Als het werk wegvalt, vervalt vaak ook de vanzelfsprekende reden om elke dag de deur uit te gaan. Een blessure, minder goed ter been zijn, of gewoon een kouder seizoen doen daar nog een schep bovenop. Daar komt bij dat glas UV-B vrijwel niet doorlaat. Een zonnige plek bij het raam voelt heerlijk, en voor dit onderwerp levert hij niets op. Dat is een van de dingen die ik mensen het vaakst moet vertellen, en het verrast bijna iedereen. Dit is tegelijk de verandering waar je het makkelijkst zelf iets aan doet, en daar komen we in het derde artikel uitgebreid op terug. Verandering drie: de omzetting verloopt anders De derde plek zit in de route die vitamine D door je lichaam aflegt. Want in de vorm waarin hij binnenkomt kan je lichaam er nog niets mee. Er zijn twee verbouwingen nodig. De eerste gebeurt in je lever, en daar ontstaat de opslagvorm. Dat is ook de vorm die gemeten wordt als iemand zijn vitamine D-waarde laat bepalen. De tweede gebeurt in je nieren, en daar ontstaat de actieve vorm die het werk doet. Met de jaren verandert de capaciteit van zowel je lever als je nieren geleidelijk. Dat is een normaal verloop. Het betekent wel dat die tweede stap meer aandacht verdient, en het is ook precies de reden dat ik hier voorzichtig in ben. Speelt er iets met je nierfunctie, of gebruik je medicijnen, overleg dan altijd met je arts voordat je iets aan je inname verandert. En dan nog iets wat in dit verhaal hoort: voor die twee verbouwingen zijn meewerkers nodig, en magnesium is er daar een van. Vitamine D en je mineralen zijn dus niet los van elkaar te zien. En je lichaamssamenstelling verandert Er is nog een verandering die in dit verhaal thuishoort en die zelden genoemd wordt. Met de jaren verschuift bij de meeste mensen de verhouding tussen spierweefsel en vetweefsel, ook als het gewicht op de weegschaal gelijk blijft. Dat is relevant omdat vitamine D vetoplosbaar is en wordt opgeslagen in vetweefsel. Meer vetweefsel betekent dat de voorraad over een groter volume verdeeld raakt en vaker in dat weefsel blijft hangen in plaats van beschikbaar te komen. Ik noem dat niet om er een oordeel aan te hangen. Ik noem het omdat het verklaart waarom twee mensen met dezelfde zomer en hetzelfde bord toch op een andere plek kunnen uitkomen, en waarom een rekensom over inname nooit het hele verhaal vertelt. Waar het allemaal samenkomt: botten en spieren Deze drie veranderingen komen uit bij twee weefsels die in deze levensfase sowieso meer onderhoud vragen. Botweefsel is levend weefsel dat voortdurend wordt afgebroken en weer opgebouwd. Welke kant die balans op valt, hangt onder meer af van de belasting die je je skelet geeft, van de bouwstoffen die beschikbaar zijn en van je hormonale situatie. Bij vrouwen verandert dat laatste rond de overgang behoorlijk, en dat is een van de redenen dat dit onderwerp juist dan zo vaak langskomt. Spierweefsel vraagt in deze fase ook meer aandacht, omdat je lichaam minder sterk reageert op dezelfde hoeveelheid eiwit en dezelfde prikkel uit beweging. Ook dat is een normaal verloop, en ook daar geldt dat het onderhoud belangrijker wordt in plaats van minder. Vitamine D zit in beide verhalen. Niet als bouwmateriaal, maar als de stof die bepaalt hoeveel bouwmateriaal er binnenkomt en die meedoet in de normale werking van je spieren. Wat je hiervan meeneemt Drie dingen schuiven tegelijk: je huid maakt minder aan, je komt vaak minder buiten, en de omzetting verloopt anders. En ze komen alle drie uit bij weefsels die in deze fase juist meer vragen. Dat klinkt als een opeenstapeling, en zo wil ik het niet brengen. Het is vooral een verklaring waarom dit onderwerp in deze levensfase standaard langskomt. En het mooie is: aan twee van die drie dingen kun je zelf iets doen. In het volgende artikel kijken we naar je bord, en vooral naar iets wat daarbij vaak wordt vergeten: het vet dat erbij hoort. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D bij het ouder worden op je bord: de bronnen en het vet erbij Vitamine D bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Winterochtend buiten met kale bomen en laag zonlicht

Vitamine D bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 7 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat er met de jaren verandert en wat je bord kan leveren. In dit derde deel wordt het praktisch. Dit zijn de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken, en vooral: die mensen ook echt volhouden. Mijn vaste advies blijft: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol. Alles tegelijk aanpakken voelt daadkrachtig en houdt bijna niemand vol. 1. Zet de deur elke dag een keer open Van alles in dit artikel is dit de grootste, en tegelijk de goedkoopste. Als het werk wegvalt of het seizoen tegenzit, verdwijnt de vanzelfsprekende reden om naar buiten te gaan. Dan moet je hem zelf maken. Koppel het aan iets wat je toch al doet. De krant halen, de brievenbus, een boodschap, het rondje met de hond van de buren. Zet je wandelschoenen bij de deur in plaats van in de kast. Een van de kleinste ingrepen met het grootste effect dat ik ken. Spreek af met iemand. Een vaste wandelafspraak houdt veel langer stand dan een voornemen. Ga in de zomer midden op de dag naar buiten, want dan staat de zon het hoogst. In de winter maakt het tijdstip voor dit onderwerp niet uit, maar voor je humeur en je ritme wel. En onthoud: achter glas telt niet mee. Een zonnige plek bij het raam is heerlijk en levert op dit punt niets op. 2. Weet dat de winter een andere periode is Van november tot en met maart staat de zon in Nederland zo laag dat er praktisch geen aanmaak in de huid plaatsvindt. Dat geldt voor iedereen, op elke leeftijd, hoe helder de dag ook is. Dat is geen reden om binnen te blijven, want buiten zijn doet van alles voor je dagritme, je humeur en je beweging. Het is wel een reden om te weten dat je in die maanden op je bord en op je zomervoorraad teert. 3. Geef je skelet elke dag iets te dragen Vitamine D zorgt dat er calcium binnenkomt. Beweging zorgt dat je lichaam er iets mee doet, want botweefsel reageert op belasting. Die twee horen bij elkaar. Dragende beweging telt het zwaarst: wandelen, traplopen, tuinieren, dansen. Zwemmen en fietsen zijn fijn voor je conditie, maar je skelet draagt daarbij minder. Kracht zetten: twee keer per week iets tillen, duwen of trekken. Boodschappentassen tellen gewoon mee, net als opstaan uit een stoel zonder je handen te gebruiken. Balans: op één been staan tijdens het tandenpoetsen. Een serieuze oefening die je twee keer per dag gratis meepakt. 4. Zorg dat er vet bij je maaltijd zit Vitamine D reist mee op het vet in je eten. Neem je een product op een lege maag of bij een kop koffie, dan komt er minder van aan dan bij een maaltijd met vet erin. Praktisch: neem het tijdens of vlak na de maaltijd met het meeste vet, voor de meeste mensen de avondmaaltijd. En wees niet te zuinig met een scheut olijfolie over je groente, met de dooier van je ei of met volle zuivel. 5. Zet vis op het menu zonder dat het werk wordt Vette vis is de rijkste bron die er is. Sardines, makreel of zalm uit blik op zuurdesembrood met citroen is een volwaardige lunch in twee minuten. Een haring van de kar is meteen klaar. Een moot zalm uit de vriezer in de oven met olijfolie en citroen kost een kwartier en nauwelijks afwas. Twee keer vis per week, waarvan één keer vette vis, is een prima mikpunt. 6. Ken het officiële advies, en leg het naast je eigen situatie De Gezondheidsraad adviseert extra vitamine D voor een aantal groepen, waaronder vrouwen vanaf vijftig jaar en iedereen vanaf zeventig jaar, en ook voor mensen met een donkere huid en mensen die weinig buiten komen. Dat advies is openbaar en je huisarts kent het. Herken je jezelf in zo'n groep, dan is dat precies het moment om het een keer te bespreken in plaats van zelf te gaan inschatten. 7. Leer microgram en internationale eenheden uit elkaar houden Dit is de nuttigste vaardigheid uit dit hele artikel, en het is zo gebeurd. Eén microgram komt overeen met 40 internationale eenheden. 1000 internationale eenheden is 25 microgram. 3000 internationale eenheden is 75 microgram. Het getal in internationale eenheden ziet er altijd veel groter uit terwijl het om hetzelfde gaat. Kijk dus altijd eerst welke eenheid erbij staat. 8. Tel op wat je allemaal binnenkrijgt Hier zit in de praktijk de meeste winst, en het is juist in deze levensfase relevant omdat er vaak meerdere producten tegelijk gebruikt worden. Een multivitamine bevat vrijwel altijd vitamine D. Een supplement voor botten of gewrichten meestal ook. Levertraan is een geconcentreerde bron, en bevat daarnaast vitamine A waarvoor eigen grenzen gelden. Een combinatieproduct met D3 en K2 telt gewoon mee. Margarine, halvarine en sommige plantaardige dranken zijn verrijkt. Leg alles wat je gebruikt een keer op tafel en schrijf op wat erin zit per dagdosering. Dat briefje is ook precies wat je meeneemt naar je huisarts. 9. Haal niets in met een grote hoeveelheid ineens Een week vergeten en dan in één keer een flinke hoeveelheid nemen om het goed te maken, past niet bij hoe je lichaam werkt. Vergeten is niet erg. Ga gewoon verder waar je was. 11. Maak van de donkere maanden een vast ritme Wat ik in de praktijk zie is dat mensen in oktober enthousiast beginnen en het in januari zijn vergeten, precies in de maand waarin de zon het laagst staat. Daarom werkt koppelen beter dan onthouden. Zet je product naast iets wat je elke avond toch al doet, bijvoorbeeld bij de plek waar je je tanden poetst of op tafel naast de avondmaaltijd. Kies één vast moment en houd dat aan, in plaats van te wisselen tussen ochtend en avond. Zet een terugkerende herinnering in je telefoon of op de kalender aan de muur. Het klinkt onnozel, en het is het verschil tussen een pak dat leeg raakt en een pak dat in maart nog halfvol in de kast staat. 12. Kijk naar je week en niet naar je dag Een dag is te kort om iets aan af te meten. Kijk aan het eind van de week terug: hoeveel dagen ben je echt naar buiten geweest, hoe vaak stond er vis op tafel, hoe vaak heb je iets zwaars getild, en zat er vet bij je maaltijden. Vijf van de zeven dagen goed is een prima week, en dat is een veel houdbaarder maatstaf dan perfectie. Je lichaam rekent ook in gemiddelden. 10. Weet wanneer je het aan iemand voorlegt Er zijn situaties waarin ik niemand aanraad om zelf te beslissen. Als je medicijnen gebruikt. Sommige middelen hebben invloed op de omzetting of op de calciumhuishouding. Als er iets speelt met je nieren, je lever of je bijschildklier. Als je bloedverdunners gebruikt en overweegt iets met vitamine K2 te doen. Als je een waarde hebt laten bepalen en niet weet wat die betekent. Een getal zonder context is geen antwoord. In het laatste deel van deze reeks kijken we naar de keuze zelf: welke vorm, welke drager en wat je op een etiket terug wilt zien. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D bij het ouder worden: wat er in je huid en je lichaam verandert Vitamine D bij het ouder worden op je bord: de bronnen en het vet erbij Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Flatlay met makreel, eieren, avocado en yoghurt

Vitamine D bij het ouder worden op je bord: de bronnen en het vet erbij

◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we dat er bij het ouder worden drie dingen tegelijk schuiven rond vitamine D. In dit deel kijken we naar je bord. Welke bronnen leveren echt iets, en wat kun je doen om er meer uit te halen? Ik begin met de eerlijke kant: via voeding alleen kom je in onze streek niet ver. Dat is geen somber verhaal, het verklaart alleen waarom dit onderwerp zo veel aandacht krijgt en waarom de zon altijd de hoofdbron van de mens is geweest. De bronnen die echt iets leveren Vette vis is met afstand de rijkste bron. Haring, makreel, zalm, sardines en paling. Een haring is in dit opzicht echt een slimme keuze. Eidooier levert mee. Dat is een van de redenen dat ik altijd zeg: eet het hele ei en niet alleen het wit. Lever is een geconcentreerde bron, al staat die in weinig huishoudens nog op het menu. Volle zuivel en roomboter leveren een bescheiden hoeveelheid. Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn in Nederland al decennia verrijkt met vitamine D. Dat was ooit een bewuste keuze vanuit de volksgezondheid, en het telt dagelijks mee. Paddenstoelen die aan UV-licht zijn blootgesteld bevatten vitamine D, al is dat de D2-vorm, die minder doeltreffend is dan D3. Staat dat op de verpakking, dan is het de moeite waard. Veel verder gaat het rijtje niet. Groente, fruit, brood en vlees leveren op dit punt vrijwel niets, hoe gezond ze verder ook zijn. Het vet erbij, en waarom dat hier zwaarder weegt Nu het deel waar dit artikel zijn titel aan dankt, en wat in deze levensfase extra telt. Vitamine D is vetoplosbaar. Hij wordt in je dunne darm opgenomen en reist daarna mee in kleine vettransporteurs, eerst via je lymfestelsel en pas daarna in je bloedbaan. Zonder vet bij je maaltijd is er simpelweg minder vervoer beschikbaar, en komt er minder van aan. Dat is relevant, omdat er in deze levensfase nogal eens een omgekeerde beweging wordt gemaakt. Mensen gaan magerder eten: halfvolle zuivel in plaats van vol, minder boter, een dressing eraf, minder vette vis. Vaak met goede bedoelingen. En daarmee halen ze precies het vervoermiddel weg dat deze vitamine nodig heeft. Praktisch betekent dat: Neem een vitamine D-product tijdens of vlak na de maaltijd met het meeste vet erin. Voor de meeste mensen is dat de avondmaaltijd. Zet een scheut olijfolie over je groente of door je dressing. Eet het hele ei, dooier en al. Kies bij zuivel niet automatisch voor de magerste variant. Een halve avocado of een handvol noten bij de maaltijd telt ook gewoon mee als vetbron. Als je portie kleiner wordt Bij het ouder worden wordt de eetlust bij veel mensen geleidelijk wat kleiner, en verandert ook de smaak en de reuk. Dat is normaal, en het betekent wel dat elke hap meer moet leveren dan vroeger. Daarom draai ik het advies in deze fase vaak om. In plaats van te kijken naar wat eruit moet, kijk ik naar wat er per bord bij kan zonder dat het vult. En er is nog iets. Koken voor één of twee personen leidt er vaak toe dat het menu smaller wordt dan toen er een gezin aan tafel zat. Vis valt daarbij als eerste af, omdat het meer gedoe lijkt. Dat is zonde, want juist vis is hier de hoofdbron. Vis op tafel zonder gedoe Een paar manieren die in de praktijk goed werken en die weinig voorstellen: Blik. Sardines, makreel of zalm uit blik op een snee zuurdesembrood met citroen en peper. Een volwaardige lunch in twee minuten. Haring van de kar. Een van de rijkste bronnen die er is, en meteen klaar. Gerookte makreel door een salade of door een omelet. Diepvriesvis. Een moot zalm uit de vriezer in de oven met wat olijfolie en citroen. Dat is een kwartier werk en vrijwel geen afwas. Twee keer vis per week, met daarvan één keer vette vis, is een prima gewoonte. Dat is geen streng doel, maar een praktisch mikpunt. Waarom je vertering meedoet Nog iets wat in deze fase speelt. Bij veel mensen neemt de zuurproductie in de maag met de jaren geleidelijk af, en dat heeft invloed op hoe goed voedingsstoffen uit je voeding vrijkomen. Ook de opname van vet kan iets anders verlopen. Daar kun je zelf iets aan doen, en het kost niets: Kauw echt, en leg je bestek tussendoor eens neer. Eet zonder haast en zonder scherm erbij. Drink niet te veel tijdens de maaltijd zelf, want dat verdunt je maaginhoud. Zet iets zuurs bij je maaltijd, zoals een scheut citroen over je vis of een dressing met azijn. Calcium hoort in hetzelfde gesprek Vitamine D bepaalt hoeveel calcium er binnenkomt, maar er moet natuurlijk wel calcium aangeboden worden. Die twee horen dus bij elkaar, en in deze levensfase wordt die combinatie extra genoemd. De bekendste bronnen van calcium zijn zuivel, maar het rijtje is breder dan mensen denken: Melk, yoghurt, kwark en kaas. De klassiekers, en in Nederland de grootste bron. Kleine visjes met graat, zoals sardines uit blik. Die graat is zacht en eet gewoon mee, en levert behoorlijk. Donkergroene groenten zoals boerenkool, broccoli en Chinese kool. Sesamzaad en tahin, amandelen en vijgen. Verrijkte plantaardige dranken, mits ze verrijkt zijn. Dat staat op het pak, en bij de ongezoete varianten is dat niet altijd zo. Eet je weinig of geen zuivel, dan is het de moeite waard om daar bewust naar te kijken. En vitamine K2 hoort hier ook in thuis, want die speelt een rol bij waar het calcium in je lichaam terechtkomt. Gebruik je bloedverdunners, bespreek vitamine K dan altijd eerst met je arts. Eiwit staat er niet los van Nog een stuk dat ik in deze fase nooit oversla. Bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een eiwitstructuur onder waar die mineralen in worden vastgelegd, en spierweefsel is sowieso van eiwit gemaakt. Omdat je lichaam met de jaren minder sterk reageert op dezelfde hoeveelheid eiwit, helpt het om het over de dag te verdelen in plaats van alles bij het avondeten te eten. Een ei of wat kwark bij het ontbijt, vis of peulvruchten bij de lunch, en vlees, vis, ei of peulvruchten bij het avondeten. Wat het officiële advies zegt Omdat dit onderwerp in deze levensfase zo vaak speelt, is het goed om te weten dat er in Nederland een openbaar advies over bestaat. De Gezondheidsraad adviseert extra vitamine D voor een aantal groepen, waaronder vrouwen vanaf vijftig jaar en iedereen vanaf zeventig jaar, en ook voor mensen met een donkere huid en mensen die weinig buiten komen. Dat advies is gratis in te zien en je huisarts kent het. Ik noem het hier vooral omdat veel mensen niet weten dat het bestaat, en omdat het de vraag of dit onderwerp voor jou speelt een stuk minder vaag maakt. In het volgende artikel maak ik het praktisch: wat kun je zelf doen aan de kant van de zon, aan de kant van je bord en aan de kant van je week. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D bij het ouder worden: wat er in je huid en je lichaam verandert Vitamine D bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D na de vijftig: waar je op let bij een brede basis

LEES MEER
Wandelschoenen bij een lichte deur in een rustige hal

Magnesium bij het ouder worden in de praktijk: wat je zelf kunt doen

◷ 6 min leestijd In deze reeks keken we naar wat er bij het ouder worden verandert, waar magnesium vandaan komt en hoe je spieren en botten samenhangen. Tijd om het praktisch te maken. Mijn vaste advies: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol. Alles tegelijk aanpakken voelt daadkrachtig, maar het houdt vrijwel niemand vol, en je weet achteraf niet wat er werkte. 1. Voeg toe in plaats van te schrappen In deze levensfase worden porties vaak kleiner, en dan is schrappen zelden de juiste richting. Kijk liever wat er per bord bij kan zonder dat het vult. Een eetlepel pompoenpitten of geroosterde amandelen over je salade, je soep of je yoghurt. Een lepel tahin door een dressing of door een saus. Een handvol diepvriesspinazie in de laatste minuut door een pastasaus, een curry of een soep. Het slinkt tot bijna niets. Twee stukjes pure chocolade na het eten. Zet noten en pitten in een pot op het aanrecht. Wat je ziet, gebruik je. 2. Verdeel je eiwit over de dag Omdat je lichaam met de jaren minder sterk reageert op dezelfde hoeveelheid eiwit, werkt verdelen beter dan alles bij het avondeten eten. Ochtend: een ei, kwark, of havermout met noten. Lunch: peulvruchten, vis uit blik, of kaas op zuurdesembrood. Avond: vis, vlees, ei of peulvruchten. Dit levert niet alleen bouwstof voor je spieren, maar brengt in veel gevallen ook magnesium mee. Peulvruchten en vis doen allebei. 3. Week je peulvruchten en noten Dit is de bewerking met de meeste winst en de minste moeite. Het kost geen tijd, alleen vooruitdenken. Zet gedroogde bonen, kikkererwten of linzen 's avonds in ruim water. Gooi het weekwater weg en kook ze met vers water. Laat amandelen of pompoenpitten een nacht in water staan, spoel ze af en rooster ze kort. Zet je havermout de avond ervoor klaar in water of yoghurt. Gebruik je peulvruchten uit blik, spoel ze dan goed af. 4. Kook korter en gooi het kookvocht niet weg Magnesium lost op in water. Groente die lang in een volle pan staat te koken, laat een deel achter in dat water. Stomen, roerbakken of roosteren in de oven houdt meer vast, en kookvocht is prima als basis voor een soep of saus. 5. Geef je vertering de tijd Omdat de zuurproductie in je maag met de jaren bij veel mensen afneemt, komen mineralen minder makkelijk los uit je voeding. Daar kun je zelf iets aan doen, en het kost niets. Kauw echt. Leg je bestek tussendoor eens neer. Eet zonder haast en zonder scherm erbij. Drink niet te veel tijdens de maaltijd zelf. Een glas is prima, een halve liter verdunt je maaginhoud. Zet iets zuurs bij de maaltijd: een scheut citroen over je groente, een dressing met azijn, een lepel zuurkool ernaast. 6. Zorg dat je skelet elke dag iets te dragen krijgt Dit is de grootste hefboom uit deze hele reeks. Botweefsel reageert op belasting, en spierweefsel ook. Dragende beweging: wandelen, traplopen, tuinieren, dansen. Liefst elke dag iets. Kracht zetten: twee keer per week iets tillen, duwen of trekken. Boodschappentassen tellen gewoon mee, net als opstaan uit een stoel zonder je handen te gebruiken. Balans: op een been staan tijdens het tandenpoetsen. Een serieuze oefening die je twee keer per dag gratis meepakt. Wandelschoenen bij de deur in plaats van in de kast is een van de kleinste ingrepen met het grootste effect dat ik ken. 7. Houd eens een dag bij wat je drinkt Koffie en thee voeren vocht en mineralen af, frisdrank levert fosfaten die de opname in de weg zitten, en alcohol voert de uitscheiding via de nieren op. Niet om iets te schrappen, wel om het te zien. Een karaf water binnen handbereik werkt beter dan elk goed voornemen. En kijk eens naar de analyse op je flessenwater, want sommige merken leveren behoorlijk wat magnesium. 8. Kijk naar het geheel, niet naar een los getal Omdat maar ongeveer 1 procent van je magnesium in je bloed zit en je lichaam die waarde zorgvuldig stabiel houdt, zegt een losse bloedwaarde weinig over je voorraad. Ga daar dus niet zelf op sturen. En nog belangrijker: gebruik je medicijnen, speelt er iets met je nieren, of is er een medische achtergrond, overleg dan met je arts of apotheker voordat je iets aan je inname verandert. Bij een verminderde nierfunctie gelden andere regels. Dat is geen onderwerp om zelf op te lossen, en ik vind het belangrijk om dat gewoon te zeggen. 9. Maak van de drukke en de moeilijke weken geen uitzondering Iedereen heeft weken waarin het niet lukt. Een griepje, een drukke periode, een vervelend bericht. Precies in zo'n week kook je minder, beweeg je minder en wordt je menu smaller, terwijl je lichaam juist meer vraagt. Daar is geen ingewikkelde oplossing voor, wel een praktische: zorg dat er iets klaarligt waar je geen moeite voor hoeft te doen. Een paar blikken sardines, makreel of zalm in de kast. Een zak diepvriesspinazie en diepvriesdoperwten in de vriezer. Een pot gekookte kikkererwten of linzen. Een voorraadje noten en pompoenpitten op het aanrecht. Zuurdesembrood in plakken in de vriezer. Daarmee staat er binnen vijf minuten een volwaardige maaltijd, ook op de dag dat het echt niet lukt. Ik vind dat eerlijk gezegd waardevoller dan welk ingewikkeld voedingsplan ook. 10. Kijk naar je week en niet naar je dag De laatste, en misschien wel de belangrijkste. Een dag is te kort om iets aan af te meten, en dat geldt voor je hele voeding. Kijk aan het eind van de week terug: hoeveel dagen stond er donkergroen op je bord, hoe vaak at je peulvruchten, hoe vaak vis, hoeveel dagen zaten er noten of zaden in, en hoe vaak ben je echt in beweging geweest. Vijf van de zeven dagen goed is een prima week, en dat is een veel houdbaarder maatstaf dan perfectie. Tot slot Wat ik mensen in deze fase het liefst meegeef, is dat er veel meer te onderhouden valt dan vaak gedacht wordt. Je spieren en je botten reageren op wat je ze geeft en op wat je ze vraagt, ook op je zestigste, ook op je zeventigste. Begin klein. Wandelschoenen bij de deur, een pot noten op het aanrecht, een handvol spinazie door de saus en je peulvruchten 's avonds in de week. Dat is het soort verandering dat blijft hangen, en opgeteld over een jaar doet dat meer dan welk plan voor drie weken ook. Lees ook Magnesium bij het ouder worden: wat er in je lichaam verandert Magnesium bij het ouder worden op je bord: de bronnen en de opname Magnesium, spieren en botten na de vijftig: hoe dat samenhangt

LEES MEER