◷ 6 min leestijd
In de eerste twee artikelen keken we naar wat energie is en wat je er praktisch aan kunt doen. Nu gaan we een laag dieper, de biologie in. Want dit is waar mijn vak eigenlijk over gaat: niet naar losse dingen kijken, maar begrijpen hoe de systemen in je lichaam met elkaar samenwerken. En als het over energie en vermoeidheid gaat, komen er een paar stoffen steeds weer terug. Ik loop ze met je langs, in gewone taal.
Terug naar de energiefabriekjes
Weet je nog, die energiefabriekjes in je cellen, de mitochondriën? Daar wordt je voeding omgezet in bruikbare energie. Dat gebeurt via een soort rondje dat steeds opnieuw draait, waarin brandstof stap voor stap wordt afgebroken en er energie vrijkomt. Bij elke stap in dat rondje zijn hulpstoffen betrokken, de cofactoren die ik eerder noemde.
Een van de stoffen die daarbij een rol speelt is vitamine B12. B12 komt in twee actieve vormen voor, en die doen ieder iets anders. De ene vorm, adenosylcobalamine, is juist actief in de mitochondriën en doet mee in dat energierondje. Je zou kunnen zeggen dat het meewerkt op de werkvloer waar je energie gemaakt wordt. Vandaar dat B12 zo vaak in één adem met energie en moeheid genoemd wordt: het is een van de meewerkers in de energiestofwisseling.
De stroomdraad en zijn omhulsel
De tweede vorm van B12, methylcobalamine, is vooral belangrijk voor je zenuwstelsel en je hersenen. En daar hoort een mooi beeld bij. Je zenuwen werken als stroomdraden die signalen door je lichaam sturen. Om zo'n draad heen zit een soort rubberen omhulsel, een isolatielaag die ervoor zorgt dat het signaal netjes en snel doorkomt. Dat omhulsel noemen we myeline. Als dat omhulsel goed onderhouden is, lopen de seintjes soepel. B12 speelt een rol in het onderhoud van dat systeem.
Dat verklaart waarom moe-zijn zo vaak samengaat met een wattig gevoel in je hoofd, moeite met concentreren of het gevoel dat je minder scherp bent. Je zenuwstelsel en je energie hangen samen. Vitamine B12 draagt bij aan de normale werking van het zenuwstelsel en aan een normale psychologische functie, en dat merk je juist in die dingen: helderheid, concentratie, en de rust om prikkels te verwerken.
Zuurstof in je bloed
Er is nog een reden waarom B12 met energie te maken heeft, en die loopt via je bloed. Je rode bloedcellen vervoeren zuurstof naar al je weefsels, en zuurstof heb je nodig om in die energiefabriekjes energie te kunnen maken. Voor de normale aanmaak van rode bloedcellen doen vitamine B12 en folaat samen mee. Loopt die aanmaak minder soepel, dan komt er minder zuurstof op de plek waar het nodig is, en dat voel je als moeheid. Zo zie je maar weer hoe die systemen in elkaar grijpen: bloed, zuurstof en energie zijn niet los van elkaar te zien.
Waarom deze stoffen samenwerken
Wat ik belangrijk vind om mee te geven: je lichaam werkt niet met losse stoffen, maar met processen waarin meerdere stoffen tegelijk meedoen. Vitamine B12, folaat en vitamine B6 zijn daar een mooi voorbeeld van. Ze werken samen in wat we de methylering noemen, een reeks omzettingen die in je hele lichaam de hele dag doorgaat en die onder andere betrokken is bij je energiestofwisseling en je zenuwstelsel. Ze doen ook samen mee in het homocysteïnemetabolisme. Je hoeft die termen niet te onthouden. Het punt is dit: deze drie vormen samen een soort team, en ze functioneren het best als ze er alle drie zijn. Ontbreekt er ergens een schakel, dan hapert het proces, hoeveel je van dat ene ook binnenkrijgt.
Folaat doet mee in de bloedaanmaak en helpt vermoeidheid en moeheid verminderen. Vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. Je ziet: het zijn steeds dezelfde thema's, energie en zenuwstelsel, waar deze stoffen omheen draaien. Ze versterken elkaar.
Waarom het niet altijd zomaar zichtbaar is
Iets wat me in mijn werk steeds weer opvalt: hoe je je op celniveau voelt, laat zich niet altijd van een simpele meting aflezen. Het meeste van wat er in je bloed rondzweeft, is nog niet hetzelfde als wat er daadwerkelijk in je cellen aankomt en daar zijn werk doet. Je kunt je dus best moe en wattig voelen terwijl een eerste blik van buiten geen duidelijk verhaal geeft. Dat maakt het voor veel vrouwen zo verwarrend: alles lijkt in orde, en toch voelen ze zich niet fit. Juist daarom kijk ik liever naar het hele plaatje, naar hoe je je voelt en naar hoe je leeft en eet, dan naar één los getal.
En dan de opname, want dat is nog een verhaal apart
Nu wordt het echt interessant, want een stof binnenkrijgen is nog iets anders dan hem ook echt gebruiken. De opname van B12 is namelijk best ingewikkeld. Het vraagt een goed werkende maag, die een speciaal eiwit aanmaakt dat B12 als het ware aan de hand meeneemt door de darm. En het vraagt een gezonde darm. Er zijn dus meerdere stapjes waar het wat stroever kan lopen, bijvoorbeeld bij het ouder worden, bij bepaalde medicatie, of als je maag en darm het even lastig hebben.
Daarom is de vorm waarin je B12 aanbiedt zo bepalend. Er bestaan zuigtabletten die je onder de tong laat smelten, waarbij de stof via je mondslijmvlies wordt opgenomen. Op die manier omzeil je een groot deel van dat ingewikkelde opnametraject in de maag en darm. Dat is een van de redenen dat wij binnen ScKIN voor die vorm gekozen hebben, maar daarover in het laatste artikel meer.
Wat je hieruit meeneemt
Als je één ding onthoudt van dit artikel, laat het dan dit zijn: vermoeidheid die langer aanhoudt hangt vaak samen met hoe soepel je energiestofwisseling en je zenuwstelsel hun werk kunnen doen. En een paar voedingsstoffen doen daarin structureel mee, met vitamine B12, folaat en vitamine B6 voorop. Ze werken als een team, ze halen hun grondstof uit je voeding, en de manier waarop je lichaam ze opneemt bepaalt of ze ook echt op hun plek komen.
In het laatste artikel van deze reeks maak ik het praktisch: hoe je gericht voor deze stoffen zorgt, en welke vorm daarbij in mijn ervaring het prettigst werkt.
