Skip to content

Doe de supplementen quiz hier

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Black Friday 20% OFF 

The ScKIN Club: Join now + 25 punten

Voor 12:00 besteld, dezelfde dag op de post

Gratis verzending vanaf 50 EUR (NL)

ScKIN Journal

Handen met een glas water bij een licht keukenblad

Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis

◷ 7 min leestijd In deze reeks keken we naar wat koper in je lichaam doet, waar het in je voeding zit en wat gebruikelijke hoeveelheden zijn. In dit laatste deel het praktische stuk: hoe je naar aanvullen kijkt, en waar je op let als je een brede basis onder je dag wilt leggen. Eerst de korte samenvatting Koper is een spoorelement dat je lichaam niet zelf maakt. Het wordt ingebouwd in enzymen, en in die vorm doet het mee bij het stevig maken van je bindweefsel, bij de laatste stap in je energiefabrieken, bij het opvangen van vrije deeltjes, bij het op zijn plek krijgen van ijzer, bij pigment en bij de werking van je zenuwstelsel. Het zit in een smal deel van je bord: noten en zaden, pure cacao, peulvruchten, paddenstoelen, volkoren graan, schelpdieren en orgaanvlees. En de verhouding met zink doet er meer toe dan de hoeveelheid, omdat die twee elkaar in de darm in de weg kunnen zitten. Waarom een brede basis prettiger werkt dan een losse hoge dosering Wat ik in mijn werk het vaakst terugzie, is dat iemand over een stof iets gelezen heeft en daar vervolgens heel gericht op gaat doseren. Soms is dat zinvol. Vaker werkt het anders, en dat komt doordat je lichaam niet met losse stoffen werkt maar met processen. Je moet je zo'n proces voorstellen als een lopende band met een rij meewerkers ernaast. Elke meewerker heeft zijn eigen onderdeel nodig: deze koper, die zink, de volgende een vitamine. Zet je een meewerker aan een dubbele voorraad, dan gaat de band niet sneller lopen. Hij gaat pas haperen als er ergens anders in de rij iemand zonder onderdeel zit. In mijn vak noemen we dat de zwakke plek in de keten, en het is de reden dat ik voor een breed fundament ben. Bij dit mineraal geldt dat extra sterk, want koper en zink zitten in hetzelfde enzym en delen hun route door je darmwand. Dat zijn twee goede redenen om ze niet los van elkaar te behandelen. Welke voedingsstoffen hierbij een erkende rol hebben Er is een aantal vitaminen en mineralen waarvan de rol wetenschappelijk is vastgesteld. Ik zet de stoffen die in dit verhaal thuishoren voor je op een rij, in gewone taal. Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel.1 Koper draagt bij aan een normaal energiemetabolisme en aan de normale werking van het zenuwstelsel.1 Koper helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade en draagt bij aan de normale haarkleur.1 Mangaan draagt bij tot de normale vorming van bindweefsel en helpt bij de instandhouding van bindweefsel.2 Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid.3 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan een normale celdeling.4 Let op het onderscheid, want dat is precies wat ik in deel een uitlegde. De vorming van het materiaal is iets anders dan het stevig maken ervan. De vormingskant hangt aan vitamine C en aan mangaan, de instandhouding van het bindweefsel hangt aan koper en aan mangaan. Dat zijn verschillende stappen in hetzelfde verhaal. Waar ScKIN Collagen+ in dit verhaal past Die brede basis is precies waarom we Collagen+ hebben samengesteld. Per dagdosering van een maatschep zit er 2 milligram koper in, naast 25 milligram zink en 2 milligram mangaan. Die verhouding is bewust zo gekozen, om precies de reden die ik in deel twee en drie beschreef. Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel.1 Koper draagt bij aan een normaal energiemetabolisme en aan de normale werking van het zenuwstelsel.1 Koper helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade en draagt bij aan de normale haarkleur.1 Mangaan draagt bij tot de normale vorming van bindweefsel en helpt bij de instandhouding daarvan.2 Daarnaast zitten er stoffen in die in dezelfde processen meewerken. Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid.3 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan een normale celdeling.4 Biotine draagt bij aan het behoud van normaal haar en normale nagels.5 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten, en vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke botten en de normale werking van het immuunsysteem.6,7 De formule is verder opgebouwd rond een marien peptidecomplex van gehydrolyseerde collageenpeptiden en natuurlijke elastine, gewonnen uit de huid van wilde vis, en aangevuld met onder meer hyaluronzuur, glucosamine, MSM, de aminozuren L-glutamine, L-lysine en L-arginine, en een aantal plantenextracten. Die beschouwen we als onderdeel van het geheel. Zie het als een fundament onder je dag. Geen vervanging van goed eten, wel een manier om je basis breed te houden in periodes waarin dat lastiger lukt. Bekijk Collagen+ Hoe je het gebruikt Een maatschep per dag, geroerd door water, sap of een smoothie. Bouw rustig op, dat is mijn vaste advies bij een breed samengesteld product: begin met een halve maatschep en ga na een week naar een hele. Zo geef je je spijsvertering de tijd om eraan te wennen, en merk je bovendien beter hoe je lichaam erop reageert. Neem het bij een maaltijd of er kort na. Zoals ik in deel twee schreef, geeft een maaltijd je lichaam meer gelegenheid om mineralen vrij te maken dan een los moment op een lege maag. Voor wie dit niet bedoeld is Dit hoort er eerlijk bij. Gebruik je medicatie, ben je zwanger of geef je borstvoeding, of ben je onder behandeling, overleg dan eerst met je arts of een deskundige. Datzelfde geldt als je om een medische reden koper moet beperken. Die afweging hoort bij iemand die je dossier kent. Waar je op let als je iets anders kiest Kies je voor een ander product, dan zijn dit de dingen waar ik zelf naar zou kijken. Of zink en koper allebei aanwezig zijn, en in welke verhouding. Of de hoeveelheden ergens in de orde van de dagelijkse referentie liggen in plaats van een veelvoud daarvan. En of alle hoeveelheden gewoon op het etiket staan, want een merk dat met een verzamelnaam werkt zonder getallen, maakt je de vergelijking onmogelijk. Dat is overigens de nuttigste vaardigheid die ik mensen kan meegeven: leer een etiket lezen. Dan ben je van niemands verhaal meer afhankelijk, ook niet van het mijne. Tot slot Als je een ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: koper is het onderdeel waar een heleboel gereedschap niet zonder kan, en het werkt in verhouding met zink. Zorg dat het aanbod netjes doorloopt, werk niet met losse pieken, en laat de rest aan je lichaam. Een hele fijne dag. 1 Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel, draagt bij aan een normaal energiemetabolisme en aan de normale werking van het zenuwstelsel, helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade en draagt bij aan de normale haarkleur. Koper 2 mg (200% RI). 2 Mangaan draagt bij tot de normale vorming van bindweefsel en helpt bij de instandhouding van bindweefsel. Mangaan 2 mg (100% RI). 3 Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid. Vitamine C 500 mg (625% RI). 4 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan een normale celdeling. Zink 25 mg (250% RI). 5 Biotine draagt bij aan het behoud van normaal haar en normale nagels. Biotine 50 mcg (100% RI). 6 Magnesium draagt bij aan het behoud van sterke botten. Magnesium 300 mg (80% RI). 7 Vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke botten en de normale werking van het immuunsysteem. Vitamine D3 25 mcg (500% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wat koper in je lichaam doet Waar zit koper in? De bronnen op je bord Koper per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let

Learn more
Bord met gegrilde vis, bladgroente, geroosterde groente en zaden

Koper per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let

◷ 6 min leestijd In de eerste twee delen keken we naar wat koper doet en waar het in je voeding zit. Nu de vraag die ik in mijn werk het vaakst krijg: hoeveel heb ik er eigenlijk van nodig, en hoe weet ik of het goed zit? Ik ga je daarbij geen streefwaarden geven om jezelf langs te leggen, want dat is werk voor iemand die naar jou kijkt en niet voor een artikel. Wat ik wel doe, is je uitleggen hoe je naar hoeveelheden kijkt, en waar je op let. De orde van grootte De dagelijkse referentie-inname voor koper ligt in Europa op 1 milligram per dag. Dat is de waarde die je op etiketten ziet staan als honderd procent. Zet dat eens naast andere mineralen. Van calcium gaat het over achthonderd milligram, van magnesium over een paar honderd. Koper doet zijn werk met een duizendste daarvan. Dat zegt iets over hoe gericht dit mineraal wordt ingezet: niet als bouwmateriaal, maar als onderdeel in gereedschap. De bovengrens die in Europa wordt aangehouden voor langdurig gebruik ligt rond de 5 milligram per dag voor volwassenen. De ruimte tussen gebruikelijk en bovengrens is dus niet enorm. Bij dit mineraal is meer echt niet beter. Waarom meer hier niet beter is Dat koper een elektron kan aannemen en weer kan afstaan, is precies waarom het in enzymen zo nuttig is. Maar diezelfde eigenschap maakt het ook reactief als het ergens los rondzwerft. Daarom laat je lichaam dat niet gebeuren. Koper wordt in je bloed netjes aan een transporteiwit gebonden meegenomen, en in je cellen wordt het van de ene drager aan de andere doorgegeven, als een pakketje dat van hand tot hand gaat en nooit op de grond wordt gelegd. Je lichaam regelt de hoeveelheid bovendien zelf. Is het aanbod ruim, dan wordt er in je darm minder opgenomen en via de gal meer afgevoerd. Is het aanbod krap, dan wordt er zuiniger mee omgegaan. Dat systeem werkt goed, en het is nog een reden om geen losse hoge doseringen te stapelen: je werkt dan tegen een regeling in die zelf prima functioneert. Wie er wat vaker bij stilstaat Er zijn situaties waarin het de moeite waard is om bewust naar dit mineraal te kijken. Ik noem ze zonder er een oordeel aan te hangen. Mensen die langdurig een losse hoge dosering zink nemen. Dat is in mijn praktijk veruit de belangrijkste. Zink is populair, de doseringen zijn soms stevig, en de verhouding met koper raakt dan op termijn scheef. Mensen die volledig plantaardig eten, omdat de rijkste bronnen dierlijk zijn en fytinezuur uit granen en peulvruchten de opname remt. Mensen die langdurig maagzuurremmers gebruiken, of bij wie de zuurgraad in de maag om een andere reden laag is. Mensen die een maagverkleining of een andere operatie aan hun spijsverteringskanaal hebben gehad, omdat het stuk darm waar de opname plaatsvindt daarbij betrokken kan zijn. In al die gevallen geldt hetzelfde advies: bespreek het met je arts of met een therapeut die je dossier kent. Niet zelf gaan doseren op basis van een artikel, ook niet op basis van dit artikel. Wat bloedwaarden wel en niet vertellen Hier wil ik eerlijk over zijn, want er wordt veel over gezegd. De gebruikelijke bepalingen zijn koper in het bloed en het transporteiwit waaraan het gebonden is. Het vervelende is dat die waarden omhoog gaan bij ontsteking, bij het gebruik van de pil en tijdens de zwangerschap. Dat heeft dan niets te maken met het aanbod uit je voeding, maar met hoe je lichaam op dat moment is afgesteld. Een uitslag zegt dus alleen iets in samenhang met de rest van het beeld. Daarom is dit typisch iets voor iemand die naar het geheel kijkt. Zelf conclusies trekken uit een los getal leidt vaker tot verkeerde stappen dan tot goede. Waar je op let in de praktijk Zes dingen die je zelf in de hand hebt. 1. Werk met verhoudingen, niet met pieken. Een formule waarin zink en koper in een normale verhouding naast elkaar zitten, is bij langdurig gebruik prettiger dan een losse hoge dosering van een van beide. 2. Lees het etiket op hoeveelheid en percentage. Staat er alleen een naam en geen getal, dan kun je niets vergelijken. Staat er een veelvoud van de dagelijkse referentie, kijk dan goed of je dat wilt, zeker bij langdurig gebruik. 3. Neem mineralen bij een maaltijd. Dat geeft je spijsvertering de kans om ze vrij te maken en op te nemen. 4. Week, kiem of fermenteer waar het kan. Linzen een nacht in water, zuurdesem in plaats van gewoon brood, noten een paar uur weken. Dat maakt een deel van de remming ongedaan. 5. Zet er niet nog een losse megadosering vitamine C naast. Uit voeding geen punt, in grammen tegelijk uit een supplement wel. 6. Varieer je bronnen. Noten, zaden, peulvruchten, cacao, paddenstoelen, volkoren en af en toe iets uit de zee. Waarom je het aan je eten bijna nooit alleen kunt zien Nog iets dat ik belangrijk vind om mee te geven. Mensen vragen me soms of ze aan zichzelf kunnen merken of het goed zit met een mineraal. Bij koper is dat lastig, en dat heeft een duidelijke reden. De processen waar dit mineraal in meedraait, zijn allemaal processen die langzaam gaan. Bindweefsel wordt over maanden vernieuwd, pigment ontstaat in het haar dat nu groeit, en de energie in je cellen is iets wat je als geheel ervaart en niet als een los radertje. Er is dus geen snelle, duidelijke knop waar je aan kunt voelen. Wat je wel kunt doen is kijken naar je gewoontes en naar je omstandigheden. Eet je noten, zaden, peulvruchten en cacao? Neem je al maanden een losse hoge dosering zink? Gebruik je maagzuurremmers? Dat zijn vragen die je zelf kunt beantwoorden, en ze zeggen in de praktijk meer dan een los getal. Voor wie dit niet bedoeld is Er zijn mensen die koper juist moeten beperken, bijvoorbeeld bij een zeldzame erfelijke aandoening waarbij het lichaam koper niet goed afvoert. Dat is zeldzaam, maar het bestaat, en het is een duidelijke reden om een breed samengesteld product niet zomaar te gebruiken. Ben je zwanger, geef je borstvoeding, gebruik je medicatie of ben je onder behandeling, overleg dan ook eerst. Dat is geen formaliteit, dat is gewoon verstandig. Tot slot Koper is een mineraal van kleine getallen en van verhoudingen. Je hebt er weinig van nodig, je lichaam regelt het aanbod zelf vrij goed, en het grootste risico zit niet in te weinig uit je eten maar in een scheve verhouding door losse hoge doseringen. In het laatste deel kijk ik naar aanvullen: waar je op let, en welke voedingsstoffen hierbij een erkende rol hebben. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat koper in je lichaam doet Waar zit koper in? De bronnen op je bord Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Flatlay met cashewnoten, sesamzaad, zonnebloempitten, shiitake, boekweit en pure chocolade

Wat koper in je lichaam doet

◷ 6 min leestijd Vandaag wil ik je meenemen in een mineraal dat bijna nooit ter sprake komt, en dat ondertussen in een verbazende hoeveelheid processen meedraait: koper. Je hebt er per dag maar een paar milligram van nodig. En toch loopt er een aantal dingen in je lichaam gewoon niet soepel als het aanbod krap wordt. Ik leg het je uit zoals ik het in mijn werk uitleg: met de biologie erachter, in gewone taal, zodat je begrijpt waarom het ergens over gaat. Koper is een spoorelement, en dat zegt iets Koper hoort tot de spoorelementen. Dat zijn mineralen waar je lichaam heel weinig van nodig heeft, maar waar het ook niet buiten kan. Je lichaam maakt ze niet zelf, dus ze moeten uit je voeding komen. Daarmee hoort koper in hetzelfde rijtje als zink, jodium en selenium. Wat koper bijzonder maakt, is dat het zelden los in je lichaam rondzwemt. Het wordt ingebouwd in eiwitten, en die eiwitten zijn bijna allemaal enzymen. Je moet je dat voorstellen als een gereedschapsset waarin bij een stuk of twintig stukken gereedschap hetzelfde onderdeeltje terugkomt. Is dat onderdeel er niet, dan kan dat gereedschap niet gemaakt worden, en dus ook niet gebruikt. En koper is in die enzymen nooit toevallig aanwezig. Het zit op de plek waar iets overgedragen moet worden. Koper is namelijk een van de weinige mineralen die makkelijk van vorm wisselen, waardoor het een elektron kan aannemen en weer kan afstaan. Daarmee is het bij uitstek geschikt als doorgeefluik. De eerste rol: je bindweefsel Dit is waar koper in mijn vakgebied het bekendst om is. Je bindweefsel is het materiaal dat alles in je lichaam op zijn plek houdt: in je huid, in de wanden van je bloedvaten, in je pezen, in je botten. Dat materiaal bestaat uit lange, draadvormige eiwitten. En die draden worden pas sterk op het moment dat ze onderling aan elkaar geknoopt worden. Zie het als een touw. Losse vezels naast elkaar stellen weinig voor. Pas als je ze in elkaar draait en vastzet, krijg je iets waar je gewicht aan kunt hangen. Het enzym dat die knopen legt, heeft koper nodig. Dat is dus een heel specifieke plek in het proces. Het gaat er niet om dat koper het materiaal maakt, het gaat erom dat het materiaal aan elkaar wordt gezet. Een stapel planken is nog geen kast; er moeten schroeven in. Dat verklaart meteen waarom dit mineraal met zo weinig milligrammen toch zo breed meetelt. Bindweefsel zit overal, en het wordt je hele leven lang vernieuwd. De tweede rol: in je energiefabrieken In elke cel zitten de energiefabrieken, je mitochondrien. Daar wordt uit wat je eet en de zuurstof die je inademt energie gemaakt. Dat gaat via een rij van stappen waarin elektronen van de ene naar de andere plek worden doorgegeven, als langs een stroomdraad. Aan het einde van die draad staat een groot enzym dat de elektronen aan zuurstof overdraagt. Dat is de laatste stap, en zonder die stap stokt de hele rij. In dat enzym zitten koperatomen, precies op de plek waar de overdracht plaatsvindt. Dat vind ik een van de mooiste dingen om uit te leggen. Elke ademhaling die je neemt, eindigt op een paar koperatomen diep in je cellen. Daar wordt de zuurstof die je inademt daadwerkelijk gebruikt. De derde rol: het opruimen van vrije deeltjes Bij het maken van energie komen deeltjes vrij die een elektron missen. Die gaan op zoek, en happen er een weg bij het eerste wat ze tegenkomen, als een soort Pac-Man die door je cel beweegt. Dat is niet erg, zolang je lichaam het bijhoudt. Het eerste enzym dat die deeltjes opvangt, heeft twee mineralen tegelijk nodig: koper en zink. Ze zitten er allebei in, op hun eigen plek, en ze doen allebei iets anders. Dat is meteen een mooi voorbeeld van waarom ik niet in losse stoffen denk. Een enzym met twee onderdelen heeft die twee ook allebei nodig. De vierde rol: ijzer op zijn plek krijgen Hier wordt het onverwacht. IJzer uit je voeding kan niet zomaar in je bloedbaan worden ingeladen. Het moet eerst van vorm veranderen, en het eiwit dat dat doet heeft koper nodig. Dat betekent dat koper en ijzer in je lichaam aan elkaar vastzitten. Loopt het koperverhaal niet lekker, dan kan er ijzer genoeg op je bord liggen en toch stroef gaan. In mijn werk zeg ik daarom vaak: kijk nooit naar een mineraal alleen, want de meeste werken in paren of in groepjes. De vijfde rol: pigment en zenuwen Koper zit ook in het enzym dat de eerste stap zet in het maken van pigment, de kleurstof in je huid en je haar. En het doet mee in de aanmaak van stoffen die je zenuwen gebruiken om signalen door te geven, en in het onderhoud van het laagje dat om je zenuwen heen zit. Zie dat laatste als het rubberen omhulsel om een stroomdraad: zonder dat omhulsel loopt het signaal rommelig. Koper en zink houden elkaar in evenwicht Dit is het praktisch belangrijkste punt van dit hele stuk, dus daar wil ik even bij stilstaan. Koper en zink worden in je darm voor een deel langs dezelfde route opgenomen, en ze gebruiken daarbij hetzelfde transportsysteem. Dat betekent dat ze elkaar in de weg kunnen zitten. Neemt iemand maandenlang een hoge dosering zink los van al het andere, dan verdringt dat op den duur de opname van koper. Ik zie dat in de praktijk met enige regelmaat. Iemand leest iets over zink, koopt een flinke dosering, neemt die een half jaar, en ondertussen raakt de verhouding met koper scheef. Daarom werk ik liever met formules waarin beide stoffen in een normale verhouding naast elkaar zitten dan met een losse hoge dosering van een van de twee. Ook molybdeen kan de opname van koper beinvloeden. Dat is iets voor de vakliteratuur, maar het laat wel zien hoe fijnmazig dit systeem is. Wat je hiervan onthoudt Koper is nergens de hoofdrolspeler en overal het ontbrekende onderdeel. Het legt de knopen in je bindweefsel, het staat aan het eind van de stroomdraad in je energiefabrieken, het zit in het enzym dat vrije deeltjes opvangt, het helpt ijzer op zijn plek, en het doet mee in pigment en in je zenuwen. En het werkt in evenwicht met zink. Dat evenwicht is bij dit mineraal belangrijker dan de hoeveelheid. In het volgende deel kijken we waar koper in je voeding zit, en waarom de ene bron veel meer oplevert dan de andere. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar zit koper in? De bronnen op je bord Koper per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Detail van handen en onderarm op linnen in zacht raamlicht

Collageen in de praktijk: wat je zelf kunt doen voor je bindweefsel

◷ 6 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar de typen collageen en naar de bouwstenen en het gereedschap die je lichaam ervoor nodig heeft. Nu het praktische deel dat niet over eten gaat. Want er zijn een paar dingen die je naast je bord kunt doen, en sommige daarvan wegen zwaarder dan mensen denken. Ik zet ze hieronder op volgorde van wat in mijn ervaring het meeste doet. 1. Bescherm je huid tegen zonlicht, elke dag en niet alleen in juli Hier begin ik mee, want als er één ding is dat op je bindweefsel inwerkt, is het dit. UV-straling grijpt in op de vezels in de dermis, en dat is niet alleen een zomerverhaal: UVA komt ook door bewolking en door glas heen. Het bewijs ligt op je eigen arm. Leg de binnenkant van je bovenarm eens naast de buitenkant van je onderarm. Zelfde lichaam, zelfde leeftijd, zelfde voeding. Het enige verschil is hoeveel zonlicht die plek heeft gehad. Praktisch: een dagcrème met een beschermingsfactor als laatste stap in je ochtendroutine, het hele jaar door. Vergeet je hals, je decolleté en je handen niet, want dat zijn de plekken waar het verschil het eerst te zien is en waar het het minst wordt aangebracht. 2. Let op de suiker, en dan vooral op het patroon In het eerste artikel noemde ik glycatie: suikermoleculen die zich aan eiwitten hechten, waardoor een collageenvezel stijver wordt en minder soepel. Dat is een proces dat langzaam gaat en zich opstapelt. Wat in de praktijk het meest uitmaakt, is niet zozeer een keer iets zoets, maar het patroon van pieken en dalen door de dag heen. Hoe vaker je bloedsuiker omhoog schiet, hoe vaker er suiker beschikbaar is om zich te hechten. Wat eraan helpt: Combineer je koolhydraten altijd met eiwit en vezels. Yoghurt met noten in plaats van alleen fruit. Volkorenbrood met ei in plaats van alleen jam. Een stuk fruit samen met een handvol walnoten. Houd het bij drie eetmomenten. Niet omdat tussendoortjes verboden zijn, maar omdat elk eetmoment een piek is, en vier of vijf momenten betekent vier of vijf pieken. Loop na het eten tien minuten. Dit is misschien wel de makkelijkste gewoonte uit dit hele artikel. Je spieren halen glucose uit je bloed zodra je ze gebruikt. Let op bakken op hoge temperatuur. Datzelfde hechten van suikers aan eiwitten gebeurt ook in de pan, en bij hoge droge hitte het sterkst. Stoven, stomen en zacht bakken geven minder van die verbindingen dan hard aanbakken of frituren. 3. Zorg voor je nachtrust Je huid vernieuwt zich continu, en dat werk loopt het hardst in de nacht, en vooral in de eerste uren daarvan. Dat is geen schoonheidspraatje maar gewoon celdeling, die 's nachts in een hoger tempo gaat dan overdag. Ook het grootste deel van je groeihormoon komt kort na het inslapen vrij, in de diepste slaapfase, en dat is de stof die meedoet bij het herstellen van weefsel. Praktisch: vaste tijden doen hier meer dan een uurtje extra. Zeven uur op hetzelfde moment werkt in de praktijk beter dan acht uur op een wisselend tijdstip, omdat je lichaam de nachtdienst voorbereidt op een moment dat het verwacht. 4. Beweeg, en til ook eens iets zwaars Bindweefsel reageert op belasting. Een pees die niets te doen krijgt wordt niet steviger, en een pees die regelmatig trek te verwerken krijgt wel. Datzelfde geldt voor je botten, waar type I collageen de basis van vormt waar de mineralen in worden afgezet. Het hoeft geen sportschool te zijn. Traplopen, boodschappen dragen, tuinieren, met een kind op je arm lopen. Het punt is de belasting, niet de setting. Twee keer per week iets waarbij je spieren echt moeten werken, doet meer dan dagelijks een half uur wandelen, al is dat laatste ook prima. En beweging doet nog iets: het brengt doorbloeding op gang, en de fibroblasten uit het eerste artikel krijgen hun bouwstenen aangeleverd via het bloed. Een werkplaats zonder aanvoerroute komt niet ver. 5. Stimuleer de doorbloeding van je huid Hier zit de verbinding met wat je aan de buitenkant doet. Technieken die de microcirculatie in de huid op gang brengen, zorgen ervoor dat er meer aanvoer naar die werkplaatsen komt. Wat daaronder valt: Bindweefselmassage of een gua sha, rustig en met een beetje olie zodat je niet trekt. Twee tot drie keer per week is genoeg, en langzaam werkt beter dan hard. Afwisselend warm en koud afspoelen aan het eind van de douche. Dertig seconden koeler, dat is al genoeg. Droogborstelen van je lichaam, richting het hart, voor het douchen. En bij alle drie geldt hetzelfde: zachter dan je denkt. Een huid die rood en geïrriteerd uit een behandeling komt, is niet goed behandeld. 6. Drink verspreid over de dag De ruimte tussen je cellen, waar die vezels in liggen, bestaat voor een groot deel uit water. Een fles op je bureau en een glas bij elke maaltijd is de makkelijkste gewoonte die er is, en je huid staat in de rij voor vochtverdeling redelijk achteraan. 7. En de dingen die in de andere richting werken Voor de volledigheid, kort: Roken. Grijpt op meerdere punten tegelijk in op het bindweefsel, onder andere via de kleine vaten in de huid. Dit is op dit onderwerp de meest ingrijpende factor na zonlicht. Te heet en te vaak reinigen. Je huid heeft een vetlaag die ze nodig heeft. Lauw water en een milde reiniging, en niet boenen. Snelle gewichtsschommelingen. Bindweefsel heeft tijd nodig om zich aan te passen aan een veranderend volume. Rustig gaat beter dan snel. Te veel actieve ingrediënten tegelijk. Een overprikkelde huid is geen huid die goed aan het opbouwen is. Minder producten tegelijk werkt hier vaak beter dan meer. Hoe je dit volhoudt, en wat je mag verwachten Kies twee of drie punten uit dit artikel en houd die een aantal weken vol voordat je iets toevoegt. Bindweefsel wordt onderhouden in een tempo van weken en maanden, niet van dagen. Dat is minder bevredigend dan een snelle verandering, en het is wel hoe het werkt. Als je er twee moet kiezen, kies dan de twee die bovenaan staan: dagelijkse bescherming tegen zonlicht, en een rustiger patroon in je bloedsuiker. Dat zijn in mijn ervaring de twee die het meeste gewicht hebben, en ze kosten allebei geen extra tijd. In het laatste artikel van deze reeks kijken we naar aanvullen: welk type, welke vorm, waar de verschillen zitten en waar je op let. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Collageen soorten: type I, II en III en wat ze in je lichaam doen Waar collageen in je eten zit, en welke bouwstenen je lichaam ervoor gebruikt Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let

Learn more
Flatlay met verse vis, bouillon, een ei en peterselie

Waar collageen in je eten zit, en welke bouwstenen je lichaam ervoor gebruikt

◷ 7 min leestijd In het vorige artikel kwam de kern naar voren: je lichaam maakt collageen zelf, en daar heeft het twee dingen voor nodig. Bouwstenen, en gereedschap waarmee de werkplaats kan bouwen. In dit artikel gaan we allebei langs, want ze zitten op verschillende plekken op je bord. De bouwstenen: drie aminozuren die eruit springen Collageen is een eiwit, en eiwitten bestaan uit aminozuren. Wat collageen onderscheidt van andere eiwitten in je lichaam, is zijn aminozuursamenstelling: drie namen komen er in veel grotere hoeveelheden in voor dan elders. Glycine Glycine is het kleinste aminozuur dat er is, en bijna een derde van het collageen bestaat eruit. Dat is geen toeval: juist omdat glycine zo klein is, kunnen die drie eiwitketens strak om elkaar heen draaien. Op elke derde positie in de keten staat glycine, en als daar iets groters zou staan, paste de draai niet meer. Waar het in zit: in de bindweefselrijke delen van dierlijke voeding. Dus in bouillon die van botten en pezen is getrokken, in vel, in kraakbeen, en in gelatine. Dat is precies het soort voeding dat in een moderne keuken is verdwenen. We eten tegenwoordig vooral filet, en filet is spierweefsel, en in spierweefsel zit juist weinig glycine. Daarom noem ik bouillon van botten eigenlijk altijd als het over bindweefsel gaat. Niet omdat er iets magisch in zit, maar omdat het het enige gerecht is waar glycine en proline in ruime mate samen in zitten. Proline en hydroxyproline Proline is de tweede grote in dat rijtje. Je vindt het in eiwitrijke voeding breed: in vlees, vis, eieren, zuivel, en ook in soja en in asperges. Bouillon van botten is er eveneens rijk aan. Maar hier komt het interessante stuk, en dit is volgens mij het belangrijkste mechanisme van deze hele reeks. Proline moet in de collageenketen worden omgezet in hydroxyproline, en dat gebeurt pas nadat de keten al gebouwd is. Die omzetting heet hydroxylering, en zij is wat de drievoudige helix stabiel maakt. Zonder die stap blijft de vezel slap. En voor die omzetting is één stof onmisbaar: vitamine C. Het enzym dat het werk doet, kan zonder vitamine C niet functioneren. Dat is de reden dat vitamine C de enige stof is die een goedgekeurde uitspraak heeft over collageenvorming. Het is geen marketing, het staat letterlijk in dat proces. En lysine Lysine is de vierde naam die erbij hoort. Ook lysine wordt in de keten omgezet, ook met vitamine C als meewerker, en die omzetting is nodig om de vezels onderling aan elkaar te koppelen. Zo ontstaat uit losse vezels een netwerk, en een netwerk is wat je nodig hebt. Lysine is een essentieel aminozuur, dus je lichaam maakt het niet zelf. Je vindt het in vlees, vis, eieren, zuivel, peulvruchten en in pompoenzaad. Het gereedschap: welke vitaminen en mineralen de werkplaats nodig heeft Dan de tweede helft, en dit is het stuk dat in verhalen over collageen bijna altijd wordt overgeslagen. Vitamine C Zoals hierboven: zonder vitamine C staan die twee omzettingsstappen stil. Dit is de belangrijkste meewerker van allemaal en tegelijk de meest onderschatte. Waar het in zit: paprika (vooral de rode en de gele), zwarte bessen, rozenbottel, kiwi, citrusvruchten, aardbeien, broccoli, spruitjes, boerenkool en verse peterselie. Een rode paprika bevat per honderd gram aanzienlijk meer vitamine C dan een sinaasappel, en dat verbaast veel mensen. Twee praktische dingen: vitamine C is wateroplosbaar en hittegevoelig, dus bij langdurig koken gaat een flink deel verloren. En je lichaam slaat het nauwelijks op, dus het is een dagelijks verhaal. Koper Koper is de minst bekende naam in dit rijtje en in mijn ogen de meest onderschatte. Het enzym dat de collageenvezels en de elastinevezels onderling vastzet, heeft koper nodig om te werken. Geen koper, geen netwerk. Waar het in zit: noten en zaden (vooral cashewnoten en sesamzaad), pure chocolade, schaal- en schelpdieren, lever, volkoren producten, linzen en champignons. Zink Zink doet in dit verhaal op twee manieren mee: in de werking van de enzymen die bij de opbouw betrokken zijn, en in het onderhoud van de huid zelf. Je vindt het in vlees, in schaal- en schelpdieren, in noten en zaden (vooral pompoenzaad), in volkoren producten en in peulvruchten. Mangaan Mangaan is betrokken bij de vorming van bindweefsel. Het zit in volkoren producten, in noten, in thee, in peulvruchten en in ananas. IJzer Ook ijzer doet mee in dat hydroxyleringsproces. En hier zit een mooie samenloop: vitamine C bevordert de opname van ijzer uit je voeding, en vitamine C is ook nodig voor diezelfde omzetting. Twee redenen om plantaardig ijzer met vitamine C te combineren, dus linzen met paprika, of spinazie met een scheut citroen. En silicium Silicium noem ik erbij omdat het in bindweefsel voorkomt, al is het minder goed in kaart gebracht dan de rest. Het zit in haver, gerst, bier, bananen, groene bonen en in bamboe. En de elastine, want die hoort erbij Nog iets wat in het collageenverhaal bijna altijd mist: collageen is niet de enige vezel in je bindweefsel. Er is ook elastine, en zoals de naam zegt zorgt die voor de rek. Collageen geeft stevigheid, elastine geeft veerkracht, en je hebt ze allebei nodig. Elastine wordt ook door de fibroblasten gemaakt, uit de aminozuren glycine, proline, valine en alanine, en bij het onderling vastzetten van die vezels doet koper weer mee. Dat is dus de tweede keer dat koper in dit verhaal opduikt. Praktisch: hoe je dit op je bord krijgt Zeven dingen die ik het vaakst meegeef: Trek eens in de paar weken een bouillon van botten. Een paar uur zachtjes laten trekken met wat azijn erin, dat laatste helpt bij het losmaken van de mineralen. Invriezen in porties, en je hebt er weken iets aan. Dit is de enige manier om echt aan glycine te komen. Eet ook de minder populaire stukken. Een stoofstuk, een kippenpoot met vel, een visje met graat. Daar zit het bindweefsel, en dus de bouwstenen. Zet bij elke maaltijd iets met vitamine C. Rauwe paprika bij de lunch, wat peterselie over je avondeten, een kiwi bij het ontbijt. Verspreid over de dag werkt beter dan alles in één keer, omdat je het niet opslaat. Combineer plantaardig ijzer met vitamine C. In dezelfde maaltijd, niet in dezelfde week. Neem dagelijks een handvol noten of zaden. Dat is in één keer je koper, je zink en je mangaan. Cashewnoten en pompoenzaad zijn hier de sterkste. Kook groenten kort. Stomen of kort roerbakken in plaats van lang koken. Vitamine C is hittegevoelig en lekt weg in het kookwater. Verdeel je eiwit over de dag. Bij elke maaltijd iets, in plaats van alles 's avonds. Je lichaam bouwt de hele dag door. Wat je hieruit meeneemt De bouwstenen zijn glycine, proline en lysine, en die zitten vooral in de bindweefselrijke delen van voeding die wij nog maar weinig eten. Het gereedschap bestaat uit vitamine C, koper, zink, mangaan en ijzer, en vitamine C staat daarin op de belangrijkste plek, want zonder die stof komt de vezel niet in zijn stabiele vorm. In het volgende artikel gaat het over wat je nog meer zelf kunt doen, naast je bord, voor het onderhoud van je bindweefsel. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Collageen soorten: type I, II en III en wat ze in je lichaam doen Collageen in de praktijk: wat je zelf kunt doen voor je bindweefsel Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let

Learn more
Macro van fijne ivoorkleurige eiwitvezels in een dicht vlechtwerk

Collageen soorten: type I, II en III en wat ze in je lichaam doen

◷ 7 min leestijd Collageen is een van die woorden die overal opduiken, en tegelijk zelden wordt uitgelegd. Je ziet het op potten crème staan, in poeders, in drankjes. Wat er bijna nooit bij staat, is dat collageen niet één stof is. Er zijn meer dan twintig verschillende typen bekend, en ze zitten op verschillende plekken in je lichaam te doen wat ze doen. In deze reeks neem ik je mee in welke typen er zijn en wat ze doen, waar de bouwstenen ervoor vandaan komen, wat je er in de praktijk zelf aan kunt doen, en waar je op let als je wil aanvullen. En dan bedoel ik echt waar je op let, want op dit onderwerp wordt veel beloofd. Wat collageen eigenlijk is Collageen is een eiwit, en het is veruit het meest voorkomende eiwit in je lichaam. Ongeveer een derde van al het eiwit dat je bij je draagt, is collageen. Het zit in je huid, je botten, je pezen, je bindweefsel, je bloedvaten, je kraakbeen, je tandvlees en zelfs in je hoornvlies. Het bijzondere zit in de vorm. Collageen bestaat uit drie lange eiwitketens die als een touw om elkaar heen gedraaid zijn, een drievoudige helix. Die gedraaide structuur geeft het een hoge treksterkte, en daar komt de naam ook vandaan: het Griekse woord kolla betekent lijm. Je kunt collageen het beste zien als de stellage van je lichaam. Niet de muren en niet de inrichting, maar het frame waar het omheen zit. En het mooie van dat frame is dat het voortdurend wordt afgebroken en weer opgebouwd. Het ligt er niet gewoon, het wordt onderhouden. Wie het maakt Voordat we naar de typen gaan, is het goed om te weten wie dit werk doet, want dat verklaart veel. In je bindweefsel zitten cellen die fibroblasten heten. Ik noem ze in mijn uitleg wel de werkplaatsen van je bindweefsel: zij maken het collageen en ook de elastine, dat is de vezel die voor de rek zorgt. Een fibroblast krijgt de bouwstenen aangeleverd, zet ze in elkaar tot die drievoudige helix, en laat het resultaat los in de ruimte tussen de cellen. En die werkplaats heeft gereedschap nodig. Dat gereedschap bestaat uit vitaminen en mineralen, en zonder dat gereedschap komt er geen stevige vezel uit. Daar kom ik in het tweede artikel uitgebreid op terug. De typen, en waar ze zitten Er zijn er meer dan twintig, maar vijf typen vormen samen bijna alles. En in de praktijk gaat het vooral over de eerste drie. Type I: de verreweg grootste groep Type I is ongeveer negentig procent van al het collageen in je lichaam. Het zit in je huid, je botten, je pezen, je banden en je tandvlees, en het is het type met de hoogste treksterkte van allemaal. Het is de stevige, dragende variant. In je huid vormt type I het grootste deel van de laag onder de buitenste laag, de dermis. Dat is de laag die voor stevigheid zorgt. Gaat het in de beautywereld over collageen voor de huid, dan gaat het vrijwel altijd over type I. Type II: het kraakbeen Type II zit vooral in kraakbeen, dus in je gewrichten en in de tussenwervelschijven van je rug, en ook in je oogvocht. Het is minder trekvast dan type I en juist beter in het opvangen van druk. Kraakbeen moet namelijk niet zozeer trekken opvangen maar belasting verdelen. Waar type II vandaan komt is ook anders: dit type zit vooral in kraakbeenrijke stukken, dus in kippenborstbeen en in de kraakbeenrijke delen van gewrichten. Type III: de soepele variant Type III zit vaak naast type I, in dezelfde weefsels: in je huid, in je bloedvaten, in je organen en in je spierweefsel. Het is dunner en soepeler dan type I, en het zorgt voor een netwerk waarin type I zijn werk kan doen. De verhouding tussen type I en type III in je huid verschuift door de jaren heen, en dat is een van de redenen dat jonge huid zich anders gedraagt dan oudere huid. In nieuw gevormd weefsel zit verhoudingsgewijs veel type III. Type IV en V: de fijne lagen Nog twee die ik kort noem voor de volledigheid. Type IV vormt geen vezels maar een soort vlechtwerk, en zit in de basaalmembranen: de dunne laagjes waar cellagen op rusten, onder andere in je huid en in je nieren. Type V zit onder meer in de placenta, in haarschachten en tussen cellagen in. Dan het stuk dat vaak door elkaar loopt Hier wil ik even bij stilstaan, want dit is waar de meeste verwarring zit. Het collageen in je lichaam en het collageen in een poeder of een drank zijn niet hetzelfde ding. Het collageen in je lichaam is door je eigen fibroblasten gemaakt, uit losse bouwstenen, in de vorm die op die plek nodig is. Wat je eet of drinkt is een eiwit dat eerst door je spijsvertering in losse onderdelen wordt geknipt, net als elk ander eiwit. Wat er dus niet gebeurt: dat type I collageen uit een poeder als type I collageen in je huid wordt ingebouwd. Zo werkt eiwitvertering niet. Wat er wel gebeurt is dat de bouwstenen beschikbaar komen, en dat je lichaam daar zelf mee bouwt wat het nodig heeft. Daarom is de vraag bij collageen eigenlijk altijd een dubbele. Niet alleen: zijn de bouwstenen er? Maar ook: is het gereedschap er waarmee de werkplaats kan bouwen? Dat tweede stuk is waar mijn vakgebied vandaan komt, en het is precies het stuk dat in de meeste verhalen over collageen ontbreekt. Waarom de stellage onderhoud vraagt Je lichaam breekt collageen voortdurend af en bouwt het opnieuw op. Dat onderhoudswerk is niet in elke levensfase even snel, en er zijn een paar dingen die het beïnvloeden. Wat er in dat onderhoud meespeelt: Zonlicht. UV-straling werkt in op de vezels in de dermis. Dat is de reden dat huid die veel zon heeft gehad zich anders gedraagt dan huid die bedekt is gebleven. Vergelijk de binnenkant van je bovenarm eens met de buitenkant van je onderarm. Suiker. Dit is een mechanisme dat glycatie heet, en ik vind het een van de mooiste om uit te leggen. Suikermoleculen kunnen zich aan eiwitten hechten, en als dat bij een collageenvezel gebeurt, wordt die vezel stijver en minder soepel. Je kunt het vergelijken met een touw dat niet meer glijdt waar het zou moeten glijden. Roken. Grijpt op meerdere manieren in op het bindweefsel, onder andere via de doorbloeding van de kleine vaten in de huid. De bouwstenen en het gereedschap. Geen eiwit betekent geen bouwstenen, en geen vitaminen en mineralen betekent geen gereedschap. Die eerste drie staan grotendeels in je eigen hand, en de vierde staat op je bord. Dat is eigenlijk het hele verhaal in één zin. Wat je hieruit meeneemt Collageen is niet één stof maar een familie, en de verdeling is heel scheef. Type I is bijna alles, type II zit in kraakbeen, en type III zorgt voor de soepelheid. Je eigen fibroblasten maken het, uit bouwstenen die uit je eten komen, met gereedschap dat uit vitaminen en mineralen bestaat. En het is een stellage die onderhouden wordt, geen voorraad die opraakt. In het volgende artikel loop ik langs waar die bouwstenen in je eten zitten en welk gereedschap die werkplaats precies nodig heeft, want daar zit een paar namen bij die je misschien niet verwacht. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Waar collageen in je eten zit, en welke bouwstenen je lichaam ervoor gebruikt Collageen in de praktijk: wat je zelf kunt doen voor je bindweefsel Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let

Learn more
Glas water met oplossend poeder op een pleisterwerk oppervlak

Collageen aanvullen: welk type, welke vorm en waar je op let

◷ 7 min leestijd In deze reeks keken we naar de typen collageen, naar de bouwstenen en het gereedschap die je lichaam ervoor nodig heeft, en naar wat je er naast je bord zelf aan kunt doen. In dit laatste artikel gaat het over aanvullen, en over waar je dan precies op let. Ik begin met iets wat ik belangrijk vind om vooraf te zeggen: op dit onderwerp wordt meer beloofd dan er te beloven valt. Collageen zelf heeft geen goedgekeurde gezondheidsuitspraak. Wat je er wel over mag zeggen, loopt via de stoffen die ik in het tweede artikel het gereedschap noemde. Dat is geen juridische haarkloverij, het is precies hoe het proces ook werkelijk in elkaar zit. Waar je op let, in vier punten 1. De herkomst en het type Zoals je in het eerste artikel las, zit elk type op een andere plek in je lichaam, en de herkomst van een product bepaalt welk type je binnenkrijgt. Viscollageen is van nature rijk aan type I, het type dat bijna negentig procent van al je collageen vormt en dat onder meer in de huid zit. Het bevat daarnaast type III, de soepele variant. Rundercollageen levert eveneens type I en type III. Kippencollageen heeft een ander typeprofiel, dat niet op de huid is gericht. 2. Het moleculair gewicht Dit is het punt waar ik zelf het meest naar kijk. Een eiwit wordt door je spijsvertering in stukken geknipt, en hoe kleiner de stukken al zijn, hoe minder werk dat is. Dat gewicht wordt uitgedrukt in Dalton. Gewoon collageen, zoals het in een stuk vlees zit, is een groot molecuul. Gehydrolyseerd collageen, ook wel collageenpeptiden genoemd, is al in kleinere stukken geknipt. Viscollageen heeft van nature een lager moleculair gewicht dan rundercollageen, en de betere grondstoffen zitten onder de 4000 Dalton. Je ziet dit op een etiket terug aan het woord gehydrolyseerd of peptiden. Staat er alleen collageen, zonder meer, dan weet je het niet. 3. En dan het punt dat de meeste producten missen: zitten de cofactoren erin Dit is waar het tweede artikel over ging. Bouwstenen zonder gereedschap leveren geen stevige vezel op. Proline moet omgezet worden in hydroxyproline, en dat lukt niet zonder vitamine C. De vezels moeten onderling vastgezet worden, en dat lukt niet zonder koper. Een collageenpoeder dat alleen collageen bevat, levert dus de helft van het verhaal. Kijk op het etiket dus niet alleen naar hoeveel milligram collageen erin zit, maar vooral of de meewerkers erbij staan: vitamine C, koper, zink, mangaan. 4. Wat er verder in zit Suikers, zoetstoffen, smaakstoffen. Dat laatste wil ik hier benoemen, want juist bij collageenproducten komt het vaak voor, en het is niet onschuldig. In het eerste artikel noemde ik glycatie: suiker die zich aan collageenvezels hecht. Een collageenpoeder met suiker erin is in dat licht een wat merkwaardige combinatie. Daar komt bij dat glucose en vitamine C in je lichaam dezelfde transportroute gebruiken, dus een hoge suikerinname kan de opname van vitamine C in de weg zitten. Precies de stof die je hier nodig hebt. Collagen+ van ScKIN Met die vier punten in gedachten hebben we bij ScKIN Collagen+ samengesteld. Het is een uitgebreide formule op basis van viscollageen, aangevuld met de micronutriënten die in dat proces meedoen. 6000 mg collageenpeptiden uit vis per hele maatschep, dus gehydrolyseerd en met een laag moleculair gewicht, van nature rijk aan type I en type III. De cofactoren uit het tweede artikel: vitamine C (500 mg), koper (2 mg), zink (25 mg), mangaan (2 mg), biotine, vitamine B3, vitamine D3, selenium en magnesium. De aminozuren L-glutamine, L-lysine en L-arginine als onderdeel van de volledige formule, dus ook de lysine uit het tweede artikel. Aangevuld met hyaluronzuur, phytoceramiden, bamboe extract, glucosamine, chondroïtine en MSM, plus een plantenmix met curcumine, groene thee extract, resveratrol en quercetine, en plantaardige enzymen voor de opname. Al deze ingrediënten noemen we als onderdeel van de formule. Wat de vitaminen en mineralen volgens de goedgekeurde claims doen De erkende uitspraken rusten op de micronutriënten, en ik zet ze hieronder letterlijk neer: Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid.1 Vitamine C helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en helpt een normale huid in stand houden.2 Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel.3 Mangaan draagt bij tot de normale vorming van bindweefsel.4 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en voedt de huid van binnenuit.5 Biotine helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van normaal haar en normale nagels.6 Vitamine B3 draagt bij aan het behoud van een normale huid.7 Selenium helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade.8 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling.9 Let op de precieze formulering bij de eerste twee, want daar zit het verschil dat ik hierboven bedoelde. Niet het collageen in het blik doet de uitspraak, maar de vitamine C die de omzetting mogelijk maakt. Dat is eerlijker, en het is ook werkelijk hoe het loopt. Praktisch: hoe je het inneemt De dosering hangt af van je leeftijd en je situatie. Een derde maatschep is een prima onderhoudsdosering, en bij een hogere vraag kun je naar een halve of een hele maatschep. Los het op in water of een smoothie en roer goed. Koud verwerken, want er zitten plantaardige enzymen in die niet tegen hitte kunnen. Verdeel je vitamine C over de dag. Deze formule levert een deel, en vitamine C uit je eten werkt daarnaast gewoon door. Hij is wateroplosbaar en wordt niet opgeslagen. Houd het vol en geef het tijd. Bindweefsel wordt onderhouden in weken en maanden. Een maand is kort voor dit onderwerp. Eén ding dat ik hier eerlijk bij zeg: dit vervangt geen bouillon van botten en geen gevarieerde voeding. In het tweede artikel liet ik zien waar de bouwstenen zitten, en dat verhaal blijft staan. Een aanvulling vult aan. Bekijk Collagen+ Tot slot Wat ik je het liefst uit deze reeks meegeef: collageen is geen voorraad die opraakt, het is een stellage die onderhouden wordt. Je eigen cellen doen dat werk, elke dag, met bouwstenen uit je eten en gereedschap uit je vitaminen en mineralen. En de twee dingen die daar het meest op ingrijpen zijn gratis: dagelijkse bescherming tegen zonlicht, en een rustiger patroon in je bloedsuiker. Een hele fijne dag. 1 Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen wat van belang is voor de huid. 2 Vitamine C helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en helpt een normale huid in stand houden. 3 Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel. 4 Mangaan draagt bij tot de normale vorming van bindweefsel. 5 Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en voedt de huid van binnenuit. 6 Biotine helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit en draagt bij aan het behoud van normaal haar en normale nagels. 7 Vitamine B3 draagt bij aan het behoud van een normale huid. 8 Selenium helpt de cellen beschermen tegen oxidatieve schade. 9 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Percentages van de referentie-inname gelden bij een hele maatschep. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Collageen soorten: type I, II en III en wat ze in je lichaam doen Waar collageen in je eten zit, en welke bouwstenen je lichaam ervoor gebruikt Collageen in de praktijk: wat je zelf kunt doen voor je bindweefsel

Learn more
Flatlay met oesters op ijs, walnoten, hazelnoten, pompoenzaad en donkere bladgroente

Waar zit koper in? De bronnen op je bord

◷ 6 min leestijd In het vorige deel keken we naar wat koper in je lichaam doet: knopen leggen in je bindweefsel, de laatste stap in je energiefabrieken, het opvangen van vrije deeltjes, en het inladen van ijzer. Nu de praktische vraag: waar komt het vandaan? Ik loop de bronnen met je langs, en ik let daarbij op twee dingen die zelden genoemd worden: de verhouding met zink, en wat de opname beinvloedt. De rijkste bronnen zitten in hoeken waar je niet zo vaak kijkt Koper zit niet in de dingen waar we het meest van eten. Het zit geconcentreerd in een handvol voedingsmiddelen die in een gewoon Nederlands eetpatroon maar af en toe langskomen. Orgaanvlees, met name lever, is veruit de rijkste bron die er is. Schaal- en schelpdieren: oesters, mosselen, krab, garnalen, inktvis. Noten en zaden: cashewnoten voorop, daarna walnoten, hazelnoten, amandelen, sesamzaad en zonnebloempitten. Pure cacao: cacaopoeder en chocolade met een hoog cacaogehalte horen tot de rijkste plantaardige bronnen. Peulvruchten: linzen, kikkererwten, witte en bruine bonen. Paddenstoelen, en dan vooral shiitake. Volkoren graan en pseudogranen zoals boekweit en quinoa. Donkere bladgroente en gedroogde vruchten, in bescheiden hoeveelheden. Wat opvalt als je dit rijtje ziet: zuivel staat er niet bij, vlees uit de spier maar beperkt, en de meeste gewone groenten ook niet. Het zit dus in een vrij smal deel van je bord. Waarom de grond eronder uitmaakt Bij plantaardige bronnen hangt de hoeveelheid voor een deel af van de grond waarin iets groeide. Een plant kan alleen opnemen wat aanwezig is. Dat is bij selenium het duidelijkst, maar het speelt ook hier mee. Praktisch betekent dat vooral: reken niet op een enkele bron en varieer. Twee walnoten op je yoghurt zijn fijn, maar de afwisseling tussen noten, zaden, peulvruchten, cacao en af en toe iets uit de zee levert je een stabieler aanbod. De verhouding met zink is belangrijker dan de hoeveelheid Dit is het punt waar ik in de praktijk het meeste op let. Koper en zink delen een deel van hun route door je darmwand, en daarom beinvloedt de ene de andere. In gewone voeding komt dat prima uit. De voedingsmiddelen die veel zink leveren, zoals vlees, schelpdieren, pompoenzaad en cashewnoten, leveren vaak ook koper. Je eet ze vanzelf in verhouding. Het gaat scheef lopen bij losse hoge doseringen. Neem je maandenlang een flinke dosering zink zonder dat er koper tegenover staat, dan drukt dat de opname van koper weg. Dat is een van de redenen dat ik liever werk met een formule waarin beide in een normale verhouding zitten. Wat de opname verder beinvloedt Een paar dingen om te weten, zonder dat je er ingewikkeld over hoeft te doen. Je maagzuur doet mee. Mineralen worden in een zure omgeving losgemaakt van waar ze aan vastzitten. Is die zuurgraad laag, bijvoorbeeld door medicatie die het maagzuur remt of gewoon omdat je ouder wordt, dan loopt dat stroever. Dat is een goed moment om met je arts te overleggen in plaats van zelf te gaan stapelen. Fytinezuur remt. In granen, peulvruchten en noten zit een stof die mineralen bindt. Dat is geen reden om die voeding te mijden, want er zitten verder prachtige dingen in. Het is wel een reden om te weken, te kiemen of te fermenteren waar dat kan. Linzen een nacht laten weken, zuurdesembrood in plaats van gewoon brood, noten een paar uur in water: dat maakt echt verschil. Erg veel vitamine C tegelijk. In hoge losse doseringen kan vitamine C de opname van koper in de weg zitten. Uit voeding speelt dat niet, bij grammen tegelijk uit een supplement wel. Nog een argument om niet met losse megadoseringen te werken. Vet en eiwit in dezelfde maaltijd helpen. Een maaltijd geeft je spijsvertering meer gelegenheid om mineralen vrij te maken dan een los moment op een lege maag. Wat een portie ongeveer oplevert Getallen helpen om een gevoel te krijgen bij de orde van grootte, dus ik geef er een paar. Houd er wel rekening mee dat het om gemiddelden gaat en dat de grond, het seizoen en de bereiding meespelen. Een handje cashewnoten van zo'n dertig gram levert ruwweg een half tot driekwart van de dagelijkse referentie. Een opscheplepel pure cacao zit daar niet ver onder. Een portie linzen of kikkererwten komt op ongeveer een kwart tot een derde. Een paar oesters leveren in een klap een veelvoud van de dagelijkse referentie, en lever doet dat nog veel ruimer. Een flinke hand gedroogde shiitake, geweekt en gebakken, komt ook een eind. Wat je daaruit kunt opmaken: met noten, peulvruchten en cacao kom je in een gewone week een heel eind, zolang je ze ook daadwerkelijk eet. En een enkele keer iets uit de zee of een keer lever vult de rest ruim aan. Koperen pannen en je kraan Dit krijg ik regelmatig gevraagd, dus voor de volledigheid. Uit koperen leidingen kan een kleine hoeveelheid koper in je drinkwater terechtkomen, vooral als het water een nacht in de leiding heeft gestaan en het water wat zacht is. In Nederland blijft dat binnen de normen die daarvoor gelden. Een praktische gewoonte die sowieso prettig is: laat de kraan 's ochtends even doorlopen voordat je een glas inschenkt, en gebruik voor drinken en koken koud water in plaats van warm. Over koperen pannen hoef je je bij normaal gebruik geen zorgen te maken, mits de binnenkant is gecoat, wat bij vrijwel alle pannen het geval is. Een praktische week Hoe ziet dit eruit zonder dat je gaat rekenen? Zo ongeveer. Een handje gemengde noten per dag, met cashewnoten erbij. Twee of drie keer per week peulvruchten: linzen door je soep, kikkererwten in een salade, bonen bij je warme eten. Een of twee keer per week iets uit de zee. Een stuk pure chocolade als je daar zin in hebt, dat telt gewoon mee. Sesam of tahin door een dressing. En volkoren in plaats van wit, want daar zit het aan de buitenkant van de korrel. Eet je plantaardig, dan is dit extra de moeite waard om bewust te doen, omdat de rijkste bronnen dierlijk zijn. Cashewnoten, sesam, cacao, peulvruchten en boekweit zijn dan je beste vrienden, en weken of kiemen helpt bij de opname. Tot slot De korte samenvatting: koper zit in een smal deel van je bord, de verhouding met zink doet er meer toe dan de hoeveelheid, en de opname wordt beinvloed door je maagzuur en door wat er verder in je maaltijd zit. In het volgende deel kijken we naar hoeveelheden: wat gebruikelijk is, waar de bovengrens ligt, en waarom bij dit mineraal meer echt niet beter is. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat koper in je lichaam doet Koper per dag: hoeveel is gebruikelijk en waar je op let Koper aanvullen: waar je op let bij een brede basis

Learn more
Vrouw loopt door een lichte, ruime hal met hoge ramen

Hoe je botten zich een leven lang vernieuwen

◷ 6 min leestijd Als je aan je botten denkt, denk je waarschijnlijk aan iets wat af is. Een skelet, een frame, de stellage waar de rest van je lichaam omheen hangt. Iets wat er gewoon is en verder weinig doet. Dat beeld klopt eigenlijk helemaal niet, en dat vind ik zelf een van de mooiste dingen om uit te leggen. Je botten zijn levend weefsel waar dag en nacht aan gewerkt wordt. Er wordt afgebroken, er wordt opgebouwd, en dat gaat door zolang je leeft. Je voelt er niets van, en toch is het skelet dat je nu hebt niet hetzelfde skelet als een jaar of tien geleden. In dit artikel neem ik je mee in hoe die verbouwing werkt, wie het werk doet, en waarom het ritme van je dag daar meer mee te maken heeft dan je zou denken. Twee ploegen die elkaar de hele tijd afwisselen In je bot werken twee soorten cellen die elkaars werk ongedaan maken, en dat is precies de bedoeling. De ene groep is de sloopploeg. Die cellen hechten zich aan een deel van het botoppervlak, sluiten zich daar min of meer op af, en lossen het oude bot op. Ze laten een ondiepe kuil achter. Dan komt de bouwploeg. Die cellen vullen die kuil weer op, en dat doen ze in twee stappen. Eerst leggen ze een netwerk van eiwitvezels neer, een soort wapening. Daarna wordt in dat netwerk mineraal afgezet, en pas dan wordt het hard. Je kunt het vergelijken met wegwerkzaamheden: eerst wordt het oude asfalt eruit gefreesd, dan gaat de wapening erin, en dan pas de nieuwe laag. Wat mensen vaak verrast: je kunt geen nieuw bot maken zonder eerst oud bot weg te halen. Bot wordt niet bijgevuld zoals je een glas bijvult. Het wordt vervangen. Afbraak is dus geen fout in het systeem, het is stap één van de opbouw. Dat verandert nogal hoe je ernaar kijkt. Waarom je lichaam dat eigenlijk doet Er zijn twee redenen waarom je lichaam de moeite neemt om je skelet voortdurend te vervangen. De eerste is onderhoud. Bot krijgt elke dag kleine microscheuren van gewoon gebruik. Lopen, tillen, van de stoep stappen. Als die scheuren zich zouden opstapelen, zou je bot na verloop van tijd broos worden. Door het stuk voor stuk te vervangen blijft het materiaal jong, ook al ben jij dat niet meer. De tweede reden is dat je skelet niet alleen constructie is, maar ook voorraad. Verreweg het meeste calcium in je lichaam zit in je botten opgeslagen. En calcium is niet zomaar iets: de hoeveelheid die in je bloed zweeft moet binnen een heel nauwe marge blijven, want je hartslag, je zenuwgeleiding en je spiersamentrekking hangen ervan af. Die marge is zo strak dat je lichaam hem nooit laat wegzakken. Dus wat gebeurt er als er via je voeding op een dag minder binnenkomt dan er nodig is? Dan haalt je lichaam het verschil uit de voorraad. Je skelet functioneert op zulke momenten als een spaarrekening waar even van wordt opgenomen. Eén keer is dat niets. Maar als het jarenlang vaker opnemen dan storten wordt, zie je dat uiteindelijk terug in de dichtheid van je bot. Dat is meteen de kern van waarom dit onderwerp op elke leeftijd de moeite waard blijft. Je botten hebben een dag- en een nachtdienst En nu komt het deel dat ik vanuit de kPNI het interessantst vind, omdat het zo weinig bekend is. Die afbraak en die opbouw gebeuren niet willekeurig door de dag heen. Ze volgen een ritme. Overdag staat je autonome zenuwstelsel in de actieve stand. Je bent wakker, je beweegt, je doet dingen, je reageert op wat er op je afkomt. In die stand heeft de afbraakkant de overhand. 's Nachts, als dat systeem tot rust komt, verschuift de balans naar de opbouwkant. Je bouwt je bot dus voor een belangrijk deel op in de uren dat je niets doet. Daar zit een praktische boodschap in die verder gaat dan voeding alleen. Een lichaam dat structureel in de hoogste versnelling blijft staan, ook 's avonds en ook in het weekend, geeft de bouwploeg minder ruimte om zijn werk te doen. Rust is in dit verhaal geen luxe die er ook nog bij mag, het is een van de voorwaarden. Dat is voor veel mensen een ongemakkelijke, maar wel nuttige gedachte. Je bot praat terug Nog zoiets. Lange tijd dachten we dat bot puur passief was: het ontvangt signalen en voert uit. Inmiddels weten we dat de bouwcellen in je bot zelf een boodschapperstof afgeven die de bloedbaan in gaat en elders in je lichaam meepraat, onder andere in je suikerstofwisseling. Dat betekent dat je skelet meedoet in het gesprek tussen je organen. Het is geen los onderdeel maar een weefsel dat signalen ontvangt en verstuurt, net als je lever of je vetweefsel. Precies zo kijken we binnen de kPNI naar het lichaam: niet als een verzameling losse onderdelen, maar als systemen die de hele dag met elkaar overleggen. Wat je voor je botten doet, doe je dus zelden alleen voor je botten. Hoe lang zoiets duurt Even over tempo, want dat helpt om verwachtingen realistisch te houden. Eén ronde verbouwen op één plek duurt maanden, en de sloopkant gaat daarbij sneller dan de bouwkant. Slopen is in een paar weken gebeurd, opbouwen kost er een stuk meer. Over je hele skelet gerekend wordt er per jaar een deel vernieuwd, en na een jaar of tien is er ontzettend veel van vervangen. Dat is goed nieuws en het vraagt geduld tegelijk. Goed nieuws, omdat je nooit te laat bent: er is altijd een volgende ronde. Geduld, omdat je in weken niets merkt en de winst in dit weefsel zich in jaren opstapelt. Wat er met de jaren verschuift In je jonge jaren wint de bouwploeg het ruim van de sloopploeg, want je groeit. Ergens rond je dertigste heb je de meeste botmassa die je ooit zult hebben, en daarna gaat het over in onderhoud. De twee ploegen houden elkaar dan ongeveer in evenwicht. Bij vrouwen verschuift die balans rond de overgang opnieuw, omdat oestrogeen een remmende invloed heeft op de sloopkant en dat hormoon in die jaren daalt. Dat is een normale, voorspelbare verschuiving en geen reden voor zorg. Wel is het een reden om er in die fase bewust iets tegenover te zetten, en dat is precies waar het derde artikel van deze reeks over gaat. Wat je hiervan mee kunt nemen Drie dingen, denk ik. Ten eerste: je botten zijn geen afgerond product maar een weefsel in aanbouw, en dat blijft zo. Ten tweede: ze zijn ook je voorraadkast, dus wat er dagelijks binnenkomt via je voeding doet er echt toe. En ten derde: de opbouwkant zit vooral in je rustige uren, waardoor slaap en ontspanning gewoon onderdeel van dit verhaal zijn. In het volgende artikel ga ik een laag dieper. Want dat netwerk van eiwitvezels waar de bouwploeg mee begint, voordat er ook maar één mineraal wordt afgezet, is bindweefsel. En dat weefsel zit niet alleen in je botten, dat zit werkelijk overal in je lichaam. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D, magnesium en vitamine C: de bundel Sterke Botten & Bindweefsel, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wat bindweefsel is en waarom je het overal hebt Bewegen en voeding voor sterke botten, op elke leeftijd Vitamine D, magnesium en vitamine C: de bundel Sterke Botten & Bindweefsel

Learn more