◷ 7 min leestijd
Er is een vraag die in mijn jaren in de huidkliniek vaker terugkwam dan welke andere ook. Waarom reageert mijn huid op alles. Op een nieuwe crème, op wasmiddel, op kou, op een week slecht slapen. Mensen hadden dan al van alles geprobeerd, soms jarenlang, en de verzorging werd steeds uitgebreider terwijl de huid steeds sneller reageerde.
Wat ik vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI geleerd heb, is dat de vraag in zulke gevallen zelden is wat je erop smeert. De vraag is of je buitenste laag goed afsluit. En dat is een laag met een opmerkelijk mooie constructie, die je echt even moet zien om te begrijpen waarom hij soms moeite heeft om dicht te gaan.
Het muurtje: stenen en specie
Laten we beginnen met het beeld dat ik altijd gebruik, want daarmee valt de rest op zijn plek. Je buitenste huidlaag, de hoornlaag, is opgebouwd als een muur van bakstenen met specie ertussen. De stenen zijn afgeplatte huidcellen die corneocyten heten, en de specie bestaat uit vetten: ceramiden, cholesterol en vetzuren.
Die twee onderdelen doen samen het werk. De stenen geven de stevigheid, de specie zorgt ervoor dat er niets doorheen lekt. Zolang dat muurtje netjes dicht is, houdt je huid haar vocht binnen en komt er van buiten weinig ongewenst naar binnen.
Wordt de specie dunner, dan gebeuren er twee dingen tegelijk. Je huid verliest sneller vocht en voelt trekkerig aan. En prikkels van buiten komen makkelijker binnen, waardoor je huid gaat reageren op dingen waar ze eerder geen moeite mee had. Dat laatste is precies het gevoel dat mensen omschrijven als overgevoelig.
Het eiwit waar het om draait: filaggrine
Dan de laag eronder, en dit is waar het echt interessant wordt. Er is één lichaamseigen eiwit dat voor die muur meer doet dan welk ander ook, en dat heet filaggrine.
De naam zegt eigenlijk al wat het doet: filaggrine is een samentrekking van filament aggregating protein, oftewel het eiwit dat draden samenbindt. Het pakt de keratinevezels in je huidcellen bij elkaar en perst ze tot een compact, plat pakket. Zo worden die losse cellen stevige bakstenen in plaats van slappe bolletjes. Daarnaast vormt filaggrine de ondoordringbare omhulling rondom elke corneocyt, en die omhulling bepaalt voor een groot deel hoe goed je barrière afsluit.
Filaggrine wordt gecodeerd door het FLG-gen, dat ligt in een cluster van ongeveer zestig genen die allemaal met de barrière te maken hebben. Je lichaam heeft daar dus een flink stuk erfelijk materiaal voor gereserveerd, en dat zegt iets over hoe belangrijk het is.
Wat er gebeurt als de filaggrine-activiteit lager ligt
En dan de kern van dit artikel. Als de filaggrine-activiteit lager ligt, en dat is deels erfelijk bepaald, dan gebeuren er een paar dingen achter elkaar.
Ten eerste blijft de huid letterlijk opener staan. De bakstenen worden minder goed samengeperst en de omhulling eromheen is minder compleet. Daardoor verliest de huid makkelijker vocht naar buiten, en dat merk je aan een huid die trekt, die schilfert en die droog aanvoelt zonder dat je iets veranderd hebt.
Ten tweede komen prikkelende stoffen, allergenen en histamine makkelijker naar binnen. En daar zit het verschil met gewone droogte. Een huid met een lagere filaggrine-activiteit wordt niet alleen droger, ze wordt ook sneller reactief.
Ten derde raken de zenuwuiteinden in de huid sneller geprikkeld. Dat verklaart waarom mensen soms jeuk of een branderig gevoel beschrijven terwijl er aan de buitenkant weinig te zien is. Het gevoel komt niet van wat je ziet, het komt van een zenuw die makkelijker bereikbaar is geworden.
Wat ik hier belangrijk vind om bij te zeggen: dit is een veelvoorkomend patroon. Naar schatting draagt een kwart tot de helft van de West-Europeanen een variatie in dit stukje erfelijk materiaal. Het is dus geen zeldzaamheid maar iets wat in heel veel families voorkomt.
Je huid, je zenuwstelsel en je afweer vertellen één verhaal
Hier komt het vak van de kPNI om de hoek kijken, want dit is waar we niet naar losse onderdelen kijken maar naar hoe systemen met elkaar praten.
Je huid is niet alleen een omhulsel. Het is een grensgebied, en op een grens staat bewaking. In je huid zit dus afweer. Als die grens makkelijker doorlaatbaar is, krijgt die bewaking meer te verwerken, en bewaking die veel te verwerken krijgt, gaat scherper afgesteld staan. Dat is geen defect, dat is precies wat een afweersysteem hoort te doen.
Tegelijk geeft een opener barrière meer signalen door aan je zenuwstelsel. En je zenuwstelsel werkt twee kanten op: het ontvangt signalen uit je huid, en het stuurt ook weer terug. Dat is de reden dat mensen vaak merken dat hun huid in een drukke periode anders doet dan in een rustige week, terwijl ze in die rustige week hun verzorging vaak minder trouw volhouden. Dat zegt wel iets.
En er is nog een plek waar hetzelfde principe speelt. Je slijmvliezen, in je neus, je ogen, je luchtwegen en je darm, zijn ook grensgebieden met dezelfde opdracht: binnenhouden wat binnen hoort en buitenhouden wat buiten hoort. Ze reageren op vergelijkbare manier. Dat is precies waarom ik in de praktijk altijd vroeg naar de neus en de ogen als iemand voor de huid kwam. Een droge neus, snel geïrriteerde ogen en een huid die alles doorlaat zijn vaak hetzelfde verhaal op drie plekken.
Waar je het aan herkent
Een paar dingen die je bij jezelf kunt nagaan. Dit is geen diagnose en het hoort ook geen diagnose te zijn, het is een manier om te begrijpen wat je ziet.
- Je handpalmen. Vaak meer lijnen aan de binnenkant van de hand dan je bij anderen ziet. Een droge, bijna glazige of papierachtige aanblik. Handcrème voelt even fijn en daarna is het weg.
- Snelle schilfering, ook als het niet koud is.
- Een huid die trekt zonder dat ze rood hoeft te zijn, en weinig veerkracht geeft als je er zacht op drukt.
- Jeuk zonder dat er iets te zien is, en vaak 's avonds of 's nachts sterker.
- Reacties op verzorging. Ook op milde producten. Iets voelt eerst prettig en gaat daarna juist prikkelen. Het beeld dat ik vaak hoorde: ik kan bijna niets verdragen.
- De voorgeschiedenis. Een gevoelige huid als kind, en in de familie vaak hetzelfde beeld.
Dat laatste punt over verzorging is er een die ik wil uitlichten, want het wordt bijna altijd verkeerd gelezen. Als een huid op alles reageert, is de conclusie meestal dat er iets mis is met de producten. Vaker is het andersom: de huid kan niet vasthouden wat je erop zet, omdat de laag die dat zou moeten doen opener staat.
En dan het stuk over geduld
Dit is waarschijnlijk het belangrijkste wat ik je over dit onderwerp kan meegeven, en het is tegelijk het minst populaire. Een barrière die beter gaat sluiten, is geen kwestie van dagen.
Je huid vernieuwt zich in cycli, en de tijd die je lichaam nodig heeft om een functie weer zelf op te pakken, de turnovertijd, is aanzienlijk langer dan de tijd waarin je iets voelt. Vaak merken mensen binnen twee tot zes weken al iets aan het oppervlak. Het diepere werk, waarbij de laag zich echt opnieuw opbouwt, loopt over veel meer maanden.
Dat is geen slecht nieuws. Het betekent alleen dat je dit niet als kuur moet zien maar als een traject, en dat je niet na drie weken moet beoordelen of iets werkt. Ik zeg altijd: geef het de tijd die je huid ervoor nodig heeft, niet de tijd die jij ervoor zou willen uittrekken.
In het volgende artikel kijken we naar wat er van binnenuit meespeelt: van welke stoffen je buitenste laag gemaakt wordt, en waar die op je bord vandaan komen.
Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, De huidbarrière: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.
