◷ 6 min leestijd
Vandaag wil ik je meenemen in iets wat vaker verkeerd wordt uitgelegd dan goed: de verhouding tussen collageen en je haar. Want die twee worden in een adem genoemd, terwijl ze in je lichaam op heel verschillende plekken zitten.
Ik leg het je uit zoals ik het in mijn werk uitleg: met de biologie erachter, in gewone taal. En ik begin met het rechtzetten van de grootste misvatting.
Je haar is niet van collageen gemaakt
Laten we daarmee beginnen, want hier gaat het meestal mis. De haarschacht, dus het stuk dat je ziet en wast en borstelt, bestaat voor het grootste deel uit keratine. Dat is een ander eiwit dan collageen, met een eigen samenstelling en een eigen structuur.
Keratine is rijk aan een zwavelhoudend aminozuur, cysteine. Die zwavelatomen maken onderling bruggen tussen de eiwitketens, en dat is precies waarom haar zo sterk en tegelijk zo veerkrachtig is. Je kunt het natmaken, uitrekken en weer laten drogen zonder dat het breekt. Die bruggetjes zijn ook waar een permanent of een ontkrulbehandeling op ingrijpt: die verbreekt ze en zet ze op een andere plek weer vast.
En dan het stuk dat niemand vertelt: het haar dat je ziet, leeft niet meer. Het is afgewerkt materiaal, net als een nagel. Daar valt van binnenuit niets meer aan te repareren. Wat je met verzorging doet, is de buitenkant van die vezel beschermen en soepel houden. Wat van binnenuit komt, bepaalt het haar dat nog gemaakt moet worden.
Waar het dan wel gebeurt: in de follikel
De plek waar het werk gebeurt zit onder je hoofdhuid, in de haarfollikel. Dat is een klein, intensief orgaan. Onderin zit een groepje cellen dat zich sneller deelt dan vrijwel elke andere cel in je lichaam. Die cellen produceren keratine, schuiven omhoog, verharden en worden daarmee de vezel die naar buiten komt.
Je moet je dat voorstellen als een lopende band die continu doorloopt. Onderaan wordt materiaal aangeleverd, halverwege wordt het in vorm gebracht, en bovenaan komt het eruit. Een band die zo hard loopt, vraagt veel: bouwstoffen, energie en een goede aanvoer van bloed.
En nu komt collageen in beeld. Want onderin die follikel zit een papil, een klein kussen van bindweefsel met bloedvaatjes erin. Dat kussen is wel van collageen gemaakt. Het is de aanlevering en de verankering van de hele fabriek. Daarnaast zit de follikel gevat in de lederhuid, en die lederhuid is voor het grootste deel een netwerk van collageenvezels.
Dus: collageen is niet het materiaal van je haar, het is de grond waarin je haar staat. Zie het als een plant. De plant zelf is niet van aarde gemaakt, en toch bepaalt de aarde hoe hij erbij staat.
Het ritme van de band: groeien, pauzeren, loslaten
Iets anders dat mensen zelden weten: je haar groeit niet continu. Elke haar doorloopt een cyclus met drie fasen.
In de groeifase, die jaren kan duren, loopt de band op volle toeren. Daarna volgt een korte overgangsfase waarin de aanlevering wordt afgebouwd. En dan een rustfase van een paar maanden waarin de haar gewoon blijft zitten zonder nog te groeien, totdat de nieuwe haar eronder hem naar buiten duwt.
Op elk moment zit het overgrote deel van je haren in de groeifase en een kleiner deel in rust. Die verdeling is niet vast. Bij flinke belasting, bijvoorbeeld een periode met veel spanning, een ziekte, een operatie of een bevalling, schakelen er in korte tijd meer haren tegelijk naar de rustfase. Omdat die rustfase een paar maanden duurt, merk je daar pas maanden later iets van. Dat is de reden dat je zelden een verband legt met wat er destijds speelde.
Ik vind dit belangrijk om te vertellen, want het verklaart waarom je bij je haar altijd in maanden moet denken en nooit in weken. Wat je vandaag op je bord legt, zie je op zijn vroegst over een seizoen terug in de vezel die dan naar buiten komt.
Waarom je lichaam je haar als laatste bedient
En dan het stuk uit mijn vakgebied dat ik het belangrijkste vind.
Je lichaam verdeelt de beschikbare energie en bouwstoffen niet eerlijk, maar op volgorde van belang voor je overleving. Je hersenen, je hart en je afweer staan vooraan in die rij. Weefsels die voor het voortbestaan minder cruciaal zijn, staan achteraan. Je huid, je nagels en je haar horen bij die laatste groep.
Dat is geen fout in het ontwerp, dat is juist slim ontworpen. Maar het betekent wel iets praktisch: in een periode waarin er veel van je gevraagd wordt, is je haar een van de eerste plekken waar je lichaam de aanvoer terugschroeft. Niet omdat je haar iets mankeert, maar omdat de band ergens anders harder moet draaien.
Daarom kijk ik in mijn werk bij haar nooit alleen naar haar. Ik kijk naar de hele belasting: hoe iemand slaapt, hoeveel er op het bord ligt, wat er speelt aan spanning, hoe de vertering loopt.
De stoffen die in dit verhaal meedoen
Omdat de follikel zo'n snelle fabriek is, komt daar een hele reeks voedingsstoffen samen. Ik noem ze op stofniveau, zodat je weet waar het over gaat.
Eiwit levert de aminozuren waar keratine van gemaakt wordt, met de zwavelhoudende voorop. IJzer is nodig omdat snel delende cellen veel zuurstof vragen. Zink doet mee in de celdeling en in het stevig maken van de vezel. Biotine en de andere B-vitaminen draaien mee in de stofwisseling die de band van energie voorziet. Koper doet mee in het enzym dat de eerste stap zet in het maken van pigment, de kleurstof. Vitamine C is nodig bij de vorming van het collageen in de lederhuid en de papil, en helpt bovendien bij de opname van ijzer uit plantaardige bronnen. En vitamine D speelt een rol in de cyclus van de follikel.
Wat opvalt: dat zijn er nogal wat, en ze komen uit heel verschillende hoeken van je bord. Dat is precies waarom ik bij dit onderwerp altijd voor een brede basis ben en niet voor een losse stof.
Wat je hiervan onthoudt
Drie dingen. De vezel die je ziet is van keratine en leeft niet meer; collageen is de grond waarin de fabriek staat. De band werkt in een cyclus van jaren en maanden, dus je denkt in seizoenen en niet in weken. En je haar staat achteraan in de rij als je lichaam de beschikbare energie verdeelt.
In het volgende deel kijken we naar wat je eten aan al die bouwstoffen bijdraagt.
Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Bouwstoffen voor sterk haar: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.
